Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 28:18

Διότι, αν μεν έλεγε «ο Κύριος βασιλεύει», θα ερμήνευε την αιώνια εξουσία του, ενώ λέγοντας «εβασίλευσεν» αναφέρεται στην ένσαρκη οικονομία του, μέσω της οποίας η φύση μας, αποτινάσσοντας την κυριαρχία του διαβόλου, της αμαρτίας και του θανάτου, αναγνώρισε ως Πλάστη τον αληθινό Βασιλέα, τον χορηγό της αφθαρσίας και της αναστάσεως. Επομένως, ο Δαβίδ ευαγγελίζεται σε εκείνους που παλαιότερα εξουσιάζονταν από την αμαρτία, από τον θάνατο και από τον διάβολο, ότι εκείνος ο ζυγός έχει συντριβεί, το κράτος τους έχει καταλυθεί, και ο Κύριος βασιλεύει επί πάντων, όπως ακριβώς και ο ίδιος είπε μετά την ανάσταση: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη». Πριν, όμως, βασίλευε επάνω μας ο θάνατος και η αμαρτία· «διότι εβασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή» και τα εξής. Και ο Σωτήρας σχετικά με τον διάβολο λέει: «Και αν ο σατανάς εκβάλλει τον σατανά, τότε διαιρέθηκε η βασιλεία του». Ώστε, πριν από την έλευση του Χριστού, ο σατανάς βασίλευε στο γένος μας. Αλλά και η αμαρτία· διότι λέει πάλι ο Παύλος: «Όπως ακριβώς εβασίλευσε η αμαρτία στο θνητό μας σώμα, έτσι και η χάρις θα βασιλεύσει δια του Χριστού». Ο Κύριος εβασίλευσεν· έχει παύσει το κράτος της αμαρτίας, του θανάτου, του διαβόλου· επομένως, «ας αγάλλεται η γη», η γηγενής φύση, η κάποτε πλανώμενη και τώρα δοξαζόμενη, η κάποτε ευρισκόμενη στους τάφους και τώρα στους θρόνους.

Ωδές αγγέλων μελωδούνταν πάνω από τη φάτνη, αλλά και στον τάφο υπήρξαν εκπληκτικές παρουσίες αγγέλων. Και εκεί μεν, υποδηλώνοντας τρόπον τινά τη συγκατάβαση του τεχθέντος, έψαλλαν τη δόξα στον ύψιστο Θεό και την ειρήνη επί της γης και την ευδοκία στους ανθρώπους, ενώ εδώ με διαπεραστική και λαμπρή φωνή και χωρίς κανένα παραπέτασμα ή αίνιγμα διασαλπίζουν την εξουσία του αναστάντος, φωνάζοντας δυνατά και λέγοντας: δεν είναι εδώ, «διότι αναστήθηκε όπως το είχε πει». Και «πείτε στους μαθητές του ότι αναστήθηκε από τους νεκρούς». Και, «μην τρομάζετε, τον Ιησού ζητάτε τον Ναζωραίο, τον εσταυρωμένο; αναστήθηκε, δεν είναι εδώ· δείτε τον τόπο όπου τον έθεσαν». Και, «γιατί ζητάτε τον ζωντανό ανάμεσα στους νεκρούς; δεν είναι εδώ, αλλά αναστήθηκε». Έπειτα και ο ίδιος ο Δεσπότης και αυτουργός της αναστάσεως λέει: «γύναι, γιατί κλαις; ποιον ζητάς; πήγαινε στους αδελφούς μου και πες τους, ανεβαίνω προς τον πατέρα μου και πατέρα σας και Θεό μου και Θεό σας». Και, «μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και επί της γης».

Άραγε σαν να έλαβε πρόσφατα το αξίωμα της βασιλείας; Διότι, αν μεν έλεγε: «Ο Κύριος βασιλεύει», θα δήλωνε την αιώνια εξουσία του· επειδή όμως είπε «εβασίλευσε», αναφέρεται στην ένσαρκη οικονομία του, μέσω της οποίας η φύση μας, αφού αποτίναξε την κυριαρχία του διαβόλου, της αμαρτίας και του θανάτου, αναγνώρισε ως πλάστη τον αληθινό βασιλιά, τον χορηγό της αφθαρσίας και της αναστάσεως. Ευαγγελίζεται, λοιπόν, ο Δαβίδ σε αυτούς που παλαιότερα εξουσιάζονταν από την αμαρτία, από τον θάνατο και από τον διάβολο, ότι ο ζυγός εκείνος έχει συντριβεί, η κυριαρχία έχει καταλυθεί, και ο Κύριος βασιλεύει στα πάντα. Όπως άλλωστε και ο ίδιος είπε μετά την ανάσταση: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη».

