Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:39

Κεφάλαιο [εʹ] αποδεικτικό, με βάση τα πράγματα, ότι άλλο είναι το φυσικό θέλημα, άλλο το σαρκικό και άλλο πάλι το θεϊκό θέλημα. Μέσα λοιπόν από όλα όσα προειπώθηκαν διδασκόμαστε ότι άλλο είναι το θείο, άλλο το ανθρώπινο, και άλλο πάλι, πέρα από αυτά, το διαβολικό θέλημα· δηλαδή άλλο το κατὰ φύσιν, άλλο το παρὰ φύσιν και άλλο το ὑπὲρ φύσιν. Διότι κατὰ φύσιν για τον άνθρωπο είναι να αγαπά τη ζωή και να μισεί τον θάνατο· και όχι μάταια ούτε άκαιρα η ανθρώπινη φύση είναι από τη φύση της φιλοζωική και μισοθάνατη, αλλά επειδή εξαρχής έγινε αθάνατη και άφθαρτη. Εύλογα, λοιπόν, αγαπά την αθανασία, για την οποία πλάστηκε, και μισεί τον θάνατο, για τον οποίο δεν πλάστηκε. Και γι’ αυτό και ο θεόφρων Βασίλειος και ο άγιος Κύριλλος δεν ονόμασαν το ανθρώπινο θέλημα του Χριστού φοβοθάνατο, αλλά φιλοζωικό. Διότι κατά δύο τρόπους έπρεπε ο άνθρωπος που υπήρχε σ’ Αυτόν να ποθεί τη ζωή: πρώτον, επειδή ο άνθρωπος από την αρχή δημιουργήθηκε για τη ζωή· και δεύτερον, επειδή, έχοντας λάβει ασπόρως την ύπαρξή του από τη ζωή του Θεού Λόγου, είχε μέσα του ουσιωδώς την ίδια τη ζωή, συγγενή προς αυτήν και αχώριστα συζευγμένη μ’ αυτήν, και ήταν ενωμένος με την αθανασία και την αφθαρσία των πάντων· αφού κάθε αθανασία και ζωή διάκειται μισητά και εχθρικά προς τον θάνατο. Όταν λοιπόν δεις το ανθρώπινο του Χριστού να αποστρέφεται τον θάνατο και να λέει· «Πάτερ, ας παρέλθει από μένα το ποτήρι αυτό· όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα», να μη φανταστείς καθόλου ότι υπάρχει σ’ Αυτόν θέλημα δειλό μπροστά στον θάνατο, αλλά θέλημα που μισεί τον θάνατο και, ως ενωμένο με τη ζωή των πάντων, είναι από τη φύση του φιλοζωικό, σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίλλου και του μεγάλου Βασιλείου. Εάν, λοιπόν, το να αγαπά κανείς τη ζωή είναι φυσικό και ακατηγόρητο ανθρώπινο θέλημα, όπως έδειξε ο λόγος, τότε το να ζει σαρκικά, αυτό είναι σαρκικό και παρὰ φύσιν θέλημα· κάτι που στον Χριστό δεν υπήρξε, αλλά και έχει καταργηθεί. Το δε να περιφρονεί κανείς την εδώ ζωή, όπως έκαναν και οι μάρτυρες, αυτό είναι θείο και ὑπὲρ φύσιν θέλημα, το οποίο και ο Χριστός έδειξε μέσα Του, όταν είπε ότι «το πνεύμα είναι πρόθυμο». Όταν όμως πρόσθεσε «η δε σάρκα είναι ασθενής», φανέρωσε το ανθρώπινο στοιχείο Του ως μισοθάνατο και φιλοζωικό. Και αν δοκιμάσεις με τον ίδιο κανόνα, θα βρεις σε όλη τη ζωή του Χριστού ότι το μεν φυσικό και θεόδοτο θέλημα είναι ακατηγόρητο, το δε σαρκικό ευκολοκατάκριτο, το δε θείο αξιέπαινο.

Πληθύνθηκαν δε οι ασθένειές τους ή, με άλλα λόγια, οι ταλαιπωρίες τους, καθώς ξεσηκώθηκαν εναντίον τους πολλοί λαοί, ρήτορες, στρατηγοί και βασιλείς, τους οποίους όλους αφού υπερνίκησαν, ολοκλήρωσαν τον δρόμο τους· ή το βραχύ και πρόσκαιρο των θλίψεων φανερώνει τον άπειρο αιώνα. Δεν θα συνάξω τις συναγωγές. Βιάστηκαν να υπακούσουν στο κήρυγμα· διότι πρέπει να είναι καθαροί από φόνους και αίματα εκείνοι που πρόκειται να συναχθούν από τον Χριστό. Συνάγοντας, λέει, συναγωγές από τα έθνη, δεν θα τις συνάξω με αίματα, ούτε θα τις προετοιμάσω να προσέρχονται σε εμένα μέσω της λατρείας του Νόμου, αλλά μάλλον διά της αινέσεως και της αναίμακτης θυσίας.] Ο Κύριος είναι μερίδα της κληρονομίας μου και του ποτηρίου μου. κ.λπ. Σαν να έλεγε σαφέστερα: Ο Πατέρας μου μου δώρισε ως κλήρο και μερίδα τα έθνη, στον οποίο έγινα και υπήκοος μέχρι θανάτου. Διότι το ποτήριο σημαίνει τον θάνατο, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο. [Ο Κύριος είναι μερίδα της κληρονομίας μου και του ποτηρίου μου. Κληρονομία ονομάζει τη βασιλεία των εθνών. Και της Εκκλησίας μου, η οποία είναι η κληρονομία μου, μερίδα είναι ο Κύριος, ο Πατέρας, και ο ίδιος είναι μερίδα και του ποτηρίου μου, δηλαδή του θανάτου. Και η Εκκλησία κληρονόμησε τον Πατέρα, επειδή τήρησε τις εντολές του· και αυτός ο ίδιος ο δικός μου θάνατος κληρονόμησε τον Πατέρα, σύμφωνα με εκείνον που λέει: Κληρονόμε του Θεού, συγκληρονόμε του Χριστού.]

Ας μη με καταποντίσει η καταιγίδα των υδάτων, ούτε να με καταπιεί ο βυθός. Εφόσον έχει τεθεί ο όρος και η φρικτή κατάρα, ότι ακόμη κι αν ένας άγγελος κηρύξει το Ευαγγέλιο ή μας διδάξει κάτι διαφορετικό από αυτό που δίδαξε ο Παύλος, ας είναι ανάθεμα. Ποιος είναι ικανός να υπερβεί τον Παύλο, ή μάλλον τον Χριστό που ομιλεί μέσα από αυτόν; Επομένως, και στον εαυτό του αναφέρει μια τέτοια προσευχή, και το μαρτυρεί λέγοντας στην προς Εβραίους Επιστολή, ότι στις ημέρες της επίγειας ζωής του, δηλαδή καθώς πορευόταν προς τον σταυρό, πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, δηλαδή προς τον Πατέρα, με ισχυρή κραυγή και δάκρυα, και εισακούστηκε εξαιτίας της ευλάβειάς του· και αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε. Εδώ ο Παύλος, ή μάλλον ο Χριστός που ομιλεί μέσα του, μας δίδαξε και όσα είχαν αποσιωπηθεί και έλειπαν από τους ευαγγελιστές, λέγοντας ότι με ισχυρή κραυγή και δάκρυα έγινε η προσευχή: «Πατέρα, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο», όχι υποκριτικά, ούτε για να δελεάσει τον Σατανά, ούτε οικειοποιούμενος το θέλημα του κόσμου. Αλλά από το δικό του πρόσωπο, ο Χριστός προσεύχεται κατά θεία οικονομία και εκούσια με κραυγή, με δάκρυα, με ιδρώτα και θρόμβους αίματος, με άγγελο να τον ενισχύει και τρόπον τινά να τον παρακαλεί και να τον παρηγορεί, αν και είναι αληθινά Υιός του Θεού.

