Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:42

Ερώτηση 150. Εάν όμως από αμέλεια δεν δώσει στον αδελφό τα αναγκαία; Απόκριση. Η καταδίκη γι' αυτό είναι φανερή από τα λόγια του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα», και τα εξής· καθώς και από το ότι: «Επικατάρατος είναι καθένας που εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΠΑ΄. Εάν υπάρχουν αδελφότητες κοντά η μία στην άλλη, και η μία μεν φτωχεύει, η δε άλλη δυσκολεύεται στην κοινωνία των αγαθών, πώς πρέπει να διακείμενται αυτοί που βρίσκονται σε φτώχεια απέναντι σε αυτούς που δεν μεταδίδουν; ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Αυτοί που έχουν διδαχθεί μέσα στην αγάπη του Χριστού να θυσιάζουν ακόμη και την ίδια τους τη ζωή ο ένας για τον άλλον, πώς είναι δυνατόν να λυπούνται τα αναγκαία για το σώμα; Είναι σαν να έχουν λησμονήσει Εκείνον που είπε: «Πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω», και τα εξής. Εάν όμως συμβεί αυτό, πρέπει εκείνοι που φτωχεύουν να δείχνουν μακροθυμία, έχοντας την πλήρη βεβαιότητα της παρηγοριάς στον μέλλοντα αιώνα, μιμούμενοι τον Λάζαρο.

«Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε· γυμνός ήμουν, και με ντύσατε». Πόση φρίκη όμως, και ιδρώτας, και σκοτάδι θα σε περιλούσει, όταν θα ακούς την καταδίκη: «Πορευθείτε μακριά μου, οι καταραμένοι, στο εξώτερο σκοτάδι, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν με ποτίσατε· γυμνός ήμουν, και δεν με ντύσατε». Διότι εκεί δεν εγκαλείται ο άρπαγας, αλλά κατακρίνεται εκείνος που αρνήθηκε να μοιραστεί τα αγαθά του. Εγώ μεν είπα αυτά που θεώρησα ότι συμφέρουν· σε σένα δε, αν μεν πειστείς, είναι ολοφάνερα τα αγαθά που φυλάσσονται σύμφωνα με τις υποσχέσεις· αν όμως παρακούσεις, είναι γραμμένη η απειλή, την οποία εύχομαι να αποφύγεις να βιώσεις, υιοθετώντας καλύτερη γνώμη, έτσι ώστε ο ίδιος σου ο πλούτος να γίνει λύτρο για σένα, και να βαδίσεις προς τα έτοιμα ουράνια αγαθά· με τη χάρη Εκείνου που μας κάλεσε όλους στη δική Του βασιλεία, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αλλά, εάν θελήσω να απαριθμήσω όλα αυτά που βρίσκω τόσο από την Παλαιά όσο και από την Καινή Διαθήκη, μάλλον δεν θα μου φθάσει ο χρόνος για να τα διηγηθώ. Όμως, προς το παρόν είναι αναγκαίο να υπενθυμίσω μόνο εκείνο που ελέχθη από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό κατά τη μεγάλη και φοβερή ημέρα της κρίσεως προς όσους στέκονταν στα αριστερά Του: Πηγαίνετε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και για τους αγγέλους του· όχι επειδή φονεύσατε, ή πορνεύσατε, ή ψευσθήκατε, ή αδικήσατε κάποιον, ή πράξατε οτιδήποτε άλλο από τα απαγορευμένα, έστω και το ελάχιστο, αλλά επειδή αμελήσατε τα αγαθά έργα. Διότι πείνασα, λέει, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ήμουν ασθενής και στη φυλακή, και δεν με επισκεφθήκατε. Εκείνος λοιπόν, που δεν μαλθακοποιείται ούτε λυγίζει κάτω από την εγκράτεια, κατόρθωσε την πλήρη αποφυγή των αμαρτημάτων· εάν όμως απέφυγε τα περισσότερα, αλλά κυριαρχείται έστω από ένα, ένας τέτοιος άνθρωπος δεν είναι εγκρατής, όπως ακριβώς δεν είναι υγιής αυτός που υποφέρει έστω και από ένα σωματικό πάθος· ούτε είναι ελεύθερος αυτός που εξουσιάζεται έστω από έναν οποιονδήποτε κυρίαρχο. Σε εκείνους, λοιπόν, που διαπράττουν ιάσιμα αμαρτήματα, ο λόγος (του Θεού) απειλεί ότι θα επισκεφθεί με ράβδο τις ανομίες τους και με μάστιγες τις αδικίες τους· σε εκείνους όμως που βρίσκονται σε ανίατη κατάσταση λέει: Γιατί να δεχθείτε κι άλλες πληγές, αφού έχετε περάσει όλες τις πληγές; Περιφρονήσατε όλες τις παιδευτικές μάστιγες που σκοπό είχαν την επιστροφή σας, άρα σας περιμένει η συντριβή.

Γιατί να αχρηστεύει και τη γη; Επομένως, για πότε αναβάλλουμε τη μετάνοια; Δεν θα ανανήψουμε; Δεν θα επαναφέρουμε τους εαυτούς μας από τον κατά συνήθεια βίο στην ακρίβεια του Ευαγγελίου; Δεν θα φέρουμε προ των οφθαλμών μας την ημέρα του Κυρίου, τη φοβερή εκείνη και επιφανή, κατά την οποία αυτούς μεν που πλησιάζουν στα δεξιά του Κυρίου διά των πράξεών τους θα τους υποδεχθεί η βασιλεία των ουρανών, ενώ εκείνους που έχουν απωθηθεί προς τα αριστερά εξαιτίας της απουσίας των αγαθών έργων, θα τους κατακρύψει η γέεννα του πυρός και το αιώνιο σκότος;

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες. Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο ... Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε· γυμνός, και δεν με ντύσατε· ασθενής, και στη φυλακή, και δεν με επισκεφθήκατε. ΛΟΥΚΑΣ. Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγοριά σας· αλίμονο σε εσάς τους χορτασμένους, διότι θα πεινάσετε· αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε· αλίμονο όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι. Προσέχετε δε τους εαυτούς σας, μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, και τη μέθη, και τις βιοτικές μέριμνες, και έλθει ξαφνικά επάνω σας η ημέρα εκείνη. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Και καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, για να πράττουν τα μη πρέποντα, γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πλεονεξία, κακία, και τα εξής. Διότι το «δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα επιθυμήσεις», και αν υπάρχει κάποια άλλη εντολή, και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Αʹ.

Και πρόσθεσε την αιτία, όχι λέγοντας: Επειδή φονεύσατε, ή πορνεύσατε, ή ψευσθήκατε, ή αδικήσατε κάποιον, ή πράξατε κάτι άλλο από τα απαγορευμένα, έστω και το ελάχιστο· αλλά τι; Επειδή αμελήσατε τα αγαθά έργα. Διότι πείνασα, λέει, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν με ποτίσατε· ήμουν ξένος, και δεν με φιλοξενήσατε· γυμνός, και δεν με ντύσατε· ασθενής και στη φυλακή, και δεν με επισκεφθήκατε.

Και αλλού εκθέτει πιο ξεκάθαρα αυτήν την καταδίκη, λέγοντας: «Πορευθείτε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Και παραθέτει ως αιτία όχι την τέλεση κάποιου από τα απαγορευμένα έργα, αλλά την έλλειψη των επιβεβλημένων, λέγοντας: «Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω», και τα εξής. Και πολλά παρόμοια θα μπορούσε να βρει κανείς προς απόδειξη του ότι δεν είναι άξιοι θανάτου μόνο όσοι πράττουν τα πονηρά, για τους οποίους ετοιμάστηκε το άσβεστο πυρ, και μαζί με τους οποίους καταδικάζονται και όσοι αδρανούν ως προς τα καλά έργα, αλλά και εκείνοι που τα πράττουν με αμέλεια. Διότι είναι γεγραμμένο: «Επικατάρατος καθένας που πράττει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Θα ήταν δε κατάλληλη ευκαιρία να θυμηθούμε και τον Ιωάννη, ο οποίος λέει προς εκείνους που έλαβαν την άφεση των αμαρτιών διά του βαπτίσματος: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να αποφύγετε τη μέλλουσα οργή; Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετάνοιας».

