Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 27:52

Γιατί η ανάσταση του Κυρίου ονομάστηκε όγδοη; Επτά φορές βρίσκουμε ανάσταση νεκρών στη θεία Γραφή, και μετά τους επτά, όγδοος αναστήθηκε εκ νεκρών ο Κύριος, ο οποίος ήγειρε τους επτά. Πριν από την εκ νεκρών ανάσταση του Κυρίου έγιναν μόνο επτά αναστάσεις νεκρών. Πρόσεχε, σε παρακαλώ, και αρίθμησε την κάθε ανάσταση. Πρώτη ανάσταση εκ νεκρών στην Παλαιά Διαθήκη, είναι αυτή του υιού της χήρας τον οποίο ανέστησε ο Ηλίας στα Σάρεπτα. Δεύτερη ανάσταση, αυτή του υιού της Σουμανίτιδας τον οποίο ήγειρε ο μακάριος Ελισσαίος. Τρίτη ανάσταση, αυτή του στρατιώτη τον οποίο έθαψαν κοντά στον Ελισσαίο· και ο νεκρός, μόλις άγγιξε τα οστά του προφήτη, αναπήδησε έτσι σαν από φωτιά. Τέταρτη ανάσταση, στην Καινή Διαθήκη, αυτή της θυγατέρας του αρχισυνάγωγου. Πέμπτη ανάσταση, αυτή του υιού της χήρας που μεταφερόταν πάνω στη σορό. Έκτη ανάσταση, ο τετραήμερος Λάζαρος. Έβδομη ανάσταση, όταν 〈πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων〉 αναστήθηκαν. Όγδοη ανάσταση, η ανάσταση του Κυρίου. Επειδή λοιπόν γι' αυτήν προφήτευαν παλαιότερα οι προφήτες, 〈για το τέλος, υπέρ της όγδοης.〉 Και γιατί προσεύχονταν και προφήτευαν γι' αυτήν;

Και γενικά, όλα όσα έχουν ειπωθεί για τον Ιούδα θα βρεις ότι προφητεύουν την παρουσία του Σωτήρος. Διότι ο φιλομαθής, διαβάζοντας λίγο λίγο, μπορεί να κατανοήσει τα όσα έχουν ειπωθεί γι' αυτόν. Για να μην διηγούμαστε όμως ολόκληρη την ιστορία, ας ακούσουμε τον Απόστολο που λέει: «διότι είναι πρόδηλο ότι εκ της φυλής Ιούδα ανέτειλε ο Κύριός μας». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο συνέβησαν όσα συνέβησαν, για να καταστήσουν φανερό τον Δημιουργό μέσω του δικού του έργου. Διότι ποιος, βλέποντας ένα πλοίο να κατευθύνεται άριστα, δεν αναλογίζεται τον κυβερνήτη; Και βλέποντας ένα άρμα να προχωρά ομαλά και να καθοδηγείται με επιδέξια ηνία, δεν σκέπτεται τον ηνίοχο; Εάν λοιπόν αυτά ισχύουν στα ανθρώπινα έργα, τι θα μπορούσαμε να πούμε για τα παράδοξα του Σωτήρος; Διότι βλέπουμε τα φοβερά και παράδοξα δημιουργήματά του· όπως τις τρικυμίες της θάλασσας και τις κινήσεις των ανέμων που προσκρούουν σε αυτήν, τον κύκλο του ήλιου, την πορεία της σελήνης και τη διάταξη των αστέρων. Και ποιος δεν φοβήθηκε, όταν «το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε από πάνω έως κάτω», όταν ο ήλιος, μη αντέχοντας το ανοσιούργημα, από φόβο απέσυρε το φως του, ή όταν «οι πέτρες σχίστηκαν και τα μνημεία ανοίχτηκαν» και οι αναπαυόμενοι νεκροί αναστήθηκαν και οι εχθροί φοβήθηκαν από το πρόσωπό του; Γι' αυτό και παρά τη θέλησή τους ομολογούσαν ότι «αληθώς Υιός Θεού ήταν ούτος». Και γενικά «τα περισσότερα από τα έργα του είναι απόκρυφα». «

Αυτός που λέει: «Γιατί διαλογίζεστε πονηρά μέσα σας;», Αυτός που γνωρίζει τους διαλογισμούς, μήπως δεν γνωρίζει το τρίψιμο των σταχυών; Καινοφανής νεκρός, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Οι μεν άλλοι νεκροί, σαν να περιβάλλονταν από δεσμά, οδηγούνταν καθ' οδόν στη φυλακή του άδη· ο Ιησούς όμως έγινε για εμάς νεκρός, και κατέβηκε στα καταχθόνια ανάμεσα στους νεκρούς· και πηγαίνοντας ανάμεσα στους νεκρούς, όχι μόνο ήταν ελεύθερος, αλλά έγινε και ελευθερωτής των νεκρών. Και για να μάθεις ότι έγινε και ελευθερωτής των νεκρών, άκουσε τα Ευαγγέλια που λένε: «Και ανέστησε πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων». Τοποθετήθηκε σε μνήμα, και πολλά μνήματα ανοίχτηκαν. Ήταν, λοιπόν, ο ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς, τον οποίο εγκατέλειψαν και οι γνώριμοί του. Λέει δε το Ευαγγέλιο ότι όλοι οι μαθητές, αφού τον άφησαν, έφυγαν. Όσο ακόμη ζει τον εγκαταλείπουν φεύγοντας, και αφού σταυρώθηκε πεθαίνουν υπέρ αυτού· επειδή τίποτε δεν απέμεινε στον σταυρό, αλλά μετά τον σταυρό ανέλαβε πάλι τη ζωή.

Έτσι και η αιμορροούσα γυναίκα, επειδή πίστεψε και άγγιξε μόνο το κράσπεδο, θεραπεύτηκε· και η μεν θάλασσα, που άφριζε από τα κύματα, υπάκουσε στον σαρκωθέντα Λόγο και έπαυσε την τρικυμία· ο δε εκ γενετής τυφλός θεραπεύτηκε από τον Λόγο με το πτύσμα της σάρκας. Και το ακόμη μεγαλύτερο και πιο παράδοξο (διότι ίσως αυτό σκανδάλισε και τους πιο ασεβείς), ενώ ο Κύριος ήταν κρεμασμένος πάνω στον ίδιο τον σταυρό (διότι δικό Του ήταν το σώμα και μέσα σε αυτό βρισκόταν ο Λόγος), ο μεν ήλιος σκοτίστηκε, η δε γη σείστηκε, οι πέτρες σχίστηκαν, το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε και πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν.

Επομένως, δεν είναι δυνατόν να εγκαταλειφθεί από τον Πατέρα ο Κύριος, ο οποίος βρίσκεται πάντοτε σε Αυτόν, και πριν εκφέρει τον λόγο, και όταν έβγαζε αυτή τη φωνή. Αλλά ούτε είναι θεμιτό πάλι να λέγεται ότι δειλιάζει ο Κύριος, εξαιτίας του οποίου οι θυρωροί του άδη τρόμαξαν και εγκατέλειψαν τον άδη· και τα μεν μνήματα άνοιξαν, πολλά δε σώματα των αγίων αναστήθηκαν και εμφανίστηκαν στους δικούς τους. Ας φιμωθεί, λοιπόν, κάθε αιρετικός, και ας φοβάται να λέει ότι δειλιάζει ο Κύριος, τον οποίο ο θάνατος αποφεύγει όπως ο δράκοντας, τον οποίο τρέμουν οι δαίμονες, και φοβάται η θάλασσα· εξαιτίας του οποίου οι ουρανοί σχίζονται και όλες οι δυνάμεις σαλεύονται. Διότι, ιδού, ενώ Εκείνος έλεγε, «Γιατί με εγκατέλειψες;», ο Πατέρας αποδείκνυε ότι, όπως πάντοτε, έτσι και τότε βρισκόταν σε Αυτόν. Επειδή η γη, αναγνωρίζοντας τον Δεσπότη που μιλούσε, αμέσως άρχισε να τρέμει, και το καταπέτασμα σκιζόταν, ο ήλιος κρυβόταν, και οι πέτρες διαρρηγνύονταν, και τα μεν μνημεία, όπως προείπα, άνοιγαν, οι δε νεκροί που βρίσκονταν μέσα σε αυτά εγείρονταν· και το πλέον αξιοθαύμαστο είναι ότι οι παριστάμενοι τότε, οι οποίοι προηγουμένως Τον αρνούνταν, ύστερα, βλέποντας αυτά, ομολογούν ότι Αυτός είναι αληθινά ο Υιός του Θεού.