Και πάλι έλεγε το ίδιο: Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο· και, Αφού είπε αυτά ο Ιησούς, ταράχθηκε στο πνεύμα, έδωσε μαρτυρία και είπε: Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ένας από εσάς θα με παραδώσει. Και εξαιτίας αυτών λένε οι κακόφρονες: Αν ήταν η Δύναμη, δεν θα δειλίαζε, αλλά μάλλον θα παρείχε και στους άλλους τη δυνατότητα να έχουν δύναμη. Έπειτα λένε: Αν ήταν εκ φύσεως η αληθινή και οικεία Σοφία του Πατέρα, πώς είναι γραμμένο: Και ο Ιησούς προέκοπτε κατά τη σοφία, την ηλικία και τη χάρη ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων· και όταν πήγε στα μέρη της Καισαρείας του Φιλίππου, ρωτούσε τους μαθητές, ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο ίδιος· και όταν έφτασε στη Βηθανία, ρωτούσε πού κείτεται ο Λάζαρος· και έλεγε μετά από αυτά στους μαθητές: Πόσους άρτους έχετε;

Για να μπορέσει, λοιπόν, κανείς να γνωρίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τόσο το απαθές της φύσης του Λόγου όσο και τις αδυναμίες του που αναφέρονται εξαιτίας της σάρκας, είναι καλό να ακούσει τον μακάριο Πέτρο. Διότι αυτός αποτελεί αξιόπιστο μάρτυρα για τον Σωτήρα. Γράφει, λοιπόν, στην Επιστολή του λέγοντας: «Επειδή, λοιπόν, ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα». Επομένως, και όταν λέγεται ότι πεινά, και διψά, και κοπιάζει, και αγνοεί, και κοιμάται, και κλαίει, και ζητά, και φεύγει, και γεννιέται, και παρακαλεί να αποφύγει το ποτήριο, και απλώς όταν γίνεται λόγος για όλα τα γνωρίσματα της σάρκας, θα μπορούσε με λογική ακολουθία να λεχθεί για το καθένα: «Επειδή, λοιπόν, ο Χριστός πεινούσε και διψούσε για εμάς κατά σάρκα»· και «όταν έλεγε ότι αγνοεί, και όταν ραπιζόταν και κοπίαζε για εμάς κατά σάρκα»· και «όταν υψωνόταν πάλι, και όταν γεννιόταν και αυξανόταν κατά σάρκα»· και «όταν φοβόταν και κρυβόταν κατά σάρκα»· και «όταν έλεγε: Αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο, και όταν χτυπιόταν και λάμβανε για εμάς κατά σάρκα»· και γενικώς όλα τα παρόμοια λέγονται «για εμάς κατά σάρκα». Διότι και ο ίδιος ο Απόστολος γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο είπε: «Επειδή, λοιπόν, ο Χριστός έπαθε, όχι ως προς τη θεότητα, αλλά για εμάς κατά σάρκα», προκειμένου να κατανοηθεί ότι τα πάθη δεν αποτελούν φυσικά ιδιώματα του ίδιου του Λόγου, αλλά φυσικά ιδιώματα της ίδιας της σάρκας.

Σχετικά δε με το ότι έλεγε: «Αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον», μάθετε πώς, αφού είπε αυτά, επιτίμησε τον Πέτρο, λέγοντας: «Δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Διότι ήθελε αυτό που ζητούσε να αποφύγει, και για αυτόν τον λόγο είχε έλθει· αλλά αφενός το να θέλει ήταν δικό του γνώρισμα, διότι για αυτό ήλθε· αφετέρου το να δειλιάζει ήταν γνώρισμα της σάρκας· γι' αυτό και ως άνθρωπος εξέφερε αυτήν τη φωνή. Και τα δύο πάλι λέγονταν από τον ίδιο, για να δείξει ότι αφενός ως Θεός ο ίδιος το ήθελε, αφετέρου, γενόμενος άνθρωπος, διέθετε σάρκα που δειλίαζε, χάριν της οποίας συνέκρασε το δικό του θέλημα με την ανθρώπινη αδυναμία, ώστε, αφού εξαλείψει πάλι και αυτήν, να καταστήσει ξανά τον άνθρωπο θαρραλέο απέναντι στον θάνατο.

Πώς, λοιπόν, δεν είναι παράλογο να θαυμάζουμε την ανδρεία των υπηρετών του Λόγου, ενώ για τον ίδιο τον Λόγο, για τον οποίο και εκείνοι περιφρόνησαν τον θάνατο, να λέμε ότι δειλιάζει; Από την άκρως καρτερική πρόθεση και ανδρεία των αγίων μαρτύρων αποδεικνύεται ότι δεν ήταν η θεότητα που δειλίαζε, αλλά ότι ο Σωτήρας αφαιρούσε τη δική μας δειλία. Διότι, όπως ακριβώς κατήργησε τον θάνατο με τον θάνατο, και αντιμετώπισε ανθρωπίνως όλα τα ανθρώπινα, έτσι και με τη νομιζόμενη δειλία αφαιρούσε τη δική μας δειλία, και έκανε τους ανθρώπους να μη φοβούνται πλέον τον θάνατο. Έλεγε, λοιπόν, αυτά και ταυτόχρονα ενεργούσε. Διότι ήταν μεν ανθρώπινο να λέει: «Ας παρέλθει το ποτήριο», και, «Γιατί με εγκατέλειψες;», όμως θεϊκά ο ίδιος έκανε τον ήλιο να εκλείπει, και τους νεκρούς να ανασταίνονται.

Για να μπορέσει κανείς να γνωρίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια και το απαθές της φύσεως του Λόγου και τις αδυναμίες του που αναφέρονται εξαιτίας της σάρκας, είναι καλό να ακούσει τον μακάριο Πέτρο· διότι αυτός θα μπορούσε να είναι αξιόπιστος μάρτυρας για τον Σωτήρα. Γράφει λοιπόν στην επιστολή του λέγοντας: «Εφόσον λοιπόν ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα». Επομένως, και όταν λέγεται ότι πεινά και διψά και κοπιάζει και αγνοεί και κοιμάται και κλαίει και ζητά και φεύγει και γεννιέται και παραιτείται το ποτήριον και, γενικά, όλα όσα προσιδιάζουν στη σάρκα, θα μπορούσε να λεχθεί αναλόγως για το καθένα: «εφόσον λοιπόν ο Χριστός πεινά και διψά για εμάς κατά σάρκα» και «λέει ότι αγνοεί και ραπίζεται και κοπιάζει για εμάς κατά σάρκα» και «υψώνεται πάλι και γεννιέται και αυξάνεται και φοβάται και κρύβεται κατά σάρκα» και «λέει "εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον" και χτυπιέται και λαμβάνει για εμάς κατά σάρκα» και γενικώς όλα τα παρόμοια για εμάς κατά σάρκα. Διότι και ο ίδιος ο απόστολος γι' αυτόν τον λόγο δεν είπε: «Εφόσον λοιπόν ο Χριστός έπαθε κατά τη θεότητα», αλλά «για εμάς κατά σάρκα», ώστε να αναγνωριστεί ότι τα πάθη δεν ανήκουν εκ φύσεως στον ίδιο τον Λόγο, αλλά είναι φυσικά γνωρίσματα της ίδιας της σάρκας.

