Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:39

Αλλά και προβλέποντας τον όλεθρό τους έλεγε: Οι φοβερισμοί σου με συντάραξαν. Διότι, έστω κι αν εξαιτίας της αναισθησίας τους δεν τους τάραζαν καθόλου οι φοβερισμοί του Θεού που τους απειλούσαν μέσω των προφητών, εμένα όμως, λέει, που βλέπω τις εκβάσεις των φοβερών σου λόγων, με συντάρασσαν οι φοβερισμοί σου. Έτσι, λοιπόν, παρακαλώντας τον Πατέρα για χάρη τους εξαιτίας των δυσσεβειών τους, πονώντας βαθιά στην ψυχή και ταραζόμενος γι' αυτούς, ήταν περίλυπος έως θανάτου· επειδή τα της οργής του Θεού επικρεμόνταν σφοδρά εναντίον τους, ώστε να μην εκπληρώνονται ούτε οι προσευχές που ανέπεμπε για αυτούς· με τις οποίες παρακαλώντας και δεόμενος στα Ευαγγέλια έπεφτε μπρούμυτα και, με το πρόσωπο στη γη, φώναζε λέγοντας: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». Έπειτα, βλέποντας την άρνηση της βουλής του Πατέρα, πρόσθετε: «Πλην όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλ' όπως εσύ». Και πηγαίνοντας για δεύτερη φορά, πέφτει με το πρόσωπο στη γη και προσεύχεται λέγοντας: «Πατέρα, αν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό, χωρίς να το πιω, ας γίνει το θέλημά σου». Και αφού πήγε για τρίτη φορά, πρόφερε τα ίδια λόγια. Γι' αυτό, λοιπόν, υποδηλώνοντας αυτά και μέσα από τα προκείμενα έλεγε: «Γιατί, Κύριε, απωθείς την ψυχή μου, αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» και το, «Πάνω μου διήλθαν οι οργές σου, οι φοβερισμοί σου με συντάραξαν».

Προχωρώντας παρακάτω ο ψαλμός, φανερώνει με συγκεκαλυμμένο τρόπο και το πάθος Εκείνου που προφητεύεται, λέγοντας: «από χείμαρρο στον δρόμο θα πιει· γι' αυτό θα υψώσει το κεφάλι του». Και ότι ο χείμαρρος υποδηλώνει τον καιρό των πειρασμών, το φανερώνει ένας άλλος ψαλμός που λέει: «χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας· άραγε διήλθε η ψυχή μας το ορμητικό και ακατανίκητο νερό». Μέσα στον χείμαρρο, λοιπόν, λέει, θα πιει το ποτήρι, δηλαδή εκείνο που υπονοούσε κατά τον καιρό του πάθους, όταν έλεγε: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι», και πάλι: «εάν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει, χωρίς να το πιω, ας γίνει το θέλημά σου». Πίνοντας, επομένως, αυτό το ποτήρι ύψωσε το κεφάλι, και σύμφωνα με τον Απόστολο, επειδή έγινε «υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, γι' αυτό», λέει, «ο Θεός τον υπερύψωσε», «ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς και καθίζοντάς τον στα δεξιά του, πάνω από κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη και κυριότητα και από κάθε όνομα που ονομάζεται, όχι μόνο στον παρόντα αιώνα αλλά και στον μέλλοντα· και υπέταξε τα πάντα», λέει, «κάτω από τα πόδια του», σύμφωνα με την υπόσχεση προς αυτόν, την οποία παρουσιάζει μέσω του ψαλμού λέγοντας: «Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», και «κυριάρχησε ανάμεσα στους εχθρούς σου».

Ακόμη δε, αναφέρει στον ψαλμό: «Αντί να με αγαπούν, με διέβαλαν, εγώ όμως προσευχόμουν». Τότε εκπληρώθηκε και αυτό, όταν ο Σωτήρας μας προσευχόταν στο χωρίο που ονομάζεται Γεθσημανή μαζί με τους έντεκα αποστόλους, και αφού απομακρύνθηκε λίγο από αυτούς, έπεσε μπροστά στον Πατέρα και προσευχήθηκε για δεύτερη και τρίτη φορά, ενώ ο Ιούδας μαζί με τους άρχοντες των Ιουδαίων προετοίμαζε τη συνωμοσία εναντίον του, συγκεντρώνοντας και οδηγώντας το πλήθος εκείνων που ήταν προετοιμασμένοι να τον συλλάβουν με μαχαίρια και ξύλα. Και «ανταπέδωσαν» σε αυτόν «κακά αντί για αγαθά και μίσος αντί για την αγάπη του», όταν στράφηκαν με πονηρία εναντίον του Σωτήρα, ευεργέτη και δασκάλου, ο οποίος τους είχε προσφέρει αμέτρητες ιάσεις και θεραπείες, διδασκαλία λόγων και κάθε είδους ωφέλεια. Εξαιτίας αυτών, επειδή ακριβώς «ανταπέδωσαν κακά αντί για αγαθά» εναντίον του «και μίσος αντί για την αγάπη του», εύλογα προσθέτει: «Κατάστησε πάνω του έναν αμαρτωλό, και ο διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του· όταν κριθεί, ας εξέλθει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και την επισκοπή του ας τη λάβει άλλος». Το ποια ακριβώς έκβαση έλαβαν όλα αυτά, ο ιερός απόστολος Πέτρος έσπευσε να το διασαφηνίσει, εφαρμόζοντας τη Γραφή στον ίδιο τον προδότη.

Προχωρώντας στη συνέχεια, προσθέτει σε αυτά τα εξής: εάν λοιπόν ο ίδιος λέει αυτά: «Εγώ εξήλθα από τον Πατέρα και έχω έρθει», και πάλι «και ο λόγος που ακούτε δεν είναι δικός μου, αλλά του Πατέρα που με έστειλε» και «όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου», είναι φανερό ότι εύλογα έλεγε και εκείνο: «Ο Πατέρας είναι μέσα σε μένα και εγώ μέσα στον Πατέρα», ώστε να είναι ο Λόγος που το λέει αυτό μέσα στον Θεό, και μέσα στον Λόγο ο Πατέρας, επειδή ο Λόγος είναι δύναμη του Πατέρα. Διότι αξιόπιστος μάρτυρας τον ονόμασε «δύναμη Θεού και σοφία Θεού». Συνεπώς, δεν λέει ο Σωτήρας το «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» εξαιτίας της απόλυτης συμφωνίας σε όλα τα λόγια και τα έργα, όπως υποστήριξε ο Αστέριος, αλλά επειδή είναι αδύνατον είτε να μερίζεται ο Λόγος από τον Θεό είτε ο Θεός από τον δικό Του Λόγο. Επειδή, αν ο Αστέριος νομίζει ότι ο Σωτήρας το είπε αυτό εξαιτίας της συμφωνίας στα πάντα, και δεν θέλει να μάθει την αλήθεια προσέχοντας τη δεύτερη οικονομία, είναι αναγκαίο να του υπενθυμίσουμε πώς ενίοτε, κατά το φαινόμενο, είναι δυνατόν να παρατηρηθεί ασυμφωνία. Διότι έτσι μας διδάσκουν τα χωρία των Γραφών. Τι είδους συμφωνία υπάρχει άραγε την ώρα του πάθους, όταν λέει «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο», και προσθέτει και εκείνο «πλην όμως, όχι όπως θέλω εγώ, αλλ' όπως εσύ»; Διότι, πρώτον, το να λέει «ας παρέλθει αυτό το ποτήριο» δεν αποτελούσε δείγμα συμφωνίας· αλλά και αυτό που προστίθεται στη συνέχεια φαίνεται να μη σχετίζεται καθόλου με συμφωνία, αφού λέει «ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, Πατέρα, αλλά το δικό σου».