Επομένως, δεν είναι δυνατόν να εγκαταλειφθεί από τον Πατέρα ο Κύριος, εφόσον βρίσκεται πάντοτε μέσα σε Αυτόν, και πριν να πει τα λόγια αυτά και όταν άφηνε αυτή τη φωνή. Αλλά ούτε είναι θεμιτό να πούμε πάλι ότι δείλιασε ο Κύριος, εμπρός στον οποίο «οι πυλωροί του άδη τρόμαξαν» και εγκατέλειψαν τον άδη, και «τα μνήματα άνοιξαν, και πολλά σώματα των αγίων αναστήθηκαν και εμφανίστηκαν» στους δικούς τους. Ας φιμωθεί, λοιπόν, κάθε αιρετικός και ας φοβάται να λέει ότι δείλιασε ο Κύριος, τον οποίο ο θάνατος ως δράκοντας αποφεύγει, τον οποίο τρέμουν οι δαίμονες και φοβάται η θάλασσα, για τον οποίο «οι ουρανοί σχίζονται» και όλες «οι δυνάμεις σαλεύονται». Διότι, ιδού, ενώ ο ίδιος έλεγε «γιατί με εγκατέλειψες;», ο Πατέρας αποδείκνυε ότι, όπως πάντοτε, έτσι και τότε βρισκόταν μέσα σε Αυτόν. Διότι η γη, αναγνωρίζοντας τον Δεσπότη που ομιλούσε, αμέσως άρχισε να τρέμει και το καταπέτασμα να σχίζεται, ο ήλιος κρυβόταν και οι πέτρες διαρρηγνύονταν και τα μνημεία, όπως προείπα, άνοιγαν, ενώ οι νεκροί που βρίσκονταν μέσα σε αυτά εγείρονταν· και το πιο θαυμαστό είναι ότι οι τότε παρευρισκόμενοι, οι οποίοι προηγουμένως τον αρνούνταν, βλέποντας ύστερα αυτά τα γεγονότα ομολογούν ότι «αληθώς αυτός είναι ο Υιός του Θεού».

Αυτό όμως δεν εξελίχθηκε σύμφωνα με τη θέληση του διαβόλου· διότι τον θάνατο που φοβόταν ότι θα συμβεί, αυτόν ακριβώς υπέστη ο Κύριος, και έτσι εκείνος σκυλεύθηκε· και, ενώ νόμισε ότι κρατά τον Χριστό στην εξουσία του θανάτου, ο ίδιος αποδείχθηκε μάλλον νεκρός· και, ενώ καυχήθηκε ότι έστησε ενέδρα σε άνθρωπο, έγινε αιτία να γνωριστεί Εκείνος ως Θεός. Διότι, μόλις απέθανε, η μεν κτίση έμεινε χωρίς ήλιο, το δε καταπέτασμα του ναού εσχίσθη, η γη εσείσθη και οι πέτρες εσχίσθησαν, ενώ οι στρατιώτες, μαζί με τους πυλωρούς του άδη, κατελήφθησαν από τρόμο. Από τα γεγονότα αυτά μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι δεν επρόκειτο πλέον για άνθρωπο, αλλά αληθινά για τον Θεό εν σώματι, όπως ακριβώς έλεγαν και όσοι τα έβλεπαν: «Αληθινά αυτός είναι Υιός Θεού». Διότι και πολλά μνημεία ανοίχθηκαν, και αναστήθηκαν οι νεκροί τους.

Εφόσον δε μόλις τόλμησε να στραφεί εναντίον του Κυρίου, βλέπει τον εαυτό του να έχει εκδιωχθεί από τα πάντα, να καταπατείται από όλους και να συντρίβεται κάτω από τα πόδια μας· το μέγα όμως και παράδοξο είναι ότι, ενώ ο Κύριος κρεμόταν πάνω στον ίδιο τον σταυρό (διότι δικό Του ήταν το σώμα και μέσα σε αυτό βρισκόταν ο Λόγος), ο μεν ήλιος σκοτείνιασε, η δε γη σείστηκε, οι πέτρες σχίστηκαν, το καταπέτασμα του ναού σκίστηκε και πολλά σώματα των κεκοιμημένων αναστήθηκαν· και κανείς, όπως τολμούν τώρα οι Αρειανοί, δεν διαλογίστηκε εάν πρέπει να υπακούει στον σαρκωθέντα Λόγο· αλλά, αν και έβλεπαν άνθρωπο, αναγνώριζαν ότι Αυτός είναι ο Δημιουργός τους· και ενώ άκουγαν ανθρώπινη φωνή, δεν έλεγαν εξαιτίας του ανθρώπινου στοιχείου ότι ο Λόγος είναι κτίσμα· αλλά μάλλον έτρεμαν και αναγνώριζαν εξίσου καλά ότι μιλούσε μέσα από άγιο ναό· διότι η κτίση δεν προσκυνά κτίσμα· ούτε πάλι εξαιτίας της σάρκας αρνήθηκε η κτίση να προσκυνήσει τον Κύριό της, αλλά έβλεπε στο σώμα τον ίδιο τον δημιουργό της· και στο όνομα του Ιησού Χριστού κάθε γόνατο λύγισε και θα λυγίσει, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός· διότι η σάρκα δεν έφερε αδοξία στον Λόγο· μη γένοιτο· αλλά μάλλον αυτή δοξάστηκε από Αυτόν· ούτε, επειδή ο Υιός που υπάρχει σε μορφή Θεού ανέλαβε μορφή δούλου, ελαττώθηκε ως προς τη θεότητα, αλλά μάλλον και ο ίδιος έγινε ελευθερωτής κάθε σάρκας και κάθε κτίσης· ο Οποίος και ενώ σταυρωνόταν, μαρτυρούνταν ως Δεσπότης της κτίσης· καθώς ο μεν ήλιος απέσυρε τις ακτίνες του, και η γη έτρεμε, οι δε πέτρες σχίζονταν, και οι δήμιοι αναγνώρισαν ότι αληθινά Υιός Θεού είναι ο σταυρωθείς· διότι το σώμα που έβλεπαν δεν ανήκε σε κάποιον κοινό άνθρωπο, αλλά στον Θεό· βρισκόμενος στο οποίο, ακόμη και όταν σταυρωνόταν, ανέστησε νεκρούς· τότε που και ο ήλιος, αγανακτώντας και μη αντέχοντας τις σωματικές ύβρεις που συνέβαιναν εις βάρος του κοινού Δεσπότη των πάντων, τις οποίες ο ίδιος υπέμεινε εκούσια για εμάς, αποστράφηκε· και αποσύροντας τις ακτίνες του, κατέστησε εκείνη την ημέρα χωρίς ήλιο.

Απόκριση. Για να δείξει τη δύναμή του, και να εκφοβίσει τους Ιουδαίους, και να τους οδηγήσει στην πίστη. Διότι αυτή η φωνή έσχισε τις πέτρες, έσκισε το καταπέτασμα του ναού, έσεισε τη γη και άνοιξε τα μνήματα. Και ούτε έτσι κατανόησαν οι αγνώμονες Ιουδαίοι.