Τα άκαρπα δέντρα, λοιπόν, μας υποδεικνύονται από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, ο οποίος είπε σε εκείνους που αξιώθηκαν το βάπτισμα για την άφεση των αμαρτιών και καθαρίστηκαν από κάθε ρύπο: «Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετάνοιας»· και λίγο μετά προσθέτει: «Κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά». Πολύ πιο ξεκάθαρα, όμως, το διδάσκει ο Κύριος, λέγοντας σε όσους στέκονται στα δεξιά: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου», υποδεικνύοντας τους αγαθούς τους καρπούς με όσα αναφέρει στη συνέχεια. Εκείνους, αντίθετα, που βρίσκονται στα αριστερά, τους στέλνει στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του· στους οποίους δεν προσάπτει τη διάπραξη αμαρτίας, αλλά την απραξία ως προς τους αγαθούς καρπούς. «Διότι πείνασα», λέει, «και δεν μου δώσατε να φάω», και τα εξής· αυτή ακριβώς η απραξία τούς έκανε να ενταχθούν στη μερίδα των αμαρτωλών, οι οποίοι ονομάζονται από τον Κύριο άγγελοι του διαβόλου.

Εκείνοι δε που βρίσκονται στα αριστερά ακούνε την οδυνηρή εκείνη και σκυθρωπή απόφαση: πηγαίνετε μακριά μου οι καταραμένοι στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον Διάβολο και τους αγγέλους του. Όπως δεν ελεήσατε, έτσι ούτε και τώρα θα ελεηθείτε. Όπως δεν ακούσατε τη φωνή μου, έτσι ούτε και εγώ τώρα θα εισακούσω τους δικούς σας οδυρμούς. Διότι δεν με διακονήσατε, ούτε με θρέψατε όταν πεινούσα, ούτε με ποτίσατε όταν διψούσα, ούτε με φιλοξενήσατε, ούτε με ντύσατε όταν ήμουν γυμνός, ούτε με επισκεφθήκατε όταν ήμουν ασθενής, ούτε ήλθατε προς εμένα όταν ήμουν στη φυλακή. Γίνατε εργάτες και υπηρέτες άλλου κυρίου, δηλαδή του Διαβόλου.

Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε· γυμνός, και δεν με ντύσατε· ασθενής και στη φυλακή, και δεν με επισκεφθήκατε· και δεν θα βρίσκονται στη μερίδα εκείνων που ευλογούν τον Θεό. Αλλά ίσως πει κάποιος: Άραγε λοιπόν ο μακάριος Προφήτης καταριέται αυτούς που βρίσκονται μέσα στις αμαρτίες, και επιθυμεί να χαθούν και να αφανιστούν όλοι;

Εσύ όμως δεν βλέπεις, ακόμη και στα υγιή σώματα, ότι κάποιος, παρόλο που κατά τα άλλα χαίρει άκρας υγείας, πολλές φορές προσβάλλεται από κάποια φλύκταινα ή άνθρακα ή άλλη παρόμοια πάθηση, επειδή θερμάνθηκε υπερβολικά το υγρό στοιχείο στη συγκεκριμένη περιοχή και εξαιτίας αυτού υπέστη φλεγμονή και ερυθρότητα και κάποια πυώδη αλλοίωση; Τι κάνουμε λοιπόν; Μήπως πολεμούμε το μέρος της σάρκας που ασθένησε; Το αντίθετο μάλιστα· στρέφουμε όλο το υγιές μέρος του σώματος προς τη θεραπεία αυτού που νοσεί. Επομένως, η πάθηση δεν είναι κάτι το βδελυρό. Διότι διαφορετικά, ακόμη και στη δική μας περίπτωση, αν ένα μέρος του σώματος πονούσε, το υγιές θα αποξενωνόταν από τη θεραπεία εκείνου που πάσχει. Αλλά ποια είναι η αιτία που μας απομακρύνει από τέτοιους ανθρώπους; Ποια είναι αυτή; Το ότι δεν φοβόμαστε την απειλή Εκείνου που είπε: «Πορευθείτε μακριά μου στο αιώνιο πυρ· διότι εφόσον δεν το πράξατε σε έναν από αυτούς, δεν το πράξατε ούτε σε εμένα». Διότι, αν πίστευαν ότι αυτά έχουν έτσι, δεν θα διαμόρφωναν τέτοια αντίληψη για τους ασθενείς, ώστε να τους αποδιώχνουν από κοντά τους και να θεωρούν μόλυσμα για τη ζωή μας τη φροντίδα για όσους ταλαιπωρούνται. Επομένως, εάν θεωρούμε αξιόπιστο Εκείνον που έδωσε την υπόσχεση, πρέπει να τηρήσουμε τις εντολές, χωρίς τις οποίες είναι αδύνατον να αξιωθούμε όσα ελπίζουμε. Ξένος και γυμνός και στερημένος τροφής, ασθενής και φυλακισμένος, και όλα όσα έχουν προειπωθεί στο Ευαγγέλιο, είναι για σένα αυτός ο άνθρωπος.

Και τους λέει: Πηγαίνετε στο πυρ που έχει ετοιμαστεί όχι για εσάς, αλλά για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι αυτό δεν είναι το αρχικό μου θέλημα, δεν σας έπλασα γι' αυτό, δεν ετοίμασα για εσάς τη φωτιά. Το άσβεστο πυρ ανάφθηκε εκ των προτέρων για τους δαίμονες που έχουν αμετάβλητη την έξη της κακίας, με τους οποίους σας ένωσε η αμετανόητη, όμοια με τη δική τους, διάθεση. Επομένως, η συμβίωσή σας με τους πονηρούς αγγέλους είναι δική σας εκούσια επιλογή: «διότι πείνασα και δεν μου δώσατε να φάω, δίψασα και δεν μου δώσατε να πιω, ξένος ήμουν και δεν με περιμαζέψατε, γυμνός και δεν με ντύσατε, ασθενής και στη φυλακή ήμουν και δεν με επισκεφθήκατε». Διότι, αδελφοί, όπως ακριβώς η αγάπη και τα έργα της αγάπης αποτελούν το πλήρωμα των αρετών, έτσι και το μίσος και τα έργα του μίσους, ο άσπλαχνος τρόπος και η απρόθυμη για προσφορά διάθεση, αποτελούν το πλήρωμα της αμαρτίας. Και όπως ακριβώς οι αρετές έπονται και συνοδεύουν τη φιλανθρωπία, έτσι και οι κακίες ακολουθούν τη μισανθρωπία. Γι' αυτόν τον λόγο και καταδικάζονται μόνο εξαιτίας αυτής.

Διότι, εάν δεν ήταν άνθρωπος, δεν θα ήταν δυνατόν να πάθει· εάν πάλι δεν ήταν Θεός, παραμένοντας απαθής ως προς τη θεότητα, δεν θα υφίστατο για εμάς τον θάνατο κατά σάρκα, χαρίζοντάς μας μέσω αυτού την ανάσταση, ή μάλλον την εξανάσταση και την αθανασία. Ούτε θα γινόταν πιστευτό ότι, ενώ μπορούσε να μην πάθει, επέλεξε εκουσίως να πάθει, δείχνοντας ότι η δική του ταπείνωση επρόκειτο να μας ελευθερώσει και να μας ανυψώσει, και διδάσκοντας, εάν χρειαστεί, να αγωνιζόμαστε έμπρακτα μέχρι θανάτου υπέρ της δικαιοσύνης, και υποσχόμενος σε όσους πείθονται τη δύναμη της αθανασίας μέσω της ανάστασης, όχι μόνο για να παραμένουν αιώνια στη ζωή, αλλά και για να παραμένουν εκτός του αιώνιου ολέθρου, της αιώνιας δηλαδή και φρικτότατης κολάσεως, η οποία έχει ετοιμαστεί για τον Διάβολο, και για να ζουν αιώνια μαζί με τους αγίους αγγέλους, συναπολαμβάνοντας την άφθαρτη και ατελεύτητη βασιλεία.

