Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 28:19

Πιστεύοντας ότι το καθένα από αυτά υφίσταται και υπάρχει, ότι ο Πατέρας είναι αληθινά Πατέρας, και ο Υιός αληθινά Υιός, και το Άγιο Πνεύμα αληθινά Άγιο Πνεύμα, καθώς ακριβώς και ο Κύριός μας, αποστέλλοντας τους μαθητές του στο κήρυγμα, είπε: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Για όλα αυτά σας διαβεβαιώνουμε ότι έτσι έχουν και έτσι φρονούμε, ότι και στο παρελθόν αυτή τη στάση τηρούσαμε, και ότι μέχρι θανάτου θα παραμείνουμε σταθεροί υπέρ αυτής της πίστεως, αναθεματίζοντας κάθε άθεη αίρεση. Καταθέτουμε τη μαρτυρία μας ενώπιον του Παντοκράτορος Θεού και του Κυρίου μας Ιησού Χριστού ότι αυτά τα φρονούσαμε πάντοτε από καρδιάς και ψυχής, από τότε που έχουμε συνείδηση του εαυτού μας, και ότι και τώρα τα φρονούμε και τα ομολογούμε εν αληθεία, έχοντας τη δυνατότητα να σας δείξουμε με αποδείξεις και να σας πείσουμε ότι και κατά τα παρελθόντα χρόνια έτσι πιστεύαμε και έτσι κηρύτταμε.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ (ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ) Να πρεσβεύετε ότι η θεότητα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος είναι μία φύση, και αυτές τις τρεις υποστάσεις, τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς έχουμε βαπτιστεί. Διότι λέγει: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Μία φύση μεν, διότι το να πρεσβεύει κανείς περισσότερες και να κατατέμνει σε πολλούς θεούς τη μία θεότητα είναι ίδιον των Ελλήνων (ειδωλολατρών)· τρεις υποστάσεις δε, δηλαδή πρόσωπα, για να μην βρει έδαφος η δοξασία των Ιουδαίων, και για να μην είναι άγονος και άλογος (χωρίς Λόγο) ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχεται κάθε πατριά· και για να μην είναι ο Λόγος κατώτερος από τον δικό μας λόγο, στερούμενος Πνεύματος· και για να υπάρχει το τέλειο σε τρεις τέλειες υποστάσεις. Διότι την εικόνα του νου, του λόγου και του πνεύματος που υπάρχουν μέσα μας, την αποτελούν ο Πατέρας, ο Υιός και το Πνεύμα. Και ακούγοντας «Πνεύμα», να εννοείς το Άγιο Πνεύμα ως ενυπόστατο. Διότι, επειδή εμείς μεν είμαστε φθαρτοί, και το πνεύμα μας διαλύεται· το Πνεύμα όμως του αθανάτου είναι οπωσδήποτε αθάνατο, ως μία ενυπόστατη ουσία. Μία λοιπόν είναι η φύση των τριών υποστάσεων, η θεότητα, και μία η θέληση, και μία η ενέργεια, μία η δύναμη, ένα το βούλημα και η κίνηση, και η έκλαμψη της λαμπρότητας των τριών.

