Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:41

Διότι σε εκείνους που ο χρόνος μετρά την αμαρτία, σε αυτούς ο χρόνος επίσης την αναιρεί, καθώς ο φιλάνθρωπος Θεός μάς χάρισε αυτήν τη δύναμη εξαιτίας της ασθένειας της σάρκας και της φθοράς και της θνητότητας που συμπαρομαρτούν στη γέννησή μας. Επειδή, μετά τη συντέλεια τούτου του κόσμου και του παρόντος αιώνα, όσοι δεν πρόλαβαν να εξαλείψουν εδώ τις αμαρτίες τους, αλλά παραπέμφθηκαν μαζί με αυτές σε εκείνον τον ατελεύτητο αιώνα, όταν και η θνητή μας φύση θα μεταβληθεί σε αθάνατη, δεν θα έχουν πλέον αυτήν τη δύναμη, αλλά ένα μεγάλο χάσμα έχει στηριχθεί ανάμεσα σε αυτούς και σε εκείνους που βρίσκονται γύρω από τον δίκαιο Αβραάμ, ώστε να μην μπορούν να περάσουν προς τα εκεί. Και όπως οι δίκαιοι κληρονομούν την αιώνια βασιλεία και την απόλαυση των άρρητων αγαθών, έτσι και αυτοί υφίστανται την αιώνια κόλαση μαζί με τον διάβολο και τους αγγέλους του, για τους οποίους έχει ετοιμαστεί το εξώτερο πυρ, έχοντας καταστεί στο εξής και αυτοί αθάνατοι σαν εκείνους και τιμωρούμενοι αθάνατα. Διότι θα αναζητηθεί η αμαρτία τους και δεν θα βρεθεί, εφόσον δεν συγκαταλέγεται καν στα όντα, αλλά, αποτελώντας ακριβώς το μη ον και την τέλεια έκπτωση από το ον, θα κατακαίγεται διαιωνίως δοκιμαζόμενη στο αιώνιο πυρ και παραμένοντας τροφή και καύσιμο για αυτό, ενώ οι ίδιοι θα σωθούν, αλλά έτσι, ως διά πυρός.

Αλλά τώρα βέβαια, και ως προς την ύπαρξη και ως προς την ικανότητα, εφόσον το θελήσουν, όπως είπαμε, είναι δυνατόν· τότε όμως, εκεί, για όσους θα έχουν απέλθει μαζί με την αμαρτία, εφόσον θα τους έχει πλέον λείψει και η ικανότητα, τα πάντα θα υφίστανται μόνο ως προς την ύπαρξή τους, ως πυρ δηλαδή, το οποίο όμως θα απέχει τόσο πολύ από το να φωτίζει, όσο αυτοί απομάκρυναν τους εαυτούς τους από το θείο φως μέσω των έργων του σκότους. Γι’ αυτό και ονομάζεται ταυτόχρονα και πυρ και εξώτερο σκότος, ένα πυρ που σκοτεινιάζει αλλά και καίει σφοδρά και κατατήκει αιώνια, επειδή ονομάζεται και «πῦρ καταναλίσκον» και πυρ που διαιρείται και διαχωρίζεται, προκειμένου να απονέμει στους δικαίους τη φωτιστική δύναμη, ενώ στους αμαρτωλούς την καυστική. Ο αέρας δεν θα είναι ευχάριστος ούτε αναζωογονητικός σαν απαλή αύρα, αλλά πνεύμα βίαιο, άνεμος που συνθλίβει και εκδιώκει από το πρόσωπο της γης των πραέων, χαλάζι, χιόνι, πάγος, πνεύμα καταιγίδας, τα οποία εκτελούν τον λόγο του ίδιου του Κριτή: «Πορεύεσθε ἀπ’ ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι». Το νερό δεν θα είναι ζωογόνο, ούτε πόσιμο, ούτε θα δροσίζει τη γλώσσα που οδυνάται μέσα στη φλόγα της γέεννας, αλλά θα είναι βυθός απέραντης πικρίας, και ταρτάριο πέλαγος, και ποταμός πυριφλεγέθων, και θάλασσα αγριεμένη που καταποντίζει, και αστήρικτη λάσπη του βυθού. Η γη δεν θα είναι επιθυμητή, ούτε αρεστή, ούτε κατάφυτη, ούτε εύφορη, ούτε θα ρέει μέλι και γάλα όπως εκείνη της επαγγελίας, αλλά θα είναι έρημη, άβατη, άνυδρη, μη βλασταίνοντας τίποτε άλλο παρά μόνο αγκάθια και τριβόλους και αναβλύζοντας αφόρητη πικρία, αρνούμενη τη σταθερότητα, που αποτελεί την κατεξοχήν ιδιότητά της, ενώ και η ίδια θα κλονίζεται δεινά και θα εξαναγκάζει τους καταδικασμένους να στενάζουν πάνω της και να τρέμουν, ανοίγοντας διάπλατα και πλαταίνοντας το στόμα της, καταπίνοντας τους άθλιους και παραπέμποντάς τους στο βάραθρο του άδη.