Μάθετε και την οδυνηρή φωνή προς εκείνους που βρίσκονται στα αριστερά, την οποία θα απευθύνει σε αυτούς ο δίκαιος κριτής και πράος Θεός με άμετρο θυμό και οργή: «Πηγαίνετε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Εσείς οι ίδιοι τα προξενήσατε αυτά στους εαυτούς σας. Δεχθείτε λοιπόν οι ίδιοι και την απόλαυσή τους. «Πηγαίνετε μακριά από εμένα οι καταραμένοι στο σκότος το εξώτερο και στο πυρ το άσβεστο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Εγώ σας έπλασα, και εσείς προσκολληθήκατε σε άλλον. Εγώ είμαι αυτός που σας έβγαλε από τη μήτρα, και εμένα αθετήσατε. Εγώ είμαι αυτός που σας διάπλασε από τη γη με το πρόσταγμά μου, και εσείς προσκολληθήκατε σε άλλον. Εγώ είμαι αυτός που σας ανέθρεψε, και σε άλλον δουλέψατε. Εγώ πρόσταξα τη γη και τη θάλασσα για τη διατροφή σας και τη συντήρηση του βίου σας, εσείς όμως παρακούσατε τις εντολές μου. Εγώ έκανα το φως για εσάς για την απόλαυση της ημέρας και τη νύχτα για ανάπαυση, εσείς όμως με τα πονηρά σας έργα με παραπικράνατε και με αθετήσατε και ανοίξατε την πόρτα στα πάθη. «Αποχωρήστε από εμένα, εργάτες της αδικίας». Δεν σας ξέρω, δεν σας γνωρίζω. Γίνατε εργάτες άλλου κυρίου, δηλαδή του διαβόλου. Μαζί με αυτόν κληρονομήστε το σκότος και το άσβεστο πυρ και τον ακοίμητο σκώληκα και τον τριγμό των δοντιών. «Διότι πείνασα και δεν μου δώσατε να φάω, δίψασα και δεν με ποτίσατε. Ξένος ήμουν και δεν με περιμαζέψατε».

Διότι, όταν ήλθαν, χτυπούσαν τη θύρα λέγοντας: «Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας»· ενώ από μέσα ο Κριτής αναφώνησε με τρόπο φοβερό: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω». Ω, τι εσχάτη απόφαση! Και μάλιστα, δεν έδωσε την οδυνηρή αυτή απόκριση μέσω αγγέλου, αλλά ο ίδιος προσωπικά, ώστε, ακούγοντας τη φωνή του και μη δυνάμενες να δουν το πρόσωπό του, να υποστούν μεγαλύτερη βάσανο. «Αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω». «Δεν μας γνωρίζεις, Δέσποτα; Από τη μήτρα της μητέρας μας αφιερωθήκαμε σε σένα, σε ακολουθήσαμε από τη νεότητά μας, διαφυλάξαμε την αγνεία, το σώμα που μας έπλασες το διατηρήσαμε άφθαρτο, δεν παραδώσαμε τα μέλη μας στα πάθη, προσδοκούσαμε να λάβουμε στεφάνια από το δεξί σου χέρι· και τώρα έκλεισες τις θύρες και λες, "Δεν σας γνωρίζω";» «Ναι, πράγματι δεν σας γνωρίζω». «Γιατί, ω Δέσποτα;» Ο Δεσπότης: «Γιατί; Επειδή πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν με ποτίσατε· ήμουν ξένος, και δεν με περιμαζέψατε· γυμνός, και δεν με ντύσατε· ασθενής και στη φυλακή, και δεν ήλθατε σε μένα. Εγγράφως σας έδωσα εντολή, λέγοντας: Εφόσον δεν το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους και μικρούς αδελφούς μου, ούτε και σε εμένα το πράξατε». Και εκείνες είπαν: «Μάταια λοιπόν, Δέσποτα, υπομείναμε τον πόνο και την ταλαιπωρία της σαρκός; Μάταια καταπονήσαμε τους εαυτούς μας με αγρυπνίες και νηστείες; Μάταια, ποθώντας μέχρι τέλους τον ουράνιο Νυμφίο, διαφυλάξαμε την παρθενία μας άτρωτη;»

Διότι, ότι είναι κύριος και να τιμωρεί και να τιμά, άκουσε τι λέει ο ίδιος που τα αναφέρει αυτά: «Όταν έλθει», λέει, «ο Υιός του ανθρώπου με τη δόξα του Πατέρα του, θα στήσει τα πρόβατα στα δεξιά και τα ερίφια στα αριστερά, και θα πει σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά του: Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω. Σε εκείνους δε που βρίσκονται στα αριστερά θα πει: Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε». Είδες ολοκληρωμένη κρίση, και πώς και τιμά και τιμωρεί, και στεφανώνει και καταδικάζει, και τους μεν τους εισάγει στη βασιλεία, τους δε τους αποπέμπει στη γέεννα;

Βʹ. Αλλά υπάρχουν μερικοί άνθρωποι γεμάτοι από τόση ανοησία, ώστε να θεωρούν ψευδείς τις θεόπνευστες Γραφές και να παρερμηνεύουν αλληγορικά τη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι έχω ακούσει κάποιους φιλαμαρτήμονες, οι οποίοι κατέχονται από πολλή φιληδονία, να λέγουν τέτοια πράγματα, ότι δηλαδή ο Θεός τα απείλησε αυτά για να φοβίσει τους ανθρώπους· διότι, μη γένοιτο, δεν είναι δυνατόν να τιμωρήσει κάποιον, αφού είναι ελεήμων, και μάλιστα από εκείνους που τον έχουν επιγνώσει. Ακούστε, λοιπόν, εσείς οι άνθρωποι που έχετε χάσει τον νου σας, εσείς που πείθεστε στην υποβολή του μισόκαλου, ο οποίος χαίρεται με την απώλειά σας. Διότι, προκειμένου να μην φοβηθούμε και αλλάξουμε τη ζωή μας προς το ενάρετο, και αποφύγουμε τα βασανιστήρια της κολάσεως, γι' αυτόν τον λόγο μας οδήγησε σε αυτήν την αφοβία· ώστε, αμελώντας στην παρούσα ζωή, να ρίξουμε τους εαυτούς μας στον ίδιο τον πυθμένα του άδη. Πείτε μου, λοιπόν, εσείς που βγάζετε τον Θεό ψεύτη, εσείς που θεωρείτε τις άγιες Γραφές ως απλά και μόνο κενά λόγια, και όχι ως αλήθεια, τι νομίζετε, ω ανόητοι; Δεν κολάζεται εκείνος ο πλούσιος, ο οποίος περιφρόνησε τον Λάζαρο; Δεν αποβάλλονται από τον νυμφώνα οι μωρές παρθένες; Δεν αναχωρούν στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του εκείνοι που δεν έθρεψαν τον Χριστό; Δεν ρίπτεται στο πυρ, δεμένος χειροπόδαρα, εκείνος που φορούσε ρυπαρά ενδύματα; Δεν παραδίδεται στους βασανιστές εκείνος που απαίτησε τα εκατό δηνάρια;