Ματθ. 27, 51-54 «Σείστηκε» δε «και η γη», σημαίνοντας τη μετάβαση προς το καλύτερο ή και δείχνοντας την αγανάκτηση εναντίον εκείνων που τον ύβρισαν. Το δε ότι σχίστηκαν οι πέτρες είναι σημείο του ότι άνοιξε η «λίθινη καρδιά» των εθνών για την υποδοχή του ευαγγελικού σπόρου. Οι δε άγιοι που αναστήθηκαν και εμφανίστηκαν στους «πολλούς δεν» έλαβαν μόνο εκείνοι πρόωρα το χάρισμα της ανάστασης, αλλά αυτό έγινε ως σημείο ότι καταργήθηκε ο θάνατος διά του θανάτου του Χριστού. Σε αυτό νομίζω ότι απέβλεπε και ο νόμος όταν πρόσταζε αυτόν που φόνευσε ακούσια και διέφυγε, να επιστρέψει και πάλι στην πατρίδα του μετά τον θάνατο του αρχιερέα· διότι ο θάνατος του Χριστού απέδωσε σε εμάς τους υποδίκους την άνοδο στην άνω Ιερουσαλήμ. «Σείστηκε η γη», σημαίνοντας τη μετάβαση των πραγμάτων προς το καλύτερο, δείχνοντας ταυτόχρονα την αγανάκτηση του Θεού κατά εκείνων που τον ύβρισαν. Το δε ότι σχίστηκαν οι πέτρες δηλώνει ότι άνοιξαν οι ψυχές των εθνικών για να αποδεχθούν την πίστη του Χριστού. Ενώ οι άγιοι που αναστήθηκαν και εμφανίστηκαν σε «πολλούς» σημαίνουν ότι καταργήθηκε ο θάνατος διά του θανάτου του Χριστού.

Φαίνεται δε ότι μέσω αυτών ο Προφήτης μάς υποδηλώνει τον σεισμό, ο οποίος, όπως λένε οι ιερουργοί των ευαγγελικών κηρυγμάτων, συνέβη κατά την ύψωση στον τίμιο σταυρό. Διότι ο Προφήτης, βέβαια, αναφέρει σε αυτά το γεγονός με περισσότερες λεπτομέρειες. Ο σοφότατος όμως σε μας Ματθαίος, συντομεύοντας την αφήγηση, λέει τα εξής: «Ο δε Ιησούς, αφού έκραξε πάλι με μεγάλη φωνή, παρέδωσε το πνεύμα. Και ιδού το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε στα δύο από πάνω μέχρι κάτω, και η γη σείστηκε, και οι πέτρες σχίστηκαν, και τα μνημεία ανοίχτηκαν, και πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν.» Επειδή δε πρέπει να δώσουμε στα γεγονότα μια εύλογη ερμηνεία, φαίνεται ότι το να διαρρηγνύονται οι πέτρες και να φράσσονται οι φάραγγες υποδηλώνει αφενός την πώρωση των Ιουδαίων και αφετέρου τη μεταστροφή προς το καλύτερο εκείνων που λάτρευαν τα είδωλα. Διότι αυτοί που προσκύνησαν την κτίση παρά τον Κτίσαντα, απέκτησαν καρδιά σαν πέτρινη, σκληρή και άτεγκτη, όμοια με πέτρες που δεν φέρουν κανένα καρπό. Αλλά τι είπε γι' αυτούς ο Θεός μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ; «Και θα αποσπάσω την πέτρινη καρδιά τους από τη σάρκα τους, και θα τους δώσω καρδιά σάρκινη, για να γνωρίσουν ότι εγώ είμαι ο Κύριος.» Επομένως, σχίστηκαν οι καρδιές των πλανεμένων, καθώς ο Θεός τις διάνοιγε, ώστε να δεχθούν τον λόγο του σωτήριου κηρύγματος.

Αλλά είναι αδύνατον, λέει κάποιος, να αναστηθούν οι νεκροί. Και όμως ο Ελισσαίος ανέστησε δύο φορές, και ενώ ζούσε και αφού είχε πεθάνει. Έπειτα, πιστεύουμε ότι ενώ ο Ελισσαίος ήταν νεκρός, τον άγγιξε ένας νεκρός που ρίφθηκε επάνω του και αναστήθηκε, και ο Χριστός άραγε δεν έχει αναστηθεί από τους νεκρούς; Αλλά εκεί, ο νεκρός που άγγιξε τον Ελισσαίο αναστήθηκε και ο ίδιος που τον ανέστησε παρέμεινε ομοίως νεκρός, ενώ εδώ και ο δικός μας Νεκρός αναστήθηκε, και πολλοί νεκροί που ούτε καν τον άγγιξαν αναστήθηκαν. Διότι πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν, και βγαίνοντας από τα μνήματα μετά την ανάστασή Του, εισήλθαν στην αγία πόλη (είναι προφανές δε ότι πρόκειται για αυτήν, στην οποία βρισκόμαστε τώρα) και εμφανίστηκαν σε πολλούς. Ανέστησε λοιπόν ο Ελισσαίος νεκρό, αλλά δεν κυριάρχησε στην οικουμένη. Ανέστησε ο Ηλίας νεκρό, αλλά δεν εκδιώκονται δαίμονες στο όνομα του Ηλία. Δεν κακολογούμε τους προφήτες, αλλά ανυμνούμε περισσότερο τον Δεσπότη τους. Διότι δεν προβάλλουμε τα δικά μας κατηγορώντας εκείνα (διότι και εκείνα δικά μας είναι), αλλά μέσω όσων συνέβησαν σε αυτούς επιβεβαιώνουμε τα δικά μας.

Αλλά αποκρίνονται οι Ιουδαίοι και λέγουν: συγκατέβηκε με τον Ιωνά η δύναμη του Θεού στον άδη, ενώ αυτός κλονιζόταν. Έπειτα, ενώ ο Κύριος στέλνοντας μαζί τη δύναμή Του σε έναν δικό Του δούλο τού παρέχει τη ζωή, ο Ίδιος άραγε δεν μπορεί να την παράσχει στον εαυτό Του; Εάν εκείνο είναι πιστευτό, και τούτο είναι πιστευτό. Εάν τούτο είναι απίστευτο, και εκείνο είναι απίστευτο. Σε εμένα βεβαίως και τα δύο είναι εξίσου πιστευτά. Διότι πιστεύω ότι και ο Ιωνάς διαφυλάχθηκε. Επειδή τα πάντα είναι δυνατά στον Θεό. Πιστεύω ότι και ο Χριστός έχει αναστηθεί εκ νεκρών. Διότι έχω πολλές μαρτυρίες περί αυτού, τόσο από τις θείες Γραφές όσο και από τη μέχρι σήμερα ενέργεια του Αναστάντος, ο οποίος μόνος κατέβηκε στον άδη, αλλά ανέβηκε μαζί με πολλούς. Διότι κατήλθε στον θάνατο, και πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν δι' Αυτού.

Και πολλές Γραφές μαρτυρούν περί της αναστάσεως των νεκρών. Διότι υπάρχουν και άλλα περισσότερα χωρία περί αυτού. Αλλά τώρα, μόνο ως υπενθύμιση προσπερνάμε την τετραήμερη ανάσταση του Λαζάρου, προσπερνάμε δε λόγω του λίγου χρόνου και τον γιο της χήρας που αναστήθηκε. Και μόνο για υπενθύμιση ας αναφερθεί τώρα και η κόρη του αρχισυνάγωγου, ας ειπωθεί και το ότι σχίστηκαν οι πέτρες και πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν, όταν άνοιξαν τα μνήματα. Προπάντων όμως ας μνημονεύεται ότι ο Χριστός αναστήθηκε εκ νεκρών.

