Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:39

Και όταν λέει, «Δεν έχω έρθει από τον εαυτό μου», και, «Δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου», δεν το λέει για να δηλώσει αυτό, ότι δηλαδή έχει στερηθεί την εξουσία είτε να μιλά είτε να πράττει (μη γένοιτο!), αλλά επειδή θέλει να δείξει με ακρίβεια ότι η γνώμη του είναι απολύτως σύμφωνη, και ότι αυτή και στα λόγια, και στα έργα, και σε όλες τις οικονομίες προς τον Πατέρα είναι μία και η αυτή, καθώς ήδη πολλές φορές έχουμε αποδείξει. Διότι το «Δεν μιλώ από τον εαυτό μου», δεν αποτελεί αναίρεση της εξουσίας του, αλλά απόδειξη της συμφωνίας. Πώς λοιπόν εδώ λέει, «Πλην όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ»; Ίσως σας υποβάλαμε σε μεγάλο αγώνα, αλλά αναθαρρήστε· διότι, αν και είναι πολλά αυτά που έχουν λεχθεί, γνωρίζω καλά ότι η προθυμία σας είναι ακμαία· επειδή ο λόγος σπεύδει πλέον προς την ίδια τη λύση. Για ποιον λόγο, λοιπόν, έχουν ειπωθεί με αυτόν τον τρόπο;

Επειδή, λοιπόν, έδωσε την εντολή να προσεύχονται, «Μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν», αυτό ακριβώς τους διδάσκει με την ίδια την πράξη λέγοντας: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο», διδάσκοντας όλους τους αγίους να μην ορμούν στους κινδύνους, ούτε να ρίπτουν τους εαυτούς τους σε αυτούς, αλλά να τους αναμένουν όταν επέρχονται, και να επιδεικνύουν κάθε ανδρεία· να μην προτρέχουν όμως οι ίδιοι, ούτε να προσέρχονται πρώτοι να αντιμετωπίσουν τα δεινά. Για ποιον λόγο; Και για να διδάξει την ταπεινοφροσύνη, και για να τους απαλλάξει από τις κατηγορίες της κενοδοξίας.

Βλέπεις ότι δεν προσεύχεται μόνον, αλλά και προτρέπει; «Διότι το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο», λέει, «η δε σάρκα ασθενής». Αυτό δε το έλεγε, για να αδειάσει την ψυχή τους από την αλαζονεία, να τους απαλλάξει από την υπεροψία, να τους κάνει συνεσταλμένους και να τους προετοιμάσει να είναι μετριόφρονες. Εκείνο, λοιπόν, που ήθελε να τους διδάξει να ζητούν με την προσευχή τους, αυτό προσευχήθηκε και ο Ίδιος ανθρωπίνως, όχι κατά τη θεότητα (διότι το Θείο είναι απαθές), αλλά κατά την ανθρωπότητα. Και προσευχήθηκε για να μας διδάξει να προσευχόμαστε, και να ζητούμε πάντοτε την απαλλαγή από τα δεινά· εάν όμως αυτό δεν είναι εφικτό, να αποδεχόμαστε όσα είναι αρεστά στον Θεό. Γι' αυτό έλεγε: «Πλην όχι όπως εγώ θέλω, αλλ' όπως εσύ»· όχι επειδή άλλο ήταν το δικό Του θέλημα και άλλο του Πατέρα, αλλά για να διδάξει τους ανθρώπους ότι, έστω κι αν αγωνιούν, έστω κι αν τρέμουν, έστω κι αν πλησιάζει κίνδυνος, έστω κι αν δεν θέλουν να αποχωριστούν την παρούσα ζωή, οφείλουν πάντοτε να προτιμούν το θέλημα του Θεού από το δικό τους. Όπως ακριβώς διδάχθηκε και ο Παύλος, και τα απέδειξε και τα δύο αυτά με τα έργα του. Διότι και ζήτησε να απομακρυνθούν από αυτόν οι πειρασμοί, λέγοντας τα εξής: «Για τον λόγο αυτόν τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο»· και επειδή ο Θεός δεν το ενέκρινε, λέει: «Γι' αυτό χαίρομαι μέσα σε ασθένειες, σε ύβρεις, σε διωγμούς». Ίσως όμως αυτό που ειπώθηκε να είναι ασαφές· γι' αυτό θα το κάνω σαφέστερο: Ο Παύλος διέτρεξε πολλούς κινδύνους, και προσευχήθηκε να μην κινδυνεύει. Άκουσε, λοιπόν, τον Χριστό να του λέει: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου ολοκληρώνεται μέσα στην ασθένεια».

Άκουσε λοιπόν τι λέει ο Παύλος, πώς αναφέρει και τα δύο για το βάπτισμα, ότι δηλαδή είναι θάνατος της αμαρτίας και σταυρός: «ή αγνοείτε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε;». Και πάλι: «ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας». Για να μη φοβηθείς, λοιπόν, ακούγοντας για θάνατο και ακούγοντας για σταυρό, πρόσθεσε ότι ο σταυρός είναι θάνατος της αμαρτίας. Είδες πώς το βάπτισμα είναι σταυρός; Μάθε ότι και τον σταυρό τον ονόμασε βάπτισμα ο Χριστός, ανταλλάσσοντας μαζί σου το όνομα του βαπτίσματος. Το δικό σου βάπτισμα το ονόμασε σταυρό· τον δικό μου σταυρό, λέει, τον ονομάζω βάπτισμα. Και πού το λέει αυτό; «Έχω να βαπτιστώ ένα βάπτισμα, το οποίο εσείς δεν γνωρίζετε». Και από πού είναι φανερό ότι μιλάει για τον σταυρό; Τον πλησίασαν οι γιοι του Ζεβεδαίου, ή μάλλον «η μητέρα των γιων του Ζεβεδαίου» λέγοντας: «Πες να καθίσουν αυτοί οι δύο γιοι μου, ένας στα δεξιά και ένας στα αριστερά στη βασιλεία σου». Μητρικό ήταν το αίτημα, αν και απερίσκεπτο. Τι απάντησε λοιπόν ο Χριστός; «Μπορείτε να πιείτε το ποτήριο που εγώ πρόκειται να πιω, και να βαπτιστείτε το βάπτισμα με το οποίο εγώ βαπτίζομαι;». Βλέπεις ότι ονόμασε τον σταυρό βάπτισμα; Από πού είναι αυτό φανερό; «Μπορείτε», λέει, «να πιείτε το ποτήριο που εγώ πρόκειται να πιω;». Ποτήριο ονομάζει το πάθος και γι' αυτό λέει: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο».