Δεν υπήρχε λοιπόν ανάγκη να γίνεται μνεία ξένων παθών και κακώσεων μέσα στη δόξα, την τρυφή και τη μακαριότητα που ετοιμάζεται για τους πιστούς, και μάλιστα όταν έγραφε τότε προς πιστούς. Και τρίτον, διότι εξηγεί τώρα το ίδιο το πράγμα καθ' εαυτό, δηλαδή την ανάσταση, για ποιον λόγο έγινε. Διότι ο Θεός έκανε την ανάσταση για τη σωτηρία όλων των ανθρώπων και για την αφθαρσία και την ανέκφραστη δόξα και χαρά και απόλαυση των αιώνιων αγαθών· επειδή την κόλαση την ετοίμασε «για τον διάβολο και τους αγγέλους του», όπως λέει και στο Ευαγγέλιο, και όχι για τους ανθρώπους. Αν όμως μερικοί εξαιτίας της δικής τους μοχθηρίας, αντί για τα αγαθά που τους ετοιμάστηκαν, επιλέγουν αυτά που ετοιμάστηκαν για τον διάβολο, αυτό δεν συμβαίνει αντίθετα προς τη δεσποτική φιλανθρωπία και πρόνοια. Γι' αυτό και ο θείος Παύλος, μιλώντας για την ίδια τη φύση της αναστάσεως και για τον σκοπό για τον οποίο ο Δημιουργός την υφίσταται, εύλογα δεν κάνει μνεία σε αυτούς που θα οδηγηθούν σε τιμωρία —διότι η ανάσταση δεν γίνεται για τιμωρία αλλά για ανταπόδοση μισθού. (1 Θεσσ 5,3) Σχετικά με το ότι ο Χριστός θα έλθει «αιφνιδίως», ώστε πρέπει να προετοιμαζόμαστε με προθυμία, πίστη, ελπίδα, αγάπη, τιμή, ειρήνη, μακροθυμία, φιλομάθεια και άλλα, ώστε να μην καταστεί η τιμωρία των αδικουμένων εντελώς απαρηγόρητη, και επιπλέον, ώστε οι ισχυρότεροι, γνωρίζοντας εκ των προτέρων το τέλος, να μην επιτίθενται εντελώς ανελέητα και απάνθρωπα στους πιο αδύναμους και τους εξωθήσουν σε βλασφημία και απόγνωση.