Και αν δεν ήταν Θεός, πώς σκοτίστηκε ο ήλιος επάνω στον σταυρό; Αν δεν ήταν σάρκα, ποιος κρεμόταν στον σταυρό; Και αν δεν ήταν Θεός, ποιος έσεισε τη γη εκ θεμελίων; Αν δεν ήταν σάρκα, τίνος τα χέρια και τα πόδια καρφώθηκαν με καρφιά; Και αν δεν ήταν Θεός, πώς σχίστηκε το καταπέτασμα του ναού και ράγισαν οι πέτρες και ανοίχτηκαν οι τάφοι;

Γι' αυτό και ο Κύριος, αφού ήλθε εν σαρκί, ανέστησε νεκρούς, ώστε αυτό που είναι από σάρκα να κοιμηθεί πάλι, μέχρι να αναστηθεί η ίδια η σάρκα και να μην πεθάνει πλέον, και να πάψει να λέει σε έναν μόνο: «έγειραι», «δεῦρο ἔξω», έως ότου έλθει και δεν πει πλέον στον ενικό «έγειραι», αλλά «εγείρεσθε πάντες», πραγματοποιώντας την καθολική ανάσταση· διότι αυτός είναι η ανάσταση των νεκρών. Διότι εδώ, μετά την ανάσταση από τους νεκρούς, δεν ανέστησε κανέναν παρά μόνο από όσους είχαν πεθάνει πρόσφατα. Διότι αναστήθηκαν μαζί του «πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων και εμφανίστηκαν σε πολλούς», «εισερχόμενοι μαζί του στον νυμφώνα», σύμφωνα με τα γεγραμμένα στο ευαγγέλιο. Και δεν είπε ότι αναστήθηκε μέρος των σωμάτων των αγίων, αλλά τα σώματα των αγίων· και «εμφανίστηκαν σε πολλούς», χωρίς να είναι άλλοι από αυτούς που είχαν πεθάνει, αλλά αναγνωρίζονταν από τους οικείους τους, διότι δεν είχαν πεθάνει πριν από πολλά χρόνια. Θέλοντας δε ο Κύριός μας να δείξει και σε άλλους το θαύμα, επιτελούσε εκείνα τα δυσχερή δείχνοντάς τα ως ευχερή. Και όταν μεν έρχεται προς την κοπέλα που είχε πεθάνει πρόσφατα, τη θυγατέρα του αρχισυναγώγου, επειδή είχε πεθάνει εκείνη ακριβώς την ώρα, καταδέχθηκε να της πει: «ανάστηθι ἡ παῖς»· ισχυροποιώντας με το «ανάστηθι» το ήδη νεκρωμένο, επειδή ήταν ακόμη στην κλίνη.

Γι' αυτό δεν μεταχειρίστηκε προς τον Πιλάτο κομπασμούς και μεγαλόστομα λόγια, για να μην τον εξοργίσει και αποτύχει στο αίτημά του· ούτε του λέει: Δώσε μου το σώμα του Ιησού, ο οποίος πριν από λίγο σκοτείνιασε τον ήλιο, έσχισε τις πέτρες, έσεισε τη γη, άνοιξε τα μνήματα και έσχισε το καταπέτασμα του ναού. Τίποτα τέτοιο δεν λέει στον Πιλάτο.

Διότι σε αυτόν υπάρχει και θάνατος και πρόσκαιρη φθορά, εξαιτίας της λύσεως που του επιφέρθηκε διά της παρακοής του Αδάμ. Το ότι δε ομιλεί για τις μελλοντικές ευεργεσίες που πρόκειται να τελειωθούν σε αυτόν, υποδηλώνει μέσω της υποσχέσεως αυτό που πρόκειται να εκπληρωθεί, λέγοντας: «τότε θα πραγματοποιηθεί ο λόγος που έχει γραφεί, κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος», ώστε να σημάνει την ανάσταση των νεκρών που πρόκειται να συμβεί τότε· διότι, επειδή ο θάνατος κατεπόθη εν μέρει κατά την ανάσταση του Χριστού και εκείνων που αναστήθηκαν μαζί του («διότι αναστήθηκαν πολλά σώματα των αγίων, όπως λέγει το ευαγγέλιο, και εισήλθαν μαζί του στην αγία πόλη»), τότε πλέον καταπίνεται εις νίκος, όταν αφανιστεί καθολικά από όλους.

Από πού λοιπόν προέρχεται η ονομασία του Κρανίου; Επειδή εκεί βρέθηκε το κρανίο του πρωτόπλαστου ανθρώπου και εκεί βρισκόταν εναποτεθειμένο το λείψανό του, για τον λόγο αυτόν ονομάστηκε Κρανίου Τόπος. Επάνω σε αυτόν, όταν σταυρώθηκε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, με το νερό και το αίμα που έρρευσαν από αυτόν μέσω της λογχισμένης πλευράς του, έδειξε αινιγματωδώς τη σωτηρία μας, αρχίζοντας από την απαρχή του ανθρωπίνου φυράματος να ραντίζει τα λείψανα του προπάτορα, ώστε να υποδείξει και σε εμάς τον ραντισμό του ιδίου αυτού αίματος, για την κάθαρση της δικής μας κοινώσεως [μολυσμού] και της ψυχής που μετανοεί, και αποτελώντας υπόδειγμα της νέας ζυμώσεως και του καθαρισμού του ρύπου των δικών μας αμαρτημάτων, με το νερό που χύθηκε πάνω σε αυτόν που βρισκόταν θαμμένος κάτω από τον τόπο εκείνο, προσμένοντας την ελπίδα τόσο τη δική του όσο και εμών που γεννηθήκαμε από αυτόν. Γι' αυτό και εδώ εκπληρωνόταν το ρηθέν: «Έγειρε ο καθεύδων και ανάστα εκ των νεκρών και επιφαύσει σοι ο Χριστός». Διότι, έστω κι αν το λέει για εμάς που είμαστε νεκρωμένοι από τα έργα και που κοιμόμαστε στον βαθύ ύπνο της άγνοιας, εντούτοις από εκεί η αρχή αυτού του συμβολισμού περιέχει τον τρόπο. Και τούτο όχι απλώς ούτε άσκοπα· διότι αναφέρει, όπως γράφει το Ευαγγέλιο: «αναστήθηκαν πολλά σώματα των αγίων, και εισήλθαν μαζί του στην αγία πόλη», και δεν είπε ότι αναστήθηκαν οι ψυχές των αγίων, αλλά τα σώματα καθ' εαυτά των αγίων, και εισήλθαν μαζί του στην αγία πόλη και τα εξής.