Πρέπει όμως να αρχίσουμε και με τα βιβλία της Καινής Διαθήκης. Βιβλίο Α΄. Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο. Έτσι ονομάζεται το βιβλίο, επειδή ο ίδιος ο Ματθαίος, ο μαθητής του Κυρίου, συνέγραψε το Ευαγγέλιο αυτό. Διηγείται δε από την αρχή την κατά σάρκα γέννηση του Σωτήρος, η οποία προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ. Γι' αυτό και από αυτόν κατάγει τη γενεαλογία έως τον Χριστό, αριθμώντας σαράντα δύο (μβ΄) γενεές. Περιέχει επίσης το βάπτισμα του Ιωάννη, τους πειρασμούς από τον διάβολο στο όρος, τα μεγάλα σημεία και τέρατα που επιτελέστηκαν από τον Σωτήρα, την εκλογή των μαθητών, καθώς και την παράδοση του μυστηρίου. Και τέλος, ότι παραδόθηκε στον Πιλάτο, σταυρώθηκε κατά το σώμα, και το σώμα Του τοποθετήθηκε στο μνημείο· και οι μεν στρατιώτες διαμοίρασαν τα ιμάτιά Του, Αυτός δε, αφού αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, έδωσε εντολή στους μαθητές να μαθητεύσουν όλα τα έθνη και να τα βαπτίζουν, δίνοντας την υπόσχεση ότι θα είναι μαζί τους όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος. Τα σημεία τα οποία εξιστορεί ο Ματθαίος ότι επιτελέστηκαν από τον Χριστό είναι τα εξής: Ο λεπρός καθαρίστηκε. Ο δούλος του εκατοντάρχου, χωρίς να είναι παρών, θεραπεύτηκε μόνο και μόνο επειδή Εκείνος μίλησε. Η πεθερά του Πέτρου, που είχε πυρετό, θεραπεύτηκε. Όταν βράδιασε, Του έφεραν δαιμονισμένους και ασθενείς, και τα μεν πνεύματα τα έδιωξε με τον λόγο Του, ενώ και τους άλλους τους θεράπευσε με αυτόν τον τρόπο.

Η Μαρία και οι γυναίκες που ήταν μαζί της ήρθαν το βράδυ στον τάφο, και έγινε σεισμός. Άκουσαν από τον άγγελο ότι αναστήθηκε. Αποστέλλονται από τον Χριστό προς τους μαθητές. Άκουσαν οι Ιουδαίοι για τον σεισμό και την ανάσταση, και έδωσαν χρήματα στους φρουρούς, για να πουν ψέματα. Ήρθαν οι μαθητές προς τον Ιησού στη Γαλιλαία. Εκείνος τους παραδίδει το βάπτισμα.

Σαφής και σύντομη συνήθεια και διάγνωση της πίστεώς μας στην Αγία Τριάδα. Οφείλουμε να πιστεύουμε όπως ακριβώς βαπτιστήκαμε· και βαπτιστήκαμε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος· δηλαδή σε μία ουσία και θεότητα, και σε μία βασιλεία, αρχή και ισχύ· και σε τρεις υποστάσεις, δηλαδή πρόσωπα και χαρακτήρες, ή, αν προτιμάς να τις ονομάζεις, ιδιότητες. Διότι άλλο πράγμα είναι οι υποστάσεις και άλλο η ουσία. Ουσία ονομάζουμε το κοινό στοιχείο των τριών υποστάσεων· επειδή τα τρία πρόσωπα είναι μιας φύσεως και ουσίας. Υπόσταση δε ονομάζουμε τη φύση μαζί με τα χαρακτηριστικά της ιδιώματα· διότι άλλος είναι ο Πατήρ, άλλος ο Υιός και άλλο το Άγιο Πνεύμα· γεγονός που διαχωρίζει μόνο τις ιδιότητες, δηλαδή τις υποστάσεις, αλλά όχι τη φύση. Δεν είναι όμως κάτι διαφορετικό το ένα από το άλλο, πράγμα που θα διαχώριζε τις φύσεις· αντίθετα, είναι της ίδιας φύσεως και της ίδιας ουσίας. Διότι ταυτόχρονα υπάρχουν ο Πατήρ και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα· αλλά ο μεν Πατήρ είναι αγέννητος, ο δε Υιός είναι γέννημα του Πατρός, όπως το φως προέρχεται από τον ήλιο και ο λόγος από τον νου· ενώ το Άγιο Πνεύμα είναι εκπόρευμα του Πατρός. Ίδιον (χαρακτηριστικό γνώρισμα) λοιπόν του Πατρός είναι η αγεννησία και το να ονομάζεται Πατήρ· ίδιον του Υιού είναι το να ονομάζεται Υιός και να γεννάται από τον Πατέρα· ίδιον του Πνεύματος είναι το να ονομάζεται Άγιο Πνεύμα και να εκπορεύεται από τον Πατέρα.