Σχετικά δε με το γεγονός ότι ο ίδιος έλεγε «εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον», ας μάθουν πώς, αφού τα είπε αυτά, επιτίμησε τον Πέτρο λέγοντας: «δεν φρονείς τα του Θεού». Διότι ήθελε αυτό που ζητούσε να αποφύγει, και «γι' αυτό είχε έλθει»· αλλά δικό του μεν ήταν το να θέλει —επειδή γι' αυτό ήρθε— της σάρκας όμως ήταν το να δειλιάζει. Γι' αυτό και ως άνθρωπος εξέφερε αυτήν τη φωνή. Και τα δύο πάλι λέγονταν από τον ίδιο, για να δείξει ότι ο ίδιος, ως Θεός, το ήθελε, αλλά έχοντας γίνει άνθρωπος είχε σάρκα που δειλίαζε, εξαιτίας της οποίας συγκέρασε το δικό του θέλημα με την ανθρώπινη αδυναμία, ώστε, αφού εξαφανίσει πάλι και αυτήν, να καταστήσει τον άνθρωπο θαρραλέο απέναντι στον θάνατο. Ιδού, λοιπόν, ένα πραγματικά παράδοξο γεγονός: αυτός τον οποίο οι χριστομάχοι νομίζουν ότι ομιλεί από δειλία, αυτός με αυτήν τη νομιζόμενη δειλία καθιστούσε τους ανθρώπους θαρραλέους και άφοβους. Οι μακάριοι απόστολοι, λοιπόν, μετά από αυτόν, εξαιτίας αυτών των λόγων καταφρονούσαν σε τέτοιο βαθμό τον θάνατο, ώστε να μην υπολογίζουν καθόλου αυτούς που τους «ανέκριναν», αλλά να λένε: «πρέπει να πειθαρχούμε στον Θεό μάλλον παρά στους ανθρώπους». Και οι άλλοι άγιοι μάρτυρες είχαν τόσο θάρρος, ώστε να θεωρούν μάλλον ότι μεταβαίνουν στη ζωή παρά ότι υπομένουν τον θάνατο. Πώς λοιπόν δεν είναι άτοπο, από τη μια να θαυμάζουν την ανδρεία των θεραπόντων του Λόγου, και από την άλλη να λένε ότι δειλιάζει ο ίδιος ο Λόγος, χάρη στον οποίο και εκείνοι καταφρόνησαν τον θάνατο;

Και τι λέμε για τους ανθρώπους, όταν ο ίδιος ο Σωτήρας προσευχόταν και έλεγε: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο;» Οι Απόστολοι, ακούγοντας, σκανδαλίζονταν, μη γνωρίζοντας ότι τα πάντα γίνονταν κατ' οικονομίαν για το συμφέρον των ανθρώπων;

Διότι αυτό και μόνο ενθαρρύνει την αδυναμία μου. Απόκριση του Βαρσανουφίου: Τέκνο μου, το ότι ο καιρός είναι πονηρός είναι φανερό, και αυτός που μπορεί να ξεφύγει, σώζεται όπως ο Λωτ από τα Σόδομα. Διότι «ο κόσμος κείται εν τω πονηρώ», σύμφωνα με το γεγραμμένο, και όσους βρίσκονται σε αυτόν εξάπαντος τους μεταβάλλει σύμφωνα με αυτόν. Διότι, όταν εμπλέκονται στα γήινα, γίνονται γήινοι, ενώ εκείνοι που τα απαρνούνται (αποτάσσονται) έχουν ανέλθει από τη γη, επομένως είναι φανερό ότι γίνονται και ουράνιοι. Και δεν κατανοούμε οι άθλιοι ότι, έστω κι αν δεν θέλουμε για χάρη του Θεού να αναχωρήσουμε από αυτά, θα πρέπει να αναχωρήσουμε την ώρα του θανάτου μας παρά τη θέλησή μας. Τέκνο μου, η επιταγή του Θεού είναι να αποκοπεί ο άνθρωπος αμέσως από όλα. Διότι στον άνθρωπο που Τον πλησίασε ζητώντας και λέγοντας: «Θα σε ακολουθήσω όπου κι αν πας, Κύριε, αλλά επίτρεψέ μου πρώτα να αποχαιρετήσω αυτούς που βρίσκονται στο σπίτι μου», Εκείνος είπε: «Κανένας που βάζει το χέρι του στο άροτρο και στρέφει το βλέμμα του πίσω δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών». Και πάλι σε άλλον είπε: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς». Και πάλι: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου», και τα εξής. Και πάλι: «Αν κάποιος έρχεται προς εμένα και δεν μισεί πατέρα και μητέρα», και τα εξής. Γιατί όμως είπε ότι πρέπει να μισήσει και την ίδια του την ψυχή; Και πώς μισεί κανείς την ίδια του την ψυχή, παρά μόνο με την αποκοπή του ιδίου του θελήματος για χάρη του Κυρίου σε όλα, λέγοντας: «Όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως Εσύ;»

Πώς αυτόν, που δεν του άξιζε να πάθει κακό, τον παρέδωσε να πειραστεί προς δοκιμασία της αρετής, έως ότου απέδειξε τους εχθρούς και τους κατηγόρους του καταντροπιασμένους και αναπολόγητους, όταν ελέγχονταν από αυτόν; Λάβε δε ως στήριγμα της πίστεως και τον αρχηγό της σωτηρίας μας και τελειωτή Ιησού, ο οποίος μας λύτρωσε από την κατάρα που είχε επιβληθεί. Πώς, όταν έφτασε η ώρα του σταυρού, δείχνοντάς μας την οδό της υπομονής και της σωτηρίας, έλεγε: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας απομακρυνθεί από εμένα αυτό το ποτήρι.

«Πλην όμως, όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως θέλεις εσύ.» Αυτό δε το έπραξε για εμάς, αυτός που επιτίμησε τον Πέτρο όταν του είπε: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε! Δεν θα σου συμβεί ποτέ αυτό», επειδή ήταν έτοιμος και πρόθυμος να υποστεί το πάθος. Αλλά εξαιτίας της δικής μας αδυναμίας προσευχήθηκε να παρέλθει το ποτήριο, ώστε να μην αποθαρρυνθούμε προσευχόμενοι, όταν προς το παρόν δεν εισακουόμαστε χάριν δοκιμασίας.