Γνωρίζεις, λοιπόν, ότι όλα αυτά εκπληρώθηκαν στον σταυρό. Διότι μαστιγώθηκε από τον Πιλάτο, ραπίστηκε από δούλο, φτύστηκε από ανόμους, καρφώθηκε στον σταυρό με καρφιά από στρατιώτες, οι οποίοι διαμοίρασαν τα ιμάτιά του και έβαλαν κλήρο. Αυτός που με πολλά προεσήμανε το πάθος, πώς τώρα διστάζει; Γιατί, λοιπόν, λέει: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο»; Ο διάβολος αγνοούσε ποιος ήταν. Διότι, βλέποντάς τον να διψά, να πεινά, να κοπιάζει, και τις άλλες εκφράσεις της θείας οικονομίας του, νόμισε ότι είναι ένας απλός άνθρωπος· βλέποντας όμως τα θεϊκά του θαύματα, υποψιαζόταν ότι είναι Θεός· αμφέβαλλε λοιπόν γι' αυτόν, επειδή τον αγνοούσε. Διότι, εάν γνώριζε με ακρίβεια ότι ήταν Θεός, δεν θα τολμούσε να τον πλησιάσει, όπως λέει και ο Παύλος: «Διότι εάν γνώριζαν, δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης». Προβάλλει, λοιπόν, ο Δεσπότης δειλία, για να τον προσελκύσει, ώστε, όταν του επιτεθεί ως σε άνθρωπο, να κατατροπωθεί από αυτόν, και να λυτρωθούν όλοι οι αιχμάλωτοι που κρατούνταν από εκείνον. Όπως ακριβώς ένας βασιλιάς, ο οποίος πρόκειται να συγκρουστεί με κάποιον αδύναμο τύραννο, και γνωρίζει ότι εκείνος θα τραπεί σε φυγή, προσποιείται δειλία, λέγοντας στα στρατεύματά του: «Ας τραπούμε δήθεν σε φυγή από μπροστά του, ώστε να μη μας ξεφύγει, αλλά να μας καταδιώξει, και έτσι, στρεφόμενοι εναντίον του, να τον συλλάβουμε»· έτσι και ο Δεσπότης προέβαλλε δειλία, ώστε να του επιτεθεί ο διάβολος ως σε άνθρωπο, και να βρει αυτόν που θα τον συντρίψει και θα λυτρώσει όλους όσους κρατούνταν από τον άδη.

Διότι είναι βεβαίως και από μόνο του ολοφάνερο ότι η προσευχή δεν αποτελεί γνώρισμα της θεότητας. Επειδή ο Θεός δεν προσεύχεται, καθότι ίδιον του Θεού είναι το να προσκυνείται. Στον Θεό αρμόζει να δέχεται προσευχή, όχι να αναπέμπει προσευχή. Αλλά παρόλα αυτά, επειδή ορισμένοι συμπεριφέρονται με αναίδεια, θα προσπαθήσω να σας καταστήσω φανερό από τα ίδια τα λόγια της προσευχής, ότι το όλο ζήτημα ανήκει στη θεία οικονομία και στην αδυναμία της σάρκας. Διότι, όταν ο Χριστός εκφράζει κάτι ταπεινό, το εκφράζει με τρόπο τόσο ταπεινό και αδύναμο, ώστε η υπερβολική ταπεινότητα των λεγομένων να μπορεί να πείσει και τους πιο φιλόνεικους, ότι τα λόγια αυτά υπολείπονται κατά πολύ από εκείνη την απόρρητη και ανέκφραστη θεία ουσία. Ας έλθουμε λοιπόν στα ίδια τα λόγια της προσευχής: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ». Ας τους ρωτήσουμε, λοιπόν, στο σημείο αυτό: Αγνοεί, άραγε, αν είναι δυνατό ή δεν είναι δυνατό, Εκείνος που πριν από λίγο έλεγε στο δείπνο: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει»; Εκείνος που πριν από λίγο έλεγε: «Είναι γραμμένο: Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα», και ότι: «Όλοι εσείς θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου»; Εκείνος που είπε στον Πέτρο: «Θα με αρνηθείς» και «Θα με αρνηθείς τρεις φορές»; Αυτός αγνοεί τώρα, πες μου; Και ποιος θα μπορούσε να το υποστηρίξει αυτό, ακόμη και από εκείνους που διαθέτουν στοιχειώδη λογική;

6. Πού είναι λοιπόν αυτοί που λένε ότι και Αυτός ονομάζεται Υιός και εμείς υιοί, και εξαιτίας της κοινής ονομασίας επιχειρούν να Τον υποβιβάσουν στη δική μας ευτέλεια; Διότι ιδού, και Εκείνος ονομάζεται αμνός, και το ζώο αμνός, και το όνομα μεν είναι ένα, αλλά η απόσταση ανάμεσα στις δύο φύσεις είναι άπειρη. Όπως, λοιπόν, όταν ακούς εδώ την κοινή ονομασία δεν φαντάζεσαι καμία ισότητα, έτσι ακριβώς και όταν ακούς για τον Υιό και τους υιούς, μην υποβιβάζεις τον Μονογενή στη δική σου ευτέλεια. Αλλά τι ανάγκη υπάρχει να μιλάμε για τα ολοφάνερα; Διότι, εάν η προσευχή αυτή αποτελεί έκφραση της Θεότητάς Του, θα βρεθεί ο Ίδιος να περιπίπτει σε αντιφάσεις, να αντιλέγει και να συγκρούεται με τον εαυτό Του. Επειδή Αυτός που είπε εδώ: «Πάτερ, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριον τούτο», και δίσταζε και δειλίαζε μπροστά στο πάθος, αλλού, αφού είχε πει ότι πρέπει ο Υιός του ανθρώπου να παραδοθεί και να μαστιγωθεί, όταν άκουσε τον Πέτρο να λέει: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε, δεν θα σου συμβεί αυτό», τον επιτίμησε τόσο σφοδρά, ώστε να του πει: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά· είσαι σκάνδαλο για εμένα, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Και τούτο, παρόλο που λίγο νωρίτερα τον είχε επαινέσει και τον είχε μακαρίσει, εντούτοις τον αποκάλεσε Σατανά, όχι επειδή ήθελε να προσβάλει τον Απόστολο, αλλά επειδή ήθελε να δείξει μέσω αυτής της βαριάς έκφρασης ότι τα λεγόμενά του δεν ήταν σύμφωνα με το δικό Του θέλημα, αλλά ήταν τόσο ξένα προς αυτό, ώστε δεν δίστασε να ονομάσει Σατανά εκείνον που τα είπε, παρόλο που ήταν ο Πέτρος.