Έβδομον, ας αναφερθεί ότι ο Υιός κατέβηκε από τον ουρανό, όχι για να κάνει το δικό του θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που τον έστειλε. Εάν, λοιπόν, αυτά δεν λέγονταν από τον ίδιο που κατέβηκε, θα λέγαμε ότι ο λόγος διατυπώνεται από την πλευρά του ανθρώπου – όχι του ανθρώπου που νοείται στο πρόσωπο του Σωτήρα, διότι το δικό του θέλημα δεν αντιτίθεται καθόλου στον Θεό, εφόσον έχει εξολοκλήρου θεωθεί – αλλά του ανθρώπου της δικής μας κατάστασης, διότι το ανθρώπινο θέλημα δεν ακολουθεί πάντοτε το θείο, αλλά τις περισσότερες φορές προσκρούει και αντιπαλεύει. Άλλωστε με αυτόν τον τρόπο κατανοήσαμε και το εξής: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο· όμως ας μην ισχύσει αυτό που θέλω εγώ, αλλά το δικό σου θέλημα». Διότι δεν είναι λογικό ούτε να αγνοούσε Εκείνος αν κάτι ήταν δυνατόν ή όχι, ούτε να αντιπαραθέτει το δικό του θέλημα στο θέλημα του Πατέρα. Επειδή όμως ο λόγος διατυπώνεται από Εκείνον που προσέλαβε (την ανθρώπινη φύση), διότι αυτός είναι που κατέβηκε, και όχι από την προσληφθείσα φύση, θα απαντήσουμε ως εξής: Ο λόγος δεν διατυπώνεται με την έννοια ότι υπάρχει ξεχωριστό θέλημα του Υιού διαφορετικό από εκείνο του Πατέρα, αλλά με την έννοια ότι δεν υπάρχει τέτοιο (διαφορετικό) θέλημα. Ώστε το συμπέρασμα να είναι το εξής: «Όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, διότι το δικό μου δεν είναι διαχωρισμένο από το δικό σου, αλλά το κοινό θέλημα εμού και εσού, των οποίων όπως η θεότητα είναι μία, έτσι μία είναι και η βούληση».

Μεταχειρίζεται εναντίον μας ύβρεις, αποκαλώντας ταραγμένους και απίστους όσους προσέχουν χωρίς αμφισβητήσεις την ευαγγελική φωνή, η οποία λέει: «Εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο· όμως ας μη γίνει το δικό μου, αλλά το δικό σου θέλημα». Σε αυτά δε προσθέτει και τη δική του φράση, που έχει ως εξής: «Και δεν θυμούνται», λέει, «ότι το θέλημα αυτό αναφέρεται ως ίδιον όχι ενός ανθρώπου από τη γη, καθώς αυτοί νομίζουν, αλλά του Θεού που κατέβηκε από τον ουρανό». Τι τέτοιο θα μπορούσε να επινοήσει κανείς να πει; Δεν εννοώ κάποιον από εκείνους που έχουν καταδικαστεί για αίρεση· αλλά νομίζω πως ούτε και αυτός ο ίδιος ο πατέρας της ασέβειας και του ψεύδους θα μπορούσε να βρει κάτι πιο φοβερό προς βλασφημία από όσα ειπώθηκαν. Άραγε γνωρίζει ο συγγραφέας τι ξεστομίζει; Ο Θεός που κατέβηκε από τον ουρανό παραμερίζει το ίδιο το θέλημα της θεότητας και δεν θέλει να γίνει πράξη αυτό που ο ίδιος βούλεται. Επομένως, τα θελήματα του Υιού και του Πατρός έχουν διαχωριστεί. Και πώς θα μπορούσε να είναι κοινό το θέλημα και στους δύο; Και πώς θα μπορούσε να διαφανεί η ταυτότητα της φύσεως μέσα από τη διαφορά των θελημάτων; Διότι είναι απόλυτη ανάγκη η βούληση να συμβαδίζει με τη φύση, καθώς λέει κάπου ο Κύριος: «Δεν δύναται το καλό δέντρο να παράγει κακούς καρπούς, ούτε το σάπιο δέντρο να παράγει καλούς καρπούς»· και η προαίρεση αποτελεί καρπό της φύσης, ώστε της μεν αγαθής να είναι αγαθή, της δε κακής να είναι ανάλογη.

Διότι, όταν μεν ο Κύριος λέγει: «Εγώ σε προστάζω»· και, «Θέλω, καθαρίσου»· και, «Ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα, και εγώ στον Πατέρα»· και, «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»· και, «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και, «Κανείς δεν γνωρίζει τον Υιό, παρά μόνο ο Πατέρας»· και, «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου»· και, «Έχω δοξαστεί μέσα σε αυτούς»· και όσα παρόμοια, αποδεικνύει τη δύναμή Του, η οποία βρίσκεται υπεράνω κάθε φύσεως και εξουσίας. Όταν όμως προσαρμόζει τον λόγο Του προς την αδυναμία της δικής μας φύσεως, εκφωνεί τα εξής: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου»· «Εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον»· «Δεν δύναται ο Υιός αφ' εαυτού να πράξει τίποτα»· «Έλαβα εντολή για το τι να πω και τι να μιλήσω»· «Πορεύομαι προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας». Σε αυτά να συγκαταλέξεις και το δάκρυ για τον Λάζαρο, και την κούραση από την οδοιπορία, και την επιθυμία για τροφή, και τη ζήτηση του νερού, και τη μετάβαση προς τη συκιά, και την άγνοια για την ακαρπία του φυτού, και τον ύπνο πάνω στο πλοίο. Διότι όλα αυτά, και όσα είναι παρόμοια με αυτά, δεν υποδηλώνουν το αξίωμα του Θεού Λόγου που υπήρχε εξ αρχής, αλλά τη συγκατάβαση προς την αδυναμία της φύσεώς μας Εκείνου, ο οποίος ταπείνωσε τον εαυτό Του λαμβάνοντας τη μορφή του δούλου.

«Εγώ δε εν ακακία»: Ο Χριστός, ως ο μόνος ελεύθερος από κάθε κακία· διότι ούτε στους Ιουδαίους ανταπέδωσε κακό αντί κακού (κακών). «Λύτρωσέ με»: Από τη συνοχή των Ιουδαίων, για τους οποίους είπε: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο»· διότι, για να δείξει ότι αληθινά προσέλαβε την ανθρώπινη φύση, υπέπιπτε στον φόβο. «Διότι το πόδι»: Όταν βρισκόταν επί του σταυρού στον Γολγοθά· διότι στάθηκε εκεί, για να ανορθώσει τον κόσμο. «Στις εκκλησίες»: Αφού συγκρότησε μέσω του σταυρού και της ανάστασης τις εκκλησίες (στις εκκλησίες), μέσα στις οποίες ευλογείται ο Θεός από τους χορούς των αγίων.