Δόξα εν υψίστοις Θεώ. Αδελφέ, ο εχθρός μας ο «διάβολος παρατάχθηκε σαν λιοντάρι που ωρύεται» για να σε καταβροχθίσει. Αλλά δεν τον άφησε το χέρι του Θεού που πάντοτε μας σκεπάζει. Όταν, λοιπόν, είδε ότι δεν του επιτρέπεται να κάνει αυτό που θέλει, βάλθηκε να ταράξει το μυαλό σου και σου προανήγγειλε κάποια πράγματα μέσω των αισχρών ονείρων του. Και ως πονηρός στην πανουργία του, επειδή είδε ότι ο Κύριος δεν σε παραδίδει για να πειραστείς μέχρι τέλους ούτε πάνω από τη δύναμή σου, σε έκανε να δεις εκκλησία και μοναστήρι, δήθεν για βοήθεια. Εσύ, λοιπόν, ασφάλισε την καρδιά σου, σφραγίζοντάς την ατάραχα στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Και πιστεύω ότι μας βοηθά να καταπατήσουμε το κεφάλι του. Απόκτησε, επομένως, ταπεινή καρδιά και δώσε δόξα σε Εκείνον που σε έσωσε από την παγίδα του θανάτου. Διότι εσύ τα έπαθες αυτά από αμέλεια.

Πάτερ, τι είναι αυτό που μας έγραψες: Όποιος ζήσει μία εβδομάδα ετών, πρόκειται να δει όσα δεν έγιναν από την καταβολή του κόσμου; Και τι να κάνουμε εμείς οι νεότεροι; Πώς μπορούμε να σωθούμε; Δεήσου στον Κύριο, ώστε να μας δείξει ποια είναι εκείνα τα άγια όρη, όπου μας είπε να καταφύγουμε και να σωθούμε. Είναι άραγε νοητά ή είναι αυτά τα ορατά όρη; Ώστε να γνωρίζουμε και εμείς, για να καταφύγουμε εκεί, όταν έλθει η ώρα, και να σωθούμε, εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος εις τους αιώνας. Αμήν.

Και τι λέει ο Δαβίδ; «Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί και με το Πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους». Πάλι, ο άνθρωπος διά του βαπτίσματος κτίζεται. «Διότι, εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, αποτελεί καινή κτίση». Και τι λέει στους μαθητές ο Σωτήρας; «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Βλέπεις και εδώ ότι το Άγιο Πνεύμα είναι συμπαρόν με τον Πατέρα και τον Υιό. Και τι θα μπορούσες να πεις για την ανάσταση των νεκρών, όταν εκλείψουμε και επιστρέψουμε στο χώμα μας; Διότι γη είμαστε και στη γη θα απέλθουμε, και θα αποστείλει το Άγιο Πνεύμα και θα μας κτίσει και θα ανακαινίσει το πρόσωπο της γης. Διότι αυτό που ο άγιος Παύλος αποκάλεσε εξανάσταση, ο Δαβίδ το ονόμασε ανακαινισμό. Ας ακούσουμε δε πάλι αυτόν που αρπάχθηκε έως τον τρίτο ουρανό. Τι λέει; «Ότι είστε ναός του Αγίου Πνεύματος που κατοικεί μέσα σας». Και κάθε ναός είναι ναός του Θεού.

Το δε Άγιο Πνεύμα συναριθμείται με τον Πατέρα και τον Υιό, γι' αυτό και βρίσκεται πάνω από την κτίση, και κατατάσσεται όπως έχουμε διδαχθεί στο Ευαγγέλιο από τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Πηγαίνετε και βαπτίζετε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Εκείνος δε που το προτάσσει του Υιού ή το αποκαλεί πρεσβύτερο του Πατρός, αυτός αφενός αντιτίθεται στη διάταξη του Θεού, αφετέρου καθίσταται ξένος προς την υγιή πίστη, καθώς δεν διαφυλάσσει τον τρόπο της δοξολογίας που παρέλαβε, αλλά επινοεί για τον εαυτό του καινοφωνίες για να αρέσει στους ανθρώπους. Διότι, εάν είναι ανώτερο από τον Θεό, δεν προέρχεται από τον Θεό. Επειδή έχει γραφεί: «Το δε Πνεύμα είναι εκ του Θεού». Εάν λοιπόν προέρχεται από τον Θεό, πώς είναι πρεσβύτερο από Εκείνον από τον οποίο προέρχεται; Και τι είδους παράνοια είναι, εφόσον ένας είναι ο αγέννητος, να λέει κανείς ότι κάτι άλλο είναι ανώτερο από τον αγέννητο;

Διότι οφείλουμε να διαφυλάττουμε αμετακίνητη και απαραβίαστη την ακολουθία την οποία παραλάβαμε από την ίδια τη φωνή του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Αφού πορευθείτε, να μαθητεύσετε όλα τα έθνη, βαπτίζοντας στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.» Υπογραφή του επισκόπου Ευσταθίου.

