Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 25:46

Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε, και για εκείνους και για τούτους, ο Κύριος αποφάνθηκε ότι η τιμωρία για τέτοια αμαρτήματα θα είναι ασυγχώρητη, λέγοντας: «Όποιος πει λόγο εναντίον του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί ούτε σε τούτο τον αιώνα ούτε στον μελλοντικό». Και δικαιολογημένα· διότι αυτός που αρνείται τον Υιό, ποιον θα παρακαλέσει για να μπορέσει να βρει εξιλέωση; Ή ποια ζωή ή ανάπαυση θα προσδοκά, αυτός που απώθησε εκείνον ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η ζωή», και «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω;» Ενώ λοιπόν αυτοί θα τιμωρούνται κατ' αυτόν τον τρόπο, είναι προφανές ότι εκείνοι που ευσεβούν προς τον Χριστό και τον προσκυνούν και κατά τη σάρκα και κατά το Πνεύμα, και ούτε αγνοούν ότι είναι ο Υιός του Θεού, ούτε αρνούνται ότι έγινε και Υιός ανθρώπου, αλλά και πιστεύουν ότι «Στην αρχή ήταν ο Λόγος» και «ο Λόγος έγινε σάρκα», θα βασιλεύσουν αιώνια στους ουρανούς, σύμφωνα με τις άγιες επαγγελίες του ίδιου του Κυρίου και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, που λέει: «Θα απέλθουν εκείνοι σε αιώνια κόλαση, ενώ οι δίκαιοι σε αιώνια ζωή». Αυτά σου τα έγραψα με συντομία, από όσα έχω μάθει.

Ερώτηση 102. Έχει άραγε τέλος η κόλαση των αμαρτωλών ή όχι; Απόκριση. Εφόσον ο Κύριος λέει για όσους βρίσκονται στη γέεννα ότι «ο σκώληκάς τους δεν θα πεθάνει, και το πυρ τους δεν θα σβήσει»· και πάλι: «Οι δε αμαρτωλοί θα απέλθουν σε κόλαση αιώνια»· και πάλι, εφόσον ο Απόστολος λέει: «Μην πλανάσθε, ούτε μοιχοί, ούτε πόρνοι, ούτε μαλακοί, ούτε αρσενοκοίτες, ούτε μέθυσοι, ούτε λοίδοροι, ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού»· είναι ολοφάνερο ότι αιώνια είναι τόσο η απόλαυση των δικαίων, όσο και η κόλαση των αμαρτωλών. Και πάλι, λέει ο Κύριος για τον Ιούδα ότι «Καλό θα ήταν για αυτόν, αν δεν είχε γεννηθεί ο άνθρωπος εκείνος». Αν όμως η κόλαση έχει τέλος, είναι προς το συμφέρον του που γεννήθηκε και ο Ιούδας, εάν κάποτε πολύ αργότερα πρόκειται να αποκατασταθεί στη βασιλεία των ουρανών μετά την κόλαση, όπως πλανώμενοι μυθολογούν οι αιρετικοί.

Αλλά και ο Ευάγριος μαρτυρεί στα Γνωστικά του Κεφάλαια, ότι περί αυτών κανείς δεν έχει μιλήσει, ούτε το ίδιο το Πνεύμα τα εξήγησε. Διότι αναφέρει στο εξηκοστό τέταρτο κεφάλαιο της δεύτερης εκατοντάδας των Γνωστικών του: «Για μεν τα πρώτα δεν υπάρχει κανείς που να δώσει πληροφορίες, για δε τα δεύτερα τα εξήγησε εκείνος που βρισκόταν στο Χωρήβ.» Και πάλι στο εξηκοστό ένατο κεφάλαιο της ίδιας εκατοντάδας λέει ότι: «Το Άγιο Πνεύμα δεν εξήγησε ούτε την πρώτη διαίρεση των λογικών όντων, ούτε την πρώτη ουσία των σωμάτων.» Όσο για το ότι δεν υπάρχει αποκατάσταση, ούτε τέλος της κολάσεως, ο ίδιος ο Κύριος το φανέρωσε στο Ευαγγέλιο, λέγοντας: «Θα απέλθουν εις κόλασιν αιώνιον», και πάλι: «Ο σκώληξ αυτών δεν πεθαίνει, και το πυρ δεν σβήνει.» Από πού λοιπόν, Δέσποτα, εφόσον ούτε οι Απόστολοι τα παρέδωσαν, ούτε το Άγιο Πνεύμα τα εξήγησε, καθώς και οι ίδιοι μαρτύρησαν και τα Ευαγγέλια διακηρύσσουν τα αντίθετα, εξέθεσαν αυτοί αυτές τις διδασκαλίες; Κάνε λοιπόν έλεος, Πατέρα της ευσπλαγχνίας, με την ασθένειά μου, και φανέρωσέ μου τι είναι αυτά τα δόγματα.

Ενώ λοιπόν ο Κύριος άλλοτε μεν αποφαίνεται ότι αυτοί θα απέλθουν σε κόλαση αιώνια, άλλοτε δε αποπέμπει κάποιους στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του· και άλλοτε κάνει λόγο για γέεννα του πυρός και προσθέτει: «Όπου το σκουλήκι τους δεν πεθαίνει, και το πυρ δεν σβήνει»· και ενώ ακόμη από παλαιότερα μέσω του προφήτη είχε προείπει για κάποιους ότι «το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και το πυρ τους δεν θα σβήσει»· και παρόλο που αυτά και άλλα παρόμοια αναφέρονται σε πολλά σημεία της θεόπνευστης Γραφής, αποτελεί και αυτό μέρος της μεθοδείας του διαβόλου, το να επινοούν οι περισσότεροι άνθρωποι για τους εαυτούς τους ότι υπάρχει τέλος στην κόλαση, σαν να έχουν λησμονήσει τα τόσα πολλά και τέτοιας σημασίας λόγια και αποφάσεις του Κυρίου, με σκοπό να αποθρασύνονται περισσότερο στην αμαρτία.

Διότι, εάν υπάρξει ποτέ τέλος στην αιώνια κόλαση, τότε οπωσδήποτε θα έχει τέλος και η αιώνια ζωή. Εάν όμως προκειμένου περί της ζωής δεν δεχόμαστε να διανοηθούμε κάτι τέτοιο, ποια λογική υπάρχει στο να θέτουμε τέλος στην αιώνια κόλαση; Διότι η προσθήκη του όρου «αιώνιος» τίθεται εξίσου και στα δύο.