Ας μη μιμηθούμε τις μωρές παρθένους, αλλά ας ζηλώσουμε τις φρόνιμες· διότι όντως εκείνες ήταν ανόητες, αφού, μολονότι έσβησαν τους άνθρακες των παθών και άναψαν τη φλόγα της παρθενίας, αυτό το τόσο μεγάλο κατόρθωμα που απαιτεί πολλή επιμέλεια, δεν φρόντισαν να πάρουν το λάδι, το οποίο κατορθώνεται και αποκτάται τόσο εύκολα. Ας μην εξομοιώσουμε τους εαυτούς μας με τις ασύνετες παρθένους, ώστε να μην εκδιωχθούμε από τον νυμφώνα, επειδή κάναμε τον καιρό της βασιλείας καιρό εμπορίας, και για να μην ακούσουμε το «δεν σας γνωρίζω». Διότι, εάν δεν θρέψουμε τον φτωχό, ούτε δεχτούμε τον άστεγο κάτω από τη στέγη μας, εάν δεν ντύσουμε αυτόν που κρυώνει, ούτε φιλοξενήσουμε τον ξένο, εάν δεν δώσουμε ούτε κρύο νερό σε αυτόν που διψά, αν δεν επισκεφθούμε τον ασθενή, ούτε αυτόν που βρίσκεται στη φυλακή, και αν δεν συμπονέσουμε για τα δεινά που εκείνοι υποφέρουν, θα έρθει ο Κριτής επί του θρόνου της δόξης του και θα πει (αλλά μακάρι σε κανέναν από εμάς, Κύριε, να μη συμβεί να ακούσει αυτή την οδυνηρή και πικρή φωνή), λέγοντας: «Πηγαίνετε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του· διότι πείνασα και δεν μου δώσατε να φάω, δίψασα και δεν μου δώσατε να πιω, ήμουν ξένος και δεν με περιμαζέψατε, γυμνός και δεν με ντύσατε, ασθενής και στη φυλακή και δεν με επισκεφθήκατε».

Στη συνέχεια, εξετάζει αυτά τα δύο ζητήματα: πρώτον, γιατί οι άγιες και νοερές δυνάμεις, τουλάχιστον σύμφωνα με όσα έχουν περιέλθει σε γνώση μας και μας έχουν διδάξει οι θείοι χρησμοί, διατηρούν το αγαθό αμετάβλητο από την αρχή μέχρι το τέλος, όπως ακριβώς οι πονηρές δυνάμεις διατηρούν την κακία· και δεύτερον, γιατί, ενώ πολλοί άνθρωποι πρόκειται να κολαστούν, ο Σωτήρας είπε ότι το πυρ έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Και ως προς το πρώτο ζήτημα, και για τις δύο παρατάξεις, εννοώ την αγγελική και τη δαιμονική, θεωρεί ως αιτία το απλό, ασύνθετο και απαλλαγμένο από ποικιλία της φύσης τους, και εξαιτίας αυτού ενυπάρχει σε αυτές το ανεπίδεκτο της μεταβολής προς τα αντίθετα.

Ως προς το δεύτερο ζήτημα, ότι δηλαδή γι' αυτό έχει γραφτεί πως η φωτιά έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του, αλλά όχι για τους ανθρώπους, επειδή σε εμάς μεν δεν είναι απίθανη η μεταβολή από το χειρότερο στο καλύτερο, ενώ αυτοί με τη θέλησή τους κατέστησαν τους εαυτούς τους ανέλπιστους. Την αναφερθείσα φωνή του Σωτήρα την παραθέτει ταυτόχρονα ως λύση της δεύτερης απορίας, και ως δεύτερο επιχείρημα, μέσω του οποίου αποδεικνύεται το αμετάβλητο της δαιμονικής φύσης από την κακία.