Επειδή δε το ζήτημα που ανέκυψε τώρα από εκείνους που πάντοτε επιχειρούν να καινοτομούν, αποσιωπήθηκε από τους παλαιότερους επειδή ήταν αναντίρρητο, και παρέμεινε αδιατύπωτο (εννοώ δηλαδή το ζήτημα περί του Αγίου Πνεύματος), προσθέτουμε τον λόγο περί αυτού σύμφωνα με το νόημα της Γραφής, ότι δηλαδή: όπως βαπτιζόμαστε, έτσι και πιστεύουμε, και όπως πιστεύουμε, έτσι και δοξολογούμε. Επειδή, λοιπόν, μας έχει δοθεί το βάπτισμα από τον Σωτήρα στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, προσφέρουμε την ομολογία της πίστεως σύμφωνη με το βάπτισμα, καθώς και τη δοξολογία σύμφωνη με την πίστη, συνδοξάζοντας μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό το Άγιο Πνεύμα, όντας πεπεισμένοι ότι δεν είναι αλλότριο της θείας φύσεως. Διότι δεν θα συμμετείχε στις ίδιες τιμές εκείνο που είναι αποξενωμένο κατά τη φύση. Εκείνους δε που αποκαλούν το Άγιο Πνεύμα κτίσμα, τους ελεούμε, επειδή με αυτήν τους την έκφραση καταπίπτουν στο ασυγχώρητο παράπτωμα της βλασφημίας εναντίον Του.

Οι Εγκρατίτες, οι Σακκοφόροι και οι Αποτακτίτες υπόκεινται στον ίδιο κανόνα με τους Ναυατιανούς, διότι για μεν εκείνους εκδόθηκε κανόνας, έστω και διαφορετικός, ενώ τα σχετικά με αυτούς έχουν αποσιωπηθεί. Εμείς, πάντως, γενικά αναβαπτίζουμε τους ανθρώπους αυτούς. Εάν όμως σε εσάς έχει απαγορευθεί ο αναβαπτισμός, όπως ακριβώς και στους Ρωμαίους απαιτείται για λόγους κάποιας οικονομίας ως προς το βάπτισμά τους, ας έχει ισχύ ο δικός μας λόγος: ότι, επειδή η αίρεσή τους είναι παραφυάδα των Μαρκιωνιστών, εφόσον βδελύσσονται τον γάμο, αποστρέφονται τον οίνο και υποστηρίζουν ότι η κτίση του Θεού είναι μιασμένη, δεν τους δεχόμαστε στην Εκκλησία, εάν δεν βαπτισθούν με το δικό μας βάπτισμα. Διότι ας μη λέγουν ότι «Εις Πατέρα και Υιόν και Άγιον Πνεύμα βαπτισθήκαμε», αυτοί που θεωρούν τον Θεό δημιουργό των κακών, εφάμιλλα με τον Μαρκίωνα και τις υπόλοιπες αιρέσεις.