Διότι, λέει, αυτοί θα απέλθουν σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια. Εφόσον, λοιπόν, αυτά ομολογούνται κατ' αυτόν τον τρόπο, πρέπει να γνωρίζουμε ότι και το «θα δαρεί πολύ», και το «θα δαρεί λίγο», δεν δηλώνει τέλος, αλλά διαφορά της κολάσεως. Διότι, εάν ο Θεός είναι δίκαιος κριτής, όχι μόνο στους αγαθούς, αλλά και στους πονηρούς, αποδίδοντας στον καθένα σύμφωνα με την πράξη του, είναι δυνατόν κάποιος μεν να είναι άξιος του άσβεστου πυρός, και αυτού είτε ηπιότερου είτε περισσότερο φλέγοντος· άλλος δε του ατελεύτητου σκώληκα, και αυτού πάλι που προκαλεί οδύνη είτε ηπιότερα είτε σφοδρότερα, σύμφωνα με το τι αξίζει ο καθένας· και άλλος της γεέννης, η οποία οπωσδήποτε διαθέτει διαφορετικά κολαστήρια· και έτερος του εξώτερου σκότους, όπου κάποιος μεν θα βρίσκεται μόνο σε κλαυθμό, άλλος δε και σε βρυγμό των οδόντων εξαιτίας της εντάσεως των πόνων.

Γιατί να αχρηστεύει και τη γη; Επομένως, για πότε αναβάλλουμε τη μετάνοια; Δεν θα ανανήψουμε; Δεν θα επαναφέρουμε τους εαυτούς μας από τον κατά συνήθεια βίο στην ακρίβεια του Ευαγγελίου; Δεν θα φέρουμε προ των οφθαλμών μας την ημέρα του Κυρίου, τη φοβερή εκείνη και επιφανή, κατά την οποία αυτούς μεν που πλησιάζουν στα δεξιά του Κυρίου διά των πράξεών τους θα τους υποδεχθεί η βασιλεία των ουρανών, ενώ εκείνους που έχουν απωθηθεί προς τα αριστερά εξαιτίας της απουσίας των αγαθών έργων, θα τους κατακρύψει η γέεννα του πυρός και το αιώνιο σκότος;

Αυτός ο αιώνας είναι της μετάνοιας, εκείνος της ανταπόδοσης· αυτός της εργασίας, εκείνος της μισθαποδοσίας· αυτός της υπομονής, και εκείνος της παρακλήσεως. Τώρα ο Θεός είναι βοηθός όσων επιστρέφουν από τον κακό δρόμο, τότε θα είναι φοβερός και αδέκαστος εξεταστής των ανθρώπινων πράξεων, λόγων και διαλογισμών. Τώρα απολαμβάνουμε τη μακροθυμία, τότε θα γνωρίσουμε τη δικαιοκρισία, όταν θα αναστηθούμε, άλλοι μεν για την αιώνια κόλαση, άλλοι δε για την αιώνια ζωή, και θα λάβει ο καθένας ανάλογα με την πράξη του.

Μάλλον δε, για να χρησιμοποιήσω ένα πιο κατάλληλο παράδειγμα, όσο πιο πολύτιμη είναι σε όλα η ψυχή από το σώμα, τόσο μεγάλη είναι και η διαφορά μεταξύ των δύο αυτών τρόπων ζωής. Αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι, εξαιτίας του χωρίου: «Ο μεν θα δαρεί με πολλές, ο δε με λίγες», ισχυρίζονται ότι υπάρχει τέλος της κολάσεως για τους κολαζομένους. Πράγμα το οποίο δεν έγκειται στην παράταση ή στη συμπλήρωση του χρόνου, αλλά στη διαφορά της κολάσεως. Διότι, ενώ ο Κύριος άλλοτε μεν αποφαίνεται ότι «θα απέλθουν αυτοί εις κόλασιν αιώνιον, οι δε δίκαιοι εις ζωήν αιώνιον»· άλλοτε δε αποστέλλει κάποιους στο αιώνιο πυρ «το ητοιμασμένον τω διαβόλω και τοις αγγέλοις αυτού», και άλλοτε την ονομάζει γέεννα του πυρός, και προσθέτει: «Όπου ο σκώληκας αυτών δεν πεθαίνει, και το πυρ δεν σβήνει»· και επιπλέον πάλι έχει πει μέσω του προφήτη για κάποιους ότι «ο σκώληκας αυτών δεν θα πεθάνει, και το πυρ αυτών δεν θα σβήσει»· ενώ αυτά και άλλα παρόμοια αναφέρονται σε πολλά σημεία της θεόπνευστης Γραφής, αποτελεί οπωσδήποτε και αυτό μία από τις μεθοδείες του διαβόλου το να επινοούν οι περισσότεροι άνθρωποι για τον εαυτό τους ένα τέλος της κολάσεως, σαν να ξεχνούν τις τόσες και τέτοιου είδους αποφάσεις του Κυρίου, ώστε να αποτολμούν ευκολότερα την αμαρτία. Διότι, εάν πρόκειται να υπάρξει ποτέ τέλος της αιώνιας κολάσεως, οπωσδήποτε θα έχει τέλος και η αιώνια ζωή. Εάν όμως δεν καταδεχόμαστε ούτε να το διανοηθούμε αυτό για τη ζωή, πώς θα ήταν λογικό να θέσουμε ένα τέλος στην αιώνια κόλαση;