Διάψαλμα: προτροπή του λόγου σε άλλο νόημα. Ωστόσο, διότι όπως ακριβώς βλέπει κανείς μέσα σε καθρέφτη την εικόνα του, έτσι και ο ανθρώπινος βίος παρέρχεται σαν σκιά ή σαν καπνός (ύπνος). Παρά μόνο μάταια όσοι πλουτίζουν από αρπαγή και πλεονεξία. Θησαυρίζει. Διότι ο βίος είναι άδηλος και με άδηλο τρόπο τρέχουν όσοι τέρπονται σε αυτόν· διότι πετάει μακριά (εξαφανίζεται) σαν φτερό. Και τώρα ποιος; Οι πιστοί και όσοι αποκτούν τις ψυχές τους με υπομονή, βοούν ακατάπαυστα με αυτόν τον τρόπο. Και η υπόσταση. Διότι από τον Θεό ορίζονται (πορίζονται) τη ζωή οι πιστοί. Από όλες. Ο Χριστός εκ μέρους του προσώπου του ανθρώπου βοά προς τον Πατέρα. Όνειδος. Διότι ως άφρονες οι Ιουδαίοι επιχειρούσαν να ονειδίσουν τον Χριστό βλασφημώντας. Κώφευσα. Δηλαδή, επειδή έτσι θέλησες, λέει ο Υιός προς τον Πατέρα. Απομάκρυνε. Είναι δε αυτό, όταν έλεγε ο Κύριος: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο. Το έλεγε δε βεβαιώνοντας την ανθρώπινη φύση. Από την ισχύ. Ο λόγος αφορά τον Ιούδα, ότι επειδή απωθήθηκε από το χέρι του Θεού, εξέπεσε από τη μαθητεία. Με ελέγχους. Όταν ο Χριστός βούτηξε το ψωμί, το έδωσε στον Ιούδα και αποκάλυψε την παράνομη και δυσσεβή γνώμη του. Και έλιωσες. Διότι όπως η αράχνη είναι ανυπόστατη, έτσι και η ψυχή του Ιούδα καθαιρέθηκε από κάθε δύναμη.

«και θα θέσω»: Στη θάλασσα του βαπτίσματος· διότι με το χέρι του Θεού ενδυναμώνεται, και η αισθητή θάλασσα συγκρατείται από το χέρι του Θεού. «και σε ποταμούς»: Εννοεί τα δάκρυα της μετάνοιας· διότι και αυτά στο δεξί χέρι του Θεού εισέρχονται, και οι αισθητοί ποταμοί χαλιναγωγούνται με το δεξί χέρι του Θεού. «αυτός θα επικαλεστεί»: Στο σημείο που ο Χριστός λέει: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». «Θεός μου»: Στο σημείο που λέει ο Χριστός στους αποστόλους: «Πορεύομαι προς τον Θεό μου και Θεό σας». «και εγώ πρωτότοκο»: Τον Χριστό, όπως λέει ο [απόστολος] Παύλος: «πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς» (πρωτότοκος, δηλαδή αυτός που υπάρχει πριν από κάθε κτίση). «υψηλό»: Διότι ο Χριστός είναι ανώτερος από όλα τα βασίλεια, ως δημιουργός και των ίδιων των βασιλέων [όλων]. «εις τον αιώνα»: Διότι ο Υιός είναι αχώριστος από τον Πατέρα και ο Πατέρας από τον Υιό. «και η διαθήκη»: [Ο λόγος] απευθύνεται προς τον Δαβίδ· αναφέρεται όμως στον Χριστό (τον Κύριο). «και θα θέσω»: Εννοεί την Παρθένο, τη Θεοτόκο, επειδή ανέτειλε από τη ρίζα του Ιεσσαί. «και τον θρόνο»: Αναφέρει μεν τον Δαβίδ, αλλά εννοεί τον Χριστό· διότι ο θρόνος αυτού δεν κρίνεται μέσα στον χρόνο. «εάν εγκαταλείψουν»: Διότι η Γραφή προανήγγειλε τον Σολομώντα ως υιό του Δαβίδ· ωστόσο εννοεί και ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων, οι οποίοι αποκαλούνται υιοί του Θεού. «και στα κρίματα»: Διότι ο Σολομώντας εγκατέλειψε την οδό του πατέρα του, και οι Ιουδαίοι τον νόμο.

Και το ότι, όταν ήλθε ο Σωτήρας προς αυτήν, από αιδώ η Αχαμώθ έθεσε επάνω της κάλυμμα, ισχυρίζονται ότι το έκανε φανερό ο Μωυσής, ο οποίος έθεσε κάλυμμα στο πρόσωπό του. Και τα πάθη της, τα οποία υπέφερε, λένε ότι τα υπέδειξε ο Κύριος επάνω στον σταυρό. Και λέγοντας: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;», ισχυρίζονται ότι φανέρωσε πως η Σοφία εγκαταλείφθηκε από το φως και εμποδίστηκε από τον Όρο στην προς τα εμπρός ορμή της· τη λύπη της, με το να πει: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου»· τον φόβο, με το να πει: «Πατέρα, ει δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι»· και την απορία ομοίως, με το να έχει πει: «Και τι να πω, δεν γνωρίζω». Διδάσκουν δε ότι ο ίδιος υπέδειξε με αυτόν τον τρόπο τρία γένη ανθρώπων· το υλικό, με το να πει σε εκείνον που τον ρώτησε, «Θα σε ακολουθήσω», «Ο υιός του ανθρώπου δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι του»· το ψυχικό, με το να έχει πει σε εκείνον που είπε, «Θα σε ακολουθήσω, αλλά επίτρεψέ μου πρώτα να αποχαιρετήσω τους δικούς μου», «Κανείς που βάζει το χέρι του στο άροτρο και βλέπει προς τα πίσω, δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών». Διότι λένε ότι αυτός είναι ο μέσος.

β΄. Βλέπεις ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τη σάρκα; Πες μου, λοιπόν, παρακαλούσε τον Πατέρα για να σωθεί από τον θάνατο, και γι' αυτό ήταν περίλυπος και έλεγε: «Αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι»; Πουθενά όμως δεν παρακάλεσε τον Πατέρα για την ανάσταση, αλλά απεναντίας ο ίδιος διακηρύσσει λέγοντας: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και εγώ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· και, «Έχω εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και έχω εξουσία να την πάρω πάλι· κανείς δεν την αφαιρεί από εμένα, αλλά εγώ την παραδίδω από μόνος μου». Τι συμβαίνει, λοιπόν; Και για ποιο λόγο παρακαλούσε; Και πάλι λέει: «Ιδού, ανεβαίνουμε στα Ιεροσόλυμα, και ο Υιός του ανθρώπου θα παραδοθεί στους αρχιερείς και τους γραμματείς, και θα τον καταδικάσουν σε θάνατο, και θα τον παραδώσουν στα έθνη για να τον εμπαίξουν και να τον μαστιγώσουν και να τον σταυρώσουν, και την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί».

Πώς βρέθηκε Θεός που να ανασταίνεται από μόνος του; Έπαθε πολλά από πολλούς και δεν αμύνθηκε απέναντι σε κανέναν τους, ατιμάστηκε από τους δούλους και δεν έβλαψε κανέναν τους. Οι Ιουδαίοι κραύγαζαν και έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο γιος του τέκτονος;», και πάλι: «Έχει δαιμόνιο και είναι παράφρων, γιατί τον ακούτε;», και πάλι: «Εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο»· και σε κανέναν δεν ανταπέδωσε κακό αντί κακού. Αυτά εξαπάτησαν την αφροσύνη μου, αυτά χλεύασαν εμένα τον άθλιο, μέσω αυτών αγκιστρώθηκα, μέσω αυτών δελεάστηκα. Καταδέχθηκε να τα υπομείνει όλα μέσω του σώματός του· εάν ποτέ φανέρωνε το μέγεθος της θεότητάς του, πετώντας με ταχύτατα βήματα οπισθοχωρούσα αόρατα. Πολλές φορές συγκάλυπτε τη θεότητά του με τα πάθη και δεν μπορούσα να υποφέρω την αχώρητη δύναμή του· γι' αυτό πολλές φορές, όταν αντίκριζα τα τεκμήρια της θεότητάς του, φώναζα και έλεγα μέσω των πονηρών δαιμόνων που με ακολουθούν: «Σε παρακαλώ, μην με βασανίσεις», και πάλι: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ μας και σε σένα, Υιέ του Θεού; Ήρθες πριν από την ώρα σου να μας βασανίσεις». Αλλά όταν τον άκουγα να αναφωνεί: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου», και: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», όταν τον είδα να αγωνιά και να φωνάζει προς τον δικό του Πατέρα: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριον», όρμησα πάλι, θεωρώντας ότι πρόκειται για έναν κοινό άνθρωπο.