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Τέκνο Θεόδωρε, εφόσον ζητάς, κατανόησε τι είναι αυτό που ζητάς και ετοίμασε τον εαυτό σου για πνευματική εργασία. Διότι είναι γραμμένο: «Να μην έχετε υψηλό φρόνημα, αλλά να συναναστρέφεστε με τους ταπεινούς». Τα αιτήματά σου, αδελφέ, ανήκουν σε υψηλό μέτρο. Εάν, λοιπόν, δεν καθαριστεί ο εσωτερικός οφθαλμός μέσα από πολλούς ιδρώτες, δεν μπορείς να απομακρυνθείς από τα αγκάθια και τα τριβόλια και να γευθείς το σταφύλι που κατανύσσει την καρδιά και την ευφραίνει. Εάν, επομένως, ο άνθρωπος δεν φτάσει σε αυτό το μέτρο, δεν μπορεί να διακρίνει, ώστε να μην χλευαστεί και πλανηθεί από τους δαίμονες δίνοντάς τους πίστη. Διότι αυτοί μετασχηματίζουν τα πράγματα όπως θέλουν, ιδίως σε όσους δεν γνωρίζουν τις τέχνες τους. Επομένως, αγαπητέ, έλπισε στον Κύριο, «και θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου». Κόψε το θέλημά σου για χάρη Του και πες Του για τα πάντα: «Όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως Εσύ», και Εκείνος θα ενεργήσει σε σένα σύμφωνα με το δικό Του έλεος.

Τι λοιπόν, λέει, θα ανταποδώσω στον Κύριο; Όχι θυσίες, ούτε ολοκαυτώματα, ούτε την υπηρεσία της νομικής λατρείας, αλλά αυτήν την ίδια ολόκληρη τη ζωή μου· και γι' αυτό, λέει, «Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι», ονομάζοντας ποτήριο το πάθος στους αγώνες υπέρ της ευσεβείας, το να αντισταθεί κανείς ενάντια στην αμαρτία μέχρι θανάτου. Αυτό άλλωστε είναι εκείνο που ο ίδιος ο Σωτήρας δίδαξε στα Ευαγγέλια: «Πάτερ, ει δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριο τούτο»· και πάλι προς τους μαθητές: «Μπορείτε να πιείτε το ποτήριο που εγώ πρόκειται να πιω;», υποδηλώνοντας τον θάνατο, τον οποίο καταδεχόταν υπέρ της σωτηρίας του κόσμου. Γι' αυτό, λέει, «Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι»· δηλαδή, διψώντας έρχομαι προς την τελείωση διά του μαρτυρίου, θεωρώντας τα βασανιστήρια που επιβάλλονται στους αγώνες υπέρ της ευσεβείας ως ανάπαυση της ψυχής και του σώματος, και όχι ως πόνους.

Στο «Πάτερ, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον τούτο.» Εάν πράγματι ο Υιός έλεγε, «Πάτερ, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον τούτο», δεν θα φανέρωνε μόνο δική του δειλία και αδυναμία, αλλά θα θεωρούσε ότι υπάρχει και κάτι που είναι αδύνατον για τον Πατέρα. Διότι το «εάν είναι δυνατόν», ήταν λόγος κάποιου που αμφιβάλλει και δεν έχει πεισθεί ότι ο Πατέρας μπορεί να τον σώσει. Πώς, εξάλλου, αυτός που χαρίζει τη ζωή στους νεκρούς, δεν θα μπορούσε πολύ περισσότερο να διαφυλάξει τη ζωή στους ζωντανούς; Γιατί λοιπόν, αυτός που ανέστησε τον Λάζαρο και πολλούς νεκρούς, δεν εξασφαλίζει τη ζωή στον εαυτό του, αλλά ζητούσε τη ζωή από τον Πατέρα, λέγοντας περίτρομος: «Πάτερ, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον τούτο»; Και εάν πέθαινε παρά τη θέλησή του, τότε δεν ταπείνωσε πλέον τον εαυτό του γινόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου στον Πατέρα, ούτε παρέδωσε τον εαυτό του, όπως λέει ο Απόστολος: «Αυτού που έδωσε τον εαυτό του λύτρο για τις αμαρτίες μας». Εάν όμως πέθανε εκούσια, ποια ανάγκη υπήρχε να πει το «Πάτερ, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον τούτο»; Επομένως, τούτο πρέπει να εκληφθεί πως ελέχθη για όσους επρόκειτο να αμαρτήσουν εις βάρος του, προκειμένου να μην αμαρτήσουν, και όχι για τον ίδιο· υπέρ αυτών άλλωστε, και όταν σταυρώθηκε, έλεγε: «Πάτερ, συγχώρεσέ τους, διότι δεν γνωρίζουν τι πράττουν». Δεν πρέπει λοιπόν όσα ελέχθησαν κατ' οικονομίαν να τα εκλαμβάνουμε ως απλώς ειπωμένα.

Διότι, επειδή επρόκειτο να ανέβει σε αυτόν (τον σταυρό), συνομιλούσε με τον Θεό, δηλαδή με το σχήμα προσευχής, λέγοντας: «Πατέρα μου, αν είναι δυνατόν, ας προσπεράσει από εμένα αυτό το ποτήρι· όμως όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως θέλεις εσύ». Το ότι βέβαια ο Λόγος ήταν Θεός, αθάνατος και άφθαρτος, και ο ίδιος από τη φύση του ήταν ζωή, και δεν ήξερε να πτοείται από τον θάνατο, νομίζω ότι είναι ολοφάνερο σε όλους. Επιτρέπει όμως, επειδή σαρκώθηκε, να υπομένει η σάρκα τα δικά της (πάθη), και όταν πλέον ο θάνατος βρισκόταν προ των πυλών, να τον φοβάται, ώστε να φανεί ότι είναι αληθινά άνθρωπος. Γι' αυτό λέει: «Αν είναι δυνατόν, ας προσπεράσει από εμένα αυτό το ποτήρι». Αν ενδέχεται, λέει, ω Πατέρα, χωρίς να υποστώ τον θάνατο, να κατορθώσω να δώσω τη ζωή σε εκείνους που έπεσαν σε αυτόν, αν πεθαίνει ο θάνατος χωρίς να πεθάνω εγώ —σύμφωνα με τη σάρκα βεβαίως— ας παρέλθει, λέει, το ποτήρι. Πλην όμως, επειδή αυτό δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, λέει, ας μη γίνει όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ. Βλέπεις πώς η ανθρώπινη φύση, καθώς αδυνατεί πάλι και στον ίδιο τον Χριστό, όσον αφορά την ίδια, βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση· αλλά ανορθώνεται, μέσω του Λόγου που ενώθηκε με αυτήν, σε θεοπρεπή τόλμη, και αναπαιδαγωγείται σε ακμαίο φρόνημα, ώστε να μην εμπιστεύεται ό,τι φαίνεται καλό στα δικά της θελήματα, αλλά μάλλον να ακολουθεί τον θείο σκοπό, και να σπεύδει να τρέχει προς εκείνο το σημείο, προς το οποίο μας προσκαλεί ο νόμος του Δημιουργού.

Μτ 26, 39. Ως «ποτήριον» εδώ ονομάζει τη νάρκωση που επέρχεται μέσω του θανάτου και τη μέθη η οποία, τρόπον τινά, βυθίζει σε ύπνο. Το γεγονός, βέβαια, ότι ζητεί να αποφύγει να το πιει, δηλαδή το ότι δεν δέχεται το πάθος με καμία ευχαρίστηση, αποτελεί κατηγορία κατά της ασέβειας όσων τον σταύρωσαν. Διότι δεν θα μπορούσαν βεβαίως να ισχυριστούν πως «εφόσον επέλεξε να πάθει, εμείς γίναμε μάλλον υπηρέτες του θελήματός του»· διότι η παράκλησή του να το αποφύγει θα τους ελέγξει ότι επέλεξαν να ψεύδονται.