Διότι η προσθήκη του «αιωνίου» τίθεται εξίσου και για τα δύο. Επειδή, λέγει, «θα απέλθουν αυτοί εις κόλασιν αιώνιον· οι δε δίκαιοι, εις ζωήν αιώνιον». Επομένως, και το χωρίο «θα δαρεί με πολλές, και με λίγες» δεν υποδηλώνει κάποιο τέλος, αλλά διαφορά (διαβάθμιση) της κολάσεως. Διότι, εάν ο Θεός είναι δίκαιος κριτής, όχι μόνο για τους αγαθούς, αλλά και για τους πονηρούς, αποδίδοντας στον καθένα κατά τα έργα του, είναι δυνατόν κάποιος μεν να είναι άξιος άσβεστου πυρός, και τούτου είτε πιο ήπιου είτε περισσότερο φλεγόμενου· κάποιος άλλος ατελεύτητου σκώληκα, και τούτου πάλι που προξενεί πόνο είτε πιο ήπια είτε πιο σφοδρά, ανάλογα με το τι αξίζει ο καθένας· και άλλος της γέεννας, η οποία έχει οπωσδήποτε διαφορετικά σε ένταση κολαστήρια· και έτερος του εξώτερου σκότους, όπου κάποιος μεν θα βρίσκεται μόνο σε κλαυθμό, ενώ κάποιος άλλος και σε βρυγμό των οδόντων, εξαιτίας της επιτάσεως των πόνων. Και το γεγονός ότι ονομάζεται «εξώτερο» σκότος, υποδηλώνει πάντως ότι υπάρχει και εσώτερο. Και η φράση «στον πυθμένα του άδη», που έχει ειπωθεί στις Παροιμίες, δηλώνει ότι υπάρχουν κάποιοι μεν στον άδη, αλλά όχι στον πυθμένα του άδη, οι οποίοι υπομένουν ελαφρότερη κόλαση. Και μην νομίσεις ότι εγώ, σαν κάποια μητέρα ή παραμάνα, σου προβάλλω ως απειλή ψεύτικα φόβητρα, όπως συνηθίζουν να κάνουν εκείνες στα νήπια, όταν κλαίνε άτακτα και ασταμάτητα, και με την επινόηση αυτών των διηγήσεων τα κάνουν να σιγήσουν.

Τώρα απολαμβάνουμε τη μακροθυμία, τότε όμως θα γνωρίσουμε τη δίκαιη κρίση, όταν θα αναστηθούμε, άλλοι για την αιώνια κόλαση και άλλοι για την αιώνια ζωή, και θα λάβει ο καθένας την ανταπόδοση ανάλογα με τα έργα του. Για ποιον καιρό αναβάλλουμε την υπακοή στον Χριστό, ο οποίος μας κάλεσε στην επουράνια βασιλεία Του; Δεν θα ανανήψουμε; Δεν θα επαναφέρουμε τους εαυτούς μας από τον βίο της συνήθειας στην ακρίβεια του Ευαγγελίου; Δεν θα φέρουμε προ των οφθαλμών μας την ημέρα του Κυρίου, εκείνη τη φοβερή και επιφανή, κατά την οποία εκείνους μεν που πλησιάζουν στα δεξιά του Κυρίου διά των καλών πράξεων, θα τους υποδεχθεί η βασιλεία των ουρανών· αυτούς δε που απωθήθηκαν προς τα αριστερά εξαιτίας της ελλείψεως των αγαθών έργων, θα τους κατακρύψει η γέεννα του πυρός και το αιώνιο σκότος; Εκεί θα είναι, λέγει, ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Η όντως και αληθινή ζωή, λοιπόν, είναι ο Πατέρας, ο οποίος μέσω του Υιού σε όλους, εν Αγίω Πνεύματι, αναβλύζει τις επουράνιες δωρεές. Χάρη δε στη δική Του φιλανθρωπία και σε εμάς τους ανθρώπους έχουν υποσχεθεί αψευδώς τα αγαθά της αιώνιας ζωής. Και δεν πρέπει να αμφιβάλλουμε ότι αυτό είναι δυνατό. Διότι δεν πρέπει να πιστεύουμε αποβλέποντας στη δική μας ασθένεια, αλλά στη δική Του δύναμη. Επειδή τα πάντα είναι δυνατά στον Θεό. Και ότι πράγματι αυτό είναι δυνατό, και ότι προσδοκούμε ζωή αιώνια, το λέει βέβαια ο Δανιήλ: «και πολλοί από τους δικαίους θα λάμψουν σαν τα άστρα στους αιώνες και ακόμα περισσότερο». Αλλά και ο Παύλος λέει: «και έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο». Διότι το να είναι κανείς πάντοτε μαζί με τον Κύριο υποδηλώνει την αιώνια ζωή. Σαφέστατα δε και ο Σωτήρας στα Ευαγγέλια λέει: «και θα απέλθουν αυτοί σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια».

Διότι δεν με διακονήσατε· ούτε όταν πεινούσα με θρέψατε, ούτε όταν διψούσα με ποτίσατε, ούτε με φιλοξενήσατε, ούτε με ντύσατε όταν ήμουν γυμνός, ούτε με επισκεφθήκατε όταν ήμουν ασθενής, ούτε ήρθατε σε εμένα όταν ήμουν στη φυλακή. Γίνατε εργάτες και υπηρέτες άλλου κυρίου, δηλαδή του Διαβόλου. Για τον λόγο αυτόν, αποχωρήστε από εμένα, εργάτες της αδικίας. Τότε αυτοί θα απέλθουν σε αιώνια κόλαση, ενώ οι δίκαιοι σε αιώνια ζωή.

Ζήσατε με απολαύσεις πάνω στη γη· λάβατε τα αγαθά κατά τη διάρκεια της ζωής σας. Εγώ δε κάθε ημέρα φώναζα μέσω των αγίων μου Γραφών, και εσείς, αν και ακούγατε, χλευάζατε αυτούς που τις διάβαζαν. Και τώρα λοιπόν λέω: δεν σας γνωρίζω. Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον Διάβολο και τους αγγέλους του. Και θα απέλθουν αυτοί σε αιώνια κόλαση.

Ας αφιερωθούμε, λοιπόν, στην ησυχία, στη νηστεία, στην αγρυπνία, στην προσευχή, στα δάκρυα, στις συνάξεις, στο εργόχειρο, στη συναναστροφή με τους αγίους πατέρες, στην υπακοή της αλήθειας, στην ακρόαση των θείων Γραφών, ώστε να μη χερσωθεί η διάνοιά μας. Προπάντων δε, ας καταστήσουμε τους εαυτούς μας άξιους της μετάληψης των αχράντων και αγίων μυστηρίων, ώστε να καθαριστεί η ψυχή μας από τις αναφυόμενες απιστίες και τους ρυπαρούς λογισμούς, και αφού ενοικήσει μέσα μας ο Κύριος να μας λυτρώσει από τον Πονηρό. Και σε όλα, επιδιώκοντας την ειλικρινή αγάπη μεταξύ μας και προς όλους. Διότι από τον πλησίον αποκτά κανείς το κακό και το αγαθό. Διότι αψευδής είναι εκείνος που είπε: ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το κάνατε σε εμένα. Και προς τους άσπλαχνους πάλι λέει: ό,τι δεν κάνατε σε έναν από τους ελάχιστους αδελφούς μου, ούτε και σε εμένα το κάνατε. Και θα πορευτούν αυτοί σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια. Οι αρχαίοι πρόσφεραν ως θυσία στον Κύριο μοσχάρια, κριάρια και αμνούς, όλα άμωμα· εμείς όμως ας προσφέρουμε το ίδιο μας το σώμα στον Κύριο εν Αγίω Πνεύματι, χωρίς να το σπιλώνουμε με όσα έχουν απαγορευτεί, ούτε να το ρυπαίνουμε με κανέναν λογισμό, ώστε να μη γίνει απαράδεκτη η θυσία μας.