Μπροστά λοιπόν σε όλες αυτές τις ευεργεσίες, ευρισκόμενος σε αμηχανία, ο προφήτης αναφωνεί λέγοντας: «Τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Αλλά, στοχαζόμενος ακόμη πιο βαθιά και πνευματικά ο προφήτης Δαβίδ, και βλέποντας τις μελλοντικές ευεργεσίες που επρόκειτο να δοθούν στον άνθρωπο διά του Χριστού, κηρύττοντάς τες σαν να ήταν ήδη παρούσες, λέει: «Τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Διότι, αφού πήρε χώμα από τη γη με έπλασε, και με έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, με τίμησε με τη δική Του εικόνα, με περιέβαλε με αγγελική δόξα, και, όταν εξαιτίας της παραβάσεως είχα παραλύσει από τον θάνατο, ήρθε και με ανακάλεσε και πάλι στη ζωή· «τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Θανάτωσε το φίδι, τον δράκοντα που στρεφόταν εναντίον μου, ο Ίδιος κατεβαίνοντας στον άδη συνέθλασε τις χάλκινες πύλες του θανάτου και συνέτριψε τους σιδερένιους μοχλούς του· «τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Ενώ είχα εκδιωχθεί από την τρυφή του παραδείσου, με επανέφερε σε αυτόν, όχι εξαιτίας της δικής μου δικαιοσύνης, αλλά με τη δική Του χάρη· μου άνοιξε τις πύλες του ουρανού, μου υποσχέθηκε τη βασιλεία των ουρανών, μου ανέδειξε την πίστη ως κλίμακα από τη γη προς τον ουρανό· «τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Αλλά μου χάρισε ακόμη περισσότερα από αυτά· διότι για χάρη μου υπέμεινε εμπτυσμούς και ραπίσματα, για χάρη μου φόρεσε ακάνθινο στέφανο στο κεφάλι Του, ήπιε όξος αναμειγμένο με χολή, για χάρη μου έπαθε πολλά, ώστε να εξαλείψει την προετοιμασμένη πικρία και κακία του θανάτου· «τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Αφού λοιπόν ο προφήτης αναζήτησε πολλά, και ερεύνησε με τη διάνοιά του, και μη βρίσκοντας κανένα τέλειο ανταπόδομα που να είναι αντάξιο του Θεού, βλέποντας μόνο ένα, την πράξη του μαρτυρίου, προσθέτει λέγοντας: «Θα λάβω το ποτήριο της σωτηρίας και θα επικαλεστώ το όνομα του Κυρίου». Αυτό δε το ποτήριο υποδηλώνει το πάθος του Χριστού. Διότι, όπως λέει, «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν να παρέλθει αυτό το ποτήριο, ας παρέλθει». Έχουμε πολλά ποτήρια καταγεγραμμένα στην Αγία Γραφή: «το χρυσό ποτήριο της Βαβυλώνας», λέει, «από το οποίο ήπιαν τα έθνη και μέθυσαν». Έχει και η Βαβυλώνα χρυσό ποτήριο, αλλά δεν περιέχει καλό ποτό μέσα σε αυτό· διότι, ως χρυσό ποτήριο της Βαβυλώνας, να εννοείς τον περικαλλέστατο λόγο των κατά φαντασίαν σοφών Ελλήνων, ο οποίος κρύβει στο εσωτερικό του ένα θανατηφόρο μείγμα, τη διδασκαλία της ειδωλολατρίας.

Και σε ποιον, λέει κάποιος, θα αφήσουμε τα ενδύματα, σε ποιον τα οικήματα, σε ποιον τους δούλους και τους αγρούς; Στον ίδιο πάλι, και μάλιστα με μεγαλύτερη ασφάλεια, απ' ό,τι αν ζούσε· διότι τίποτα δεν το εμποδίζει. Διότι, αν οι βάρβαροι συγκατακαίνε τα υπάρχοντα μαζί με αυτούς που έφυγαν από τη ζωή, είναι πολύ πιο δίκαιο να στείλεις κι εσύ μαζί με τον νεκρό τα δικά του υπάρχοντα, όχι για να γίνουν στάχτη, όπως εκείνα, αλλά για να τον περιβάλουν με μεγαλύτερη δόξα. Και αν μεν έφυγε από τη ζωή ως αμαρτωλός, για να συγχωρηθούν τα αμαρτήματά του· αν πάλι έφυγε ως δίκαιος, για να γίνει προσθήκη στον μισθό και την ανταμοιβή του. Αλλά επιθυμείς να τον δεις; Ζήσε, λοιπόν, τον ίδιο βίο με αυτόν, και γρήγορα θα απολαύσεις και πάλι εκείνη την ιερή όψη. Εκτός από αυτά, σκέψου και τούτο, ότι, και αν δεν εισακούσεις εμάς, σίγουρα θα πειστείς με την πάροδο του χρόνου. Αλλά τότε δεν θα υπάρξει κανένας μισθός για σένα· διότι η παρηγοριά θα προέλθει απλώς από το πλήθος των ημερών που πέρασαν. Αν όμως τώρα θελήσεις να φιλοσοφήσεις, θα κερδίσεις δύο πολύ σπουδαία πράγματα· και τον εαυτό σου θα απαλλάξεις από τα παρόντα δεινά, και θα στεφανωθείς με λαμπρότερο στεφάνι από τον Θεό. Διότι, το να υπομείνει κανείς μια συμφορά με πραότητα, είναι πολύ ανώτερο και από την ελεημοσύνη και από τις άλλες αρετές. Σκέψου ότι και ο Υιός του Θεού απέθανε· και Εκείνος μεν για χάρη σου, ενώ εσύ για τον εαυτό σου. Και ενώ είπε: «Αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο», και αφού λυπήθηκε και ένιωσε αγωνία, ωστόσο δεν απέφυγε το τέλος, αλλά το υπέστη με μεγάλη οδύνη.

Ακόμη και αν περιπέσεις σε πένθος, πρόσεξε να μη διαστρέψει το στόμα σου η τυραννία της αθυμίας, αλλά να μιλήσεις όπως ο Χριστός. Διότι και Εκείνος πένθησε τον Λάζαρο και τον Ιούδα. Εάν περιπέσεις σε φόβο, επιδίωξε να μιλήσεις πάλι έτσι όπως Εκείνος. Διότι και Εκείνος περιέπεσε σε φόβο για χάρη σου, κατά τον λόγο της θείας οικονομίας. Πες και εσύ: «Πλην όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως Εσύ». Ακόμη και αν κλάψεις, δάκρυσε ήρεμα, όπως Εκείνος. Και αν περιπέσεις σε επιβουλές και λύπη, αντιμετώπισέ τα και αυτά όπως ο Χριστός.