που λέει: Ελάτε, κληρονομήστε, και προς αυτούς που βρίσκονται στα αριστερά να φωνάζει: Φύγετε από εμένα στο αιώνιο πυρ. [2] Και μέσω του προφήτη Ησαΐα ομοίως μίλησε προς όλους: Εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θελήσετε ούτε με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει· διότι το στόμα, λέει, του παντοκράτορος Κυρίου τα μίλησε αυτά. Κανείς, λοιπόν, ας μην κατηγορήσει τους αγίους ως αυστηρούς, ούτε ας τους υποπτευθεί ως απηνείς και σκληρούς, οι οποίοι, ακολουθώντας τα ίχνη του Δεσπότη, ευεργετούν μεν τους συνετούς, τιμωρούν δε τους ασεβείς· διότι και αυτό το πράττουν προς ωφέλεια, όπως ο κοινός δάσκαλος όλων, εάν βέβαια μπορέσουν να το συνειδητοποιήσουν και να επιδείξουν αγαθή μετάνοια εκείνοι που υφίστανται τις μάστιγές τους· όπως θα αποδείξουν, συν Θεώ, τα όσα λέγονται, ότι δηλαδή εκείνους μεν που μετανόησαν τους ελέησαν, εκείνους δε που δεν μετανόησαν τους κατέστρεψαν· διότι δεν ήσαν μαθητές και γεννήματα της απανθρωπιάς, ώστε να μην δέχονται αυτούς που μετανοούν, αλλά υιοί και γνήσια βλαστήματα της φιλανθρωπίας. [3] Ας έλθει, λοιπόν, στο μέσον η γυναίκα Αθανασία, και ας μαρτυρήσει πρώτη από τους μάρτυρες την τιμωρητική στάση προς αυτούς που σφάλλουν, και την ευεργετική και φιλάνθρωπη στάση προς εκείνους που μετανοούν.

Όταν λοιπόν ανοιχτούν τα βιβλία της συνείδησης του καθενός, στις καρδιές και τις συνειδήσεις των αμαρτωλών θα βρεθούν, αν μη τι άλλο, έπαρση ή κενοδοξία ή αίρεση ή ζήλια ή φθόνος ή κάτι από τα παρόμοια· ειδάλλως, τουλάχιστον αμέλεια, ραθυμία και το ότι δεν εφάρμοσαν με όλη τους τη δύναμη τις εντολές του Θεού, γεγονός από το οποίο θα προκύψει η έλλειψη της αγάπης Του. Γι' αυτό λοιπόν «θα σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν» και θα ντροπιαστούν και θα ακούσουν: «Εφόσον δεν εφαρμόσατε μία από τις ελάχιστες εντολές μου, αλλά την καταφρονήσατε, ούτε σε εμένα το κάνατε. Φύγετε μακριά μου στο πυρ το αιώνιο, που είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Όταν όμως ανοιχτούν τα βιβλία της συνείδησης των αγίων, πρόσεξε! Θα λάμψει ο Χριστός και Θεός που είναι τώρα κρυμμένος μέσα τους, όπως έλαμψε προ των αιώνων από τον Πατέρα, και οι άγιοι θα είναι όμοιοι με τον Ύψιστο.

Αλλά ποιος άλλος άνθρωπος θα ανεχόταν καν να το ακούσει αυτό; Πώς λοιπόν, ενώ κάθεσαι στο κελί και σε υπηρετούν άλλοι, εσύ λες ότι υπηρετείς τον Θεό; Μέσω ποιων έργων; Πες μου. Διότι, ακόμη κι αν υπηρετούσες τον εαυτό σου σε όλα και από τα έργα των χεριών σου κάλυπτες κάθε ανάγκη του σώματός σου, ούτε και τότε δεν θα έπρεπε να λες ότι υπηρετείς τον Θεό. Επειδή ο δούλος δεν επαινείται για το ότι τρέφει και ντύνει τον εαυτό του, αλλά, αν δεν παρέχει καθημερινά στον κύριό του από την εργασία του το κοινώς λεγόμενο αντίτιμο, τιμωρείται και κατακρίνεται ως άχρηστος. Πώς λοιπόν εμείς, που ζούμε ως ελεύθεροι και παραδίδουμε τους εαυτούς μας στην άνεση, την αμέλεια και τη ραθυμία, και όχι μόνο δεν εργαζόμαστε τίποτα ούτε υπηρετούμε τους άλλους, αλλά και αγανακτούμε, βλασφημούμε και διαρκώς γογγύζουμε, αν δεν μας υπηρετούν οι άλλοι, πώς λέμε ότι υπηρετούμε τον Θεό και δεν αδικούμε κανέναν; Διότι, όσους μπορεί κάποιος να υπηρετήσει και δεν επιλέγει να το κάνει, τόσους αδικεί και καθιστά τον εαυτό του υπόλογο στην κρίση και στη Δεσποτική απόφαση που λέει τα εξής: «Φύγετε από εμένα οι καταραμένοι στο πυρ το αιώνιο που είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα» και, αφού απαρίθμησε τα υπόλοιπα, είπε «ήμουν σε ασθένεια και δεν με υπηρετήσατε». Πώς, λοιπόν, ή με ποιο πρόσωπο θα Τον αντικρύσουμε, όταν έρθει να εξετάσει το έργο του καθενός;