Γι' αυτό, απομακρυνθείτε από εμένα οι εργάτες της ανομίας. Και τότε αυτοί θα απέλθουν σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια. Σε μία κόλαση, όμως, απέρχονται όλοι ή υπάρχουν διάφορες κολάσεις;

Πού είναι εκεί η μεγαλοπρέπεια των βασιλέων; Πού η εξουσία των αρχόντων; Πού ο καλλωπισμός των ενδυμάτων; Πού οι χρυσοχαλίνωτοι ίπποι; Πού ο κρότος του αργύρου; Πού η τρυφή; Πού η σπατάλη; Πού είναι εκείνοι που τρώνε και λένε: διότι αύριο πεθαίνουμε; Δεν ακούσατε από τις θείες Γραφές ότι θα υπάρξει κρίση και ανταπόδοση, για να αποδοθεί στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του; Τότε θα πει ο Βασιλιάς: ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου. Και προς αυτούς που θα είναι στα αριστερά: φύγετε από εμένα οι καταραμένοι στο εξώτερο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον Διάβολο και τους αγγέλους του. Και θα απέλθουν αυτοί σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια. Στον Οποίο ανήκει η δόξα, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Δεν ακούσατε τα άχραντα Ευαγγέλιά μου και τους μακάριους μαθητές μου, ούτε και εγώ θα εισακούσω τους θρήνους σας. Ζήσατε με τρυφή πάνω στη γη· απολαύσατε τα αγαθά κατά τη διάρκεια της ζωής σας. Εκεί κάθε μέρα φώναζα μέσω των Γραφών, και εσείς ακούγοντας χλευάζατε εκείνους που τα διάβαζαν. Και τώρα σας λέγω· δεν σας γνωρίζω. Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το εξώτερο και αιώνιο, το ετοιμασμένο για τον Διάβολο και τους αγγέλους του. Τότε θα απέλθουν αυτοί σε κόλαση αιώνια, οι δε δίκαιοι σε ζωή αιώνια.

Όρισε ο Θεός μια ημέρα, κατά την οποία πρόκειται να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη. Όχι πολλές ημέρες, αλλά μία· διότι η νύχτα αυτής είναι το εξώτερο σκοτάδι. Για τους Αγίους, η μία ημέρα είναι η αιώνια απόλαυση του φωτός, ενώ για τους αμαρτωλούς η μία νύχτα είναι η αιώνια φυλακή. Γι' αυτό και ο Χριστός λέγει: αυτοί θα πορευθούν σε ζωή αιώνια, και οι παράνομοι σε κόλαση αιώνια. Ο ήλιος και η σελήνη μαζί με τα άστρα συναθροίζονται σε έναν χώρο του παραδείσου, και η νύχτα γίνεται πάλι σκοτάδι· διότι για χάρη των ανθρώπων τοποθετήθηκαν τα φωτεινά σώματα στο στερέωμα, ώστε να έχουν την ελευθερία να τα απολαμβάνουν καθώς πορεύονται πάνω στη γη.

Αλλά μελέτησε καλά και το Ευαγγέλιο, και θα δεις την ένωση και τη διαίρεση των δύο αναστάσεων λόγω της ταυτοχρονίας τους. Και λόγω της έμπρακτης ανταπόδοσης λέγεται ότι θα στήσει εκ δεξιών τα πρόβατα, και εξ ευωνύμων τα ερίφια. Ιδού λοιπόν, λέει ότι θα τα στήσει την ίδια στιγμή· όχι τώρα το ένα και μετέπειτα το άλλο. Αλλά επειδή ο Χριστός είπε πρώτα στους δικαίους ότι αυτοί θα πορευθούν σε ζωή αιώνια, γι' αυτό και ο Ιωάννης είπε ότι οι δίκαιοι θα αναστηθούν πρώτοι, και συμπεριέλαβε τα χίλια έτη αντί του απερίγραπτου και αναρίθμητου χρόνου, όπως προείπα· διότι και ο Χριστός στη συνέχεια είπε για τους αμαρτωλούς ότι θα πορευθούν σε κόλαση αιώνια. Μήπως οι δίκαιοι, αφού βασιλεύσουν μαζί με τον Χριστό για χίλια έτη, θα έλθουν πάλι σε κρίση; Μη γένοιτο! Διότι τι; Θα πεθάνουν πάλι, ώστε να υπάρξει τρίτη ανάσταση γι' αυτούς;

Επισημαίνοντας και κάτι άλλο ο Παύλος, ότι ένας Άγγελος σαλπίζοντας με προσταγή του Χριστού θα επιτελέσει την ανάσταση, ώστε όλοι οι άνθρωποι να δουν την παρουσία Του· γι' αυτό τον λόγο άλλωστε είπε: «οι νεκροί θα αναστηθούν πρώτα». Γιατί; Για να δουν τον Χριστό. Στη συνέχεια, επανέφερε τον διαχωρισμό, τον οποίο ανέφερε και ο Χριστός, σε αμνούς και ερίφια. Επομένως, επειδή και ο ίδιος ο Παύλος είναι δίκαιος, γι' αυτό είπε: «εμείς οι ζωντανοί». Γιατί οι Άγιοι ονομάζονται ζωντανοί; Επειδή ο Χριστός είπε: «αυτοί θα πορευθούν σε ζωή αιώνια», και επειδή αποτελεί αξίωμα το να αποκαλούνται οι δίκαιοι ζωντανοί. Ίσως όμως θα πεις: ιδού, και οι άνομοι που κολάζονται αιώνια, δεν ονομάστηκαν ζωντανοί. Αν δεν ήταν στη ζωή, πώς θα κολάζονταν; Αλλά υπονόησε ότι η ζωή των αμαρτωλών είναι νεκρή. Ο Χριστός είπε: «και αυτοί θα πορευθούν σε κόλαση αιώνια».

Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου στη δόξα του, θα στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά, τα δε ερίφια στα αριστερά. Διότι δεν ανέφερε τρία τάγματα, αλλά ένα στα δεξιά και ένα στα αριστερά, και διαχώρισε τα όριά τους ανάλογα με τα σκηνώματά τους, λέγοντας ότι αυτοί θα απέλθουν σε αιώνια κόλαση, δηλαδή οι αμαρτωλοί, ενώ οι δίκαιοι θα λάμψουν στην αιώνια ζωή, σαν τον ήλιο. Και πάλι: θα έρθουν από ανατολή και δύση, και θα ανακλιθούν στους κόλπους του Αβραάμ στη βασιλεία των ουρανών, ενώ οι υιοί της βασιλείας θα εκδιωχθούν στο εξώτερο σκοτάδι, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων.

Βλέπετε πώς και αυτό το έσχατο κακό, η υπερηφάνεια, είναι συνδεδεμένο με την έλλειψη συμπάθειας, όπως ακριβώς και η ταπείνωση με τη συμπάθεια; Οι δίκαιοι, επαινούμενοι για την ευποιία τους, ταπεινώνονται μάλλον, δεν δικαιώνουν τους εαυτούς τους. Αυτοί, ενώ κατηγορούνται για την ασπλαχνία τους από τον Αψευδή, δεν προσπίπτουν ταπεινωμένοι, αλλά αντιλέγουν και δικαιώνουν τους εαυτούς τους· γι' αυτό και θα ακούσουν: «αλήθεια σας λέω, εφόσον δεν το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, ούτε σε εμένα το πράξατε». Και έτσι θα απέλθουν, λέει, «αυτοί μεν σε κόλαση αιώνια, οι δε δίκαιοι σε ζωή αιώνια».

Διότι, εάν δεν ήταν άνθρωπος, δεν θα ήταν δυνατόν να πάθει· εάν πάλι δεν ήταν Θεός, παραμένοντας απαθής ως προς τη θεότητα, δεν θα υφίστατο για εμάς τον θάνατο κατά σάρκα, χαρίζοντάς μας μέσω αυτού την ανάσταση, ή μάλλον την εξανάσταση και την αθανασία. Ούτε θα γινόταν πιστευτό ότι, ενώ μπορούσε να μην πάθει, επέλεξε εκουσίως να πάθει, δείχνοντας ότι η δική του ταπείνωση επρόκειτο να μας ελευθερώσει και να μας ανυψώσει, και διδάσκοντας, εάν χρειαστεί, να αγωνιζόμαστε έμπρακτα μέχρι θανάτου υπέρ της δικαιοσύνης, και υποσχόμενος σε όσους πείθονται τη δύναμη της αθανασίας μέσω της ανάστασης, όχι μόνο για να παραμένουν αιώνια στη ζωή, αλλά και για να παραμένουν εκτός του αιώνιου ολέθρου, της αιώνιας δηλαδή και φρικτότατης κολάσεως, η οποία έχει ετοιμαστεί για τον Διάβολο, και για να ζουν αιώνια μαζί με τους αγίους αγγέλους, συναπολαμβάνοντας την άφθαρτη και ατελεύτητη βασιλεία.

Τότε θα οδηγηθεί ο υιός της απώλειας, δηλαδή ο διάβολος, μαζί με τους δαίμονές του και τους υπηρέτες του, από αυστηρούς και άτεγκτους αγγέλους, και θα παραδοθούν στο άσβεστο πυρ και στο ακοίμητο σκουλήκι και στο εξώτερο σκότος. Διότι ο λαός των Εβραίων «θα τον δει» με ανθρώπινη μορφή, όπως ακριβώς τους φανερώθηκε ενσαρκωμένος από την Αγία Παρθένο και όπως τον σταύρωσαν. Και θα τους δείξει τα σημάδια των καρφιών στα χέρια και στα πόδια και την πλευρά του που λογχίστηκε και το κεφάλι που στεφανώθηκε με αγκάθια και τον τίμιο σταυρό, και ο λαός των Εβραίων θα τα δει όλα αυτά με μιας και θα θρηνήσουν και θα κλάψουν, όπως βροντοφωνάζει ο προφήτης: «θα δουν εκείνον που κέντησαν», και δεν θα υπάρχει κανείς για να τους βοηθήσει ή να τους ελεήσει, διότι δεν μετανόησαν ούτε απομακρύνθηκαν από την πονηρή οδό. Και θα απέλθουν αυτοί σε αιώνια κόλαση μαζί με τους δαίμονες και τον διάβολο. Έπειτα θα συγκεντρώσει όλα τα έθνη, όπως διαπρυσίως κηρύττει το άγιο Ευαγγέλιο. Διότι τι λέει ο ευαγγελιστής Ματθαίος, ή μάλλον ο ίδιος ο Κύριος μέσω του Ευαγγελίου; «Όταν έρθει ο Υιός του Ανθρώπου μέσα στη δόξα του και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί του, τότε θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του και θα συναχθούν μπροστά του όλα τα έθνη. Και θα τους χωρίσει μεταξύ τους, όπως ακριβώς ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια».