Και προς πληρέστερη βεβαίωση της δικής μας ζωής, αφού ήλθε εν σαρκί και ενανθρώπησε τελειότατα για να στηρίξει την πίστη Του μέσα μας, προγνωρίζοντας την απιστία που επρόκειτο να γεννηθεί σε εσένα, Ωριγένη – αυτό ακριβώς που αμφισβητείται κυρίως από εσένα και σε πολλές αιρέσεις, όμοιες με τη δική σου απιστία, των Μανιχαίων και των Μαρκιωνιστών –, και αφού τελικά τελειοποίησε τα πάντα στον εαυτό Του για τη βεβαίωση και στερέωση της πίστης και της αληθείας Του, ενήργησε ολοφάνερα. Διότι, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, ανέστησε μαζί Του πολλά σώματα αγίων, και εισήλθαν μαζί Του στην αγία πόλη, όπως έχω διηγηθεί και σε άλλα σημεία. Και δεν είπε: «αναστήθηκαν άγιοι», ώστε να μη δώσει αφορμή στις μεθοδείες της κακοτροπίας, αλλά μερίμνησε να τονίσει από τη φύση του αυτό ακριβώς που αμφισβητείται από τους απίστους για την επιβεβαίωση της δικής μας γνώσης περί της ζωής, αναφέροντας συγκεκριμένα «σώματα των αγίων». Και όχι μόνο τα ανέστησε, αλλά και εμφανίστηκαν σε πολλούς στην πόλη, στο πρόσωπο των οποίων εκπληρωνόταν μέσω της δυνάμεώς Του το ρητό «Αυτός που εξάγει τους δεσμώτες με ανδρεία», εννοώντας τις ψυχές των σωμάτων που αναστήθηκαν. Διότι αυτοί ήταν οι αιχμάλωτοι της παράταξης, οι φυλακισμένοι στον Άδη· και αναφέρει «ομοίως εκείνους που παραπικραίνουν, οι οποίοι κατοικούν σε τάφους», για να υποδηλώσει τα σώματα όσων αναστήθηκαν, και δεν είπε: «αυτούς που παραπικράνθηκαν ή αυτούς που παραπικραίνονται», αλλά «αυτούς που παραπικραίνουν».

Διότι αφενός είναι Θεός και αφετέρου άνθρωπος, και ο μεν είναι στον ουρανό, ο δε επί της γης, εξαιτίας των λειψάνων που βρίσκονται επί της γης, με εξαίρεση εκείνους που αναστήθηκαν και εισήλθαν μαζί στον νυμφώνα, όπως αναφέρει το άγιο Ευαγγέλιο: «πολλά σώματα των αγίων αναστήθηκαν και εισήλθαν μαζί Του στην αγία πόλη». Και ποια ονομάζει «αγία πόλη» αυτήν; Διότι ο λόγος εκπληρώνεται και για τις δύο, και για την επίγεια και για την επουράνια. Διότι το ότι εισήλθαν μαζί Του πρώτα στην επίγεια Ιερουσαλήμ, αυτό είναι φανερό. Όμως, πριν αναβεί ο Σωτήρας στον ουρανό, κανείς δεν είχε αναβεί, παρά μόνο όταν ανέβηκαν μαζί Του. «Διότι κανένας δεν έχει αναβεί στον ουρανό, παρά μόνο εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου». Αλλά σχετικά με αυτά, όταν φτάσαμε στο αντίστοιχο χωρίο, υποδείξαμε τις δύο φράσεις. Εάν όμως κάποιος ρωτήσει αν άραγε εισήλθαν στην Ιερουσαλήμ, ας μάθει ότι εκείνη την ημέρα, «ενώ οι θύρες ήταν κλειδωμένες, παρουσιάστηκε ο Ιησούς εκεί όπου ήταν συγκεντρωμένοι οι μαθητές, και τους λέει: ειρήνη σε εσάς». 8. Έπειτα, σχετικά με το θέμα αυτό θα πιάσω πάλι τη συνέχεια του λόγου, ότι αναγκαίως η Εκκλησία το επιτελεί αυτό, έχοντας παραλάβει την παράδοση από τους Πατέρες. Ποιος άλλωστε θα μπορέσει να καταλύσει τον θεσμό της μητέρας ή τον νόμο του πατέρα;

«Και ιδού το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε στα δύο, και η γη σείστηκε, και οι πέτρες σχίστηκαν, και τα μνημεία ανοίχθηκαν, και πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων εγέρθηκαν·» τόσα πολλά είχε τη δύναμη να ενεργήσει η δυνατή του φωνή.

Είναι δε δυνατόν να κατανοήσουμε πώς όλα αυτά, λέγω δηλαδή τα θαυμάσια του Θεού και το έλεός του, και η αλήθειά του, και η δικαιοσύνη του έφθασαν σε εκείνους που ήταν από παλιά νεκροί, και βρίσκονταν στους τάφους, και στην απώλεια, και στο σκοτάδι, και σε γη λησμονημένη, εάν αναλογιστούμε πόσων αγαθών έγινε αίτιος ο Σωτήρας και Κύριός μας σε εκείνους που βρίσκονταν από παλιά στον θάνατο, για χάρη των οποίων άλλωστε κατέβηκε σε εκείνους τους τόπους, ώστε να γίνει Κύριος όχι μόνο των ζώντων, αλλά και των νεκρών. Διότι τις αιτίες της καθόδου του μέχρι τον θάνατο τις παρουσίασε ολοκάθαρα μέσα από τα προαναφερθέντα· τα οποία εκπληρώθηκαν, σύμφωνα με τους ευαγγελιστές, όταν πολλά σώματα κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν, και μαζί με τον ίδιο τον Σωτήρα εισήλθαν στην αγία πόλη του Θεού, δηλαδή την επουράνια.

Εύλογα, λοιπόν, και όμοια με την αρχή, πραγματοποιούσε και το τέλος της αναχώρησής του από τους ανθρώπους. Διότι οι νόμοι της φιλανθρωπίας τον καλούσαν μέχρι τον θάνατο και αυτούς τους ίδιους τους νεκρούς, προκειμένου να ανακαλέσει στη ζωή και τις ψυχές όσων είχαν πεθάνει από τα παλιά χρόνια, επειδή ακριβώς ενδιαφερόταν για τη σωτηρία όλων των ανθρώπων από καταβολής κόσμου. Και για να «καταργήσει μέσω του θανάτου του εκείνον που έχει το κράτος του θανάτου», όπως διδάσκουν τα θεία λόγια, και εδώ πάλι εκπλήρωνε τη θεία Οικονομία με τρόπο μεικτό, ως άνθρωπος μεν παραχωρώντας το σώμα στη συνηθισμένη ταφή, αλλά αναχωρώντας από αυτό ως Θεός. Φωνάζοντας λοιπόν δυνατά και λέγοντας «στον Πατέρα παραδίδω το πνεύμα μου», ελεύθερος αναχώρησε από το σώμα, χωρίς καθόλου να περιμένει να τον πλησιάσει ο θάνατος, αλλά αντίθετα, καθώς ο θάνατος χρονοτριβούσε και τρόπον τινά δίσταζε, ή μάλλον υποχωρούσε και τον απέφευγε, τον καταδίωκε ο ίδιος από πίσω και τον εκδίωκε, συντρίβοντας τις αιώνιες πύλες των σκοτεινών μυχών του Άδη και διανοίγοντας για τους νεκρούς που βρίσκονταν εκεί αλυσοδεμένοι με τα δεσμά του θανάτου την αντίστροφη πορεία της ανόδου προς τη ζωή. Για τον λόγο αυτόν εγείρονταν μαζί του και οι νεκροί, και «πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων» αναστήθηκαν, εισερχόμενα μαζί του «στην αγία» και αληθινή ουράνια πόλη, όπως εύλογα έχει διακηρυχθεί από τις θείες φωνές: «κατάπιε ο θάνατος αφού κυριάρχησε, και πάλι αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο».

Διότι εγώ δεν ονομάζω θλίψη αυτήν που τώρα με περιβάλλει, ούτε τον σταυρό, ούτε τους ονειδισμούς των ανθρώπων, ούτε τις χλευασίες, ούτε βέβαια τα όσα μου συνέβησαν πριν από τον σταυρό, τα μαστιγώματα, τις ύβρεις, και όσα άλλα διέπραξαν υβριστικά εις βάρος μου οι υιοί των ανθρώπων· αλλά βλέπω, μετά την διάλυση του σώματος κατά τον ίδιο τον θάνατο και την κατάβαση στον Άδη, να πλησιάζει η εξέγερση των αντίπαλων και εχθρικών προς τον Θεό δυνάμεων. Γι' αυτό λέω: «διότι η θλίψη είναι κοντά, διότι δεν υπάρχει βοηθός». Διότι πώς δεν ήταν υπερβολική και μεγίστη εκείνη η θλίψη, στην οποία «δεν υπάρχει βοηθός»; Διότι αυτός μεν προχωρούσε για τη σωτηρία των ψυχών που βρίσκονταν στον Άδη, οι οποίες από πολλούς αιώνες περίμεναν την άφιξή του, και κατέβαινε βέβαια για να συντρίψει «χάλκινες πύλες» και να σπάσει «σιδερένιους μοχλούς» και να αφήσει ελεύθερους τους πρώην δεσμίους του Άδη, πράγμα που και έγινε, όταν «πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων» αναστήθηκαν και εισήλθαν μαζί του «στην» αληθώς «αγία πόλη» του Θεού.