Διότι αυτός που λέγει ότι ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα είναι ένα πράγμα με πολλά πρόσωπα, και υποστηρίζει ότι η υπόσταση των τριών είναι μία, τι άλλο κάνει παρά να αρνείται αφενός την προαιώνια ύπαρξη του Μονογενούς; Αρνείται επίσης και την οικονομική του έλευση προς τους ανθρώπους, την κάθοδο στον άδη, την ανάσταση, την κρίση· αρνείται δε και τις ιδιαίτερες ενέργειες του Πνεύματος. Στη δική σας περιοχή όμως ακούω ότι τώρα τολμώνται ακόμη πιο αυθάδη πράγματα από εκείνα του ματαιόφρονος Σαβελλίου. Διότι, όπως αναφέρουν όσοι τα άκουσαν, οι δικοί σας σοφοί διατείνονται και ισχυρίζονται ότι δεν έχει παραδοθεί όνομα του Μονογενούς, αλλά ότι είναι το όνομα του Αντικειμένου, και μάλιστα αγάλλονται για αυτό και υπερηφανεύονται σαν να πρόκειται για δική τους ανακάλυψη. Διότι, λέγουν, έχει ειπωθεί: «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου και δεν με δεχθήκατε· εάν έλθει άλλος στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε». Και εξαιτίας του ότι έχει ειπωθεί: «Μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», είναι φανερό, υποστηρίζουν, ότι το όνομα είναι ένα. Διότι δεν ειπώθηκε «στα ονόματα», αλλά «στο όνομα».

Αλλά σας παρακαλώ να μη δίνετε καμία προσοχή σε αυτά τα βδελυρά σοφίσματα, τα οποία δεν μπορούν να παραπλανήσουν κανέναν. Αντιθέτως, να γνωρίζετε ότι το όνομα του Χριστού, το οποίο είναι ανώτερο από κάθε όνομα, είναι ακριβώς το να ονομάζεται ο ίδιος Υιός του Θεού, και σύμφωνα με τον λόγο του Πέτρου: «Δεν υπάρχει κανένα άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό, το οποίο να έχει δοθεί στους ανθρώπους, μέσω του οποίου πρέπει να σωθούμε». Αναφορικά δε με το χωρίο «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου», πρέπει να γνωρίζετε το εξής: τα λέει αυτά αναγνωρίζοντας τον Πατέρα ως αρχή και αιτία του εαυτού Του. Και αν έχει ειπωθεί το «Πορευθείτε και βαπτίζετε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», δεν πρέπει εξαιτίας αυτού να νομίζουμε ότι μας έχει παραδοθεί ένα μόνο όνομα.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που είπε «ο Παύλος και ο Σιλουανός και ο Τιμόθεος» ανέφερε μεν τρία ονόματα, τα συνέδεσε όμως μεταξύ τους μέσω της συλλαβής, έτσι και εκείνος που είπε «όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», προφέροντας τρία ονόματα τα συνέπλεξε με τον σύνδεσμο, διδάσκοντας ότι στο κάθε όνομα υπόκειται το δικό του ιδιαίτερο σημαινόμενο, διότι τα ονόματα είναι δηλωτικά πραγμάτων. Το ότι δε τα πράγματα αυτά έχουν ιδιάζουσα και αυτοτελή ύπαρξη, κανείς από όσους μετέχουν έστω και ελάχιστα στη λογική δεν το αμφισβητεί. Η φύση του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος είναι η ίδια και η θεότητα μία, τα ονόματα όμως είναι διαφορετικά, παρουσιάζοντάς μας έννοιες οριοθετημένες και ολοκληρωμένες.

Εάν δε εκείνα είναι αληθή, ας μην σας εξαπατά κανείς με αυτά τα κενά λόγια. Μας διαβάλλουν ότι δήθεν καινοτομούμε σχετικά με το Άγιο Πνεύμα. Ρωτήστε, λοιπόν, ποια είναι η καινοτομία. Διότι εμείς ομολογούμε αυτό το οποίο και παραλάβαμε, ότι δηλαδή ο Παράκλητος τάσσεται μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό, και δεν συγκαταλέγεται στην κτίση. Διότι πιστέψαμε εις Πατέρα και Υιό και Άγιο Πνεύμα, και βαπτιζόμαστε εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