Πώς, λοιπόν, λέγει εδώ: «Εάν είναι δυνατόν»; Μας φανερώνει την αδυναμία της ανθρώπινης φύσης, η οποία δεν επιλέγει απλώς να αποκοπεί από την παρούσα ζωή, αλλά διστάζει και δειλιάζει εξαιτίας της αγάπης προς τον παρόντα βίο, που της έχει εμφυτευθεί εξαρχής από τον Θεό. Διότι, εάν ενώ Εκείνος είπε τόσα πολλά και τόσο σπουδαία, τόλμησαν κάποιοι να πουν ότι δεν προσέλαβε σάρκα, εάν δεν είχε λεχθεί τίποτα από αυτά, τι δεν θα έλεγαν; Γι' αυτόν τον λόγο, από τη μία πλευρά προλέγει τα γεγονότα ως Θεός εκεί, και επιθυμεί να επέλθει το πάθος· από την άλλη πλευρά, όμως, το αποφεύγει και το απεύχεται εδώ, ως άνθρωπος. Διότι το ότι πορευόταν εκουσίως προς το πάθος, το δηλώνει λέγοντας: «Έχω την εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και έχω την εξουσία να την λάβω πάλι. Κανείς δεν την αφαιρεί από εμένα, εγώ από μόνος μου την παραδίδω». Πώς, λοιπόν, λέγει: «Όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ»; Και γιατί απορείς που πριν από τον σταυρό επέδειξε τόση μέριμνα για να επιβεβαιώσει την αλήθεια της σάρκας, εφόσον και μετά την ανάσταση, βλέποντας τον μαθητή να απιστεί, δεν αρνήθηκε να του επιδείξει και τα τραύματα και τα σημάδια των ήλων, και να υποβάλει τις πληγές στην αφή του χεριού, και να του πει: «Ψηλάφησε και δες, διότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά»; Γι' αυτόν τον λόγο δεν προσέλαβε εξαρχής τον άνθρωπο σε τέλεια ηλικία, αλλά καταδέχθηκε και να συλληφθεί, και να γεννηθεί, και να τραφεί με γάλα, και να διατρίψει τόσο πολύ χρόνο επί της γης, ώστε και με τη διάρκεια του χρόνου και με όλα τα υπόλοιπα να επιβεβαιώσει ακριβώς αυτό το γεγονός.

Διότι τα λόγια αυτά δεν φανερώνουν μόνο αγωνία, αλλά και δύο θελήματα, ένα του Υιού και ένα του Πατρός, αντίθετα το ένα στο άλλο· διότι το να πει: «Όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ», αυτό ακριβώς φανερώνει. Αυτό όμως ούτε εκείνοι ποτέ δεν το αποδέχτηκαν, αλλά, ενώ εμείς πάντοτε λέμε ότι το «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» αναφέρεται στη δύναμη, εκείνοι ισχυρίζονται ότι αυτό έχει ειπωθεί για τη θέληση, λέγοντας ότι μία είναι η βούληση του Πατρός και του Υιού. Εάν λοιπόν η βούληση του Πατρός και του Υιού είναι μία, πώς λέει εδώ: «Όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ»; Διότι, εάν μεν αυτό ειπώθηκε σχετικά με τη θεότητα, δημιουργείται μια αντίφαση και από αυτό προκύπτουν πολλά άτοπα· εάν όμως αναφέρεται στη σάρκα, τα λεγόμενα έχουν λογική, και καμία κατηγορία δεν θα μπορούσε να προκύψει. Διότι το να μη θέλει η σάρκα να πεθάνει δεν αποτελεί επιλήψιμο γεγονός, επειδή αυτό είναι ίδιον της φύσεως· και ο ίδιος επιδεικνύει όλα τα γνωρίσματα της φύσεως χωρίς αμαρτία, και μάλιστα σε μεγάλο βαθμό, ώστε να φράξει τα στόματα των αιρετικών. Όταν λοιπόν λέει: «Εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο», και, «Όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ», δεν δείχνει τίποτε άλλο παρά ότι έχει περιβληθεί αληθινά σάρκα που φοβάται τον θάνατο· διότι το να φοβάται τον θάνατο και να διστάζει και να αγωνιά είναι ίδιον αυτής.

Είχε, λοιπόν, φυσικά και ως Θεός και ως άνθρωπος τη θέληση, η οποία όμως ακολουθούσε και υποτασσόταν στο θείο του θέλημα, χωρίς να κινείται από δική της γνώμη, αλλά θέλοντας αυτά που το θείο του θέλημα ήθελε. Διότι, όταν το παραχωρούσε η θεία θέληση, έπασχε φυσικά τα δικά της. Όταν δηλαδή απέφευγε τον θάνατο, εφόσον η θεία του θέληση φυσικά το ήθελε και το παραχωρούσε, απέφυγε τον θάνατο, αγωνιούσε και δείλιαζε. Και όταν η θεία του θέληση ήθελε να επιλέξει η ανθρώπινή του θέληση τον θάνατο, το πάθος γινόταν για αυτήν εκούσιο· διότι δεν παρέδωσε τον εαυτό του εκούσια στον θάνατο μόνο ως Θεός, αλλά και ως άνθρωπος. Γι' αυτό τον λόγο χάρισε και σε εμάς την τόλμη απέναντι στον θάνατο. Έτσι, λοιπόν, πριν από το σωτήριο πάθος λέει: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο»· διότι προφανώς επρόκειτο να πιει το ποτήριο ως άνθρωπος, και όχι ως Θεός. Ως άνθρωπος, λοιπόν, θέλει να παρέλθει το ποτήριο· αυτά είναι τα λόγια της φυσικής δειλίας. «Όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα», δηλαδή σύμφωνα με αυτό κατά το οποίο είμαι ετερούσιος με εσένα, «αλλά το δικό σου», δηλαδή το δικό μου και το δικό σου, σύμφωνα με αυτό κατά το οποίο εκ φύσεως είμαι ομοούσιος με εσένα· αυτά είναι τα λόγια της ευτολμίας.

Όταν δε έλεγε: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλ' όπως εσύ», δεν είναι άραγε σε όλους φανερό ότι μας διδάσκει στους πειρασμούς να ζητούμε τη βοήθεια μόνο από τον Θεό και να προκρίνουμε το θείο από το δικό μας θέλημα, και δείχνει πως αληθινά οικειώθηκε τα γνωρίσματα της δικής μας φύσης, και ότι πραγματικά κατέχει δύο θελήματα, τα οποία είναι μεν φυσικά και αντίστοιχα προς τις φύσεις του, αλλά όχι αντίθετα μεταξύ τους; «Πατέρα», λέει, ως ομοούσιος· «εάν είναι δυνατόν», όχι επειδή αγνοούσε —άλλωστε τι είναι αδύνατον για τον Θεό;—, αλλά για να μας παιδαγωγήσει να προκρίνουμε το θείο θέλημα από το δικό μας· διότι μόνο αυτό είναι αδύνατον, εκείνο δηλαδή που ο Θεός δεν θέλει ούτε παραχωρεί. «Όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλ' όπως εσύ», ως Θεός μεν έχοντας ταυτόσημο θέλημα με τον Πατέρα, ως άνθρωπος δε φανερώνει το φυσικό θέλημα της ανθρώπινης φύσης· διότι αυτό εκ φύσεως απεύχεται τον θάνατο.