Αυτός δε φαίνεται ότι αγνοεί και αυτό, μέσα από όσα γράφει ως εξής: ο απόστολος, λοιπόν, δεν τον αποκαλεί μόνο πρωτότοκο της «καινής κτίσεως», αλλά και πρωτότοκο «εκ νεκρών», για κανέναν άλλο λόγο, κατά τη γνώμη μου, παρά μόνο για να μπορέσει να γίνει κατανοητό μέσω του «πρωτότοκος των νεκρών», πώς ακριβώς λέγεται και «πρωτότοκος πάσης κτίσεως». Διότι ο Δεσπότης μας Ιησούς Χριστός δεν αναστήθηκε πρώτος από τους νεκρούς· αλλά εκείνος που αναστήθηκε μέσω του προφήτη Ελισσαίου αναστήθηκε νωρίτερα, και ο Λάζαρος αναστήθηκε πριν από τη δική Του ανάσταση, και κατά την ώρα του πάθους «πολλά σώματα των κεκοιμημένων» αναστήθηκαν. Μου φαίνεται, μάλιστα, ότι ο Μάρκελλος το έχει διατυπώσει αυτό απερίσκεπτα, εννοώ το ότι «πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων» αναστήθηκαν πριν από Αυτόν. Διότι δεν πρόσεξε ολόκληρη τη φράση του Ευαγγελίου που διδάσκει ότι «μετά την έγερσή Του» αναστήθηκαν τα σώματα των αγίων. Θα μπορούσε δε κανείς να διαπιστώσει ότι σφάλλει και στην παράθεση του αποστολικού ρητού. Διότι ο θείος απόστολος, γράφοντας στους Ρωμαίους, λέει τα εξής: «ξεχωρισμένος για το ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο προανήγγειλε μέσω των προφητών Του στις άγιες Γραφές σχετικά με τον Υιό Του, ο οποίος προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα, και ορίστηκε Υιός Θεού εν δυνάμει κατά το πνεύμα της αγιωσύνης».

Είχαμε ανάγκη από Θεό σεσαρκωμένο και νεκρωμένο, για να ζήσουμε· συννεκρωθήκαμε, για να καθαρισθούμε· συναναστηθήκαμε, επειδή συννεκρωθήκαμε· συνδοξασθήκαμε, επειδή συναναστηθήκαμε. ΚΘʹ. Πολλά βέβαια ήταν τα θαύματα εκείνου του καιρού: Θεός που σταυρώνεται, ήλιος που σκοτίζεται και πάλι αναφλέγεται (διότι έπρεπε και τα κτίσματα να συμπάσχουν με τον Κτίστη)· καταπέτασμα που σχίζεται, αίμα και ύδωρ που χύνονται από την πλευρά· το ένα ως στοιχείο ανθρώπου, το άλλο ως υπέρτερο του ανθρώπου· γη που σείεται, πέτρες που ραγίζουν για χάρη της Πέτρας, νεκροί που ανασταίνονται προς πιστοποίηση της έσχατης και κοινής αναστάσεως· τα σημεία στον τάφο, και τα γεγονότα μετά τον τάφο, ποιος άραγε θα μπορούσε να τα υμνήσει επάξια; Τίποτα όμως δεν συγκρίνεται με το θαύμα της δικής μου σωτηρίας: λίγες σταγόνες αίματος αναπλάθουν ολόκληρο τον κόσμο, και γίνονται για όλους τους ανθρώπους ό,τι η πυτιά στο γάλα, συνδέοντας και συνενώνοντάς μας σε ένα.

Και βαθύ σκότος απλώθηκε από τον σταυρό, καθώς το Φως αποχωρούσε, και το ευρύ καταπέτασμα του ναού εσχίσθη. Η δε γη, σειόμενη, έσχισε τους βράχους επί της γης, και οι νεκροί εγκατέλειψαν τους τάφους εγειρόμενοι. Αυτός όμως, κατά την τρίτη ημέρα, αφού άνοιξε το μνήμα, εμφανίστηκε και πάλι στους φίλους του στη Γαλιλαία.

Και πώς τώρα να αντέξω βλέποντάς τον γυμνό και νεκρό κρεμασμένο στο ικρίωμα, αυτόν που αιώρησε τη γη πάνω από τα ύδατα, εξαιτίας του οποίου το φως του ήλιου συστάλθηκε και σκοτείνιασε όλη η λάμψη της σελήνης, και οι πέτρες σχίστηκαν από τον φόβο, και τα μνημεία άνοιξαν ως δείγμα της δύναμής του, καθώς ο ίδιος ο Αίτιος έπαθε για χάρη τους.

Από εκεί και έπειτα το θέαμα ήταν ακόμη πιο φρικτό: θα έβλεπες τα θεμέλια της γης να σείονται, τους βράχους να σχίζονται και τους τάφους των νεκρών ανοιγμένους. Και όταν πάλι κατέφθασε κάποιος κραδαίνοντας δόρυ, ένας ρωμαλέος άνδρας, στάθηκε δίπλα και του τρύπησε την κατώτατη πλευρά με το ξίφος· διότι αισθάνθηκα τη βαθιά πληγή από την τομή, βλέποντας το ρήγμα του τραύματος.

Περί της αναστάσεώς του. Λέει ο Δαβίδ: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει φθορά», εννοώντας προφανώς τη φθορά του σώματος. Έπειτα προσθέτει: «Μου γνώρισες οδούς ζωής». Και ο Ωσηέ το λέει πιο καθαρά: «Θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες, και την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε, και θα ζήσουμε ενώπιόν του», λέγοντάς τα αυτά εκ μέρους των κεκοιμημένων αγίων, των οποίων τα σώματα αναστήθηκαν μαζί με τον Χριστό κατά την τριήμερη ανάστασή του και εμφανίστηκαν σε πολλούς, όπως διδάσκει το Ευαγγέλιο. Αναφέρει επίσης και ο Εβραίος Ιώσηπος στον δέκατο όγδοο τόμο της «Αρχαιολογίας» του: «Εμφανίζεται κατά τον χρόνο αυτόν ο Ιησούς, ένας σοφός άνθρωπος, εάν βέβαια πρέπει να τον αποκαλεί κανείς άνθρωπο. Διότι ήταν δημιουργός παράδοξων έργων, δάσκαλος ανθρώπων που δέχονταν με χαρά την αλήθεια, και προσέλκυσε πολλούς από τους Ιουδαίους, αλλά και πολλούς από τους Εθνικούς. Αυτός ήταν ο Χριστός, και όταν, έπειτα από καταγγελία των επιφανών μας ανδρών, οι Ιουδαίοι τον καθήλωσαν στον σταυρό κατόπιν καταδίκης του Πιλάτου, δεν έπαψαν εκείνοι που τον είχαν αγαπήσει από την αρχή να τον κηρύττουν. Διότι τους εμφανίστηκε πάλι ζωντανός την τρίτη ημέρα, καθώς οι θείοι προφήτες είχαν προείπει αυτά και άλλα μύρια θαυμαστά γι' αυτόν».