Γι' αυτό λοιπόν, τα εξής λέει το φως: «Από το στόμα σου θα σε κρίνω, πονηρέ δούλε, διότι ενώ ήρθα, όπως εσύ λες, και κατοίκησα μέσα σου, εγώ που είμαι απρόσιτος στις άνω τάξεις, γνωρίζοντάς το αυτό ο ίδιος, με άφησες να κείμαι θαμμένος κάτω από το σκοτάδι των δικών σου κακών, όπως ακριβώς το λες ο ίδιος. Και ενώ εγώ έκανα υπομονή τόσα χρόνια και περίμενα τη μετάνοιά σου και ανέμενα την τήρηση των εντολών μου, δεν θέλησες μέχρι τέλους να με αναζητήσεις έστω και στο ελάχιστο, ούτε με σπλαχνίστηκες που ασφυκτιούσα και περιοριζόμουν μέσα σου, ούτε με άφησες να βρω τη δραχμή που έχασα, δηλαδή εσένα, διότι δεν με άφησες να ανάψω και να σε δω και να με δεις εσύ, αλλά να είμαι πάντοτε σκεπασμένος από τα πάθη που έχεις μέσα σου. Φύγε λοιπόν από εμένα, εργάτη της ανομίας, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του, επειδή πείνασα για την επιστροφή και τη μετάνοιά σου, και δεν μου έδωσες να φάω. Δίψασα για τη σωτηρία σου, και δεν μου έδωσες να πιω. Ήμουν γυμνός από τις ενάρετες πράξεις σου, και δεν με έντυσες με αυτές. Βρισκόμουν στην πιο στενή, ρυπαρή και σκοτεινή φυλακή της καρδιάς σου, και δεν θέλησες να με επισκεφτείς ούτε να με βγάλεις στο φως. Γνώριζες ότι κειτόμουν στην ασθένεια της ραθυμίας και της απραξίας σου, και δεν με διακόνησες μέσω των αγαθών σου έργων και πράξεων. Φύγε λοιπόν από εμένα.»

Ας εξαγοράσουμε, λοιπόν, τον χρόνο της ζωής μας, αφιερώνοντας τις προθέσεις μας και ολόκληρο τον εαυτό μας αποκλειστικά στην εργασία των εντολών του Θεού, αποκλειστικά στην απόκτηση και στο κέρδος της αρετής, ώστε, έχοντας ως φορτίο τα χαρίσματα του Πνεύματος, να καταλήξουμε στα λιμάνια του Θεού και να αποφύγουμε εκείνες τις πονηρές ημέρες και εκείνο το φοβερό άκουσμα που αποπέμπει τους αμαρτωλούς στο πυρ το εξώτερο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του.