Έχει γραφτεί για τον Χριστό: «Ο οποίος, κατά τις ημέρες της σάρκας του, αφού πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες, με δυνατή κραυγή και δάκρυα, προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, και αφού εισακούστηκε για την ευλάβειά του, αν και ήταν Υιός, έμαθε την υπακοή από όσα έπαθε, και αφού έφτασε στην τελειότητα, έγινε για όλους όσους τον υπακούν αίτιος αιώνιας σωτηρίας». Ακόμη και ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;» Αν μεν αυτά λέγονταν για έναν απλό άνθρωπο, θα φανέρωναν κάποιον που κυριεύεται από ακηδία και θεωρεί αφόρητη την έφοδο του πειρασμού, που έχει νικηθεί από τον φόβο και δεν έχει ούτε γενναίο χαρακτήρα ούτε ανδρείο φρόνημα —διότι τα λόγια: «Η ψυχή μου είναι περίλυπη έως θανάτου», και «τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», και «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο», ανήκουν σε κάποιον που ταράζεται από μικροψυχία— και συνεπώς αυτά τα λόγια θα ταίριαζαν είτε σε κάποιον που δεν γνωρίζει το θείο θέλημα είτε σε κάποιον που αντιτίθεται στο θείο θέλημα. Αν πάλι λέγονταν για Θεό γυμνό από ανθρώπινη φύση, θα ήταν εντελώς αταίριαστα και παράλογα. Αλλά για τον Θεό που σαρκώθηκε και έγινε άνθρωπος, και ο οποίος με τα πάθη της δικής του σάρκας θεραπεύει τα δικά μας πάθη και μας αφήνει το δικό του παράδειγμα, λέγονται πάρα πολύ εύστοχα. Διότι αυτό ακριβώς φανερώνει το: «κατά τις ημέρες της σάρκας του, αν και ήταν Υιός».

Διότι το ίδιο το σώμα δεν είχε δική του ενέργεια παρά μόνο την τομή και τη ρεύση, τα οποία αποτελούν πάθη και όχι ενέργειες. Όλα δε τα υπόλοιπα είναι ολοφάνερα ενέργειες της ψυχής που χρησιμοποιεί το σώμα, και όχι της θεότητας: η ταραχή· διότι λέει, «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί»· —η λύπη και η αδημονία· διότι «Άρχισε να λυπείται και να αδημονεί», και «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου»· —η δειλία του θανάτου· διότι λέει, «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο»· —ο θάνατος.

Θέλησε, λοιπόν, με την ανθρώπινη θέληση, καθώς η θεία του θέληση ευδόκησε και έδωσε την ευκαιρία στην ανθρώπινη φύση του να χρησιμοποιήσει τα δικά της ιδιώματα, δηλαδή να θελήσει και να μην μπορέσει. Και πάλι: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι», δηλαδή το ποτήρι του θανάτου. Ιδού η φυσική έφεση και επιθυμία για ζωή, την οποία εκ φύσεως κατέχουν τόσο τα λογικά όσο και τα άλογα όντα. «Πλην όμως, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». Ιδού η φυσική και λογική έφεση του νου, η αυτεξούσια και κριτική, η οποία χαλιναγωγεί την άλογη έφεση. «Ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». «Το δικό μου», δηλαδή το ανθρώπινο, ως προς το οποίο δεν είμαι κοινωνός μαζί σου· διότι εσύ δεν έγινες άνθρωπος όπως εγώ, δηλαδή όμοιος, ούτε ανέλαβες ανθρώπινα πάθη. «Αλλά το δικό σου», το οποίο είναι κοινό δικό μου και δικό σου, και του οποίου είμαι κοινωνός όπως και της φύσεως της θεότητος. «Διότι δεν έχω κατέβει από τον ουρανό για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε», όχι για να ενεργήσει η ανθρώπινη θέλησή μου με δική της γνώμη αντίθετα στο δικό σου θέλημα, αλλά για να γίνει υπήκοη στο δικό σου θέλημα, και για να γίνει πραγματικότητα αυτό που επιθυμεί η δική σου θέληση και η δική μου ανθρώπινη θέληση. Διότι θέλημα και ευδοκία του Πατέρα ήταν να πάθει αυτός για τη σωτηρία του κόσμου, για τον οποίο σκοπό άλλωστε και σαρκώθηκε.

Και αφού είπα αυτά, πρόσθεσα: Έτσι λοιπόν, θα σας αποδείξω ότι όλος ο ψαλμός έχει ειπωθεί για τον Χριστό, μέσω όσων θα εξηγήσω πάλι για αυτόν. Αυτό λοιπόν που λέει ευθύς εξαρχής: «Ο Θεός, ο Θεός μου, πρόσεξέ με· γιατί με εγκατέλειψες;», αυτό το προείπε από παλιά ως κάτι που επρόκειτο να λεχθεί για τον Χριστό. Διότι, όταν σταυρώθηκε, είπε: «Ο Θεός, ο Θεός μου, γιατί με εγκατέλειψες;» και τα εξής: «Μακριά από τη σωτηρία μου είναι τα λόγια των παραπτωμάτων μου· Θεέ μου, θα κράξω προς εσένα την ημέρα και δεν θα εισακούσεις, και τη νύχτα, και δεν θα είναι από άγνοιά μου», όπως ακριβώς είχαν λεχθεί και αυτά που επρόκειτο να πράξει. Διότι, την ημέρα που επρόκειτο να σταυρωθεί, αφού παρέλαβε τρεις από τους μαθητές του στο όρος που λέγεται των Ελαιών, το οποίο βρίσκεται ακριβώς δίπλα στον ναό της Ιερουσαλήμ, προσευχόταν λέγοντας: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». Και έπειτα από αυτό, προσευχόμενος λέει: «Όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ θέλεις», δηλώνοντας μέσα από αυτά ότι έχει γίνει αληθινά παθητός άνθρωπος. Αλλά για να μην πει κανείς: «Αγνοούσε λοιπόν ότι πρόκειται να πάθει;», προσθέτει στον ψαλμό αμέσως: «Και δεν είναι από άγνοιά μου».