Αλλά κι αν ακόμη είναι κάποιος ελεύθερος από όλα αυτά, πράγμα που θα ήταν από τα πιο δύσκολα, είναι όμως περιβεβλημένος με τόσα πλούτη, αφοσιωμένος στα χρήματα και μόνο στη δική του απόλαυση, και δεν τα προσφέρει με αφθονία σε όσους έχουν ανάγκη, το πυρ της γέεννας θα περιμένει και αυτόν. Και αυτό μας το διδάσκει σαφώς η παραβολή που βρίσκεται στο Ευαγγέλιο, όταν έστησε τους μεν στα δεξιά, τους δε στα αριστερά· και στους μεν είπε ότι έχει ετοιμαστεί η βασιλεία εξαιτίας της φροντίδας τους για όσους είχαν ανάγκη: «Ελάτε», λέει, «οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου». Για ποιον λόγο και γιατί; «Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω». Στους άλλους δε [επιφύλαξε] το αιώνιο πυρ: «Πηγαίνετε», λέει, «μακριά μου, καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Είναι μεγάλο το βάρος αυτού του λόγου· ο Δεσπότης και δημιουργός των πάντων λέει: «Πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω». Ποια ψυχή δεν θα τη συγκινούσε αυτό, ακόμη κι αν τύχαινε να είναι ολότελα πέτρινη; Ο Δεσπότης σου περιφέρεται πεινασμένος, κι εσύ ζεις μέσα στην τρυφή· και δεν είναι μόνο αυτό το φοβερό, αλλά ότι ενώ ζεις στην τρυφή ανέχεσαι να τον παραβλέπεις, και μάλιστα ενώ δεν έχει ανάγκη από πολλά, παρά μόνο από ένα ψωμί, ώστε να καταπραΰνει την πείνα του.

Ποιος υπέταξε τέτοιου μεγέθους βόδια, και τα έπεισε να ανοίγουν αυλάκια, να αλωνίζουν στο αλώνι και να σέρνουν άμαξες; Δεν τα παρείχα όλα αυτά πλουσιοπάροχα, όπως στους αξίους, έτσι και σε εσάς, επιθυμώντας να σας έχω χορηγούς και οικονόμους των δικών μου δωρεών, ώστε σε καιρούς χαλεπούς και σε ημέρες λιμού να με φροντίσετε; Και πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω. Εγώ σας τα έδωσα, και εγώ πείνασα· από τα δικά μου ζήτησα, και δεν μου δώσατε να φάω. Και δεν ζήτησα περιττά έξοδα ούτε πολυτέλειες ούτε εφόδια, παρά μόνο να φάω εξαιτίας της πιεστικής ανάγκης· και δεν μου δώσατε να φάω. Και ενώ εσείς πολλές φορές σπαταλούσατε τις δικές μου δωρεές μέσα στην τρυφή, διασκεδάζοντας θορυβωδώς και ευφραινόμενοι ντυμένοι με μαλακά ενδύματα, εγώ στάθηκα στην πόρτα ντυμένος με κουρέλια, κατατρυχόμενος από την παγωνιά, λιώνοντας από την πείνα, μη έχοντας τη δύναμη ούτε καν να φωνάξω από τη σφοδρότητα της πείνας· και δεν μου δώσατε να φάω. Και δεν ζήτησα κρασί, ούτε κρέατα, ούτε δυνατά ποτά, παρά μόνο σκέτο ψωμί· και δεν μου δώσατε να φάω. Ω σκληρότητα και φοβερή ωμότητα και βαθύ σκοτάδι· πώς δεν θυμηθήκατε αυτόν που σας έδωσε τα υπάρχοντα; πώς δεν αναλογιστήκατε τον δίκαιο Ιώβ που αναφωνούσε: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα φύγω»; Ποτέ δεν ακούσατε τον ιερέα πάνω στη μυστική τράπεζα να αναφωνεί προς εμένα, να με ευχαριστεί και να λέει: «Τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν σοι προσφέρομεν»;

Άκουσε: ορκίστηκες στο φοβερό όνομα του Θεού, πράγμα το οποίο ούτε οι άγγελοι δεν τολμούν· αυτό προέρχεται από τον πονηρό, όπως δήλωσε ο Κύριος. Είπες ψέματα; Είναι ήττα. Λοιδόρησες; Ηττήθηκες. Κατακράτησες τα χρήματα από τον αδελφό σου, ή μάλλον από τον Χριστό που λιμοκτονούσε και στερούνταν ενδυμάτων· νικήθηκες με μια ήττα οδυνηρή και αναπολόγητη, η οποία γίνεται πρόξενος εκείνης της έσχατης και φοβερής κατηγορίας: «Πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω», και τα συναφή. Και το χειρότερο είναι ότι δεν ελέησες ούτε τον αδελφό του Χριστού που σε ικέτευε με φωνές· και ύστερα από λίγο, εγκαταλείποντας τα πάντα συγχρόνως, θα πορευθείς εκεί από όπου δεν πρόκειται να επιστρέψεις, αλλά θα συγκαταλεχθείς ανάμεσα σε εκείνους που θα ακούσουν: «Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι», και τα εξής. Είδες σε πόσα πράγματα έχεις νικηθεί, και δεν το κατανοείς; Είδες για πόσα παραπτώματα είσαι υπεύθυνος, και εσύ διάγεις τον βίο σου μέσα στην αμέλεια σαν να είσαι νικητής και αναίτιος, ενώ στην πραγματικότητα είσαι ηττημένος, κατατροπωμένος και αξιοθρήνητος; Δεν άκουσες αυτό που είναι γεγραμμένο, ότι «Ο νικών θα κληρονομήσει τα αιώνια αγαθά», αυτά τα οποία στην Αποκάλυψη ο Ιωάννης φανέρωσε και διηγήθηκε, τα πράγματα δηλαδή που είδε: χαρά απέραντη, ευφροσύνη άφθαρτη, διαβίωση μαζί με τον Δεσπότη των όλων και με όλους τους αγίους αγγέλους και αρχαγγέλους; Και αφού διηγήθηκε και πολλά άλλα θαυμαστά, στο τέλος πρόσθεσε λέγοντας: «Ο νικών θα κληρονομήσει αυτά». Τη νίκη την προαναφέραμε, αν το συγκρατείτε στη μνήμη σας· αλλά χάριν των πιο ράθυμων ας επαναλάβουμε για ποια νίκη κάνει λόγο.

Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε. Ήμουν στη φυλακή· στη φυλακή ήσουν εσύ που ελευθερώνεις τους δεσμώτες; Ερμήνευσε αυτά που λες, διότι το αξίωμά σου διαψεύδει τα λεγόμενα. Πότε σε είδαμε σε τόση στέρηση; Πότε τα κάναμε αυτά; Εφόσον, λέει, τα κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα τα κάνατε. Μήπως δεν είναι αληθινός ο λόγος ότι «εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει τον Θεό»; Και δες το θαυμαστό: κανένα άλλο έργο αρετής δεν υπενθύμισε παρά μόνο αυτό. Καίτοι μπορούσε να πει: «Ελάτε οι ευλογημένοι, διότι ζήσατε με σωφροσύνη, διότι διατηρήσατε την παρθενία, διότι αναλάβατε αγγελική πολιτεία»· αλλά τα αποσιωπά αυτά, όχι επειδή είναι ανάξια μνήμης, αλλά διότι έρχονται δεύτερα μπροστά στη φιλανθρωπία. Αλλά όπως ακριβώς σε αυτούς που βρίσκονται στα δεξιά έδειξε ότι η βασιλεία τούς δωρίστηκε εξαιτίας της φιλανθρωπίας τους, έτσι και σε αυτούς που βρίσκονται στα αριστερά απείλησε την τιμωρία εξαιτίας της ακαρπίας τους. «Πορευθείτε, οι καταραμένοι, στο εξώτερο σκοτάδι, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Γιατί; Για ποιον λόγο; «Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω». Δεν είπε: «Επειδή πορνεύσατε, επειδή μοιχεύσατε, επειδή κλέψατε, επειδή ψευδομαρτυρήσατε, επειδή επιορκήσατε». Αναμφίβολα είναι κακά και αυτά, αλλά είναι κατώτερα από την απανθρωπιά και την ανελεημοσύνη. Γιατί όμως, Κύριε, δεν κάνεις μνεία άλλων οδών;