Διότι, εάν αυτό που γεννιέται από τη σάρκα είναι σάρκα, και αυτό που γεννιέται από το Πνεύμα είναι πνεύμα, αυτός που γεννήθηκε σωματικά και έγινε άνδρας, αλλά ποτέ δεν κατανόησε ούτε πίστεψε ούτε προσπάθησε καν να γεννηθεί πνευματικά, πώς άραγε θα γίνει πνευματικός και πώς θα συγκαταλέξει τον εαυτό του ανάμεσα στους πνευματικούς άνδρες, εκτός εάν στα κρυφά, σαν εκείνον που είναι ντυμένος με λερωμένα ρούχα, εισχωρήσει ανάμεσα στους αγίους που φορούν λαμπρά ενδύματα, και αφού καθίσει μαζί τους στο βασιλικό τραπέζι, πεταχτεί έξω δεμένος χειροπόδαρα, ως μη όντας υιός του φωτός αλλά της σάρκας και του αίματος, και παραδοθεί στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του;

Ας μην υποθέτει, λοιπόν, κάθε άνθρωπος που έρχεται σε αυτόν τον βίο από την κοιλιά της μητέρας του, και μάλιστα ο χριστιανός, ότι δημιουργήθηκε για την απόλαυση του κόσμου —διότι αν συνέβαινε αυτό, ο άνθρωπος δεν θα πέθαινε— αλλά δημιουργήθηκε, πρώτον, για να υπάρξει ως ον από το μη ον —διότι αν δεν είχε πλαστεί, πώς θα υπήρχε;—, και δεύτερον, για να αυξηθεί, όπως ακριβώς αυξάνεται σιγά-σιγά στην ηλικία, και στην ιερή και θεοπρεπή κατάσταση της ψυχής του μέσω της παιδείας στη δικαιοσύνη, όπως λέει ο μακάριος απόστολος: «Μέχρι να φτάσουμε σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού», και τρίτον, ώστε, αφού γίνει άξιος των επουράνιων σκηνωμάτων, να αποκατασταθεί από τους αγίους αγγέλους στον χορό των άχραντων δυνάμεων, ψάλλοντας μαζί τους τον επινίκιο ύμνο στην Τριάδα και Θεότητα, η οποία, όπως ακριβώς δωρίζει μόνη της το είναι, έτσι προσφέρει μόνη της και το ευ είναι μέσω της μετοχής σε αυτήν. Οι άνθρωποι, όμως, εγκαταλείποντας το να κάνουν και να επιδιώκουν τα πάντα μόνο για αυτόν τον σκοπό για τον οποίο πλαστήκαμε, πράττουν τα πάντα με έντονη σπουδή, ώστε όχι μόνο να μην προετοιμαστούν για τον σκοπό για τον οποίο πλαστήκαμε, αλλά και να καταλήξουν σε αυτό για το οποίο δεν ήρθαμε στον κόσμο. Διότι το αιώνιο πυρ έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του, εμείς όμως δημιουργηθήκαμε ώστε, όταν πεθάνουμε, να βρεθούμε άξιοι του Θεού.

Διότι ακούμε τον Κύριο να λέγει: Πολλοί θα μου πουν, στο δικό σου όνομα δεν πράξαμε τούτα και εκείνα; Και θα ακούσουν, δεν σας γνωρίζω· απομακρυνθείτε από εμένα οι καταραμένοι στο πυρ το εξώτερον, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του.

Ας απέχει παντελώς από το γέλιο, περιοριζόμενος το πολύ σε ένα μειδίαμα και εκπληρώνοντας το πρέπον. Ας είναι εγκρατής ακόμη και από κάθε σάπιο λόγο που δεν προσφέρει πνευματική οικοδομή. Ας αρκείται στο φαγητό της κοινής τράπεζας, χωρίς ούτε και τότε να χορταίνει υπερβολικά. Ας αρκείται στον καθορισμένο ύπνο και ας παρίσταται στον πνευματικό κανόνα με νηφαλιότητα και εγρήγορση, προσέχοντας με ακρίβεια να μην παραλείψει ούτε έναν στίχο. Ας κάνει κάθε μέρα μια νέα αρχή, θεωρώντας το βράδυ ως το τέλος της ζωής του, και γι' αυτό ας είναι κατηφής, ας στενάζει και ας προετοιμάζεται για την έξοδο της ψυχής του. Ας χύνει δάκρυα κάθε μέρα, και αν όχι διαρκώς, τουλάχιστον την ώρα της Θείας Μεταλήψεως ή το βράδυ την ώρα του ύπνου να βρέχει τα μάγουλά του κλαίγοντας, αναλογιζόμενος τις πτώσεις του από πνευματική αδυναμία, ή αναλογιζόμενος τα ουράνια θεάματα και τα κρίματα που οικονομεί καθημερινά ο Θεός, και κυρίως με τη σκέψη του θανάτου, του χωρισμού του σώματος και της ψυχής, της παραλαβής της από τους αγγέλους, της συνάντησης με τους δαίμονες, της απολογίας για τον βίο του σε σκέψεις, πράξεις και λόγια, σκεπτόμενος πού και πώς άραγε θα βρεθεί η ταπεινή ψυχή του, και αν άραγε θα σταθεί στην ευλογημένη παράταξη των εκ δεξιών, αν άραγε θα βρεθεί στους κόλπους του Αβραάμ, αν άραγε θα εισέλθει στον θείο νυμφώνα· ή μήπως (ο μη γένοιτο) βρεθεί με τα ερίφια, όπου πρόκειται να ακούσει το «πορευθείτε απ' εμού οι καταραμένοι στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του».