Ο δε άγιος Λογγίνος έκραξε με μεγάλη φωνή, λέγοντας: «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του ζώντος Θεού, ελέησόν με· διότι πίστεψα ότι εσύ είσαι ο Υιός του Θεού, ο Σωτήρας του κόσμου.» Ο Ιησούς του είπε: «Άνθρωπε, σήμερα γεννήθηκες και το μνημόσυνό σου θα μνημονεύεται μέχρι τις έσχατες ημέρες.» Και ακούγοντας αυτά ο άγιος Λογγίνος είπε στον Ιησού: «Κύριε, αναχωρώ από την πόλη αυτή εξαιτίας της απειλής των αρχόντων.» Ο Ιησούς του είπε: «Κάνε το σημείο του σταυρού στο μέτωπό σου, διότι θα σε βαπτίσω με το αίμα σου, και πορεύου.» Αφού δε έκανε τον σταυρό, ο εκατόνταρχος στεκόταν φρουρός μαζί με τους στρατιώτες στον τίμιο σταυρό· και παριστάμενος «περί την ενάτη ώρα», όταν ο Ιησούς έκραξε «με μεγάλη φωνή: Ελωί, Ελωί, δηλαδή: Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;», «παρέδωσε το πνεύμα». Και ιδού, έγινε μεγάλη βροντή, και η γη σείστηκε, και σκοτείνιασε ο ήλιος από την έκτη ώρα μέχρι την ενάτη, και τα άστρα του ουρανού φανέρωσαν το φως τους, και «οι πέτρες σχίστηκαν και τα μνημεία ανοίχθηκαν», και «το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε από πάνω μέχρι κάτω στα δύο», και «πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν».

Κλείστε λοιπόν τα αυτιά σας, όταν κάποιος σας μιλάει χωρίς τον Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού που προήλθε από τον Δαβίδ και από τη Μαρία, ο οποίος αληθινά γεννήθηκε και από τον Θεό και από την Παρθένο, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο, διότι δεν είναι το ίδιο Θεός και άνθρωπος. Αληθινά προσέλαβε σώμα, διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, και πολιτεύθηκε χωρίς αμαρτία. «Διότι ποιος από εσάς», λέει, «μπορεί να με ελέγξει για αμαρτία;». Έφαγε και ήπιε αληθινά, σταυρώθηκε και πέθανε επί Ποντίου Πιλάτου. Σταυρώθηκε και πέθανε αληθινά και όχι φαινομενικά, ενώπιον των επουρανίων, των επιγείων και των καταχθονίων. Επουρανίων μεν, δηλαδή των ασώματων φύσεων, επιγείων δε, των Ιουδαίων και των Ρωμαίων και των ανθρώπων που ήταν παρόντες εκείνο τον καιρό που σταυρωνόταν ο Κύριος, και καταχθονίων, δηλαδή του πλήθους που αναστήθηκε μαζί με τον Κύριο. Διότι, όπως λέει, «πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν, αφού ανοίχτηκαν τα μνήματα». Και κατήλθε στον Άδη μόνος, αλλά ανήλθε μαζί με πλήθος, και έσχισε τον αιώνιο φραγμό και κατέλυσε το μεσότοιχό του. Και αναστήθηκε μετά από τρεις ημέρες, αφού τον ανέστησε ο Πατέρας, και, αφού συναναστράφηκε με τους αποστόλους σαράντα ημέρες, αναλήφθηκε προς τον Πατέρα και κάθισε στα δεξιά Του, περιμένοντας μέχρι να τεθούν οι εχθροί του κάτω από τα πόδια του.

«Δύο ληστές παρέδωσα, και τον έναν τον έχασα· και δεν τον έχασα απλώς, αλλά άνοιξε και ο παράδεισος. Πέντε χιλιάδες χρόνια ήταν κλειστός, και τον άνοιξε ένας ληστής. Ούτε ο Μωυσής, ούτε κανένας προφήτης, αλλά ένας ληστής. Ποιος λοιπόν μπορεί να απελπίζεται για τη σωτηρία του; Αμέτρητους τοίχους διέρρηξε αυτός· πάνω ληστής, κάτω ληστής· κάτω έκλεψε χρήματα, πάνω σύλησε τη βασιλεία.» Έπειτα αποστράφηκε. Τι συνέβη λοιπόν; Όντας μιαρός, ευρισκόμενος σε αδιέξοδο και ηττημένος, λέει: «Αυτός δεν είναι άνθρωπος. Είναι Θεός. Ηττήθηκα, καταστράφηκα.» Παλεύοντας και πειράζοντας, εισέρχεται στους Ιουδαίους, μέσα στη διάνοιά τους: «Αν είσαι Υιός του Θεού»· συνεχίζει να πειράζει, και συνεχίζει να συμπεριφέρεται όπως ακριβώς εκεί: «Αν είσαι Υιός του Θεού, πες να γίνουν άρτοι αυτές οι πέτρες», έτσι και εδώ: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό.» Δεν είπε: «Παρακάλεσε πάλι τον Πατέρα». Αλλά τι; «Κατέβα από τον σταυρό. Είσαι Κύριος, έχεις εξουσία. Κατέβα από τον σταυρό.» Αλλά δεν κατεβαίνει, για να καταβιβάσει εσένα στον άδη. Ο ληστής δεν κατεβαίνει· και ο Χριστός θα κατεβεί; «Κατέβα από τον σταυρό.» Γιατί τα έλεγε αυτά; Επειδή πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν, ενώ Εκείνος ήταν επάνω στον σταυρό, και είδε ο διάβολος τον θάνατο να λιώνει, τις κλειδαριές να έχουν λυθεί, τις πύλες να έχουν ανοίξει, τον θάνατο του Σταυρωμένου να παραλύει τον κοινό θάνατο, τη δύναμή του να εξαντλείται και την πλάνη να καταλύεται· χανόταν. «

«Έναν δήμιο είχα, τον θάνατο· αλλά πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν. Αυτός σταυρώνεται, και ο θάνατος καταργείται· Αυτός θανατώνεται, και εκείνος λιώνει· εναντίον του εαυτού μου έστρεψα το ξίφος.» Επειδή λοιπόν είδε τον θάνατο να καταλύεται, του λέει: «Κατέβα από τον σταυρό», όχι επειδή λυπόταν τον Χριστό, αλλά επειδή φθονούσε την οικουμένη. «Δεν κατεβαίνω, αλλά σε διαπομπεύω.» Ενώ δε Αυτός βρισκόταν στον σταυρό, πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν. «Κατέβα από τον σταυρό.» «Στον σταυρό μάθε ότι είμαι Θεός· στον σταυρό μάθε τη δύναμή μου. Δεν σε έπεισε η θάλασσα που χαλιναγωγήθηκε, ο νεκρός που αναστήθηκε μετά από τέσσερις ημέρες, ο παράλυτος που στερεώθηκε, ο τυφλός που ανέβλεψε, οι άρτοι που πήγασαν, τα αμαρτήματα που συγχωρήθηκαν, τα παιδιά που έψαλλαν στην έρημο; Είμαι Θεός· αλλά μήπως ακόμη απιστείς; Ρώτησε τον ήλιο που κρύβεται και κάνει νύχτα μέσα στην ημέρα· ρώτησε τον προφήτη Ζαχαρία που προλέγει: "Και δεν θα είναι κατά την ώρα εκείνη ούτε νύχτα ούτε ημέρα"». Τότε· πότε; Όταν ο Χριστός σταυρώθηκε, τότε δεν ήταν ούτε νύχτα ούτε ημέρα. Ούτε νύχτα· γιατί; Επειδή ήταν η έκτη ώρα. Ούτε ημέρα· γιατί; Διότι υπήρχε σκοτάδι. Δεν μπορώ να δώσω όνομα σε εκείνη τη χρονική στιγμή· δεν ξέρω πώς να την ονομάσω. Να την ονομάσω νύχτα; Αλλά ήταν η έκτη ώρα. Να την ονομάσω ημέρα;

Διότι πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν και εμφανίστηκαν σε πολλούς. «Δεν μπορώ να χωνέψω· αλλά και αυτά που έφαγα πριν από αυτό, τα εξέμεσα. Δεν μπορώ να συγκρατήσω τη δύναμή μου· παραλύω. Εδώ, πριν από αυτό, υπήρχε σκοτάδι, και τώρα βλέπω φως.»