Το βάπτισμά μου λάβατε, αλλά τις εντολές μου δεν τηρήσατε. [Το σώμα με την παρθενία υποτάξατε, αλλά την ελεημοσύνη δεν τηρήσατε,] και τη μισαδελφία από τις ψυχές σας δεν αποδιώξατε. «Διότι δεν θα σωθεί κάθε ένας που μου λέει Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημά μου». «Και θα απέλθουν αυτοί σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια». Ακούσατε, αγαπητοί, την απόκριση του Κυρίου, γνωρίσατε την απόφαση του Κριτού, μάθατε ποιο φοβερό κριτήριο μας αναμένει, καθώς και ποια ημέρα και ώρα. Αυτήν ας συλλογιζόμαστε κάθε μέρα, αυτήν ας μελετούμε ημέρα και νύχτα και στα σπίτια και στις πλατείες και στις εκκλησίες, ώστε να μην παρασταθούμε σε εκείνη τη φοβερή και απροσωπόληπτη δίκη καταδικασμένοι, ταπεινωμένοι και σκυθρωποί, αλλά με καθαρή πράξη και βίο και πολιτεία και εξομολόγηση, για να πει και σε εμάς ο εύσπλαχνος και φιλάνθρωπος Θεός «η πίστη σου σε έσωσε, πορεύου εν ειρήνη» και το «εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα ήσουν πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω, είσελθε στη χαρά του κυρίου σου», την οποία μακάρι όλοι μας να αξιωθούμε να επιτύχουμε με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, στον οποίο πρέπει δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον άναρχο Πατέρα του και το πανάγιο και αγαθό και ζωοποιό του Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Εάν δε αυτό είναι αλήθεια, όπως και είναι αλήθεια, τι πιο άφρον ή πιο ανόητο από εκείνους που λένε ότι: «Μου αρκεί να διαφύγω από τη γέεννα, αλλά για το αν θα εισέλθω στη βασιλεία δεν με νοιάζει»; Διότι το να διαφύγει κανείς από τη γέεννα, αυτό ακριβώς σημαίνει να εισέλθει στη βασιλεία, όπως και το να εκπέσει από αυτήν σημαίνει να εισέλθει στη γέεννα. Διότι δεν μας δίδαξε η Γραφή για τρεις τόπους, αλλά τι; «Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου στη δόξα του, θα στήσει τα μεν πρόβατα στα δεξιά του, τα δε ερίφια στα αριστερά». Ούτε λοιπόν ανέφερε τρία τάγματα, αλλά δύο, ένα στα δεξιά και ένα στα αριστερά. Και διαχώρισε τα όρια της διαφοράς των καταλυμάτων τους, λέγοντας ότι, «θα απέλθουν αυτοί σε κόλαση αιώνια», δηλαδή οι αμαρτωλοί, «οι δε δίκαιοι στην αιώνια ζωή θα λάμψουν όπως ο ήλιος». Και πάλι: «θα έλθουν από ανατολών και δυσμών, και θα αναπαυθούν στους κόλπους του Αβραάμ στη βασιλεία των ουρανών, ενώ οι υιοί της βασιλείας θα εκβληθούν στο εξώτερο σκότος, όπου θα υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων». Πράγμα που είναι πιο φοβερό από κάθε φωτιά.

Βʹ. Αλλά υπάρχουν μερικοί άνθρωποι γεμάτοι από τόση ανοησία, ώστε να θεωρούν ψευδείς τις θεόπνευστες Γραφές και να παρερμηνεύουν αλληγορικά τη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι έχω ακούσει κάποιους φιλαμαρτήμονες, οι οποίοι κατέχονται από πολλή φιληδονία, να λέγουν τέτοια πράγματα, ότι δηλαδή ο Θεός τα απείλησε αυτά για να φοβίσει τους ανθρώπους· διότι, μη γένοιτο, δεν είναι δυνατόν να τιμωρήσει κάποιον, αφού είναι ελεήμων, και μάλιστα από εκείνους που τον έχουν επιγνώσει. Ακούστε, λοιπόν, εσείς οι άνθρωποι που έχετε χάσει τον νου σας, εσείς που πείθεστε στην υποβολή του μισόκαλου, ο οποίος χαίρεται με την απώλειά σας. Διότι, προκειμένου να μην φοβηθούμε και αλλάξουμε τη ζωή μας προς το ενάρετο, και αποφύγουμε τα βασανιστήρια της κολάσεως, γι' αυτόν τον λόγο μας οδήγησε σε αυτήν την αφοβία· ώστε, αμελώντας στην παρούσα ζωή, να ρίξουμε τους εαυτούς μας στον ίδιο τον πυθμένα του άδη. Πείτε μου, λοιπόν, εσείς που βγάζετε τον Θεό ψεύτη, εσείς που θεωρείτε τις άγιες Γραφές ως απλά και μόνο κενά λόγια, και όχι ως αλήθεια, τι νομίζετε, ω ανόητοι; Δεν κολάζεται εκείνος ο πλούσιος, ο οποίος περιφρόνησε τον Λάζαρο; Δεν αποβάλλονται από τον νυμφώνα οι μωρές παρθένες; Δεν αναχωρούν στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του εκείνοι που δεν έθρεψαν τον Χριστό; Δεν ρίπτεται στο πυρ, δεμένος χειροπόδαρα, εκείνος που φορούσε ρυπαρά ενδύματα; Δεν παραδίδεται στους βασανιστές εκείνος που απαίτησε τα εκατό δηνάρια;

«Αλλ' όμως έλαβε τέλος», λέει. Αλλά τα εκεί δεν είναι τέτοια. Διότι, το ότι εκείνα δεν θα λάβουν ποτέ τέλος, άκουσέ τον να το λέει: «Ο σκώληκας αυτών δεν θα πεθάνει, και το πυρ αυτών δεν θα σβήσει»· και, «Θα πορευτούν αυτοί σε ζωή αιώνια, και αυτοί σε κόλαση αιώνια». Εάν λοιπόν η ζωή είναι αιώνια, τότε και η κόλαση είναι αιώνια. Δεν βλέπεις με πόσα απείλησε τους Ιουδαίους; Άραγε λοιπόν εκπληρώθηκαν οι απειλές, ή ήταν απλώς λόγια τα όσα ειπώθηκαν;

Και αυτό διδαχθήκαμε, ότι τότε θα δοθεί ο έπαινος στον καθένα από τον Θεό, και μάθαμε ότι ο καθένας θα σηκώσει το δικό του φορτίο, και βεβαιωθήκαμε ότι οι έτοιμοι εισέρχονται μαζί Του στις αιώνιες σκηνές, και δεν μας διέφυγε ότι για τους ράθυμους η θύρα έχει κλείσει· για να πω μάλιστα το φοβερότερο, μας φανερώθηκε ότι οι κολάσεις δεν έχουν τέλος, αλλά παρατείνονται σε άπειρους αιώνες· και ακούσαμε και τούτο, ότι όλοι γυμνοί θα παραστούμε στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε· και δεν αμφιβάλαμε ότι η κρίση είναι ανηλεής· και καθημερινά ομολογούμε με το στόμα μας ότι έρχεται να κρίνει ζώντες και νεκρούς και να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· και όλοι γνωρίζουμε ότι καθένας που αμάρτησε και αμέλησε τη μετάνοια, στέλνεται στην αιώνια κόλαση. Εφόσον λοιπόν γνωρίζουμε όλα αυτά με βεβαιότητα, πώς δεν τρέμουμε; Πώς δεν θρηνούμε; Πώς δεν αφυπνίζουμε ο ένας τον άλλον και δεν συσκεπτόμαστε για μια απόφαση σωτήρια και αρεστή στον Θεό;

Και οι παρθένες εξάλλου, αφού αποκλείστηκαν, δεν εισήλθαν πλέον· και για εκείνους που δεν τον έθρεψαν, λέει ότι θα απέλθουν στην αιώνια κόλαση.