Αυτό, λοιπόν, είναι εκείνο που και ο θείος Παύλος λέει ότι καθορίστηκε και προγνώστηκε προ αιώνων από τον Θεό που προγνωρίζει τα πάντα, ώστε όλα τα έθνη από την ανατολή μέχρι τη δύση να προσκληθούν και όσοι μεν πιστέψουν να ενωθούν με τον Χριστό τον Θεό, ο οποίος σαρκώθηκε από την πλευρά του πατέρα τους, τον Υιό του Θεού και υιό του Αδάμ· και έτσι θα γίνουν και οι δύο ένα, δηλαδή σύσσωμοι και συμμέτοχοι και αδελφοί και συγκληρονόμοι του Χριστού, ο ίδιος ο Χριστός και τα έθνη που μετοίκησαν και διασκορπίστηκαν μακριά· όσοι δε απιστήσουν να μείνουν έξω μαζί με εκείνους που προέρχονται από το υπόλειμμα της πίστεως, δηλαδή τους Ιουδαίους εννοώ, οι οποίοι εξαιτίας της απιστίας εκβλήθηκαν και απορρίφθηκαν. Και αυτό είναι φανερό σε όσους ακούνε από τα ευαγγελικά λόγια· διότι λέει ο Κύριος προς τους μαθητές του: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη. Πηγαίνετε σε όλο τον κόσμο και κηρύξτε το ευαγγέλιο της βασιλείας· όποιος πιστέψει και βαπτιστεί θα σωθεί, ενώ όποιος απιστήσει θα κατακριθεί.» Αλλά, επαναλαμβάνοντας τον λόγο, θα διηγηθούμε ξανά συνοπτικά τα όσα ειπώθηκαν παραπάνω, ώστε να γίνουν τώρα πιο ευκολονόητα σε όλους.

Και αφού πλησίασε ο Ιησούς, τους μίλησε λέγοντας: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη· πορευθείτε και κάντε μαθητές όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας ενέτειλα, και ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος». Σύμφωνα με τον Ιωάννη, ο Ιησούς εμφανίστηκε πρώτα στους μαθητές κατά την ίδια την ημέρα της αναστάσεως, ενώ οι θύρες ήταν κλειστές· έπειτα μετά από οκτώ ημέρες, όταν και ο Θωμάς πίστεψε· έπειτα, επειδή επρόκειτο να συναντηθούν στη Γαλιλαία, και δεν είχαν ακόμη συγκεντρωθεί όλοι μαζί, αλλά κάποιοι από αυτούς ψάρευαν στην Τιβεριάδα, εμφανίστηκε τότε μόνο σε εκείνους που ψάρευαν, οι οποίοι ήταν επτά. Αυτό λοιπόν που λέει τώρα ο Ματθαίος, συνέβη αργότερα από τα γεγονότα που αναφέρει νωρίτερα ο Ιωάννης· διότι πολλές φορές εμφανίστηκε σε αυτούς κατά τη διάρκεια των σαράντα ημερών, παρουσιαζόμενος και πάλι αναχωρώντας, χωρίς να είναι πάντοτε και συνεχώς παρών μαζί τους. Οι ένδεκα λοιπόν κορυφαίοι μαθητές, μαζί με όλους ανεξαιρέτως τους υπολοίπους που τον ακολουθούσαν, προσκύνησαν τον Χριστό· η φράση «οἱ δὲ ἐδίστασαν» σημαίνει ότι κάποιοι από αυτούς δίστασαν.