Και το «Σαν νερό χύθηκα και σκορπίστηκαν όλα τα οστά μου, η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σπλάχνα μου», το οποίο συνέβη σε αυτόν εκείνη τη νύχτα, όταν βγήκαν εναντίον του στο Όρος των Ελαιών για να τον συλλάβουν, αποτελούσε προαναγγελία. Διότι στα απομνημονεύματα, τα οποία λέω ότι έχουν συνταχθεί από τους αποστόλους του και από εκείνους που τους ακολούθησαν, είναι γραμμένο ότι ο ιδρώτας του έτρεχε σαν θρόμβοι, ενώ αυτός προσευχόταν και έλεγε: «Ας παρέλθει, αν είναι δυνατόν, το ποτήριον τούτο»· γεγονός που καθιστά προφανές ότι η καρδιά του και ομοίως τα οστά του βρίσκονταν σε τρόμο και ότι η καρδιά του έμοιαζε με κερί που λιώνει στα σπλάχνα, ώστε να γνωρίζουμε ότι ο Πατέρας θέλησε ο δικός του Υιός να περιέλθει αληθινά για εμάς σε τέτοια πάθη, και να μη λέμε ότι εκείνος, όντας Υιός του Θεού, δεν αντιλαμβανόταν τα όσα του γίνονταν και του συνέβαιναν. Και το «Ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου», ήταν προαναγγελία της σιωπής του, όπως προείπα, καθώς δεν απαντούσε τίποτα σε κανέναν, αυτός που ελέγχει ως άσοφους όλους τους διδασκάλους σας.

Και αυτή είναι ίσως η υποταγή για την οποία ο θείος απόστολος λέει ότι ο Υιός υποτάσσει στον Πατέρα εκείνους που εκουσίως δέχονται να υποταχθούν, μετά την οποία ή διά της οποίας καταργείται ο έσχατος εχθρός, ο θάνατος· επειδή η ελεύθερη βούλησή μας, δηλαδή το αυτεξούσιο —μέσω του οποίου εκείνος κάνοντας την είσοδό του σε εμάς επικύρωνε εναντίον μας την κυριαρχία της φθοράς— έχει εκχωρηθεί εκουσίως και εξ ολοκλήρου στον Θεό, και έχει επικρατήσει καλώς το να βρισκόμαστε υπό τη βασιλεία Του, με το να αδρανεί πλέον η επιθυμία για κάτι αντίθετο από αυτό που θέλει ο Θεός· όπως ακριβώς λέει ο ίδιος ο Σωτήρας προς τον Πατέρα, αποτυπώνοντας στον εαυτό Του τη δική μας κατάσταση: «πλην όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ».

Του ιδίου, Περί του «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο». Εάν το «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο», το οποίο εκφράζει μια συστολή, το εκλαμβάνεις ως προερχόμενο από τον άνθρωπο, «όχι από εκείνον που νοείται στο πρόσωπο του Σωτήρα —διότι το δικό Του θέλημα σε τίποτα δεν είναι αντίθετο προς τον Θεό, εφόσον είναι εξ ολοκλήρου θεωμένο— αλλά από τη δική μας ανθρώπινη φύση, καθόσον το ανθρώπινο θέλημα δεν ακολουθεί πάντοτε τον Θεό, αλλά τις περισσότερες φορές αντιτίθεται και αντιπαλεύει, όπως λέει ο θείος Γρηγόριος· τότε, η συνέχεια της προσευχής, δηλαδή το «Όχι αυτό που θέλω εγώ, αλλά το δικό Σου θέλημα ας ισχύσει», τι νομίζεις ότι είναι; Δείγμα συστολής ή ανδρείας; Άκρας συγκατάθεσης ή διάστασης; Ότι βέβαια δεν αποτελεί δείγμα αντίστασης, ούτε δειλίας, αλλά μάλλον πλήρους ταύτισης και συγκατάθεσης, κανένας από τους έχοντες νου δεν θα το αμφισβητήσει.

Διότι συμβαίνει ο Θεός να θέλει να παρέλθει εκείνο, το οποίο εκ φύσεως έχει καταστεί σε αυτόν θελητό. Επειδή σε όποιον ανήκει το «Όχι ό,τι εγώ θέλω», σε αυτόν ανήκει οπωσδήποτε και το «Ας παρέλθει από εμένα το ποτήριον».

Γι’ αυτό λέει: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι· όμως ας μη γίνει το δικό μου, αλλά το δικό σου θέλημα», δείχνοντας, μαζί με τη συστολή, την ορμή του ανθρώπινου θελήματος να διαμορφώνεται και να πραγματοποιείται μέσα στη συμφυΐα του με το θεϊκό, σύμφωνα με τη συμπλοκή του φυσικού λόγου προς τον τρόπο της θείας οικονομίας· εφόσον η σάρκωση αποτελεί εναργή απόδειξη της φύσης και της οικονομίας· εννοώ, δηλαδή, τον φυσικό λόγο των ενωμένων φύσεων και τον τρόπο της καθ’ υπόστασιν ενώσεως, εκ των οποίων ο μεν φυσικός λόγος πιστοποιεί, ο δε τρόπος της ενώσεως καινοτομεί τις φύσεις, χωρίς τροπή και σύγχυση. Όμως δεν ζητούσε να καταργηθεί και ταυτόχρονα να ενεργηθεί το ίδιο πράγμα κατά τον ίδιο τρόπο, πράγμα το οποίο είναι άτοπο· εφόσον το κατά φύσιν θέλημα του Υιού είναι το ίδιο με εκείνο του Πατέρα. Είχε, λοιπόν, ο Σωτήρας φυσικό θέλημα ως άνθρωπος, το οποίο διαμορφωνόταν από το θεϊκό του θέλημα και δεν εναντιωνόταν σε αυτό· διότι απολύτως τίποτα το φυσικό δεν εναντιώνεται στον Θεό, εφόσον μάλιστα δεν πρόκειται για γνωμικό θέλημα, στο οποίο θεωρείται ότι υπάρχει και προσωπική διαίρεση, εάν βέβαια υποτεθεί ότι λειτουργεί κατά φύσιν· επειδή διαφορετικά θα έπρεπε να κατηγορηθεί ο Δημιουργός για το σφάλμα, ως έχοντας δημιουργήσει ο ίδιος κάτι που εκ φύσεως μάχεται εναντίον Του.