Και πρόσεξε πώς δεν είναι δυνατόν να εισέλθουμε χωρίς ελεημοσύνη, αλλά ακόμη και αν μόνο αυτή λείπει, θα οδηγηθούμε στο πυρ. Διότι λέγει: «Φύγετε, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και για τους αγγέλους του». Για ποιον λόγο και γιατί; «Επειδή πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω». Είδες πώς, χωρίς να κατηγορηθούν για τίποτε άλλο, χάθηκαν μόνο για αυτό; Και οι παρθένες μόνο για αυτό τον λόγο εκδιώχθηκαν από τον νυμφώνα, παρόλο που διέθεταν σωφροσύνη· επειδή όμως ήταν στερημένες από τη βοήθεια της ελεημοσύνης, δεν εισήλθαν μαζί με τον Νυμφίο. «Να επιδιώκετε», λέγει, «την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο». Αναλογίσου, λοιπόν, ότι χωρίς μεν σωφροσύνη δεν είναι δυνατόν να δει κανείς τον Κύριο· ωστόσο, δεν είναι εξάπαντος βέβαιο ότι με τη σωφροσύνη και μόνο είναι δυνατόν να Τον δει· διότι πολλές φορές κάποιο άλλο ελάττωμα αποτέλεσε εμπόδιο.

Πείνασα, λέει, και δεν μου δώσατε να φάω. Πότε λέγονται αυτά; Άραγε σε κάποια γωνία; Άραγε σε κάποιο κρυφό μέρος; Ουδαμώς, αλλά πότε; Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του, και συγκεντρώσει όλα τα έθνη, όταν χωρίσει τους μεν από τους δε, τότε θα πει εις επήκοον πάντων, αφού τους τοποθετήσει στα δεξιά και στα αριστερά: Πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω.

Διότι ποια ντροπή υπάρχει στο να πει κανείς: Δώσε στον Κύριο που πεινά, ντύσε τον που περιφέρεται γυμνός, φιλοξένησέ τον που είναι ξένος; Ο Δεσπότης σου δεν ντρέπεται μπροστά σε όλη την οικουμένη να λέει αυτά: «Πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω»· Αυτός που είναι ανενδεής και δεν έχει ανάγκη από τίποτα. Και εγώ θα ντραπώ και θα διστάσω; Σε καμία περίπτωση· αυτή η ντροπή είναι διαβολική επιβουλή. Επομένως, δεν θα ντραπώ, αλλά και με παρρησία θα πω: «Δώστε σε όσους έχουν ανάγκη», και μάλιστα με φωνή πιο δυνατή από εκείνους που έχουν την ανάγκη.

«Μα ο Θεός είναι φιλάνθρωπος», λέει (κάποιος). Λοιπόν, απλά λόγια είναι αυτά, και ούτε ο πλούσιος εκείνος που περιφρόνησε τον Λάζαρο κολάζεται; Ούτε οι μωρές παρθένες αποβάλλονται από τον νυμφώνα; Ούτε εκείνοι που δεν τον έθρεψαν απέρχονται στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του; Ούτε εκείνος που είναι ντυμένος με ρυπαρά ενδύματα θα καταστραφεί, αφού του δέσουν τα χέρια και τα πόδια; Ούτε εκείνος που απαίτησε τα εκατό δηνάρια παραδίδεται στους βασανιστές; Ούτε είναι αληθινό αυτό που ειπώθηκε για τους μοιχούς, ότι δηλαδή «το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει και το πυρ τους δεν θα σβήσει»; Αλλά όλα αυτά είναι μόνο απειλές; «Ναι», λέει. Και από πού, πες μου, τολμάς να αποφανθείς για ένα τόσο μεγάλο ζήτημα, και μάλιστα εκφέροντας μόνος σου την απόφαση; Διότι εγώ, και από όσα έχει πει ο Χριστός και από όσα έχει πράξει, θα μπορέσω να αποδείξω το αντίθετο. Αν, λοιπόν, δεν πιστεύεις στις μελλοντικές κολάσεις, πίστεψε τουλάχιστον από τα όσα έχουν ήδη συμβεί· διότι βέβαια τα όσα έχουν ήδη γίνει και έχουν πραγματοποιηθεί δεν είναι απειλές και απλά λόγια. Ποιος, λοιπόν, κατέκλυσε ολόκληρη την οικουμένη την εποχή του Νώε, και προκάλεσε εκείνο το φοβερό ναυάγιο, και την πανωλεθρία ολόκληρου του γένους μας; Ποιος μετά από αυτά εξαπέλυσε εκείνους τους κεραυνούς και τις πύρινες λαίλαπες πάνω στη γη των Σοδόμων; Ποιος καταπόντισε ολόκληρη την Αίγυπτο; Ποιος εξολόθρευσε τις εξακόσιες χιλιάδες στην έρημο; Ποιος κατέκαψε τη συναγωγή του Αβειρών;

Επειδή και οι παρθένες δεν κατηγορήθηκαν για πορνεία, ούτε για μοιχεία, ούτε για φθόνο, ούτε για βασκανία, ούτε για μέθη, ούτε για κακοπιστία, αλλά για έλλειψη ελαίου· δηλαδή, επειδή δεν έκαναν ελεημοσύνη· διότι αυτό ακριβώς είναι το έλαιο. Και εκείνοι που καταδικάστηκαν με το «Απέλθετε, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο», πάλι για κανένα από αυτά δεν κατηγορήθηκαν, αλλά και αυτοί επειδή δεν έθρεψαν τον Χριστό. Βλέπεις ότι αρκεί από μόνη της η έλλειψη της ελεημοσύνης για να οδηγήσει κάποιον στο πυρ της γεέννης; Διότι πού θα είναι χρήσιμος, πες μου, εκείνος που δεν κάνει ελεημοσύνη;

Από πού είναι αυτό φανερό; Από τα ίδια του τα λόγια· διότι, αφού κάλεσε τους δώδεκα μαθητές, τους είπε: Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε· να πορεύεστε δε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Ασθενείς να θεραπεύετε, λεπρούς να καθαρίζετε, δαιμόνια να εκβάλλετε· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε. Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας. Δες τη σοφία του Διδασκάλου, πώς έκανε ελαφριά την προσταγή. Διότι, αφού είπε προηγουμένως: «Ασθενείς να θεραπεύετε, λεπρούς να καθαρίζετε, δαιμόνια να εκβάλλετε», και αφού τους έδωσε άφθονη τη χάρη Του, τότε τους διέταξε αυτά, κάνοντας με την αφθονία των θαυμάτων εύκολη και ελαφριά εκείνη την πενία. Και δεν είναι μόνο από αυτό φανερό ότι αυτά είχαν διαταχθεί μόνο σε αυτούς, αλλά και από πολλά άλλα. Διότι και εκείνες τις παρθένους γι' αυτό τις τιμώρησε, επειδή δεν είχαν λάδι στις λαμπάδες τους· και σε άλλους επιρρίπτει ευθύνη, διότι τον είδαν να πεινάει και δεν τον έθρεψαν, να διψάει και δεν τον πότισαν. Αυτός λοιπόν που δεν έχει χαλκό, ούτε υποδήματα, παρά μόνο ένα ιμάτιο, πώς ήταν δυνατόν να θρέψει άλλον, πώς να ντύσει τον γυμνό, πώς να βάλει στο σπίτι του τον άστεγο;