Διότι, είτε επιτυγχάνοντας μέσω σθεναρής υπομονής και ανυποχώρητης καρτερίας και τήρησης των αγίων εντολών, θα κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών και την αθανασία και την αιωνιότητα της ζωής, καθώς και την άρρητη, ανήκουστη και αδιανόητη απόλαυση εκείνων των αιώνιων αγαθών, είτε, ο μη γένοιτο, αποτυγχάνοντας εξαιτίας αμέλειας, ραθυμίας, εμπαθούς προσκόλλησης και αγάπης προς τον παρόντα αιώνα και προς τις φθαρτές και φθοροποιές ηδονές, θα υποστούμε την αιώνια κόλαση, την απέραντη αισχύνη και την τοποθέτηση στα αριστερά, ακούγοντας την τρομερή εκείνη και ανυπόφορη φωνή του Κριτή των πάντων και Δεσπότη Θεού: «Πηγαίνετε μακριά μου, καταραμένοι, στο εξώτερο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του».

Είθε να σας δω λοιπόν, πολυπόθητο παιδί μου Βαρσανούφιε, και εσένα, αγαπητότατο παιδί μου Γεράσιμε, να πορεύεστε με οσιότητα και δικαιοσύνη, διαμορφούμενοι από τα λόγια του αδελφού και ηγουμένου σας, έχοντας απόλυτη ομοψυχία μαζί του στα πάντα, προστρέχοντας στην πνευματική του δόξα, ειρηνεύοντας μεταξύ σας και υποτασσόμενος ο ένας στον άλλον· διότι, μήπως δεν έστειλε έτσι ο Δεσπότης μας Χριστός ο Θεός τους μαθητές Του; «Και ο ένας από αυτούς», λέει, «επέλεγε να υποτάσσεται στον μεγαλύτερο». Πρέπει, λοιπόν, με αγάπη να υποτάσσεσαι εσύ στον Βαρσανούφιο, όπως και εσείς οι υπόλοιποι φωστήρες μου, έχοντας όλοι σας μπροστά στα μάτια σας σε όλα τον Θεό, τον Κύριο της δόξης, φέρνοντας καθημερινά στον νου σας τον θάνατο και αναλογιζόμενοι ως παρόντες τους αγγέλους, καθώς και την απόθεση του σώματος, την αναχώρηση από τον κόσμο και τη μετάβαση κοντά στον Θεό, την φοβερότατη λογοδοσία, το αλάθητο κριτήριο, τον τελεσίδικο λόγο του Μονογενούς Υιού και Θεού μας, αφενός προς τους αμαρτωλούς —πρώτος των οποίων είμαι εγώ— που λέει: «Πορεύεσθε μακριά από εμένα, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του»· αφετέρου προς τους δικαίους —μεταξύ των οποίων είστε και εσείς— που λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία από καταβολής κόσμου».