Εδώ εμφανίζεται και ο Χριστός, ίσως εξαιτίας της σκληρότητάς του, και επειδή δεν θα πειθόταν διαφορετικά. Εντρυφώντας και εμείς σε αυτά τα θαύματα, ας προετοιμάσουμε τους εαυτούς μας ώστε να γίνουμε άξιοι. Πολλοί σήμερα, ακόμη και όταν εισέρχονται στην εκκλησία, δεν γνωρίζουν τα όσα λέγονται· ο ευνούχος όμως, και στην αγορά, και καθώς επέβαινε στην άμαξα, πρόσεχε την ανάγνωση των Γραφών. Αλλά όχι εσείς· διότι κανείς από εσάς δεν κρατά βιβλίο στα χέρια του, αλλά τα πάντα μάλλον εκτός από το βιβλίο. Γιατί όμως δεν τον βλέπει πριν από τα Ιεροσόλυμα, αλλά μετά από αυτά; Δεν έπρεπε να δει τους αποστόλους να καταδιώκονται, εξαιτίας της αδυναμίας που είχε ακόμη· ούτε προηγουμένως θα ήταν τόσο εύκολο, όσο όταν τον κατήχησε ο προφήτης. Έτσι και τώρα, εάν κάποιος από εσάς ήθελε να προσέχει τους προφήτες, δεν θα είχε ανάγκη από σημεία· και εάν θέλετε, ας δούμε τι λέει η ίδια η προφητεία. «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και μέσα στην ταπείνωσή του αναιρέθηκε η καταδίκη του». Από αυτό έμαθε ότι σταυρώθηκε, ότι η ζωή του αφαιρείται από τη γη· ότι δεν έπραξε αμαρτία, ότι είχε τη δύναμη να σώσει και άλλους, ότι η γενεά του είναι ανεκδιήγητη, ότι οι πέτρες σχίστηκαν, ότι το καταπέτασμα σκίστηκε, ότι οι νεκροί αναστήθηκαν από τα μνήματα· μάλλον δε όλα αυτά του τα είπε ο Φίλιππος, λαμβάνοντας απλώς την αφορμή από τον προφήτη. Είναι όντως μέγα πράγμα η ανάγνωση των Γραφών.

Διότι δέος κατείχε όλη την έμψυχη κτίση, βλέποντας τον Χριστό καρφωμένο στο ικρίωμα, τον δημιουργό και κυβερνήτη των συμπάντων, κεντημένο με λόγχη στην αγιασμένη πλευρά, από την οποία ανέβλυζε νερό και αίμα σαν από αέναη πηγή, να φορά το πλεγμένο ακάνθινο στεφάνι, να πίνει ξύδι αναμειγμένο με χολή, και βλέποντας τους υπηρέτες του σκότους και φίλους του γνόφου να βάζουν κλήρο με τα μιαιφόνα χέρια τους, ώστε ο καθένας να λάβει το μερίδιο που του αναλογεί. Έφριξαν οι τάξεις των ασώματων αγγέλων· ο ουρανός έγινε στυγνός και κατηφής, το φως και η λαμπρότητα των αστέρων έσβησε· ο μέγιστος γίγαντας ήλιος απέσυρε τις ακτίνες του, και σκοτάδι κατέλαβε τον αιθέρα· η ημέρα μετατράπηκε σε βαθιά εσπέρα, και το λαμπρό στόλισμα του ναού σχίστηκε· η γη σειόταν από ισχυρές δονήσεις, και από τους τάφους βγήκαν γρήγορα οι νεκροί, λυτρωμένοι από τα δεσμά τους. Ο ληστής κατοικεί στον παράδεισο μέσω της πίστης και της ομολογίας του, ενώ ο Ιούδας, συντετριμμένος, βρήκε το τέλος του στην αγχόνη· ο Πέτρος, κυριευμένος από φόβο, ορκίζεται ότι δεν γνωρίζει τον Δεσπότη που έσωσε τον κόσμο από την πλάνη, μέχρι που ο πετεινός τον ελέγχει με την κραυγή του· και αφού έκλαψε πικρά, ξέπλυνε την αμαρτία του.

Και οι μεν έλεγαν: «Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατέβει από τον σταυρό»· Εκείνος όμως αποδεικνύει ότι είναι βασιλιάς ολόκληρης της οικουμένης. Και εκείνοι μεν έλεγαν: «Αυτός που γκρεμίζει τον ναό αυτόν και τον χτίζει σε τρεις ημέρες»· Εκείνος όμως αποδεικνύει ότι ο ναός θα ερημωθεί εντελώς. Πάλι, αυτοί μεν έλεγαν: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό Του δεν μπορεί να τον σώσει»· Εκείνος όμως, παραμένοντας στον σταυρό, το απέδειξε αυτό περίτρανα μέσω των σωμάτων των δούλων Του. Διότι, αν η έγερση του Λαζάρου κατά την τετάρτη ημέρα είναι κάτι το μέγα, πολύ περισσότερο είναι το να εμφανιστούν αθρόως ζωντανοί όλοι εκείνοι που είχαν κοιμηθεί προ πολλού· γεγονός που αποτελούσε σημείο της μελλοντικής αναστάσεως. Διότι, λέει: «Πολλά σώματα των αγίων που είχαν κοιμηθεί αναστήθηκαν, και εισήλθαν στην αγία πόλη και εμφανίστηκαν σε πολλούς».

Τότε το σκοτάδι καταλάμβανε την οικουμένη, και νύχτα φαινόταν στη μέση της ημέρας· τότε ο θάνατος διαλυόταν, και η τυραννία του καταλυόταν· βεβαίως πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν. Προλέγοντας αυτά από παλιά ο πατριάρχης, και δείχνοντας ότι ακόμη και σταυρωμένος θα είναι φοβερός, λέει: «Αφού ξάπλωσες, κοιμήθηκες σαν λιοντάρι»· και δεν είπε, «Θα κοιμηθείς», αλλά «Κοιμήθηκες», επειδή αυτό οπωσδήποτε επρόκειτο να συμβεί. Διότι είναι συνήθεια στους προφήτες σε πολλά σημεία να προλέγουν τα μελλοντικά ως ήδη πεπραγμένα. Επειδή, όπως δεν είναι δυνατόν αυτά που έχουν γίνει να μην έχουν γίνει, έτσι ούτε και αυτό είναι δυνατόν να μη γίνει, αν και πρόκειται για μελλοντικό γεγονός. Γι' αυτό ακριβώς, με το σχήμα του παρελθοντικού χρόνου προαναφωνούν τα μελλοντικά, υποδεικνύοντας μέσω αυτών το αδιάψευστό τους και το ότι οπωσδήποτε θα συμβούν. Έτσι και ο Δαβίδ, δηλώνοντας τον σταυρό, έλεγε: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου». Δεν είπε, «Θα τρυπήσουν», αλλά, «Τρύπησαν». «Καταμέτρησαν όλα τα οστά μου». Και δεν λέει μόνο αυτό, αλλά και όσα έγιναν από τους στρατιώτες: «Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ότι του έδωσαν να φάει χολή και τον πότισαν ξίδι.