Πρόκειται για ένα είδος συναλλαγής και εμπορίου που αποφέρει κέρδος πολύ μεγαλύτερο και ωφελιμότερο από τη δαπάνη. Διότι η μεν δαπάνη γίνεται σε χρήματα· το κέρδος όμως δεν είναι πλέον μόνο σε χρήματα, αλλά και σε άφεση αμαρτιών, και σε παρρησία προς τον Θεό, και στη βασιλεία των ουρανών, και στην απόλαυση των αγαθών τα οποία ούτε μάτι είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε ανέβηκαν ποτέ σε καρδιά ανθρώπου. Πώς, λοιπόν, δεν είναι παράλογο, οι μεν έμποροι να μη λυπούνται τίποτε από τα υπάρχοντά τους, και μάλιστα ενώ το κέρδος του εμπορίου τους δεν πρόκειται να είναι κάποιο διαφορετικό, αλλά όμοιο με το κεφάλαιό τους· εμείς όμως, που με φθαρτά και πρόσκαιρα μέσα πρόκειται να καρπωθούμε αγαθά όχι φθαρτά και πρόσκαιρα, αλλά άφθαρτα και αθάνατα, να μην επιδεικνύουμε για τα υπάρχοντά μας ούτε καν την ίδια προθυμία με εκείνους; Όχι, αδελφοί, ας μη σκεφτόμαστε τόσο εσφαλμένα για τη δική μας σωτηρία· αλλά, έχοντας υπόψη το παράδειγμα των παρθένων, και εκείνους που οδηγούνται στο πυρ το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του, επειδή δεν έθρεψαν ούτε πότισαν τον Χριστό, ας διατηρήσουμε αναμμένο το πυρ του Πνεύματος με άφθονη φιλανθρωπία και έντονη ελεημοσύνη, για να μην υποστούμε ναυάγιο ως προς την πίστη. Διότι η πίστη έχει ανάγκη από τη βοήθεια και την παραμονή του Πνεύματος, για να παραμένει ακλόνητη· και η βοήθεια του Πνεύματος συνηθίζει να παραμένει μαζί μας μέσω ενός καθαρού βίου και μιας άριστης πολιτείας.

Ας φρίξουμε, λοιπόν, για αυτό το πράγμα, ας αποφύγουμε την αμαρτία. Αυτό έκανε άνω κάτω την οικουμένη, αυτό τα συνέχεε όλα, αυτό μας απομακρύνει από τη μακαριότατη δουλεία του Χριστού. Διότι λέει η Γραφή: δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά. Επειδή ο μαμωνάς δίνει εντελώς αντίθετες εντολές από τον Χριστό. Διότι ο μεν Χριστός λέει: «Να δίνεις σε αυτούς που έχουν ανάγκη»· ο δε μαμωνάς: «Να αρπάζεις από αυτούς που έχουν ανάγκη». Ο Χριστός λέει: «Να συγχωρείς και αυτούς που σε επιβουλεύονται και σε αδικούν»· αυτός αντίθετα: «Να στήνεις παγίδες εναντίον εκείνων που δεν αδικούν σε τίποτα». Ο Χριστός λέει: «Να είσαι φιλάνθρωπος και ήμερος»· αυτός αντίθετα: «Να είσαι ωμός και σκληρός, και να θεωρείς ότι τα δάκρυα των φτωχών δεν είναι τίποτα», ώστε να καταστήσει αυστηρό για εμάς τον Κριτή κατά την ημέρα εκείνη. Διότι τότε θα σταθούν μπροστά στα μάτια μας όλα όσα έχουμε πράξει, καθώς και εκείνοι που αδικήθηκαν και απογυμνώθηκαν από εμάς, αποκλείοντάς μας κάθε απολογία. Εάν δηλαδή ο Λάζαρος, αν και δεν αδικήθηκε σε τίποτα από τον πλούσιο, αλλά επειδή απλώς δεν απόλαυσε τα αγαθά εκείνου, στάθηκε τότε ως πικρός κατήγορος και δεν τον άφησε να βρει καμία συγγνώμη, ποια απολογία, πες μου, θα βρουν εκείνοι οι οποίοι, εκτός από το ότι δεν προσφέρουν ελεημοσύνη από τα δικά τους, αρπάζουν και τα ξένα και καταστρέφουν τα σπίτια των ορφανών; Εάν εκείνοι που δεν έθρεψαν τον Χριστό όταν πεινούσε επισώρευσαν τόσο πυρ στο κεφάλι τους, εκείνοι που αρπάζουν όσα δεν τους ανήκουν καθόλου, που μηχανεύονται αμέτρητες δικαστικές διαμάχες και ιδιοποιούνται αδίκως τις περιουσίες των πάντων, ποια παρηγοριά θα απολαύσουν;

Διότι τι το βαρύ ή τι το επαχθές μάς ζήτησε; Και ποιο από αυτά δεν συγκαταλέγεται στα εξαιρετικά εύκολα και απλά; Διότι δεν είπε: «Ήμουν ασθενής και δεν με θεραπεύσατε», αλλά: «Δεν με επισκεφθήκατε». Δεν είπε: «Ήμουν στη φυλακή και δεν με βγάλατε έξω», αλλά: «Δεν ήλθατε προς εμένα». Όσο πιο ελαφρές λοιπόν είναι οι εντολές, τόσο μεγαλύτερη είναι η τιμωρία για όσους παρακοούν. Διότι τι είναι πιο ελαφρύ, πες μου, από το να περπατήσεις και να μπεις σε ένα δεσμωτήριο; Και τι πιο ευχάριστο; Διότι, όταν δεις άλλους δεμένους, άλλους ρυπαρούς, άλλους με μακριά αχτένιστα μαλλιά και ντυμένους με κουρέλια, άλλους να λιώνουν από την πείνα και να τρέχουν στα πόδια σαν σκυλιά· άλλους με πληγωμένα τα πλευρά, άλλους να επιστρέφουν τώρα δεμένοι από την αγορά, και την ημέρα μεν να επαιτούν και να μη συγκεντρώνουν ούτε την αναγκαία τροφή, το βράδυ δε να απαιτείται από αυτούς από τους δεσμοφύλακες εκείνη η πονηρή και σκληρή υπηρεσία· έστω και πέτρα να είσαι, οπωσδήποτε θα γίνεις πιο φιλάνθρωπος· και αν ακόμη ζεις μια ζωή γεμάτη τρυφηλότητα και ακολασία, οπωσδήποτε θα γίνεις πιο φιλοσοφημένος, αναλογιζόμενος την ανθρώπινη κατάσταση μέσα από τις συμφορές των άλλων. Διότι οπωσδήποτε θα φέρεις στον νου σου την φοβερή εκείνη ημέρα και τις ποικίλες κολάσεις.