Προσθέτουν δε και την εξής έννοια. Διότι, λέγει, προσευχήθηκε πριν από τον τίμιο σταυρό, λέγοντας: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο»· και δεν εισακούστηκε, διότι το ήπιε. Επειδή όμως καταπάτησε τον θάνατο με την υποστήριξη του Πατέρα, αναγκαίως ειπώθηκε σε αυτόν το: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα». Μου φαίνεται όμως ότι αυτός ο συλλογισμός πάσχει πολύ ως προς την πειστικότητά του. Διότι, καίτοι γνώριζε ότι έπρεπε να πιει το ποτήριο, και ότι η σωτηρία της οικουμένης δεν θα μπορούσε να επέλθει παρά μόνο μέσω του θανάτου της σάρκας του και της εκ νεκρών αναστάσεως, εντούτοις το σχήμα της προσευχής τελέστηκε καθαρά κατ' οικονομίαν, ώστε η αποστροφή προς το πάθος να αποτελέσει κατηγορία για τη μιαιφονία των Ιουδαίων· επειδή με ποιον τρόπο θα καθίστατο ένοχος ο Ισραήλ για τα εγκλήματα της ασέβειας εναντίον του, εάν δεν του ήταν αθέλητο το να πάθει, εξαιτίας της αδοξίας; Πλην όμως, ακόμη και έτσι έγινε θελητό, και για να απομακρύνει την αμαρτία από τον κόσμο, και για να αναμορφώσει την ανθρώπινη κατάστασή μας σε μια καινότητα άγιας ζωής. Διότι έτσι θα κατανοήσεις και εκείνο που έχει λεχθεί από τον ίδιο: «Έχω κατεβεί από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε, δηλαδή το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε, ώστε καθετί που μου έχει δώσει, να μην χάσω τίποτα από αυτό, αλλά να το αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα.»

Όταν λοιπόν φαίνεται, σύμφωνα με τα λόγια του, να δειλιάζει μπροστά στον θάνατο και να λέει: «Απομάκρυνε αυτό το ποτήριο», να αναλογίζεσαι πάλι ότι η σάρκα, που δειλίαζε μπροστά στον θάνατο, διδασκόταν, καθώς είχε προσληφθεί από τον Θεό Λόγο, να μην το παθαίνει πλέον αυτό· και έλεγε προς τον Πατέρα: «Όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ». Διότι ο ίδιος δεν φοβόταν τον θάνατο, καθόσον είναι Λόγος και Θεός, αλλά επειγόταν να φέρει σε πέρας την οικονομία· διότι αυτό ήταν το θέλημα του Πατέρα. Ενέχει όμως και το ότι δεν ήθελε να πεθάνει, λόγω του ότι η σάρκα από τη φύση της αποστρέφεται τον θάνατο.

Προσεύχεται, λοιπόν, ο Προφήτης ενώ βρισκόταν μέσα στο κήτος. Και ενώ ο τύπος είναι ανθρώπινος, η αληθινή εικόνα του πράγματος, δηλαδή ο Χριστός, φαινόταν πριν από τον τίμιο σταυρό, σχεδόν όταν άρχιζε πλέον το πάθος, να λέει προς τον Πατέρα στους ουρανούς: «Εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο», και κυριεύτηκε από φόβο και αγωνία. Το αν βέβαια, όταν έφτασε στους καταχθόνιους τόπους, είπε κάτι από τα ανθρώπινα, ο ίδιος θα το γνώριζε· διότι είναι επισφαλές να αποφανθούμε. Όμως, βρίσκουμε τον θεσπέσιο Πέτρο να του αποδίδει τα όσα ειπώθηκαν μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Γι' αυτό δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά». Διότι η σάρκα του δεν είδε φθορά.

Εμείς όμως οφείλουμε να εφαρμόσουμε την ομορφιά της αλήθειας σε όσα συνέβησαν τυπολογικά, και να αναπτύξουμε με σαφήνεια το καθένα από όσα έχουν ειπωθεί. Διότι έτσι το βαθύ μυστήριο της ευσέβειας γίνεται ευσύνοπτο στους ακροατές. Παραλαμβάνει, λοιπόν, το παιδί ο τρισμακάριος Αβραάμ, και σπεύδει στον τόπο που του είχε υποδείξει ο Θεός. Φτάνει δε σε αυτόν μόλις την τρίτη ημέρα, έχοντας διατάξει να τον ακολουθούν και δύο υπηρέτες. Το ότι, λοιπόν, το παιδί προσφέρεται από τον πατέρα για θυσία, σημαίνει μέσω συμβόλου και τύπου, πως δεν ήταν κάποια ανθρώπινη δύναμη ούτε η πλεονεξία εκείνων που τον επιβουλεύονταν που ανέβασε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό στον σταυρό, αλλά η βούληση του Πατέρα, για να το πω έτσι, η οποία παραχώρησε κατ' οικονομίαν να υπομείνει Αυτός τον θάνατο υπέρ πάντων. Αυτό ακριβώς έλεγε και ο Σωτήρας, άλλοτε συνομιλώντας με τον Πιλάτο: «Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν»· και άλλοτε πάλι απευθύνοντας τους λόγους προς τον εν ουρανοίς Πατέρα του έλεγε: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο. Όμως, όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ». Δεν αντιλέγει στον πατέρα το παιδί· «Διότι ταπείνωσε τον εαυτό Του ο Υιός, αν και είναι Θεός, γενόμενος υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού». Γι' αυτό ακριβώς λέει και μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εγώ δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω».

Επειδή μάλιστα έλεγε και στους αγίους μαθητές: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου», και έπεφτε μπροστά στον ίδιο τον Πατέρα λέγοντας: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ». Α — Και βέβαια αυτό δεν είναι τίποτε άλλο από αυτό που λέγαμε προηγουμένως: «Ο οποίος στις ημέρες της σάρκας του, αφού προσέφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με ισχυρή κραυγή και δάκρυα». Εάν λοιπόν κάποιος νομίζει ότι ο Χριστός έφτασε σε τέτοιο σημείο μικροψυχίας, ώστε «να λυπάται και να αδημονεί» μη αντέχοντας το πάθος, νικημένος από τον φόβο και κυριευμένος από αδυναμία, τον περιγράφει ομολογουμένως σαν να μην είναι Θεός, και άδικα, όπως φαίνεται, θα τον παρουσίαζε να επιτιμά τον Πέτρο. Β — Πώς το λες αυτό; Α — Διότι ο Χριστός είχε πει: «Ιδού, ανεβαίνουμε στα Ιεροσόλυμα, και ο Υιός του ανθρώπου θα παραδοθεί στα χέρια αμαρτωλών ανθρώπων, και θα τον εμπαίξουν, και θα τον σταυρώσουν, και την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί». Εκείνος όμως, επειδή ήταν φιλόθεος: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε», λέει, «δεν θα σου συμβεί αυτό». Και τι του είπε ο Χριστός; «Πήγαινε πίσω μου, Σατανά, μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων».