Διότι, για να καταλάβεις ότι τον τιμωρούσε εξαιτίας των αμαρτιών του, άκουσε τι λέει: «Ιδού, έγινες καλά· μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο». Αλλά όμως, λέει, η τιμωρία του έλαβε τέλος. Όμως τα πράγματα εκεί (στην άλλη ζωή) δεν είναι έτσι· διότι για το ότι εκείνες (οι τιμωρίες) δεν πρόκειται να λάβουν ποτέ τέλος, άκουσέ Τον να λέει: «Ο σκώληξ αυτών δεν θα πεθάνει, και το πυρ δεν θα σβήσει»· και, «Θα πορευθούν αυτοί στην αιώνια ζωή, και τούτοι στην αιώνια κόλαση». Εάν λοιπόν η ζωή είναι αιώνια, και η κόλαση είναι αιώνια. Δεν βλέπεις με πόσα απείλησε τους Ιουδαίους; Άραγε πραγματοποιήθηκαν οι απειλές, ή ήταν απλώς λόγια τα όσα ειπώθηκαν; «Δεν θα μείνει λίθος επί λίθου»· άραγε έμεινε; Και τι συνέβη, όταν είπε: «Θα υπάρξει θλίψη τέτοια που δεν έχει ξαναγίνει»· άραγε δεν έγινε; Διάβασε την ιστορία του Ιωσήπου, και δεν θα μπορέσεις ούτε να ανασάνεις, μόνο και μόνο ακούγοντας αυτά που στην πραγματικότητα έπαθαν εκείνοι. Αυτά τα λέω, όχι για να σας λυπήσω, αλλά για να σας ασφαλίσω, και για να μη σας καθησυχάσω με περιττά λόγια και σας προετοιμάσω έτσι να υπομείνετε χειρότερα δεινά.

Και θα απέλθουν οι μεν στη ζωή, οι δε στην αιώνια κόλαση. Μολονότι και η πρώτη παρουσία συνιστούσε κρίση, σύμφωνα με τον κανόνα της δικαιοσύνης. Γιατί; Διότι πριν από την παρουσία Του υπήρχε ο φυσικός νόμος, και οι προφήτες, και έπειτα ο γραπτός νόμος, και η διδασκαλία, και αναρίθμητες υποσχέσεις, και επιδείξεις σημείων, και τιμωρίες και ποινές, και πολλά άλλα που είχαν τη δύναμη να επιφέρουν διόρθωση· και θα ήταν λογικό επακόλουθο, βάσει όλων αυτών, να ζητήσει ευθύνες. Αλλά επειδή είναι φιλάνθρωπος, δεν προβαίνει σε εξέταση, παρά παρέχει προς το παρόν συγχώρηση. Διότι, εάν έπραττε αυτό, όλοι συλλήβδην θα είχαν αφανιστεί. Καθώς «όλοι αμάρτησαν», λέγει, «και στερούνται της δόξης του Θεού». Είδες την άφατη υπερβολή της φιλανθρωπίας;

Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε, αυτός που κατέβηκε στον άδη και συνέτριψε τα μνήματά του, και ελευθέρωσε όλους τους δέσμιους που κρατούνταν σε αυτόν, και τους κάλεσε κοντά του· τον οποίο όταν είδαν οι φύλακες των πυλών, έφριξαν, και κρυμμένοι μέσα στην αγωνία του άδη, εξέλιπαν. Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε, ο Χριστός ο Θεός μας, που αναστήθηκε από τους νεκρούς και χάρισε σε όλους την ανάστασή του. Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε, αυτός που αναλήφθηκε στους ουρανούς με δόξα προς τον Πατέρα του, και κάθεται στα δεξιά της μεγαλωσύνης πάνω σε θρόνο δόξας. Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε, αυτός που έρχεται πάλι με δόξα πάνω στις νεφέλες του ουρανού, μαζί με τους άγιους αγγέλους του, για να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς. Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε, αυτός που ετοίμασε για σένα το άσβεστο πυρ, και τον ακοίμητο σκώληκα, και το εξώτερο σκότος, για αιώνια κόλαση. Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε, αυτόν που τα πάντα φρίττουν και τρέμουν μπροστά στο πρόσωπο της δυνάμεώς του, διότι είναι αβάσταχτη η οργή της απειλής του εναντίον σου.

Εσείς δε, οι απάνθρωποι και ανελεήμονες, πορευτείτε στο πυρ το εξώτερο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι, όπως ακριβώς δεν ελεήσατε, έτσι και εσείς δεν θα ελεηθείτε. Λοιπόν, αποχωρήστε από εμένα, οι εργάτες της ανομίας· πηγαίνετε στο αιώνιο σκότος, οι καταραμένοι και μισητοί, όπου ο σκώληκας είναι ακοίμητος και το πυρ δεν σβήνει· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων. Και θα απέλθουν αυτοί σε κόλαση αιώνια, οι δε δίκαιοι σε ζωή αιώνια. Έχοντας λοιπόν μάθει αυτά, αδελφοί, ελάτε να επιστρέψουμε από την πονηρή μας οδό· ας μετανοήσουμε, ας αναστενάξουμε, ας χτυπήσουμε το στήθος μας, ας γρηγορήσουμε όσοι νυστάζουμε, ας ξυπνήσουμε, ας δακρύσουμε για τις αμαρτίες μας· και αν συκοφαντήσαμε κάποιον για κάτι ή του αρπάξαμε κάτι, ας το επιστρέψουμε, για να μην κατακριθούμε· ας ελεήσουμε, για να βρούμε έλεος. Και αν έχουμε κάτι εναντίον κάποιου, είτε φτωχού είτε πλούσιου, ας τα συγχωρήσουμε όλα μέσα από την ίδια μας την καρδιά, όπως πρόσταξε ο Χριστός, μήπως κατακριθούμε και καταδικαστούμε και εμείς κατά την ημέρα της κρίσεως, όπως εκείνοι οι ανελεήμονες και μισάνθρωποι.

Αλλά είναι, λοιπόν, αναγκαίο να τιμωρούνται αιώνια όσοι έχουν αμαρτήσει, όπως ακριβώς και να αμείβονται όσοι έχουν κατορθώσει την αρετή. Διότι ο Χριστός αποφάνθηκε ότι δεν θα υπάρξει τέλος ούτε για τους μεν ούτε για τους δε, δηλώνοντας ότι όπως η ζωή είναι αιώνια, έτσι αιώνια είναι και η κόλαση. Διότι, όταν αποδέχθηκε εκείνους που βρίσκονταν στα δεξιά Του και καταδίκασε όσους βρίσκονταν στα αριστερά Του, συμπλήρωσε λέγοντας: «Και θα απέλθουν αυτοί σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια». Γι' αυτό πρέπει να εργαζόμαστε πνευματικά για τα πάντα εδώ, ώστε και εκείνος που έχει γυναίκα να ζει σαν να μην έχει, και εκείνος που πράγματι δεν έχει, μαζί με την παρθενία να ασκεί και κάθε άλλη αρετή, προκειμένου, μετά την αναχώρησή μας από τον παρόντα βίο, να μην θρηνούμε ανώφελα.