Και ας σεβαστούμε, αδελφοί, το μυστήριο της εορτής που εορτάσαμε. «Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος για εμάς κατάρα», καθώς έχει γραφτεί. Ας μην γίνουμε λοιπόν πλέον επικατάρατοι, ο Χριστός μάς έλουσε με το αίμα του «διά λουτρού παλιγγενεσίας και ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος». Ας μην επιστρέψουμε πλέον στα έργα της αισχύνης που αποκηρύξαμε· διαφορετικά, ίσως μας πει την ημέρα της αποκαλύψεώς του τα εξής: Σας έκανα σύσσωμους και συμμόρφους με εμένα, εσείς όμως κάνατε τα μέλη μου μέλη πόρνης· σας έλουσα από τις αμαρτίες σας ώστε να μην έχετε «σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι» τέτοιο, εσείς όμως επιλέξατε να αναλάβετε πάλι τη δυσωδία των παθών και να μαυρίσετε από τον ρύπο των αμαρτιών· σας γέμισα με μακάριο φως μέσω του Αγίου Πνεύματος στη διάνοια, εσείς όμως αναδείξατε τον νου σας σε κατοικητήριο ληστρικών παθών· σας έκανα συγκληρονόμους των αιωνίων αγαθών, εσείς όμως προτιμήσατε να αποκτήσετε ως συγκληρονόμο τον αντίδικό μου. «Φύγετε λοιπόν από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Αλλά μακάρι ποτέ να μην ακούσουμε, ω αδελφοί, αυτή την απευκταία φωνή και την αβάσταχτη οργή.

Και σε αυτούς μεν εκ δεξιών θα απευθύνει εκείνη τη μακάρια και πλέον ευκταία πρόσκληση: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου»· σε αυτούς δε εξ αριστερών θα εκφωνήσει εκείνη την πλέον απευκταία και οικτρή απόφαση: «Πηγαίνετε μακριά μου οι καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του.» Αυτά είναι γεμάτα φρίκη, δέος και έκσταση· αναλογιζόμενοι αυτά πρέπει και εμείς και εκείνοι να προσπέφτουμε και να παρακαλούμε με δάκρυα, και να κάνουμε τον Θεό ίλεω απέναντί μας, προτού λάβουμε πείρα αυτών που ακούμε.

Δες και τη δική τους καλοσύνη, πώς από ταπεινοφροσύνη αρνούνται ότι τον έθρεψαν· αλλά ο Κύριος όσα γίνονται στους φτωχούς τα αναδέχεται στον εαυτό του. «Τότε θα πει και σε αυτούς που βρίσκονται στα αριστερά· Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και για τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν με ποτίσατε· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε· γυμνός, και δεν με ντύσατε· ασθενής και στη φυλακή, και δεν με επισκεφθήκατε. Τότε θα αποκριθούν και αυτοί, λέγοντας· Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς, ή να διψάς, ή ξένο, ή γυμνό, ή ασθενή, ή στη φυλακή, και δεν σε διακονήσαμε; Τότε θα τους αποκριθεί, λέγοντας· Αλήθεια σας λέω, εφόσον δεν το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, ούτε σε εμένα το κάνατε. Και θα απέλθουν αυτοί σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια.» Αυτούς που βρίσκονται στα αριστερά τους στέλνει στο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο. Επειδή, δηλαδή, οι δαίμονες είναι άσπλαχνοι, και διάκεινται σκληρά και εχθρικά προς εμάς, δικαιολογημένα θεωρούνται άξιοι της ίδιας τιμωρίας όσοι έχουν το ίδιο φρόνημα, οι οποίοι και από τα ίδια τους τα έργα έγιναν καταραμένοι. Δες όμως ότι ο Θεός δεν ετοίμασε το πυρ για τους ανθρώπους, ούτε έφτιαξε την κόλαση για εμάς, αλλά για τον διάβολο, εγώ όμως καθιστώ τον εαυτό μου υπόδικο στην κόλαση.