Αλλά δεν ήταν δυνατόν να κλονιστεί αλλιώς το αμείλικτο κράτος του θανάτου, παρά μόνο διαμέσου της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς. Γι' αυτόν τον λόγο εμφανίστηκε όμοιος με εμάς και έκανε δικό του ένα σώμα που υπόκειτο στη φθορά, σύμφωνα βέβαια με τους φυσικούς νόμους, ώστε, επειδή ο ίδιος είναι η ζωή —διότι έχει γεννηθεί από τη ζωή του Πατρός— να εμφυτεύσει σε αυτό το δικό του αγαθό, δηλαδή τη ζωή. Και εφόσον επέλεξε άπαξ από πραότητα και φιλανθρωπία να υποβληθεί στην ομοίωση με εμάς, έπρεπε να ακολουθήσει και το πάθος, καθώς η ανοσιότητα των Ιουδαίων εκδηλώθηκε υβριστικά εναντίον του. Όμως η αδοξία του πάθους τού ήταν βαριά. Έτσι λοιπόν, όταν έφτασε ο καιρός κατά τον οποίο έπρεπε να υπομείνει τον σταυρό για τη ζωή όλων, προκειμένου να καταδείξει ότι το πάθος ήταν αθέλητο, προσήλθε με τρόπο ανθρωποπρεπή και υπό μορφή προσευχής έλεγε: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο αυτό».

«Πλην όμως όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ». Λέει ότι εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό δεν θα υποστεί το οδυνηρό χωρίς τη θέλησή του, για να κατορθώσει την ανάσταση για τους επί της γης, την οποία βέβαια αυτός μόνος καινοτόμησε για την ανθρώπινη φύση. Διότι έγινε «πρωτότοκος εκ των νεκρών» κατά σάρκα και «απαρχή των κεκοιμημένων». Β— Επομένως, το πάθος θα λεγόταν ότι είναι δικό του και όχι κάποιου άλλου, εφόσον εμφανίστηκε ως άνθρωπος, έστω και αν παρέμεινε απαθής κατά το ότι νοείται ως Θεός. Α— Αυτό λέω. Να θυμάσαι δε τη θεόπνευστη Γραφή που λέει: «Έγινε ο πρώτος άνθρωπος, ο Αδάμ, εις ψυχήν ζώσαν, ο έσχατος Αδάμ εις πνεύμα ζωοποιούν». Β— Άραγε λοιπόν λέμε ότι ο Λόγος του Θεού ονομάστηκε «έσχατος Αδάμ»; Α— Όχι γυμνός, όπως είπα, αλλά μάλλον αφού έγινε καθ' ομοίωση προς εμάς. Λέμε λοιπόν ότι είναι αυτός, εφόσον το να ζωοποιεί δεν είναι κάτι ανθρώπινο, αλλά μάλλον θεοπρεπές.

ΛΟΓΟΣ ΚΔ'. Σχετικά με τα όσα αναφέρονται για τον Σωτήρα με ανθρώπινο τρόπο από τους ευαγγελιστές, στο «Έκλαψε» και στο «Τώρα η ψυχή μου είναι ταραγμένη» και στο «Εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο» και στο «Περίλυπη είναι η ψυχή μου» και σε όσα παρόμοια ρητά, αποδεικτικές παραθέσεις από τη θεία Γραφή, που ανατρέπουν την κακοβουλία των χριστομάχων. Εάν πιστεύουμε ότι τέτοια λόγια έχουν ειπωθεί από κάποιον τυχαίο ή και από έναν απλό άνθρωπο, ας κλαίει βέβαια ως άνθρωπος, και ας φοβάται πάλι και ας δειλιάζει μπροστά στον θάνατο, και ας γίνεται περίλυπος, και ας ταράσσεται, και όσα εκ φύσεως υπομένει η ανθρώπινη φύση, ας τα υπομένει και αυτός. Εάν όμως ήταν Θεός εν σαρκί, όπως και ήταν, και όχι κάτι άλλο, ποιον φοβάται ο Θεός; Εάν ήταν αληθινός όταν έλεγε, «Εγώ είμαι η ζωή», με ποιον τρόπο φοβάται τον θάνατο η ζωή; Εάν διέσωσε άλλους από τον θάνατο, πώς ο ίδιος φοβόταν τον θάνατο, αυτός που ενέπνεε γενναίο φρόνημα στους μαθητές του, λέγοντας: «Μην φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή;» Πώς θα φοβόταν ο ίδιος να το πάθει αυτό, όταν ενθαρρύνει τον Αβραάμ, λέγοντας: «Μην φοβάσαι, διότι εγώ είμαι μαζί σου;»

ΑΛΛΟ, διηγηματικώς. Ο Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος όχι για κάποια άλλη αιτία, αλλά για να αναμείξει, κατά κάποιον τρόπο, και να συγκεράσει όλα τα δικά Του με τις δικές μας ασθένειες, ώστε να δυναμώσει την ανθρώπινη φύση και να τη μεταβάλει προς τη δική Του σταθερότητα. Όταν, λοιπόν, φαίνεται να δειλιάζει μπροστά στον θάνατο και να λέει: «Αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο», να κατανοείς και πάλι ότι η σάρκα, που δειλίαζε μπροστά στον θάνατο, επειδή είχε αναληφθεί από τον Λόγο διδασκόταν να μην το παθαίνει πλέον αυτό. Διότι έλεγε προς τον Πατέρα: «Όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ». Διότι, καθόσον είναι Λόγος και Θεός, ο ίδιος δεν φοβόταν τον θάνατο, αλλά επειγόταν να φέρει σε πέρας μέχρι τέλους την οικονομία. Διότι αυτό ήταν το θέλημα του Πατέρα. Ενυπάρχει όμως σε αυτόν και το ότι δεν θέλει να πεθάνει, εξαιτίας του ότι η σάρκα φυσικώς αποστρέφεται τον θάνατο. Διδάσκοντας, λοιπόν, την ανθρώπινη φύση να μη φρονεί πλέον τα δικά της ιδιώματα, αλλά να αναζητά το θέλημα του Θεού, λέγει ως άνθρωπος: «Όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ». Γι' αυτό φαίνεται ότι πρόσθεσε και το: «Το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα ασθενής».

ΑΛΛΟ, στο χωρίο: «Θεέ μου, Θεέ μου.» Καυχόμαστε για τον σταυρό του Σωτήρα μας Χριστού και πιστεύουμε ότι γι' αυτόν τον λόγο έχουμε σωθεί, επειδή ακριβώς ο Λόγος του Θεού, αφού έγινε άνθρωπος για εμάς, σταυρώθηκε υπέρ ημών, για να καταργήσει τον θάνατο που υπήρχε μέσα μας και να μας συναναστήσει πάλι μαζί του, μεταβάλλοντάς μας από τη φθορά στην αφθαρσία. Έπρεπε λοιπόν, ακόμη και κατά τον ίδιο τον καιρό του πάθους, να φαίνεται ότι έχει γίνει πραγματικά άνθρωπος, και να μη θεωρείται ως άνθρωπος κατά φαντασίαν. Και γι' αυτήν την αιτία, από τη μία έλεγε τα όσα αρμόζουν σε άνθρωπο: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;» και, «Ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». Από την άλλη, αποδείκνυε μέσω των έργων του ότι είναι Θεός, αυτός που ενανθρώπησε για εμάς και τα υπέμενε αυτά στον σταυρό για τη σωτηρία όλων μας. Διότι έκρυβε την ακτίνα του ήλιου και περιέβαλλε με σκοτάδι τον ουρανό, έσχιζε τις πέτρες και τη γη και το καταπέτασμα του ναού. Και εκτός από αυτά, έκανε και άλλα μεγάλα έργα, για να φανεί ότι είναι Θεός ενανθρωπήσας. Γι' αυτό εξάλλου και εκείνοι που τον σταύρωσαν και προηγουμένως τον περιγελούσαν, βλέποντας όσα συνέβησαν με θεϊκό τρόπο, έλεγαν: «Αληθινά, Υιός Θεού ήταν αυτός».