Είναι λοιπόν λογικό να νοηθεί ως εξής: Οι ένδεκα μαθητές πορεύθηκαν στη Γαλιλαία, και τον προσκύνησαν οι ένδεκα. Το δε «κάποιοι», αντί του «μερικοί», ίσως από τους εβδομήκοντα, δίστασαν για τον Χριστό. Αργότερα, όμως, βεβαιώθηκαν και αυτοί. Μερικοί πάλι το εννοούν ως εξής, ότι ο μεν Ματθαίος παρέλειψε να πει ποιοι ήταν αυτοί που δίστασαν· αυτό όμως που παρέλειψε αυτός, το είπε ο Ιωάννης, ότι δηλαδή ο Θωμάς ήταν αυτός που δίστασε· ίσως όμως και να δίστασαν όλοι, πράγμα που λέει ο Λουκάς. Οφείλεις λοιπόν να το κατανοήσεις ως εξής, ότι όταν ήρθαν στη Γαλιλαία, τον προσκύνησαν· αυτοί δε που τον προσκύνησαν στη Γαλιλαία, είχαν διστάσει προηγουμένως στην Ιερουσαλήμ, όπως λέει ο Λουκάς. Τους μίλησε λοιπόν ο Ιησούς, λέγοντας ότι: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη.» Αυτό σημαίνει το εξής: Είχα βέβαια ως Θεός και Δημιουργός την εξουσία των πάντων, διότι «τα σύμπαντα είναι δούλα δικά σου», λέει προς τον Θεό ο Δαβίδ· αλλά την εκούσια υποταγή δεν την είχα. Τώρα, λοιπόν, πρόκειται να αποκτήσω και αυτήν· διότι θα μου υποταχθούν τα πάντα· επειδή μέσω του σταυρού νίκησα αυτόν που είχε το κράτος του θανάτου. Διότι διπλή είναι η υποταγή· η μεν ακούσια, κατά την οποία όλοι είμαστε δούλοι του Θεού ακόμη και παρά τη θέλησή μας, όπως ακριβώς και οι δαίμονες· η δε εκούσια, κατά την οποία ο Παύλος ήταν δούλος του Χριστού.

Προηγουμένως, λοιπόν, επειδή όλοι είχαν μόνο την ακούσια υποταγή, ο Σωτήρας είχε τη μισή, τρόπον τινά, εξουσία επί πάντων· μετά τον σταυρό όμως, αφού η θεογνωσία εξαπλώθηκε σε όλους, και όλοι υποτάχθηκαν με εκούσια υποταγή, εύλογα λέει ο Χριστός, ότι τώρα έλαβα όλη την εξουσία· διότι προηγουμένως η εξουσία μού ανήκε μερικώς, καθώς με υπηρετούσαν μόνο ακουσίως, επειδή είμαι Δημιουργός· τώρα όμως που οι άνθρωποι με υπηρετούν με επίγνωση, μου δόθηκε πάσα και ολόκληρη η εξουσία. Από ποιον όμως του δόθηκε; Προφανώς από τον εαυτό του και από τη δική του ταπείνωση· διότι, αν δεν είχε ταπεινωθεί και δεν είχε συμπλακεί με τον αντίπαλο μέσω του σταυρού, δεν θα μας είχε σώσει· ώστε το «Μου δόθηκε εξουσία», να το εννοείς ως εξής: Από τους δικούς μου αγώνες και τα παλαίσματα έσωσα τους ανθρώπους, και έτσι έγιναν πλέον κλήρος και περιούσιος λαός μου. Στη γη, λοιπόν, ο Κύριος έχει την εξουσία, επειδή όλη η γη τον έχει επιγνώσει· και στον ουρανό, διότι ο μισθός αυτών που πιστεύουν σε αυτόν και το πολίτευμά τους, υπάρχει στους ουρανούς· εξάλλου και από άλλη άποψη, επειδή η ανθρώπινη φύση, η οποία προηγουμένως ήταν καταδικασμένη, αφού ενώθηκε καθ' υπόστασιν με τον Θεό Λόγο, κάθεται στον ουρανό και προσκυνείται από τους αγγέλους· δικαιολογημένα λέει, ότι «Μου δόθηκε πάσα εξουσία στον ουρανό»· διότι και η ανθρώπινη φύση, που προηγουμένως ήταν υπόδουλη, τώρα εν Χριστώ εξουσιάζει τα πάντα.