Για να μην καταπέσουν· αλλά παίρνει αυτούς, εκείνους που είχαν γίνει θεατές της δόξας Του. Κι όμως και αυτούς τους αφήνει· και, αφού προχώρησε λίγο, προσεύχεται λέγοντας: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας περάσει από εμένα το ποτήριο αυτό· πλην όμως όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως θέλεις Εσύ». Και έρχεται προς αυτούς, και τους βρίσκει να κοιμούνται, και λέγει στον Πέτρο: «Έτσι, δεν μπορέσατε ούτε μία ώρα να αγρυπνήσετε μαζί μου; Αγρυπνείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό. Το πνεύμα είναι πρόθυμο, αλλά η σάρκα ασθενής». Δεν απευθύνεται κυρίως στον Πέτρο απλώς και τυχαία, μολονότι και οι άλλοι είχαν κοιμηθεί· αλλά και από αυτό το σημείο τον αγγίζει ιδιαίτερα, για την αιτία που είπα προηγουμένως. Έπειτα, επειδή και οι άλλοι είπαν το ίδιο —διότι, αφού είπε ο Πέτρος: «Κι αν χρειαστεί να πεθάνω μαζί Σου, δεν θα Σε αρνηθώ», το ίδιο, λέγει, είπαν και όλοι οι μαθητές— γι’ αυτό απευθύνεται σε όλους, ελέγχοντας την ασθένειά τους. Διότι εκείνοι που διάλεγαν να πεθάνουν μαζί Του, δεν μπόρεσαν τότε ούτε να συμπονέσουν μαζί Του, ενώ Εκείνος λυπόταν, μένοντας άγρυπνοι· αλλά τους κατέβαλε ο ύπνος. Εκείνος όμως προσεύχεται με ένταση, για να μη φανεί ότι το πράγμα ήταν υποκρισία.

Και ιδρώτες ρέουν πάλι για την ίδια αιτία, και για να μην πουν οι αιρετικοί ότι υποκρίνεται την αγωνία. Γι' αυτό εμφανίστηκαν και ιδρώτες σαν θρόμβοι αίματος, και φάνηκε άγγελος να τον ενισχύει, και άπειρα τεκμήρια φόβου, ώστε να μην πει κανείς ότι τα λόγια του είναι πλαστά. Γι' αυτό και η προσευχή. Με το να πει, λοιπόν, «Αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει», έδειξε την ανθρώπινη φύση του· με το να πει όμως, «Πλην όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ», έδειξε την αρετή και το ύψιστο φρόνημα, διδάσκοντας ότι, ακόμη και όταν η ανθρώπινη φύση αντιστέκεται, πρέπει να ακολουθούμε τον Θεό. Επειδή δηλαδή δεν αρκούσε για τους ανόητους να δείξει μόνο την εξωτερική όψη, προσθέτει και λόγια. Αλλά πάλι, δεν αρκούσαν μόνο τα λόγια, αλλά χρειάζονταν και τα γεγονότα· και συνδέει τα γεγονότα με τα λόγια, για να πιστέψουν και οι πλέον φιλόνεικοι ότι και άνθρωπος έγινε και πέθανε. Διότι, αν, παρόλο που υπάρχουν όλα αυτά, το γεγονός αυτό εξακολουθεί να αμφισβητείται από μερικούς, πόσο μάλλον θα γινόταν αυτό αν δεν υπήρχαν. Βλέπεις μέσα από πόσα αποδεικνύει την αλήθεια της θείας Οικονομίας; Μέσα από όσα λέει, μέσα από όσα πάσχει. Έπειτα, αφού ήλθε, λέει στον Πέτρο: «Έτσι λοιπόν, δεν μπόρεσες ούτε μία ώρα να αγρυπνήσεις μαζί μου;» Όλοι κοιμούνταν, και όμως επιπλήττει τον Πέτρο, υπαινισσόμενος τα όσα είχε ισχυριστεί εκείνος. Αλλά και η φράση «Μαζί μου» δεν χρησιμοποιείται τυχαία, αλλά σαν να έλεγε: «Δεν μπόρεσες να αγρυπνήσεις μαζί μου, και θα θυσιάσεις τη ζωή σου για εμένα;» Και τα όσα ακολουθούν αυτό ακριβώς υπονοούν.

Διότι ήταν πολύ πιο πειστικός λέγοντας αυτό· επειδή δεν είχαν ακόμη σχηματίσει την πρέπουσα άποψη γι' αυτόν. Και λίγο πριν, άλλωστε, είχε πει: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου»· και, «Πατέρα, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο»· και φάνηκε να αγωνιά και να ιδρώνει, και να ενισχύεται από άγγελο. Επειδή, λοιπόν, επέδειξε πολλά ανθρώπινα γνωρίσματα, δεν θα φαινόταν ότι λέει πειστικά λόγια, εάν είχε πει: «Νομίζετε ότι δεν μπορώ να τους εξολοθρεύσω;». Γι' αυτό λέει: «Τι νομίζετε, ότι δεν μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου;». Και αυτό πάλι με ταπείνωση το διατυπώνει, λέγοντας: «Θα θέσει στη διάθεσή μου δώδεκα λεγεώνες αγγέλων».

Στο «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». Τη Μεγάλη Παρασκευή. Σε τίποτα δεν διαφέρουν οι δάσκαλοι της Εκκλησίας από μια φιλόστοργη μητέρα, η οποία υπομένει κάθε πόνο και κόπο για την ανατροφή των αγαπημένων της τέκνων. Διότι, όπως εκείνη προσφέροντας τον μαστό, παρέχει την αστείρευτη τροφή του γάλακτος στο αγαπημένο της τέκνο, έτσι ακριβώς και ο δάσκαλος της Εκκλησίας, προβάλλοντας τη θηλή της διάνοιας στα παιδιά της Εκκλησίας, τα παρακινεί με πόθο ψυχής να αντλήσουν το γάλα του λόγου. Και όπως η μητέρα, μετά την περίοδο της ανατροφής με το γάλα, θρυμματίζει τον σκληρό άρτο, και, νοστιμίζοντας τα λαχανικά με καρυκεύματα και μαλακώνοντάς τα στη φωτιά, καθίσταται υπηρέτρια της ζωής των δικών της παιδιών· με τον ίδιο τρόπο και ο δάσκαλος, μετά την κατήχηση των θείων λογίων, και τρόπον τινά μετά τον γαλακτουχικό θηλασμό, αφού τεμαχίσει τον δυσερμήνευτο άρτο του λόγου με τη μάχαιρα του Πνεύματος, και αφού συγκεντρώσει τις ποικίλες και διαφορετικές ερμηνείες και θεωρήσεις των Γραφών σε ένα ενιαίο κράμα διδασκαλίας, μεταδίδει εύγευστο τον λόγο στα παιδιά που τρέφονται από αυτόν. Γι' αυτό λοιπόν και εμείς, αγαπητοί, αφού κατά τις προηγούμενες ημέρες σας θρέψαμε σαν με γάλα με τα εύληπτα νοήματα, τώρα ας σας οδηγήσουμε στη θεωρητική εμβάθυνση των διδαγμάτων, με το Άγιο Πνεύμα να αρτύει και να καθιστά εύγευστο για εσάς τον λόγο της διδασκαλίας.

Βρίσκεται, λοιπόν, τοποθετημένος μπροστά μας, πάνω στην τράπεζα των Γραφών, ο άρτος του λόγου, ο οποίος έχει ως εξής: Γιατί ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ενώ ήλθε για να αναδεχθεί το πάθος και τον θάνατο υπέρ της ζωής των πάντων, φτάνοντας στον πολυύμνητο σταυρό λέγει: «Πατέρα, αν είναι δυνατό, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο»; Διότι πολλοί, επειδή δεν κατενόησαν τον σκοπό της σοφίας και δεν έδωσαν προσοχή στον κρυμμένο θησαυρό μέσα σε αυτόν τον λόγο, τον κατηγορούν για δειλία. Αλλά ελάτε, αγαπητοί, ας συνομιλήσουμε και εμείς μαζί του προς το παρόν σαν νήπια, ώστε να μεταδώσουμε τα δικά του νοήματα σε εμάς σαν να είμαστε νήπια.