Κεφάλαιο ΙΣΤ'. Οι μεν άγγελοι, δυσκίνητοι προς το κακό και λέγονται και είναι, βοηθούμενοι από την παραμονή τους κοντά στον Θεό και από τη συνεχή έλλαμψη που προέρχεται από εκεί. Η ψυχή όμως του Κυρίου ήταν παντελώς ακίνητη προς το κακό, έχοντας μέσα της τον ίδιο τον Θεό Λόγο, όχι κατά σχέση, αλλά καθ' ένωση. Και αυτή μεν ασκούσε την ηγεμονία του σώματος, ο Θεός Λόγος όμως ήταν ο δικός της ηγεμόνας, καθώς αυτή τον ακολουθούσε αυτεξούσια και επιποθούσε σφόδρα την εκπλήρωση του θείου θελήματός του λόγω της υπερβάλλουσας αγιότητάς της. Γι' αυτό και ο Κύριος, προσευχόμενος προς τον Πατέρα του κατά τον καιρό του πάθους ως άνθρωπος, έλεγε: «Όχι όπως εγώ θέλω, αλλ' όπως εσύ. Ας γίνει το θέλημά σου». Διότι αυτός ήταν ο λόγος της ψυχής του Κυρίου που γνώριζε ότι ένα είναι το θέλημα του ενωμένου με αυτήν Θεού Λόγου και του Πατρός. Είχε λοιπόν ο Δεσπότης τα γνωρίσματα των δούλων, για χάρη των δούλων, αλλά βρισκόταν πάνω από τους δούλους. Διότι ήταν Δεσπότης, αν και είχε λάβει μορφή δούλου. Πεινούσε αληθινά, όπως εμείς, διψούσε, νύσταζε, κουραζόταν, λυπόταν, δάκρυζε, δειλίαζε, αγωνιούσε, αλλά εκουσίως, όταν ο ίδιος, επειδή το ήθελε, επέτρεπε στην ανθρωπότητά του να ενεργεί τα δικά της αμέμπτως. Αυτό υπερβαίνει τη δική μας φύση.

Λέει ο Ισαάκ, ιδού το πυρ και τα ξύλα· πού είναι το πρόβατο, πατέρα; Αλλά και ο Ιησούς είπε, Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο. Σιώπησε το παιδί όταν γνώρισε το θέλημα του πατέρα· ησύχασε και ο Χριστός λέγοντας, το δικό σου θέλημα ας γίνει, Πατέρα.

Αλλά τούτο λέγω: όταν προσεύχεσαι και αναφέρεις ενώπιόν του ό,τι έχει η καρδιά σου, να του λες: όμως ας γίνει το δικό σου θέλημα, όχι το δικό μου. Εάν είναι προς το συμφέρον, όπως εσύ γνωρίζεις, πράξε το. Διότι έτσι έχει γραφτεί: αποκάλυψε στον Κύριο την οδό σου, και έλπισε σε αυτόν, και αυτός θα ενεργήσει. Βλέπετε δε και τον Κύριό μας Ιησού Χριστό να προσεύχεται οικονομικώς και να λέει: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο· όμως, όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ.

Αλλά δώσε δόξα στο όνομά σου, αμνησίκακε, και μη θυμηθείς τις αμαρτίες μου, και εισάκουσέ με. Και αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτή η θλίψη· όμως όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ· μόνο στήριξε και διαφύλαξε την ψυχή μου.

Διότι η ένσαρκη παρουσία δεν έγινε φαινομενικά, αλλά όπως ακριβώς ένας μεγάλος βασιλιάς που διεξάγει πόλεμο εναντίον ενός κατώτερου και γνωρίζει ότι ο εχθρός του, εάν τον δει να έρχεται με δύναμη και πολλή ισχύ, θα παραιτηθεί, θα τραπεί σε φυγή και θα αφανίσει πολλές χώρες των υπηκόων του, και γι' αυτόν τον λόγο επινοεί με τη δική του σοφία προφάσεις, γυρίζοντας τα νώτα και υποχωρώντας, μέχρις ότου ο εχθρός, παίρνοντας θάρρος, του επιτεθεί θεωρώντας τον βασιλιά δειλό και αδύναμο, και τον καταδιώξει, οπότε ο βασιλιάς, στρεφόμενος αιφνιδίως με τη δύναμή του, καθιστά πλήρως υποχείριό του τον αδύναμο αντίπαλο. Έτσι και ο Κύριός μας δεν φοβήθηκε τον θάνατο, Αυτός που πριν φτάσει στο Πάθος προμήνυσε κατά την οδοιπορία ότι ο Υιός του Ανθρώπου πρόκειται να παραδοθεί, να σταυρωθεί και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί. Και όταν ο Πέτρος έλεγε: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε· δεν θα σου συμβεί αυτό», τον επιτίμησε λέγοντας: «Πήγαινε πίσω μου, σατανά, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Εκείνος λοιπόν που προέλεγε αυτά και είχε έλθει ακριβώς για αυτόν τον λόγο, πώς γίνεται αργότερα να προσεύχεται να παρέλθει το ποτήριο, για να μην το πιει;

Εκείνη δε τη δωδεκάχρονη παρθένο, την κόρη του αρχισυναγώγου, την οποία ο Κύριος όταν την πλησίασε ανέστησε από τους νεκρούς, διηγούνται ότι αποτελεί τύπο της Αχαμώθ, στην οποία ο δικός τους Χριστός, εκτεινόμενος, έδωσε μορφή και την έφερε σε επίγνωση του φωτός που την είχε εγκαταλείψει. Και ότι ο Σωτήρας φανερώθηκε σε αυτήν, ενώ βρισκόταν έξω από το Πλήρωμα σε κατάσταση εκτρώματος, λένε ότι το έχει πει ο Παύλος στην Πρώτη προς Κορινθίους επιστολή: «έπειτα από όλους, σαν σε έκτρωμα, εμφανίστηκε και σε εμένα». Την δε παρουσία του Σωτήρα μαζί με τους συνομήλικους αγγέλους ενώπιον της Αχαμώθ, ομοίως λένε ότι την φανέρωσε στην ίδια επιστολή, λέγοντας: «η γυναίκα οφείλει να έχει κάλυμμα στο κεφάλι της εξαιτίας των αγγέλων»· και ότι, όταν ο Σωτήρας ήλθε σε αυτήν, η Αχαμώθ από συστολή έθεσε κάλυμμα στο πρόσωπό της, ισχυρίζονται ότι το κατέστησε φανερό ο Μωυσής, ο οποίος έβαλε κάλυμμα στο δικό του πρόσωπο. Ακόμη και τα πάθη τα οποία αυτή υπέστη, διατείνονται ότι τα υπέδειξε ο Κύριος, και λέγοντας πάνω στον σταυρό «Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;» φανέρωσε ότι η Σοφία εγκαταλείφθηκε από το φως και εμποδίστηκε από τον Όρο στην ορμή της προς τα εμπρός, τη δε λύπη της την υπέδειξε λέγοντας «περίλυπη είναι η ψυχή μου», τον φόβο λέγοντας «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο», και ομοίως την αμηχανία λέγοντας «και τι να πω δεν γνωρίζω».