Και όχι μόνο από αυτό, αλλά και μέσα από όσα ακολουθούν, σαν να απολογείται σε αυτούς, παραθέτει και τις αιτίες: «Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω». Ακόμη κι αν αυτός που πλησίαζε ήταν εχθρός, δεν είναι άραγε ικανά αυτά τα πάθη να συντρίψουν και να λυγίσουν ακόμη και τον ανελέητο: η πείνα, το κρύο, τα δεσμά, η γυμνότητα, η αρρώστια, και το να περιπλανάται κανείς παντού στο ύπαιθρο; Διότι αυτά είναι ικανά να διαλύσουν ακόμη και την έχθρα. Αλλά εσείς ούτε σε φίλο δεν τα κάνατε αυτά, και μάλιστα σε φίλο που είναι συγχρόνως και ευεργέτης και Δεσπότης. Και αν μεν δούμε ένα σκύλο να πεινάει, πολλές φορές σπαράζει η καρδιά μας· και αν αντικρίσουμε κάποιο θηρίο, καμπτόμαστε από οίκτο· βλέποντας όμως τον Δεσπότη δεν κάμπτεσαι; Και πώς είναι αυτά άξια δικαιολογίας; Διότι, αν υπήρχε μόνο αυτό, δεν θα ήταν αρκετό ως ανταπόδοση; Δεν λέω το να ακούσει κανείς μία τέτοια φωνή ενώπιον ολόκληρης της οικουμένης από Εκείνον που κάθεται στον πατρικό θρόνο, και να αξιωθεί της βασιλείας, αλλά το ίδιο το να πράξει το καλό δεν αποτελεί ικανή αμοιβή; Τώρα όμως, ενώ παρίσταται η οικουμένη και φανερώνεται εκείνη η άρρητη δόξα, σε ανακηρύσσει και σε στεφανώνει, και σε αναγνωρίζει ως τροφέα και ξενοδόχο του· και δεν ντρέπεται να λέει τέτοια, για να σου κάνει το στεφάνι λαμπρότερο. Γι' αυτό ακριβώς και οι μεν δικαίως τιμωρούνται, ενώ οι δε στεφανώνονται, κατά χάριν. Διότι, έστω κι αν έχουν κάνει αμέτρητα καλά έργα, αποτελεί δωρεά της χάριτος το να τους δοθεί ένας τέτοιος ουρανός, βασιλεία και τόσο μεγάλη τιμή, σε αντάλλαγμα για τόσο μικρά και ευτελή πράγματα.

Διότι από πόσες πέτρες δεν είναι βαρύτερες οι μέριμνες, οι οποίες δεν τραυματίζουν κεφάλια, αλλά καταναλώνουν την ψυχή; Επειδή φοβούνται μήπως όσα εισήλθαν αδίκως, εξέλθουν κάποτε δικαίως από την οικία τους· τρέμουν για τα χειρότερα, οργίζονται, παροξύνονται εναντίον οικείων και ξένων. Και πότε τους κυριεύει η αθυμία, πότε ο φόβος και πότε ο θυμός, και σαν να διαβαίνουν από γκρεμούς σε γκρεμούς, προσδοκούν εναγωνίως κάθε μέρα και αυτά που δεν έχουν ακόμη αποκτήσει. Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε καν χαίρονται για όσα έχουν, αφενός επειδή δεν νιώθουν σιγουριά για την ασφάλειά τους, και αφετέρου επειδή με όλη τους τη διάνοια προσμένουν με απληστία όσα δεν έχουν ακόμη λάβει. Και όπως ακριβώς εκείνος που διψά διαρκώς, ακόμη κι αν πιει από χιλιάδες πηγές, δεν αισθάνεται την απόλαυση, επειδή δεν χορταίνει· έτσι και αυτοί, όχι μόνο δεν χαίρονται, αλλά και βασανίζονται, όσα κι αν έχουν συγκεντρώσει, επειδή δεν γνωρίζουν κανένα όριο σε αυτή τους την επιθυμία. Και τα μεν της παρούσας ζωής είναι τέτοια· ας μιλήσουμε όμως και για τη μέλλουσα Ημέρα. Διότι, έστω κι αν αυτοί δεν δίνουν προσοχή, για εμάς είναι αναγκαίο να μιλήσουμε. Κατά τη μέλλουσα Ημέρα, λοιπόν, θα μπορούσε κανείς να δει παντού τους ανθρώπους αυτούς να τιμωρούνται. Διότι, όταν λέει: «Πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω», αυτούς τιμωρεί· και όταν λέει: «Πορεύεσθε στο αιώνιο πυρ που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο», εκεί παραπέμπει όσους πλουτίζουν με κακό τρόπο.

Για ποιες πράξεις; Επειδή πείνασα και μου δώσατε να φάω· δίψασα και με ποτίσατε· ήμουν γυμνός και με ντύσατε· ήμουν στη φυλακή και ήρθατε σε εμένα. Έπειτα, εκείνοι που διακόνησαν καλά στον κατάλληλο καιρό, αποβλέποντας στη δική τους αδυναμία και στην αξία Εκείνου που δανείστηκε, λένε: Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς και σε θρέψαμε, ή να διψάς και σε ποτίσαμε, εσένα στον οποίο ελπίζουν τα μάτια όλων; Ή πότε σε είδαμε σε τόση μεγάλη ανάγκη; Πότε τα κάναμε αυτά; Εφόσον, λέει, το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα. Δεν είναι αληθινός ο λόγος, ότι εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει στον Θεό; Αλλά, όπως ακριβώς σε εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά έδειξε ότι τους δωρίστηκε η βασιλεία εξαιτίας της φιλανθρωπίας τους, έτσι και σε εκείνους που βρίσκονται στα αριστερά απείλησε με την τιμωρία εξαιτίας της ακαρπίας τους: Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο σκότος το εξώτερο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και για τους αγγέλους του. Γιατί; Για ποιον λόγο; Επειδή πεινούσα και δεν μου δώσατε να φάω. Δεν είπε: Επειδή πορνεύσατε, επειδή μοιχεύσατε, επειδή κλέψατε, επειδή ψευδομαρτυρήσατε, επειδή επιορκήσατε· αν και ομολογουμένως υπάρχουν και αυτά, είναι ωστόσο κατώτερα από την απανθρωπία και την ανελεημοσύνη. Γιατί όμως, Κύριε, δεν φέρνεις στη μνήμη κανένα από τα άλλα; Δεν κρίνω, λέει, την αμαρτία, αλλά την απανθρωπία· δεν κρίνω εκείνους που αμάρτησαν, αλλά εκείνους που δεν μετανόησαν.

Πορευθείτε μακριά από εμένα, καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ· διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω. Διότι πιστεύουμε ότι όσοι δεν μετέδωσαν σε εκείνους που είχαν ανάγκη από αυτά που οι ίδιοι κατείχαν, δεν τιμωρούνται μόνο με τη στέρηση των αγαθών, αλλά παραπέμπονται και στο πυρ της γεέννης. Διδασκόμαστε, λοιπόν, ότι όσοι μεν έπραξαν τα αγαθά, θα απολαύσουν τα καλά των ουρανών· ενώ όσοι δεν έχουν να κατηγορηθούν για κανένα κακό, αλλά παρέλειψαν κάτι από τα αγαθά, θα οδηγηθούν στο πυρ της γεέννης μαζί με εκείνους που διέπραξαν τα κακά. Διότι, εάν αυτός που παραβαίνει τους νόμους των επίγειων αρχόντων υφίσταται αναπότρεπτη τιμωρία, πολύ περισσότερο θα παραδοθεί σε ανυπόφορα βασανιστήρια εκείνος που αθετεί τα προστάγματα του επουράνιου Δεσπότη.

Τίποτα δεν παροξύνει τόσο τον Θεό, όσο το να είναι κανείς ανελεήμων. Και όπως ακριβώς έχουμε πέντε αισθήσεις, και πρέπει να τις χρησιμοποιούμε όλες όπως αρμόζει, έτσι συμβαίνει και με όλες τις αρετές. Εάν λοιπόν κάποιος είναι σώφρων, αλλά είναι ανελεήμων· ή είναι ελεήμων, αλλά είναι πλεονέκτης· ή απέχει από τα ξένα αγαθά, αλλά δεν μεταδίδει από τα δικά του, όλα έχουν γίνει μάταια. Διότι δεν αρκεί μία μόνο αρετή για να μας παραστήσει ενώπιον του βήματος του Χριστού με παρρησία, αλλά χρειάζεται πολλή και ποικίλη και παντοειδής και ολοκληρωμένη αρετή. Διότι άκουσε τι λέει στους μαθητές Του: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα»· και πάλι: «Όποιος καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές, ελάχιστος θα κληθεί στη βασιλεία των ουρανών»· δηλαδή, στην ανάσταση. Διότι ασφαλώς δεν θα εισέλθει στη βασιλεία· επειδή συνηθίζει να ονομάζει βασιλεία και αυτόν καθαυτόν τον καιρό της αναστάσεως. Εάν καταλύσει έστω και μία, λέγει, ελάχιστος θα κληθεί· επομένως, μας χρειάζονται όλες. Και πρόσεξε πώς δεν είναι δυνατόν να εισέλθει κανείς χωρίς την ελεημοσύνη, αλλά ακόμη και αν λείπει μόνο αυτή, θα καταλήξουμε στο πυρ· «Πηγαίνετε, λέγει, οι καταραμένοι στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Ένεκα τίνος και γιατί; «Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν με ποτίσατε». Είδες πώς, χωρίς να κατηγορηθούν για τίποτε άλλο, χάθηκαν μόνο και μόνο εξαιτίας αυτού του λόγου;