Διότι το ότι είχε εκ φύσεως ανθρώπινο θέλημα, όπως ακριβώς και κατ' ουσίαν θεϊκό, το αποδεικνύει ολοφάνερα ο ίδιος ο Λόγος, μέσω της ανθρωποπρεπούς παραιτήσεως από τον θάνατο η οποία έγινε από αυτόν για εμάς κατά θεία οικονομία, κατά την οποία έλεγε: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο»· για να δείξει την ασθένεια της δικής του σάρκας. Και για να φανεί ότι η σάρκα δεν γινόταν αντιληπτή από όσους τον έβλεπαν κατά φαντασίαν, παραπλανώντας τις αισθήσεις, αλλά ότι ήταν αληθινά και κυριολεκτικά άνθρωπος, γεγονός που το μαρτυρεί η φυσική του θέληση, της οποίας έκφραση υπήρξε η κατά θεία οικονομία παραίτηση.

Του Δαβίδ βέβαια, αλλά κυρίως του νοητού Δαβίδ, του Χριστού, του Θεού μας· διότι αυτό υπονόησε η επιγραφή που λέει: «Εις το τέλος, για τον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ». Διότι ο Δαβίδ και οι εχθροί του είναι τύποι του Χριστού και των δικών Του εχθρών, τους οποίους υπονοώντας λέει προς τον Θεό και Πατέρα: «Θα σε αγαπήσω, Κύριε, η ισχύς μου». Ως Υιός λοιπόν φιλοπάτωρ, που τώρα εκφράζει την αγάπη Του: «αλλά για να γνωρίσει ο κόσμος ότι σε αγαπώ προ καταβολής κόσμου». «Ο Κύριος είναι στερέωμά μου και καταφυγή μου και ρύστης μου», σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση. «Ο Θεός μου είναι βοηθός μου και θα ελπίζω σε αυτόν, υπερασπιστής μου και κέρας σωτηρίας μου και αντιλήπτοράς μου» στη μορφή του δούλου. «Δοξολογώντας θα επικαλεστώ τον Κύριο και από τους εχθρούς μου θα σωθώ». Αυτό το χωρίο αρμόζει και στον Χριστό και στον Δαβίδ και σε κάθε άνθρωπο. «Με περικύκλωσαν οδύνες θανάτου και χείμαρροι ανομίας» του κόσμου «με συντάραξαν». «Με πρόφτασαν παγίδες» του εκούσιου «θανάτου και όταν θλιβόμουν» κατά τη σάρκα «επικαλέστηκα τον Κύριο» λέγοντας: «Πατέρα μου, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ», και «προς τον Θεό μου έκραξα» αιωρούμενος πάνω στον σταυρό. «Άκουσε από τον άγιο ναό του τη φωνή μου, και η κραυγή μου εισήλθε στα αυτιά του». «

Σχετικά δε με το προκείμενο πάθος: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με συνταράζεις; Έλπισε στον Θεό και θα τον δοξολογήσω», δηλαδή, θα τον ευχαριστήσω λέγοντας: «Είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου. Μέσα μου η ψυχή μου ταράχτηκε». «Έγινα περίλυπος έως θανάτου· και αν είναι δυνατόν, Πατέρα, ας παρέλθει αυτό το ποτήρι». «Γι' αυτό θα σε θυμηθώ από τη γη του Ιορδάνη και του Ερμών, από το μικρό όρος», όταν και εγώ καθώς θα βαπτίζομαι θα με μαρτυρήσεις ως «Υιό σου αγαπητό». «Η άβυσσος επικαλείται την άβυσσο», ο Υιός τον Πατέρα, «στη φωνή των καταρρακτών σου», δηλαδή, να ακουστεί φωνή από τα απόκρυφά σου, που να με επιμαρτυρεί ως Υιό σου, και αυτό σημαίνει το «θα σε θυμηθώ από τη γη του Ιορδάνη και του Ερμών» και τα εξής. «Όλοι οι μετεωρισμοί σου και τα κύματά σου», δηλαδή, ολοκληρωτικά οι οφθαλμοί σου και τα θελήματά σου, «πέρασαν πάνω από εμένα». Και εσύ μεν «την ημέρα θα παραγγείλεις το έλεός σου σε εμένα· ενώ τη νύχτα η ωδή μου» λέει προς εσένα: «Ενώ είσαι ο υπερασπιστής μου, γιατί με ξέχασες; Και γιατί πορεύομαι σκυθρωπός, καθώς με καταθλίβει ο εχθρός μου» λαός; «Όταν συντρίβονταν τα οστά μου, με ονείδιζαν οι εχθροί μου», αν και στην πράξη δεν συνέτριψαν τα οστά μου επειδή με είδαν ότι είχα ήδη πεθάνει· τα συνέτριψαν όμως ως προς την προαίρεση, και ονειδίζοντας έλεγαν: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό και θα σε πιστέψουμε». «

Ψαλμός 68ος. Εις το τέλος· υπέρ αυτών που πρόκειται να αλλοιωθούν, ψαλμός του Δαβίδ. «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή μου. Βυθίστηκα σε λάσπη του βυθού και δεν υπάρχει στήριγμα». Η θεία Γραφή συνηθίζει να ονομάζει ύδατα και λάσπη τους πειρασμούς και τις θλίψεις. «Ήλθα στα βάθη της θάλασσας και καταιγίδα» αυτών «με καταπόντισε». Διότι ούτε σε βάθος θάλασσας εισήλθε ο Δαβίδ, ούτε καταιγίδα τον καταπόντισε, αλλά αυτά εκπληρώθηκαν στο πρόσωπο του Χριστού, ο οποίος ήλθε στα βάθη της θάλασσας αυτού του βίου και καταιγίδα παθών ξεσηκώθηκε εναντίον του από άνομους άνδρες. «Κοπίασα κράζοντας, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου, έσβησαν τα μάτια μου από το να ελπίζω στον Θεό μου». Αυτά συνέβησαν, όταν προσευχόταν με αγωνία και ο ιδρώτας του έπεφτε «σαν θρόμβοι αίματος», και έλεγε: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής μου εκείνοι που με μισούν δωρεάν· ενδυναμώθηκαν οι εχθροί μου, αυτοί που με καταδιώκουν άδικα», δηλαδή τα πλήθη των Ιουδαίων που παρανομούσαν. «Όσα δεν άρπαζα» πριν από το πάθος, «τότε τα πλήρωνα», δηλαδή τα απέδιδα κατά τον καιρό του πάθους με πολλή μανία. «Θεέ, εσύ γνώρισες την αφροσύνη μου και τα αμαρτήματά μου δεν κρύφτηκαν από εσένα». Διότι ούτε αφροσύνη υπήρχε στον Χριστό ούτε αμαρτήματα, αλλά τέτοιου είδους πάθη του προστέθηκαν απ' έξω, προκειμένου να σηκώσει την αμαρτία του κόσμου. «