Ας πούμε λοιπόν προς αυτόν, όχι ως τέλειοι, αλλά ως νήπια: Γιατί, Κύριε, ενώ ήλθες για να πάθεις υπέρ ημών, ενώ ήλθες για να σταυρωθείς, δειλιάζεις και προσεύχεσαι λέγοντας: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριον τούτο; Εάν εκένωσες τον εαυτόν σου λαμβάνοντας μορφή δούλου, χωρίς να σε αναγκάσει κανείς, γιατί τώρα παρακαλείς άλλον και λέγεις: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον τούτο; Και όμως, διακατεχόσουν από σφοδρή επιθυμία και έσπευδες να πιεις το ποτήριον τούτο. Διότι έλεγες: Έχω να βαπτισθώ ένα βάπτισμα· και πόσο διακατέχομαι από αγωνία, έως ότου το πιω; Και εσύ, που διακατέχεσαι από αγωνία και σπεύδεις να το πιεις, το αποφεύγεις και λέγεις: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον τούτο. Μήπως αγνοούσες ότι επρόκειτο να υπομείνεις θάνατο υπέρ ημών; Και όμως, εσύ έλεγες ότι: Πρέπει ο Υιός του ανθρώπου να παραδοθεί και να σταυρωθεί και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί. Γιατί λοιπόν, φθάνοντας πλησίον του σταυρού, το αποφεύγεις και λέγεις: Εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριον τούτο; Και εάν ήθελες αυτό, γιατί επέπληξες τον μαθητή σου Πέτρο όταν προσπαθούσε να σε εμποδίσει; Διότι έλεγες: Πρέπει ο Υιός του ανθρώπου να σταυρωθεί και να ταφεί και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί.

Έλεγε δε και ο Πέτρος: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε, ποτέ δεν θα σου συμβεί αυτό»· στον οποίο, αγανακτισμένος, είπες: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά· μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Εάν, λοιπόν, τον επιτίμησες τότε, επειδή μιλούσε ανθρώπινα, γιατί τώρα επιζητείς αυτό που τότε εκείνος προσπαθούσε να αποτρέψει, και λες: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριον»;

Γνωρίζουμε ότι εσύ είσαι ο Κτίστης των ορατών και των αοράτων· διότι και ασθένειες θεράπευσες με το άγγιγμα του χεριού σου, και τα διαλυμένα σώματα των νεκρών τα συγκρότησες με τον λόγο σου, και πηγές αιμάτων στέρεψες με τα κράσπεδα των ενδυμάτων σου, από πέντε άρτους έθρεψες πέντε χιλιάδες άνδρες μέχρι χορτασμού, επιτίμησες τους ανέμους και τη θάλασσα, και τα πάντα σε υπάκουσαν με τρόμο· και εσύ, ο δημιουργός τόσων θαυμάτων και ο λυτρωτής από τον θάνατο, τώρα φοβάσαι τον θάνατο, και λες: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο»; Και αν εσύ φοβάσαι τον θάνατο, σε ποιον πλέον θα εναποθέσουμε τις ελπίδες της ζωής; Και αν φοβάσαι τον θάνατο, πώς λες: «Εγώ είμαι η ζωή και η ανάσταση»; Διότι η ζωή και η ανάσταση ποτέ δεν φοβάται τον θάνατο.

Τι είναι πάλι αυτό που λες: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήρι»; Άραγε αγνοείς εσύ, που γνωρίζεις τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους, αγνοείς αν είναι δυνατόν ή αδύνατον να παρέλθει το ποτήρι; Και πώς έλεγες: «Κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα, παρά μόνο ο Υιός»; Και τον μεν Πατέρα γνωρίζεις, από τον οποίο τίποτα δεν είναι ανώτερο, το δε ποτήρι, αν είναι δυνατόν να παρέλθει, δεν το γνωρίζεις; Πώς δε και ο Παύλος λέει ότι: «Δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του»; Και πάλι: «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός, και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τις ενθυμήσεις και τις έννοιες της καρδιάς». Εάν λοιπόν δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του, πώς εσύ τώρα, σαν να αγνοείς, λες: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι», εκτός και αν υπάρχει κάποιο κρυμμένο μυστήριο σε αυτόν τον λόγο; Δεν αρμόζει σε εσένα, Κύριε, αυτός ο λόγος· διότι είσαι Θεός, Υιός του Θεού, Λόγος, σοφία, δύναμη, φως, ήλιος δικαιοσύνης, πηγή αθάνατη, ζωή αιώνια, η ανάσταση εμάς που έχουμε νεκρωθεί από την αμαρτία. «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήρι». Ω, πόσο δυσπρόσιτος είναι αυτός ο λόγος και δυσθεώρητος και δυσδιάκριτος! Ω, πόσο στενός και τεθλιμμένος είναι για πολλούς ανθρώπους!

Μεγάλο πλήθος αιρετικών μας πιέζει, λέγοντας τι; «Βλέπεις πώς φοβάται και δειλιάζει; Βλέπεις πώς προσεύχεται στον Πατέρα λέγοντας: Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήρι;» Τώρα ο Ευνόμιος χαίρεται, τώρα ο Άρειος ευφραίνεται, σαν να βρήκαν βλάσφημα λόγια που συρίζουν εναντίον της αλήθειας. Αλλά μην ευφραίνεστε, όλοι οι αλλόφυλοι, διότι συνετρίβη ο ζυγός εκείνου που μας χτυπούσε.

Μεθ' ημών ο Θεός. Γνωρίστε το, έθνη, και ηττηθείτε. Διότι, εάν πάλι αποκτήσετε ισχύ, πάλι θα ηττηθείτε, και όποια βουλή και αν σκεφθείτε, θα την ματαιώσει ο Κύριος. Διότι το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο. Ω, ποτήριο γεμάτο από ζωή και αθανασία! Το οποίο, αφού το έλαβαν ο Ευνόμιος και ο Άρειος και το θόλωσαν με τη δική τους κακοπιστία, ποτίζουν τον πλησίον με δόλια ανατροπή, αυτοί που νομίζουν ότι η γλυκιά ανάμειξη των νοημάτων του είναι πικρή, και που δεν φοβούνται ούτε τη φωνή που λέει «Ουαί», καθώς η Γραφή αναφέρει: «Αλίμονο σε εκείνον που ποτίζει τον πλησίον του με δόλια ανατροπή! Αλίμονο σε αυτούς που λένε το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό· αυτούς που παρουσιάζουν το φως ως σκοτάδι, και το σκοτάδι ως φως! Αλίμονο στους συνετούς κατά τη δική τους κρίση, και στους επιστήμονες στα δικά τους μάτια!». Εμείς όμως, αγαπητοί, λαμβάνοντας το ποτήριο του Κυρίου μας, ας αντλήσουμε με πόθο ψυχής την πλούσια διδασκαλία που εμπεριέχεται σε αυτό.

«Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριο τούτο.» Όχι όπως εσύ νομίζεις, Άρειε, ότι δηλαδή δειλιάζει ο Κύριός μας ή ότι τα λέει αυτά επειδή φοβάται τον θάνατο. Διότι πώς θα ήταν δυνατόν να φοβηθεί Εκείνος που έχει την εξουσία να πεθάνει και να μην πεθάνει; Λέει άλλωστε: «Έχω την εξουσία να δώσω την ψυχή μου, και έχω την εξουσία πάλι να την πάρω». Εάν βέβαια εξαναγκαζόταν από κάποιον, σωστά θα έλεγες ότι δειλιάζει· τώρα όμως ο Ίδιος λέει: «Έχω την εξουσία να δώσω την ψυχή μου, και έχω την εξουσία πάλι να την πάρω». Δηλαδή: Δεν εξαναγκάζομαι από κανέναν, γι' αυτό και έλεγε: «Έχω την εξουσία να δώσω την ψυχή μου, και έχω την εξουσία να την πάρω· αλλά, όπως ακριβώς κένωσα τον εαυτό μου, λαμβάνοντας μορφή δούλου, χωρίς κανείς να με αναγκάζει, έτσι και οικοδόμησα το δικό μου σώμα». Διότι η Σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο· με τον ίδιο τρόπο μπορώ, ακόμη και αν καταλυθεί το σώμα μου από τον θάνατο, να το αναστήσω δια της ζωής. Διότι εγώ είμαι Εκείνος που λέει: «Καταλύστε τον ναό τούτο, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Επομένως, ούτε επειδή δειλιάζω, ούτε επειδή φοβάμαι τον θάνατο λέω τα λόγια τούτα, «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει το ποτήριο τούτο», αλλά προβάλλοντας τον λόγο ενός απόκρυφου μυστηρίου. Αυτός ο λόγος είναι δόλωμα για τον διάβολο· πρέπει με αυτά τα λόγια να τον αγκιστρώσω.

Τι λοιπόν κάνω εγώ; Ως σοφός αλιέας υποκρίνομαι ότι δειλιάζω, υποκρίνομαι ότι φοβάμαι τον θάνατο, και λέγω: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο· ώστε εκείνος, νομίζοντας από τέτοια ταπεινά μου λόγια ότι είμαι άνθρωπος δειλός που αποφεύγει τον θάνατο, να σπεύσει να στήσει στο μέσον της γης το ξυλοπαγές μυστήριο του σταυρού, όπως νομίζει, εναντίον μου. Πρέπει λοιπόν εγώ, ως σοφός αλιέας, να μηχανευτώ εναντίον του, πρέπει να τα υπομείνω όλα υπέρ της ζωής των πάντων. Διότι, εάν εκείνος μηχανεύτηκε από την αρχή την απώλεια του Αδάμ, πολλώ μάλλον εγώ θα μηχανευτώ υπέρ της σωτηρίας των πάντων.

Με δόλια λόγια εξαπάτησε τον Αδάμ, με θεϊκά λόγια θα εξαπατηθεί ο δόλιος. Πάτερ, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο. Εάν ο αλιέας, όταν ρίξει το αγκίστρι στη θάλασσα, άλλοτε μεν δεν χαλαρώσει το αγκίστρι, και άλλοτε δεν παρουσιάσει τον σκώληκα σαν να διαφεύγει, τραβώντας τον ελαφρά με το χέρι, τα ψάρια δεν ορμούν.

Περιέβαλα το αγκίστρι μου, της θεότητας, με το σκουλήκι του σώματος· έριξα το αγκίστρι, κρυμμένο μέσα στο σκουλήκι του σώματος, στον βυθό αυτού του βίου. Εάν το σκουλήκι δεν κινηθεί ως σκουλήκι, αυτός που πρόκειται να αγκιστρωθεί δεν πλησιάζει το αγκίστρι. Πρέπει, λοιπόν, να πάρω τη μορφή του σκουληκιού και να μιλήσω: «Διότι εγώ είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος»· για να ορμήσει εκείνος και να αρπάξει το αγκίστρι, και να ελκυστεί από εμένα, και να εκπληρωθεί αυτό που είναι γραμμένο στο βιβλίο του Ιώβ: «Θα σύρεις τον δράκοντα με αγκίστρι». Γίνομαι σαν άνθρωπος που δειλιάζει, γίνομαι σαν κάποιος που προσπαθεί να αποφύγει τον θάνατο· ας πω: «Περίλυπος είναι η ψυχή μου έως θανάτου»· ας πω: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο». Ακούγοντας εκείνος αυτά τα λόγια, χαίρεται και ευφραίνεται· διότι σπεύδει να πράττει τα αντίθετα προς εμένα. Όταν ακούσει το «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο», ευφραίνεται· και τι λέει μέσα του; «Και αυτός άνθρωπος είναι. Κατάπια τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ, τους πατριάρχες και τους προφήτες· θα καταπιώ και τούτον. Ιδού, πράγματι, ως άνθρωπος δειλιάζει· είναι άνθρωπος· θα τον καταπιώ». Ας με καταπιεί, λοιπόν, ως άνθρωπο, και θα με βρει μέσα στην κοιλιά του να ενεργώ ως Θεός.

Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο. Ας καταπιεί τη ζύμη του σώματος, και θα βρει τον άσβεστο άνθρακα της θεότητας να τον κατακαίει δεινά από μέσα· διότι ήρθα να ρίξω φωτιά στη γη. Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο. Θα μιλήσω ως αρνίο, δεν θέλω να δει αυτός την αστραφτερή μάχαιρα της θεότητας, για να μη φύγει ο λύκος. Ας με καταπιεί ως αρνίο, και θα κατατρυπηθεί από την τρίστομη μάχαιρα που κρύβεται μέσα· διότι δεν ήρθα να φέρω ειρήνη σε αυτόν, αλλά μάχαιρα.

Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει τούτο το ποτήριο. Κρύβω τον Θεό ποιμένα μέσα στο αρνί του σώματος· δεν θέλω να φανερώσω τον Θεό ποιμένα, για να μη φύγει ο λύκος· εάν δει τον ποιμένα, ο λύκος απομακρύνεται. Θα μιλήσω ως αρνί. Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει τούτο το ποτήριο. Θα μιλήσω ως αρνί που δεν έχει ποιμένα· διότι έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος. Ας με καταπιεί ως αρνί, και θα συντριβεί από τον ποιμένα που κρύβεται μέσα μου, με τη ράβδο του σταυρού. Θα μασήσει τον κόκκο του σιναπιού, και θα βρει τη δριμύτητα της θεότητας να τον βασανίζει σκληρά· θα με μασήσει ως άνθρωπο, και θα βρει τη στερεή πέτρα να του συντρίβει σφοδρά τα δόντια· για να μάθει να μη μασά πλέον τους ανθρώπους· και θα εκπληρωθεί το γεγραμμένο: «Ο δε Θεός θα συντρίψει τα δόντια του μέσα στο στόμα του». Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει τούτο το ποτήριο. Εάν γνώριζε τι λογής είναι τούτο το ποτήριο, το οποίο εγώ προσποιητά απεύχομαι, εκείνος θα προσευχόταν να παρέλθει· διότι εναντίον του είναι όργανο τιμωρίας, ενώ για τους δικούς μου είναι σωτήριο. Όταν με καταπιεί, τότε θα καταλάβει ποιον κατάπιε· όταν δει εξαιτίας μου τον ήλιο να χάνεται, την ημέρα να σκοτεινιάζει, τότε και αυτός θα πικραθεί· και θα εκπληρωθεί το γεγραμμένο: «Ο Άδης κάτωθεν πικράθηκε, όταν σε συνάντησε». Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει τούτο το ποτήριο.