Για να συνοψίσουμε, λοιπόν, έτσι να κατανοείς το «Μου δόθηκε κάθε εξουσία»: αν μεν το εκλάβεις ότι λέγεται από τον Θεό Λόγο, ότι «Μου δόθηκε κάθε εξουσία», σημαίνει ότι και εκούσια και ακούσια τώρα με αναγνωρίζουν ως Θεό εκείνοι που προηγουμένως με υπηρετούσαν με τον τρόπο της ακούσιας υποταγής. Αν όμως το εκλάβεις ότι λέγεται από την ανθρώπινη φύση, να το κατανοείς έτσι: ότι Εγώ, η προηγουμένως καταδικασμένη φύση, ούσα Θεός κατά την ασύγχυτη ένωση με τον Υιό του Θεού, έλαβα την εξουσία πάνω στα πάντα, ώστε να προσκυνούμαι από τους αγγέλους στον ουρανό και να δοξάζομαι πάνω στη γη από όλα τα πέρατα. Αποστέλλει, λοιπόν, τους μαθητές όχι πλέον μόνο στους Ιουδαίους, αλλά, επειδή έλαβε την εξουσία επί των πάντων, έχοντας αγιάσει στον εαυτό Του όλη την ανθρώπινη φύση, εύλογα τους στέλνει σε όλα τα έθνη, δίνοντας την εντολή να βαπτίζουν στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Ας ντραπούν, λοιπόν, ο Άρειος και ο Σαβέλλιος: ο μεν Άρειος, επειδή ο Χριστός δεν είπε να βαπτίζουν στα ονόματα, αλλά στο όνομα. Και το όνομα των τριών είναι ένα, η Θεότητα. Επομένως, τα τρία είναι ένας Θεός.

Αυτό είναι παρόμοιο με εκείνο που ειπώθηκε αλλού: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη». Επειδή, δηλαδή, ειρηνοποίησε τα πάντα, και τα επουράνια και τα επίγεια, γι' αυτό λέει τέτοια λόγια. Και επιπλέον, τα πάντα παραδίδονται στον Υιό από τον Πατέρα, όλα τα έργα της θείας οικονομίας για χάρη μας. Επειδή, για χάρη μας, ούτε ο Πατέρας ούτε το Πνεύμα σαρκώθηκε, ούτε έπαθε, ούτε αναστήθηκε, αλλά ο Υιός τα ενέργησε όλα αυτά και έγινε αρχηγός της σωτηρίας μας, γι' αυτό είπε ότι όλα έχουν παραδοθεί σε αυτόν, σαν να έλεγε: Ο Πατέρας μου εμπιστεύτηκε σε εμένα τα πάντα, το να σαρκωθώ, να πάθω, να αναστηθώ, να σώσω την απορριφθείσα φύση, και κανείς δεν γνωρίζει τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας, και ποιος είναι ο Πατέρας, παρά μόνο ο Υιός. Επειδή είπε ότι «Όλα μου παραδόθηκαν», τώρα λύνει σαν μια κάποια απορία. Διότι, για να μην απορήσει κάποιος: «Και για ποιον λόγο παρέδωσε σε εσένα τα πάντα και όχι σε κάποιον άλλον, ίσως σε κάποιον άγγελο ή αρχάγγελο;», λέει ότι: «Γι' αυτό μου τα παρέδωσε, επειδή είμαι ομοφυής και ομοούσιος με αυτόν».

Διότι η ανάσταση είναι κατάλυση του θανάτου. Βασίλευσε δε ο θάνατος από τον Αδάμ έως τον Χριστό. Τότε όμως, αφού καταλύθηκε, παραχώρησε στον Κύριο τη νίκη και τη βασιλεία, όπως έχει ειπωθεί: «Πού είναι, θάνατε, το νίκος σου;» Και ο Δαβίδ λέει: «Ο Κύριος εβασίλευσε»· έπειτα, ερμηνεύοντας πώς βασίλευσε, λέει: «Ενδύθηκε ευπρέπεια», επειδή το σώμα απαλλάχθηκε από τη φθορά και ωραιοποιήθηκε από τη θεότητα. Όπως λέει ο Ησαΐας: «Αυτός είναι ωραίος με τη στολή του, με ορμή και ισχύ». Και ο ίδιος ο Κύριος μετά την ανάσταση λέει: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία». Όταν λοιπόν ήλθε η ανάσταση, την οποία ονόμασε βασιλεία του Θεού επειδή κατέλυσε τον θάνατο, ήπιε πάλι μαζί με τους μαθητές, επιβεβαιώνοντας την ανάσταση, ότι δηλαδή δεν είναι κατά φαντασία. Μερικοί δε εξέλαβαν ως βασιλεία του Θεού τη μέλλουσα κατάσταση, και το να πίνει ο Κύριος στο μέλλον μαζί μας ως την αποκάλυψη των μυστηρίων Του. Διότι, ευφραίνοντάς μας ευφραίνεται, και τρέφοντάς μας τρέφεται ο φιλάνθρωπος, και τη δική μας πόση και τροφή, δηλαδή τη μάθηση, τη θεωρεί δική Του τροφή. Θα πιει, λοιπόν, τότε κάποια νέα πόση μαζί με τους αξίους, αποκαλύπτοντάς τους διαρκώς νέα και ασυνήθιστα πράγματα.