Και μετά από άλλα, σχετικά με τα ίδια πάλι έλεγε: «Ονειδισμό και ταλαιπωρία περίμενε η ψυχή μου, και περίμενα κάποιον να με συλλυπηθεί, και δεν υπήρξε, και κάποιον να με παρηγορήσει, και δεν βρήκα», δηλαδή, ούτε βρήκα κάποιον να με συμπονέσει σε εκείνη τη λύπη μου ούτε να με παρηγορήσει, αλλά μόνος μου ως άνθρωπος τα υπέστην αυτά εγώ. Όπως και όταν αλλού λέει: «Πάτησα το πατητήρι ολομόναχος και κανένας από τα έθνη δεν με βοήθησε», έτσι και εδώ, ούτε κάποιον να με συμπονέσει βρήκα ούτε να με παρηγορήσει (αν και βέβαια είχε να τον συμπονούν τους μαθητές και την αγνή μητέρα του, αλλά κρύβονταν και απομακρύνονταν από αυτόν, σύμφωνα με το «απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα»), αλλά το νόημα είναι ότι κανένας από τους εξουσιαστές άρχοντες δεν βρέθηκε να με συμπονέσει ή να με παρηγορήσει, αλλά μάλλον αντί γι' αυτά «μου έδωσαν για τροφή μου χολή και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι», και ότι «με πρόλαβαν παγίδες θανάτου και μέσα στη θλίψη μου επικαλέστηκα τον Κύριο», και λέγοντας «αν είναι δυνατόν, Πατέρα, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ», «και προς τον Θεό μου έκραξα» όταν σταυρώθηκα.

«Όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ· ας γίνει το θέλημά σου». Διότι αυτός είναι ο λόγος της ψυχής του Κυρίου, η οποία γνώριζε ότι ένα είναι το θέλημα του ενωμένου με αυτήν Θεού Λόγου και του Πατρός. Είχε, λοιπόν, ο Δεσπότης τα ιδιώματα των δούλων για χάρη των δούλων, αλλά κατά τρόπο ανώτερο από τους δούλους. Διότι ήταν Δεσπότης, παρόλο που είχε λάβει μορφή δούλου. Πεινούσε αληθινά όπως εμείς, διψούσε, νύσταζε, κοπίαζε, λυπόταν, δάκρυζε, αισθανόταν δειλία, αγωνιούσε, αλλά εκουσίως. Όταν ο ίδιος ήθελε, παραχωρούσε στην ανθρώπινη φύση του να ενεργεί τα δικά της ιδιώματα κατά τρόπο άμεμπτο, κι αυτό πάλι ανώτερα από εμάς· έτρωγε, έπινε, κοιμόταν, συνομιλούσε όπως ακριβώς εμείς, αλλά τα πάντα αναμάρτητα· αυτό ήταν το ανώτερο από εμάς. Διότι σε ποιον από εμάς θα μπορούσε να βρεθεί απόλυτα το άμεμπτο στα φυσικά και αδιάβλητα πάθη; Έπασχε για εμάς, πονούσε με το κάρφωμα και την έκταση πάνω στον σταυρό, και τέλος πέθανε· αλλά για εκείνον ήταν εκούσιο και το πάθος και ο πόνος και ο θάνατος. Έπασχε η σάρκα, πονούσε φυσικά η ψυχή λόγω της συνάφειάς της με αυτήν —διότι από την ψυχή προέρχεται η αίσθηση στη σάρκα—· όμως η Θεότητα που βρισκόταν και στα δύο ούτε έπασχε ούτε πονούσε· διότι το θείο είναι ανώτερο από τέτοια πράγματα. Η ψυχή χωρίστηκε από τη σάρκα, αλλά η Θεότητα παρέμεινε αχώριστη και από τα δύο. Αφού ο Κύριος έπαθε, πέθανε και τάφηκε, αποτίναξε τη φθορά και όσα ανήκουν στη φθορά· και αφού μετέβαλε το σώμα του σε άφθαρτο, και προσέλαβε πάλι τη δική του ψυχή με εξουσία ως Θεός, αναστήθηκε την τρίτη ημέρα.

Τώρα όμως ο τρόπος της ευεργεσίας, που εκπληρώθηκε από τον Ίδιο αφού προηγήθηκαν άπειροι ιδρώτες, απέδειξε πόσο μεγάλη και ανέκφραστη είναι η αγάπη του Σωτήρα για εμάς. Γι' αυτό χρειάστηκε τόσο μεγάλη μέριμνα, ώστε όπως καταδέχθηκε να υποστεί δεινά πάθη, έτσι και να δείξει ότι έπαθε. Αυτό έγινε για να μη θεωρηθεί ότι υπέμεινε την υπέρ ημών αγωνία χωρίς πόνο και ότι διέθετε σώμα απρόσβλητο από κάθε πόνο, είτε επειδή είχε συσταθεί και δημιουργηθεί έτσι εξ αρχής είτε κατά την ίδια τη στιγμή που δεχόταν τα πάθη, ώστε να δέχεται τα χτυπήματα, αλλά να μην πονά καθόλου. Διακηρύσσει την ανθρώπινη αδυναμία και καθιστά φανερή την οδύνη, λέγοντας: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου», και «Αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο»· και λούζεται στον ιδρώτα και αγωνιά καθώς πλησιάζει στο πάθος. Υπάρχουν μάλιστα ορισμένοι που θεώρησαν ότι ο Σωτήρας πόνεσε περισσότερο από τον καθένα, εφόσον διέθετε σώμα απολύτως καθαρό από κάθε νόσο και ασυνήθιστο στις οδύνες. Άλλωστε, υπέστη μόνος Του την τιμωρία για όλη την οικουμένη ως αντίβαρο για κάθε αμαρτία. Αλλά και όπως ακριβώς ξεπέρασε το ανθρώπινο γένος στην ομορφιά, έτσι και όταν πέθαινε η μορφή του είχε αλλοιωθεί και είχε καταπονηθεί περισσότερο από όλους τους νεκρούς ανθρώπους, διότι λέγει: «Η όψη του ήταν άδοξη, και η μορφή του υπολειπόταν σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων». Έτσι, λοιπόν, ήταν φυσικό επακόλουθο να δοκιμάσει και μεγαλύτερες οδύνες σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους.

Γι' αυτό και έλεγε: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου». Υποτάσσοντας δε τη θέληση στον Θεό και Πατέρα, είπε: «Όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ». Μάλλον δε, τα πάντα έπραξε για χάρη της, ώστε να την αποκτήσει και να την πείσει να τον θέλει. Επειδή, ενώ σε όλα τα δικά μας, εννοώ δηλαδή την ψυχή και το σώμα και τα υπόλοιπα, ακόμη και αν δεν το θέλαμε, ήταν κύριος ως δημιουργός και δεσπότης, τη θέληση και τη γνώμη μας δεν την εξουσίαζε καθόλου εξαιτίας του αυτεξουσίου. Αντίθετα, αυτή ήταν κατά κράτος υποδουλωμένη στον πονηρό και αποδεχόταν με τη θέλησή της τη δουλεία.