Επομένως, δεν πρέπει να τον ονομάζουμε αγέννητο μάλλον παρά Πατέρα, εκτός εάν νομίζουμε ότι είμαστε σοφότεροι από τις διδασκαλίες του Σωτήρος, ο οποίος είπε: Πορευθέντες, βαπτίζετε εις το όνομα του Πατρός, και όχι του αγεννήτου. Και αυτά μεν αρκούν έως εδώ. Εμείς όμως ας εξετάσουμε τη συνέχεια του λόγου. Διότι, προχωρώντας λίγο, και σαν να ανακεφαλαιώνει ο ίδιος για τον εαυτό του τα όσα ειπώθηκαν, γράφει τα εξής: ΕΥΝ. Άρα λοιπόν, εφόσον αποδείχθηκε ότι ούτε ο ίδιος προϋπάρχει του εαυτού του, ούτε κάτι άλλο προϋπάρχει αυτού, αλλά ο ίδιος υπάρχει πριν από όλα, έπεται σε αυτόν το αγέννητο· μάλλον δε αυτός είναι ουσία αγέννητη. ΒΑΣ. Την πανουργία, λοιπόν, που συλλάβαμε σε αυτά τα λόγια, νομίζω ότι είναι πολύ εύκολο να την αντιληφθεί όποιος προσέξει έστω και λίγο, το να την καταστήσει όμως φανερή στους πολλούς δεν είναι εύκολο. Πλην όμως πρέπει να προσπαθήσουμε, εναποθέτοντας την ελπίδα μας σε Εκείνον που δίδει λόγο με πολλή δύναμη σε όσους ευαγγελίζονται. Αφού είπε ότι, εάν ούτε ο ίδιος προϋπάρχει του εαυτού του, ούτε κάτι άλλο προϋπάρχει αυτού, έπεται σε αυτόν το αγέννητο· έπειτα, επειδή αντιλήφθηκε ότι από τη λογική ακολουθία των όσων τέθηκαν ο λόγος κατέληξε στο αντίθετο γι' αυτόν (διότι, εάν το αγέννητο έπεται στον Θεό, προφανώς ακολουθεί αυτόν ως κάτι εξωτερικό. Όμως αυτό που είναι έξω από τον Θεό δεν είναι η ουσία Του. Και εξαιτίας αυτών το σκευώρημά του θα εξανεμιζόταν και θα χανόταν), για να μην πάθει λοιπόν αυτό, τι κάνει;

Σε τι αποσκοπεί λοιπόν ο λόγος μας; Στο ότι δεν είναι απόλυτο, αν κάτι είναι δεύτερο και τρίτο κατά την τάξη και το αξίωμα, να έχει αυτό και διαφορετική φύση. Διότι, όπως ακριβώς ισχύει με τους αγγέλους, κάποιος από αυτούς είναι άρχοντας και κάποιος άλλος υπήκοος, όμως όλοι είναι άγγελοι ως προς τη φύση· και ως προς μεν το αξίωμα υπάρχει διαφορά, ως προς δε τη φύση υπάρχει κοινωνία (επειδή και αστέρας από αστέρα διαφέρει ως προς τη δόξα· η φύση όμως όλων των αστέρων είναι μία· και πολλές μονές υπάρχουν κοντά στον Πατέρα, δηλαδή διαφορές αξιωμάτων· η φύση όμως αυτών που δοξάζονται είναι όμοια)· έτσι προφανώς συμβαίνει και με το Άγιο Πνεύμα, έστω κι αν υπολείπεται κατά το αξίωμα και την τάξη, όπως ισχυρίζονται (διότι το έχουμε παραλάβει, λέει, να αριθμείται τρίτο μετά τον Πατέρα και τον Υιό· αφού ο ίδιος ο Κύριος κατά την παράδοση του σωτηρίου βαπτίσματος καθόρισε αυτή την τάξη με τα λόγια: Πηγαίνετε και βαπτίζετε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος)· όμως πουθενά δεν διδαχθήκαμε ότι εκπίπτει σε κάποια τρίτη φύση, διαφορετική από τον Υιό και τον Πατέρα. Διότι, εφόσον υπάρχουν δύο καταστάσεις πραγμάτων, δηλαδή θεότητα και κτίση, δεσποτεία και δουλεία, αγιαστική δύναμη και αγιαζόμενη, εκείνη που έχει την αρετή εκ φύσεως και εκείνη που την κατορθώνει με την προαίρεση, σε ποια μερίδα θα κατατάξουμε το Πνεύμα; Σε αυτά που αγιάζονται; Μα το ίδιο είναι αγιασμός. Μήπως σε αυτά που αποκτούν την αρετή μέσα από ανδραγαθήματα; Μα είναι αγαθό εκ φύσεως.