Ας μη σας σκανδαλίζουν, λοιπόν, τέτοια λόγια που λέγονται με σοφία· περιμένετε και θα δείτε την έκβαση των λόγων μου, και τότε θα θαυμάσετε τη σοφία των ρημάτων μου. Νομίζει ότι το τέχνασμά μου είναι μωρό· και δεν γνωρίζει ότι «το μωρό του Θεού είναι σοφότερο από τους ανθρώπους»· νομίζει εξαιτίας αυτών ότι είμαι εντελώς ασθενής, και δεν γνωρίζει ότι «το ασθενές του Θεού είναι ισχυρότερο από τους ανθρώπους»· δεν γνωρίζει ότι εγώ μεν πίνω το ποτήριο, εκείνος όμως θα μεθύσει και θα σκοτιστεί, ενώ οι δικοί μου θα αφυπνιστούν και θα αναστηθούν. Τώρα χαίρεται ακούγοντας τέτοια λόγια μου: «Πατέρα, αν είναι δυνατό, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο»· όταν, όμως, με καταπιεί, όταν δει βράχους να σχίζονται, και τα μνήματα και τους τάφους να διαρρηγνύονται, και τον ίδιο να συντρίβεται, και τους νεκρούς να αναπηδούν και να ανυψώνονται στους ουρανούς, τότε θα μετανιώσει και θα πενθήσει για όσα τώρα χαίρεται.

Δεν γνωρίζει ότι την παγίδα που στήνει, την στήνει για τον εαυτό του, και ο ίδιος θα πέσει μέσα, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Άνοιξε λάκκο και τον έσκαψε, και θα πέσει στον βόθρο που κατασκεύασε»· δεν γνωρίζει ότι ο σταυρός που πρόκειται να στήσει, για εμένα μεν είναι νυφικός παστός, για εκείνον δε σταυρός· για εμένα είναι νυφώνας, για εκείνον όμως θάνατος. Ώ ποτήριο, κεντητήριο του διαβόλου, φυγαδευτήριο των δαιμόνων, λικμητήριο των αμαρτιών, εργαστήριο της ζωής, ιλαστήριο των αμαρτωλών, ποτήριο της αθανασίας! Πλην όμως, ας μη γίνει όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ. Κατάλαβε ο δυστυχισμένος ότι όσα είπα έγιναν· με άκουσε να λέω: «Σε ευχαριστώ, Πατέρα, διότι με άκουσες· και εγώ γνώριζα ότι πάντοτε με ακούς».

Τώρα όμως, επειδή προσευχήθηκα να παρέλθει το ποτήριο του θανάτου, για να μη νομίσει ότι εξαιτίας της προσευχής μου θα παρέλθει το ποτήριο και γίνει αμελής ως προς το ζήτημα του σταυρού, καθιστώ την έκβαση της προσευχής μου αμφίβολη, και λέγω: «Πλην όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ». Στον Πατέρα μου αποδίδω την εξουσία του θανάτου· μολονότι εγώ ο ίδιος έχω την εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και έχω την εξουσία να τη λάβω πάλι. Κρύβω το θεϊκό μου αξίωμα με λογικά πέταλα· κρύβω την κυριαρχία της θεότητάς μου με λόγια ανθρώπινα· λέγω: «Όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ». Δεν γνωρίζει ο τυφλός ότι το δικό μου θέλημα και του Πατέρα μου είναι ένα. Διότι όλα όσα έχει ο Πατέρας, είναι δικά μου· και, «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα». «Πλην όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ». Θα κρεμάσει τον κόκκο του σιταριού, και όταν με καταπιεί, θα τον δεις να απαγχονίζεται οικτρά από το τρίκλωνο σχοινί.

ΣΤΟ «Πάτερ, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο· όμως όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ»· και κατά των Μαρκιωνιστών και των Μανιχαίων· και για το ότι δεν πρέπει να ορμούμε στους κινδύνους, αλλά να προτιμούμε το θέλημα του Θεού από κάθε άλλο θέλημα. αʹ. Βαθιά τομή εφαρμόσαμε προηγουμένως σε εκείνους που αρπάζουν και επιθυμούν να πλεονεκτούν· όχι για να προκαλέσουμε πληγή, αλλά για να επιφέρουμε διόρθωση· όχι επειδή μισούμε τους ανθρώπους, αλλά επειδή αποστρεφόμαστε την πονηριά. Διότι και ο ιατρός κάνει τομή στο έλκος, χωρίς να πολεμά το ασθενές σώμα, αλλά μαχόμενος τη νόσο και το τραύμα.

Διότι, εάν προσέχετε έτσι τα λεγόμενα, και σε εμάς θα κάνετε ελαφρύτερο τον κόπο, και για εσάς θα καταστήσετε ευκολότερη την εύρεση του νοήματος. Τι είναι λοιπόν το αναγνωσθέν; «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο από εμένα». Τι άραγε είναι αυτό που λέει;

Έπειτα προσθέτει και το κατόρθωμα λέγοντας: «Με την πληγή του όλοι εμείς θεραπευτήκαμε», και ότι «σήκωσε τις αμαρτίες πολλών». Λοιπόν, οι μεν προφήτες γνώριζαν και τον σταυρό, και την αιτία του σταυρού, και τα όσα επιτεύχθηκαν από τον σταυρό, και τον τάφο, και την ανάσταση, και την ανάληψη, και την προδοσία, και τη δίκη, και τα περιέγραψαν όλα με ακρίβεια· εκείνος όμως που τους απέστειλε και τους διέταξε να πουν αυτά, ο ίδιος τα αγνοεί; Και ποιος λογικός άνθρωπος θα τα έλεγε αυτά; Βλέπεις ότι δεν πρέπει να προσεγγίζουμε τα λόγια επιφανειακά; Διότι βέβαια δεν είναι μόνο αυτό άξιο απορίας, αλλά και το επόμενο είναι ακόμη πιο άξιο απορίας. Διότι τι λέει; «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο».

Γι' αυτόν τον λόγο και προφήτες στέλνονταν από πριν, και πατριάρχες προφήτευαν, και τόσο με λόγια όσο και με πράξεις ο σταυρός προτυπωνόταν. Διότι και η θυσία του Ισαάκ μάς φανέρωνε τον σταυρό· γι' αυτό και έλεγε: «Ο Αβραάμ, ο πατέρας σας, αγαλλίασε για να δει τη δόξα τη δική μου, και την είδε και χάρηκε». Έπειτα, ο μεν πατριάρχης χάρηκε βλέποντας την εικόνα του σταυρού, και Εκείνος αποφεύγει την ίδια την πραγματικότητα; Και ο Μωυσής επίσης, με αυτόν τον τρόπο κατανίκησε τον Αμαλήκ, επειδή σχημάτιζε τον τύπο του σταυρού· και αμέτρητα γεγονότα θα μπορούσε να δει κανείς να συμβαίνουν στην Παλαιά Διαθήκη, τα οποία προδιαγράφουν τον σταυρό. Για ποιον λόγο, λοιπόν, έγιναν έτσι τα πράγματα, εάν Εκείνος που επρόκειτο να σταυρωθεί δεν ήθελε να γίνει αυτό; Και αυτό που ακολουθεί προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη απορία. Διότι, αφού είπε: «Ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο», πρόσθεσε: «Όμως, όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως θέλεις εσύ». Επειδή από αυτό, τουλάχιστον σύμφωνα με την κατά γράμμα διατύπωση, βρίσκουμε δύο θελήματα αντίθετα μεταξύ τους, εάν δηλαδή ο μεν Πατέρας θέλει να σταυρωθεί Εκείνος, ενώ ο Ίδιος δεν το θέλει. Αν και παντού βλέπουμε Εκείνον να θέλει τα ίδια με τον Πατέρα, να προαιρείται τα ίδια. Διότι, όταν λέει: «Δώσε σε αυτούς, όπως εγώ και εσύ είμαστε ένα, ώστε και αυτοί να είναι ένα σε εμάς», δεν λέει τίποτε άλλο παρά το ότι είναι μία η γνώμη του Πατρός και του Υιού. Και όταν λέει: «Τα λόγια που εγώ λαλώ, δεν τα λαλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα αυτά», αυτό ακριβώς αποδεικνύει.