Γ΄. Είδατε, αδελφοί, το κέρδος της ελεημοσύνης, γνωρίσατε την ισχύ της, μάθατε τη δύναμή της, κατανοήσατε την ωφέλειά της. Έπειτα, λέγει, ο Κύριος απευθύνεται προς εκείνους που βρίσκονται στα αριστερά, προς τους ανελέητους, προς εκείνους που σπατάλησαν αισχρά τον βίο τους: «Διότι πείνασα», λέγει, «και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω», και τα εξής. Πόσες φορές ήλθα στη θύρα σας ζητώντας ελεημοσύνη, και με αποδιώξατε άπρακτο; Πόσες φορές ήλθα στους οίκους σας και είδα τράπεζα γεμάτη από παντοία αγαθά, η οποία έτρεφε πόρνες και χορευτές και κόλακες, και εμένα δεν με αξιώσατε ούτε καν ενός κλάσματος άρτου; Διότι, μήπως ζητούσα τα δικά σας; Ούτε και από τα δικά μου δεν μου δώσατε να φάω. Πόσες φορές ήλθα στους οίκους σας ενώ επικρατούσε σφοδρός χειμώνας, γυμνός και ανυπόδητος, μη μπορώντας ούτε να μιλήσω από την ταλαιπωρία και την ανάγκη· εσείς όμως, δίνοντας προσταγές και εξουθενώνοντάς με, με εγκαταλείψατε έξω, και ούτε καν ως ένα από τα σκυλιά δεν με λογαριάσατε; Και γι' αυτό, πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο εξώτερο πυρ, όπου υπάρχει ο ακοίμητος σκώληκας και ο βρυγμός των οδόντων· διότι όχι μόνο εσείς δεν με ελεήσατε, αλλά εμποδίζατε και αυτούς που ήθελαν πολλές φορές να με ελεήσουν, και τους πείθατε λέγοντας: «Οι φτωχοί είναι κλέφτες· γιατί τους ελεείτε;».

Εγώ, ακούγοντας αυτά και διορθώνοντας τον εαυτό μου, δέχομαι χάρη από εσάς· κι αν αυτός που μιλάει είναι δούλος, δέχομαι τη συμβουλή, κι αν είναι ελεύθερος, ακούω με προθυμία. Διότι δεν είναι η διαφορά των προσώπων, αλλά η χρησιμότητα της συμβουλής που με κάνει να αποδέχομαι τα λεγόμενα. Εάν δηλαδή εκείνος ο Μωυσής, ο τόσο σπουδαίος, αυτός που συνομίλησε με τον Θεό, δεν απέρριψε τις συμβουλές του πεθερού του, κι ας ήταν αυτός βάρβαρος, αλλά και εκείνος τις αποδέχτηκε, και ο Θεός τις επιβεβαίωσε· πόσο μάλλον εμείς; Δεν σου λέω να γίνεις ακτήμονας, αλλά το περίσσευμά σου δαπάνησέ το στους φτωχούς, ώστε το περίσσευμά σου να γίνει για σένα υπόθεση σωτηρίας. Δεν βλέπετε πολλούς φτωχούς στον δρόμο, πώς παραμένουν άρρωστοι και γυμνοί; Και ο μεν είναι νεότερος, ο δε πρεσβύτερος, και ο ένας στηρίζεται από τον άλλον, και είναι μεγάλη η τραγωδία τους. Δώσε, λοιπόν, στον σύνδουλό σου, για να έχεις τον Δεσπότη χρεώστη σου, Εκείνον που με χαρά χρωστά, Εκείνον που επιστρέφει το κεφάλαιο μαζί με τον τόκο· διότι στις κοσμικές υποθέσεις ο τόκος είναι έγκλημα, ενώ για τον Θεό είναι έπαινος. Δεν δίνεις στον φτωχό; Πρόσεξε Εκείνον που ζητά μέσω αυτού, και σεβάσου το αξίωμα αυτού που λαμβάνει· ο φτωχός λαμβάνει, και ο Θεός δανείζεται. Αναλογίσου πόσο συγκατατέβηκε ο Δεσπότης σου γι' αυτόν τον λόγο, ώστε να σε κάμψει, για να μην είσαι σκληρός και απάνθρωπος. Διότι λέει: Πεινασμένο με είδατε και δεν με θρέψατε· διψασμένο και δεν μου δώσατε να πιω· ξένο και δεν με φιλοξενήσατε· γυμνό και δεν με ντύσατε, και τα εξής.

Μη μου λες: «Φοβάμαι την πενία». Την πενία φοβάσαι, και δεν φοβάσαι την αμαρτία; Μη φοβηθείς την πενία, αλλά την αμαρτία, τη μητέρα της κολάσεως. Ο Δεσπότης ζητά την τήρηση της εντολής, και εσύ δεν του δίνεις. Διότι, όταν τον ακούς να λέει: «Ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους αδελφούς μου, σε εμένα το κάνατε», πρόσεξε, ό,τι δώσεις στον πένητα, στον Χριστό το δίνεις. Εάν λοιπόν δεν του δώσεις, πώς εσύ θα ζητήσεις, κατά την ημέρα εκείνη, να σε ελεήσει; Άραγε δεν θα σε κατηγορήσει λέγοντας: «Πεινασμένο με είδες και δεν με έθρεψες»;

Διότι, όσους παρασύρει ο λογισμός, όπως είπες προηγουμένως, ότι θα σωθούν μόνο μέσω της πίστεως, ενώ κάνουν αισχρά έργα, ο Κριτής αποφάνθηκε να τους στείλει στο αιώνιο πυρ, όχι απλώς μαζί με τους απίστους, αλλά μαζί με τον διάβολο και τους αγγέλους του· «Φύγετε», λέει, «από εμένα οι καταραμένοι στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Τι νομίζεις; Προς πιστούς ή προς απίστους εκφωνήθηκε αυτή η σφοδρή απειλή; Εμένα μου φαίνεται προς πιστούς. Και για να βεβαιωθείς ότι απευθύνεται προς πιστούς, άκουσε και τις κατηγορίες· «Πείνασα», λέει, «και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με περιμαζέψατε· γυμνός, και δεν με ντύσατε· ασθενής και στη φυλακή, και δεν με επισκεφθήκατε». Άραγε, ζητάει ο Χριστός από κάποιον άπιστο φαγητό ή ποτό ή ένδυμα ή κάτι άλλο από τα αναγκαία; Μη γένοιτο· διότι, πώς θα απαιτήσει ελεημοσύνη από εκείνους που τον βλασφημούν; Ακόμη κι αν κάνουν αμέτρητες ελεημοσύνες, δεν πρόκειται να δουν τη βασιλεία των ουρανών. «Αν κάποιος», λέει, «δεν γεννηθεί μέσω του ύδατος και του πνεύματος, δεν πρόκειται να δει τη βασιλεία των ουρανών». Δες, λοιπόν, ότι το «φύγετε από εμένα οι καταραμένοι στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του» έχει ειπωθεί προς πιστούς που είναι ανελεήμονες· διότι είναι φυσικό οι ανελεήμονες να έχουν και άλλες αισχρές πράξεις.