Για να μάθεις ότι ο Σωτήρας δεν έχει την ικανότητα να αγιάζει ως άνθρωπος, αλλά ως Θεός· και χάρη στη θεία δύναμη, την οποία κατέχει από κοινού με τον Πατέρα. Αυτό ακριβώς θέλοντας να φανερώσει και ο ίδιος ο Κύριος, όταν τελούσε το μυστήριο, κοίταζε προς τον ουρανό και επεδείκνυε τον άρτο στον Πατέρα. Για τον ίδιο λόγο φαίνεται ότι επιτελεί και ορισμένα από τα θαύματα με αυτόν τον τρόπο, υπό τον τύπο της προσευχής προς τον Θεό, προκειμένου να δείξει πως τέτοια έργα δεν προέρχονται από την ανθρώπινη φύση, κατά την οποία είχε Μητέρα επί της γης, αλλά από την ίδια του τη θεότητα, κατά την οποία είχε τον Θεό ως Πατέρα. Και όταν πάλι επρόκειτο να ανεβεί στον σταυρό, θέλοντας να υποδηλώσει τις δύο θελήσεις του, τη θεία και την ανθρώπινη, τη μεν θέληση της δικής του θεότητας την απέδιδε στον Πατέρα, ενώ τη θέληση της ανθρωπότητας έλεγε πως είναι δική του θέληση: «Όχι όπως εγώ θέλω, λέει, αλλά όπως εσύ», και: «Ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου.» Διότι το γεγονός ότι και ο ίδιος επιθυμούσε αυτή τη θέληση την οποία απέδιδε στον Πατέρα, ήταν φανερό ακόμη και από αυτά ακριβώς τα λόγια, στα οποία φαίνεται να διαχωρίζει τη δική του θέληση από τη θέληση του Πατέρα. Διότι το «Ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου» έδειχνε ότι συμφωνούσε και ότι ήθελε τα ίδια πράγματα. Και ήταν επίσης φανερό, όταν επιτίμησε τον Πέτρο που απευχόταν τον σταυρό και τον θάνατό του· και ακόμη στα όσα έλεγε: «Με μεγάλη επιθυμία επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας, προτού να πάθω.»

Το ίδιο νόημα έχει και το: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως εσύ». Διότι γνώρισμα μεν της ανθρώπινης φύσης ήταν να δειλιάζει μπροστά στον θάνατο, της θείας δε όχι μόνο να μην ταράζεται καθόλου με την παρουσία του, αλλά και να τον καθιστά έργο ευδοκίας για τη σωτηρία του ανθρώπινου φυράματος.

Έπειτα προλέγει και το πάθος: «Θα πλύνει με κρασί τη στολή του και με αίμα σταφυλιού το ένδυμά του· χαροποιοί θα είναι οι οφθαλμοί του από το κρασί και λευκά τα δόντια του». Και το μεν σώμα του το ονομάζει στολή, το δε αίμα κρασί· επειδή και το μυστικό κρασί ο Δεσπότης το ονόμασε αίμα. Ακούμε άλλωστε και τον ευαγγελιστή να διδάσκει ότι, όταν ο στρατιώτης κέντησε με τη λόγχη την πλευρά του, βγήκε αίμα και νερό, και αυτοί οι κρουνοί έρρευσαν μέσα από το σώμα του. Για τον λόγο αυτό λέει: «Θα πλύνει με κρασί τη στολή του και με αίμα σταφυλιού το ένδυμά του». Έπειτα, δείχνοντας την ευφροσύνη που θα προκύψει από το πάθος, προσθέτει: «χαροποιοί οι οφθαλμοί του από το κρασί»· διότι ευφροσύνη της οικουμένης είναι το σωτήριο πάθος. Και ότι έτσι ονόμασε το πάθος, μάρτυρας είναι ο ίδιος ο Κύριος που λέει: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι»· έτσι είπε και στους γιους του Ζεβεδαίου: «Μπορείτε να πιείτε το ποτήρι που εγώ πρόκειται να πιω;». Επομένως, το ότι οι οφθαλμοί γίνονται χαροποιοί δηλώνει την ευφροσύνη μετά το πάθος· διότι μετά το πάθος και την ανάσταση οι μαθητές απεστάλησαν σε όλη την οικουμένη, προσφέροντας τη σωτηρία σε όσους πιστεύουν. Το δε διαυγές και καθαρό της διδασκαλίας το παρομοίασε με λευκότατα δόντια· διότι λέει: «Λευκά τα δόντια του πιο πολύ και από το γάλα». Αυτά, λοιπόν, προείπε ο πατριάρχης ευλογώντας τον Ιούδα.

Αναχωρεί δε ιδιαιτέρως για να προσευχηθεί. Διότι η προσευχή απαιτεί ησυχία και απομόνωση. «Και αφού παρέλαβε τον Πέτρο και τους δύο υιούς του Ζεβεδαίου, άρχισε να λυπείται και να αδημονεί· τότε τους λέγει: Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου· μείνετε εδώ και γρηγορείτε μαζί μου. Και αφού προχώρησε λίγο, έπεσε με το πρόσωπό του στη γη, προσευχόμενος και λέγοντας: Πατέρα μου, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο. Πλην όμως όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ». Δεν παραλαμβάνει όλους τους μαθητές, αλλά τους τρεις στους οποίους έδειξε τη δόξα του στο Θαβώρ, για να μη σκανδαλιστούν βλέποντάς τον να προσεύχεται και να αγωνιά· όμως και αυτούς τους αφήνει, και απομακρύνεται για να προσευχηθεί εντελώς μόνος. Κατά θεία οικονομία δε λυπείται και αγωνιά, για να πιστοποιήσει ότι ήταν αληθινά άνθρωπος. Διότι είναι ίδιον της ανθρώπινης φύσης να δειλιάζει μπροστά στον θάνατο· επειδή και ο θάνατος εισήλθε παρά φύσιν, και γι' αυτό η φύση τον αποφεύγει· συγχρόνως δε, για να ξεγελάσει τον διάβολο, ώστε να του επιτεθεί ως σε απλό άνθρωπο για να τον θανατώσει, και έτσι να συντριβεί. Άλλωστε, αν ο Κύριος όρμουσε από μόνος του προς τον θάνατο, θα έδινε στους Ιουδαίους τη δικαιολογία ότι δεν αμάρτησαν σκοτώνοντας αυτόν που έσπευσε οικειοθελώς προς το πάθος.