Αυτά μεν λοιπόν έχουν παραδοθεί στα έθνη, ενώ όσα ακολουθούν θεσπίζονται για το πρόσωπο του ίδιου του Σωτήρα· προς τον οποίο λέει το προφητικό πνεύμα εκ προσώπου του Σωτήρα: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα, και σε έπλασα και σε έδωσα ως διαθήκη των εθνών». Πάρα πολύ θαυμαστά δε έχει ειπωθεί το: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα», και αυτός ήταν ο χρόνος της αναστάσεώς του· διότι κατά τον καιρό του πάθους «ανεβόησε» ο Σωτήρας λέγοντας: «ηλί ηλί, λαμά σαβαχθανί;», δηλαδή: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;»· αλλά και προσεύχεται λέγοντας: «Πατέρα μου, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο». Έπειτα, βλέποντας τον Πατέρα να αρνείται, πρόσθεσε: «Πατέρα μου, αν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό, ας γίνει το θέλημά σου». Αυτήν λοιπόν την προσευχή, αφού τη δέχθηκε ο Πατέρας στον κατάλληλο καιρό, μετά το πάθος και μετά την κάθοδο στον άδη, δεικνύοντας τον καιρό της αναστάσεώς του, λέει προς αυτόν: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα». Αντί δε του: «και σε έπλασα», οι υπόλοιποι ερμηνευτές είπαν: «και σε διατήρησα». Με τα λόγια αυτά, υπαινισσόμενος την ανάστασή του, προσθέτει: «και σε έδωσα ως διαθήκη των εθνών», κάνοντας έγκαιρη μνεία της Καινής Διαθήκης. Έπειτα το αποσαφηνίζει λέγοντας: «για να ανορθώσεις τη γη και να κληρονομήσεις έρημες κληρονομιές».

Διότι δεν έχεις ανάγκη τα αγαθά μου. Όχι για να μας χαρίσει τα αντάξια αντί εκείνων που του προσφέραμε. Άλλοι πάλι λέγουν ότι ο ψαλμός έχει ειπωθεί εκ προσώπου του Σωτήρος· έχει ειπωθεί δε κατά την ανθρώπινη φύση, όπως ακριβώς και εμείς οι ίδιοι βρίσκουμε πολλά παρόμοια στα ιερά Ευαγγέλια· ένα τέτοιο είναι το: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριον τούτο».

«Όμως όχι όπως θέλω εγώ, αλλ' όπως εσύ»· και, «Πηγαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας». Έτσι τον βρίσκουμε να προσεύχεται συνεχώς, και να κάμπτει τα γόνατα. Έτσι λοιπόν και σε τούτον τον ψαλμό ζητά να διαφυλαχθεί, και διαφυλάσσεται από τον ίδιο του τον εαυτό. Διότι ζητά μεν ως άνθρωπος, εκπληρώνει δε το αίτημα ως Θεός· με την ευδοκία προφανώς και τη συνεργία του δικού του Πατέρα. «Διότι δεν έχεις ανάγκη τα αγαθά μου». Αυτό ο Σύμμαχος το ερμήνευσε διαφορετικά: «Δεν υπάρχει αγαθό για εμένα χωρίς εσένα». Κάθε προσφορά αγαθών, λέγει, μου παρέχεται μέσω της δικής σου χάριτος. Και τα δύο όμως συνάδουν με την ευσέβεια. Διότι και εμείς απολαμβάνουμε τα αγαθά από τον Θεό, και ο ίδιος δεν έχει ανάγκη τη δική μας δικαιοπραγία· ωστόσο, τη νομοθετεί προς χάριν της δικής μας ωφέλειας.

Αλλά, όπως ακριβώς εδώ ομιλεί ανθρωπίνως παρακαλώντας να λάβει, έτσι αλλού αποδεικνύει ότι ο ίδιος είναι ο δεσπότης των πάντων: «Διότι τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου· και εγώ τα γνωρίζω, και με ακολουθούν· και εγώ τους δίνω ζωή αιώνια»· και πάλι: «Έχω όμως και άλλα πρόβατα, τα οποία δεν προέρχονται από αυτήν την αυλή· και εκείνα πρέπει να τα οδηγήσω, και θα ακούσουν τη φωνή μου, και θα γίνει ένα ποίμνιο, ένας ποιμένας». Στον παρόντα ψαλμό, ωστόσο, ομιλεί ανθρωπίνως: «Ο Κύριος είναι η μερίδα της κληρονομίας μου και του ποτηρίου μου»· ονομάζοντας κληρονομία τη βασιλεία των εθνών, και ποτήριο τον θάνατο που υπέμεινε για εμάς. Διότι έτσι έλεγε και στα ιερά Ευαγγέλια: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο από εμένα»· σαν να έλεγε με μεγαλύτερη σαφήνεια: «Και της δικής μου Εκκλησίας, η οποία είναι η κληρονομία μου, μερίδα είναι ο Κύριος· και ο ίδιος έχει γίνει μερίδα και του ποτηρίου μου, δηλαδή του θανάτου».

Λέει δε σε αυτά το «γιατί», ρωτώντας με απορία για ποια αιτία έχει εγκαταλειφθεί από τον Πατέρα, και γιατί απώθησε την ψυχή του· ώστε και εμείς, αν ποτέ απορούσαμε για ποια αιτία ο Θεός δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε, θέλοντας να γίνει υποχείριος στους ανθρώπους –διότι αυτό ακριβώς σήμαινε το να τον εγκαταλείψει και να τον απωθήσει–, να μαθαίναμε ότι αυτό έγινε για χάρη μας, όπως δίδαξε ο Απόστολος λέγοντας: «Αλλά υπέρ πάντων ημών», ώστε να γίνει αμνός του Θεού και πρόβατο που θυσιάζεται υπέρ της σωτηρίας του κόσμου. Γι' αυτό έλεγε και ο προφήτης: «Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Και αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς. Και αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας, και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· με την πληγή του εμείς ιαθήκαμε». Και προσθέτει λέγοντας στον 21ο Ψαλμό: «Θεέ μου, θα κράζω την ημέρα, και δεν θα εισακούσεις, και τη νύχτα, και δεν θα είναι προς ανοησία μου»· και στα προκείμενα εδάφια: «Αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα». Θεωρώ δε ότι αυτά είναι όμοια με εκείνα που εκπληρώθηκαν εμπράκτως στο Ευαγγέλιο, όπου, αφού απομακρύνθηκε από τους μαθητές, έπεσε με το πρόσωπό του στο έδαφος προσευχόμενος και λέγοντας: «Πατέρα μου, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο από εμένα».

Όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ· και πάλι: Πατέρα, αν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό χωρίς να το πιω, ας γίνει το θέλημά σου. Είμαι φτωχός και βρίσκομαι σε κόπους από τη νεότητά μου· και αφού υψώθηκα, ταπεινώθηκα και περιήλθα σε απόγνωση. Από πάνω μου πέρασαν οι οργές σου, οι φοβερισμοί σου με συντάραξαν. Με περικύκλωσαν σαν νερό όλη την ημέρα, με περιέσφιξαν όλοι μαζί. Απομάκρυνες από εμένα φίλο και πλησίον, και τους γνωστούς μου εξαιτίας της ταλαιπωρίας μου. Και αυτά ο Σύμμαχος τα απέδωσε κάπως σαφέστερα, λέγοντας: Όντας φτωχός και καταβεβλημένος από τη νεότητα, ανέλαβα τον φόβο σου. Επιπλέον, από πάνω μου πέρασαν οι οργές σου, οι καταπλήξεις σου με έκαναν να σιγήσω. Με περιέζωσαν σαν νερά, όλη την ημέρα με περικύκλωσαν.