Διότι τίποτε τέτοιο δεν μας παραδίδει η Γραφή, αλλά ο ίδιος που πρόκειται να μας κρίνει λέει: «Θα απέλθουν αυτοί σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια»· και πάλι: «Θα εκπορευθούν όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως», και πουθενά δεν αφήνει κάποιον ενδιάμεσο τόπο. Και αφού χώρισε όλους τους κρινόμενους σε δύο μερίδες, και έστησε τους μεν στα δεξιά, και τους δε στα αριστερά, και αφού ονόμασε τους μεν πρόβατα, και τους δε ερίφια, και μίλησε στον καθένα ξεχωριστά, πουθενά δεν παρουσίασε και κάποιους τρίτους, οι οποίοι οφείλουν να καθαριστούν μέσω εκείνου του πυρός. Φαίνεται λοιπόν ότι αυτό είναι το πυρ που αναφέρει και ο απόστολος, για το οποίο ο προφήτης Δαβίδ λέει: «Πυρ θα καίει ενώπιόν του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα»· και πάλι:

Επομένως, ούτε την απιστία των μεν ούτε την αισχρουργία των δε αποδέχεται ο Κύριος, αλλά ωστόσο ευημερούν και οι δύο· διότι δύο υιούς, όπως άκουσες πρωτύτερα, ο πατέρας, αφού νουθέτησε καταλλήλως, απέστειλε στον κόσμο. Το ότι δε ολόκληρη η ανθρώπινη φύση εκλαμβάνεται σε δύο πρόσωπα, δεν είναι απλώς ένας στοχασμός της δικής μου απλοϊκότητας, αλλά ο Δεσπότης και Κύριός μας Ιησούς Χριστός το διδάσκει αυτό ολοφάνερα, κάνοντας μνεία στον άσωτο υιό και στον δίκαιο, και πάλι στον τελώνη και στον Φαρισαίο, και ξανά σε κάποιον πλούσιο και στον φτωχό Λάζαρο, καθώς και σε πέντε φρόνιμες παρθένες και σε άλλες πέντε μωρές· και όπως τα πρόβατα και τα ερίφια θα τους χωρίσει σε δύο, και θα τους ορίσει δύο θέσεις, στα δεξιά και στα αριστερά, και διακήρυξε ότι θα τους αποστείλει σε δύο τόπους: «Αυτοί θα απέλθουν», λέει, «σε αιώνια κόλαση, ενώ οι δίκαιοι σε αιώνια ζωή». Βλέπεις ότι δεν πρόκειται για στοχασμό της δικής μου αμάθειας, αλλά ο λόγος απέδειξε κυριολεκτικά ότι κάθε γηγενής άνθρωπος κατατάσσεται σε δύο πρόσωπα;

Γι' αυτό και σας παρήγγειλα κάποτε ότι, όταν κάνεις δείπνο ή γεύμα, μην καλείς «τους φίλους σου, ούτε τους συγγενείς σου, ούτε πλούσιους γείτονες, μήπως σε καλέσουν κι αυτοί με τη σειρά τους, και σου γίνει ανταπόδοση»· αλλά να καλείς αναπήρους, χωλούς, τυφλούς, ακρωτηριασμένους και αδύναμους, και θα είσαι μακάριος επειδή δεν έχουν να σου ανταποδώσουν, και θα σου ανταποδοθεί κατά την ανάσταση των δικαίων. Επειδή λοιπόν «δεν το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους», ίσως, ακόμη κι αν ερχόμουν κι εγώ ο ίδιος σε εσάς μαζί τους φορώντας το δικό τους σχήμα, ούτε σε εμένα θα το κάνατε. «Και θα απέλθουν αυτοί σε αιώνια κόλαση, ενώ οι δίκαιοι σε αιώνια ζωή».

Επομένως, ούτε η ζωή αυτών ούτε η κόλαση εκείνων θα λάβει ποτέ τέλος· διότι, θέλοντας να δηλώσει αυτό, υπαινίχθηκε την αιώνια ζωή και την αιώνια κόλαση. Διότι, αν και οι δύο είχαν τέλος, δεν θα ονομάζονταν αιώνιες· επειδή καθετί που επιδέχεται τέλος δεν είναι αιώνιο, ούτε ονομάζεται έτσι, όπως ακριβώς και ο παρών βίος, αν και περιλαμβάνει επτά αιώνες, ονομάζεται πρόσκαιρος, ενώ αιώνιος δεν λέγεται. Και η επίγεια βασιλεία έχει μεν δόξα και πλούτο και πολλή ευημερία, αιώνια όμως πάντως δεν είναι, ούτε ονομάζεται, και είτε δοξάσει κάποιους είτε τους τιμωρήσει, και τα δύο είναι πρόσκαιρα, καθώς λέγει και ο θείος και μακάριος απόστολος, ότι όλα «τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα αιώνια». Αιώνιος όμως είναι και ονομάζεται ο Θεός, και αιώνια ζωή και αιώνια κόλαση θα διαδεχθούν τον παρόντα βίο. «Και θα απέλθουν», λέγει, «αυτοί εις κόλασιν αιώνιον, οι δε δίκαιοι εις ζωήν αιώνιον». Σε καμία περίπτωση, λέγει, δεν θα κατακάψει και δεν θα εξαλείψει το πυρ εκείνους που καίγονται, ούτε θα τους αφανίσει τελείως και θα τους απαλλάξει από τη ζωή, όπως συμβαίνει με την πρόσκαιρη καύση και τιμωρία, αλλά, όπως ακριβώς εκείνο το πυρ ονομάζεται άσβεστο και η κόλαση ατελεύτητη, έτσι και αυτοί, διατηρούμενοι στη ζωή μέσα από το πυρ, θα κατακαίγονται αθάνατα· και όπως η ζωή ονομάζεται αθάνατη, δηλαδή ατελεύτητη, <έτσι και η κόλαση είναι αθάνατη>.