Διότι εκείνος που θεώνεται κατά χάριν ανήκει στην τρεπτή φύση, η οποία από απροσεξία κάποτε εκπίπτει από το ανώτερο. Αυτό όμως έρχεται σε σαφή αντίθεση με την παράδοση του σωτηρίου βαπτίσματος. Διότι λέγει: «Πορευθέντες βαπτίζετε εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Επειδή το βάπτισμα είναι σφραγίδα της πίστεως, και η πίστη είναι συγκατάθεση στη θεότητα. Διότι πρέπει πρώτα να πιστέψει κανείς, και έπειτα να επισφραγιστεί με το βάπτισμα. Το δε βάπτισμά μας τελείται σύμφωνα με την παράδοση του Κυρίου, εις όνομα Πατρός και Υιού και Αγίου Πνεύματος· χωρίς να συντάσσεται με τον Πατέρα και τον Υιό κανένα κτίσμα, ούτε δούλος, εφόσον η θεότητα ολοκληρώνεται στην Τριάδα. Καθετί δε έξω από αυτά είναι απολύτως ομόδουλο, ακόμη και αν, λόγω υπερβολικής διαφοράς αξιωμάτων, τυγχάνει κάποια να τιμώνται περισσότερο από άλλα.

Εάν, λοιπόν, σε κανέναν δεν ανήκει η εξουσία να συγχωρεί αμαρτίες, όπως και πράγματι δεν ανήκει παρά μόνο στον Θεό, το δε Άγιο Πνεύμα τις συγχωρεί μέσω των αποστόλων· άρα το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός, και έχει την ίδια ενέργεια με τον Πατέρα και τον Υιό. «Μαθητεύσατε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τα στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Λέει, δηλαδή, ότι τα έθνη, αφού πιστέψουν και μαθητευθούν, βαπτίζονται στο όνομα της Τριάδος. Ο δε Πέτρος, προς τους Ιουδαίους που είχαν συναινέσει στον θάνατο του Χριστού και οι οποίοι μετανόησαν, είπε: «Ας μετανοήσει ο καθένας, αδελφοί, από την κακία σας και από την πονηρή οδό, και ας βαπτιστεί στο όνομα του Κυρίου Ιησού, και θα σωθεί»· καταδεικνύοντας ότι ο Υιός δύναται να ενεργεί τα ίδια κατά την παλιγγενεσία του λουτρού, τα οποία ενεργούν ο Πατέρας και το Πνεύμα. Ο δε Κύριος είπε στους αποστόλους να περιμένουν την επαγγελία του Πατρός, «την οποία ακούσατε· διότι ο μεν Ιωάννης βάπτισε με ύδωρ εις μετάνοιαν, εσείς όμως θα βαπτιστείτε εν Αγίω Πνεύματι».

ΗΘΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ ΚΔ΄ ΕΠΙΛΕΓΕΝΤΕΣ ΥΠΟ ΣΥΜΕΩΝ ΤΟΥ ΜΑΓΙΣΤΡΟΥ ΚΑΙ ΛΟΓΟΘΕΤΟΥ Από όλες τις πραγματείες του εν αγίοις Πατρός ημών Βασιλείου, αρχιεπισκόπου Καισαρείας της Καππαδοκίας. ΠΕΡΙ ΑΡΕΤΗΣ ΚΑΙ ΚΑΚΙΑΣ. ΛΟΓΟΣ Α΄. Ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέγει στους αποστόλους: «Πηγαίνετε και μαθητεύστε όλα τα έθνη», διδάσκοντάς τους όχι κάποια να τα τηρούν και κάποια άλλα να τα παραμελούν, αλλά «να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα», δηλαδή να μην παραλείπουν ούτε το ελάχιστο από όσα έχουν διαταχθεί. Διότι, εάν δεν μας ήταν όλα αναγκαία για τον σκοπό της σωτηρίας, ούτε θα είχαν καταγραφεί όλες οι εντολές, ούτε θα είχε διαταχθεί η τήρηση όλων.

Κεφάλαιο Γ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Πορευθείτε, λοιπόν, και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος· διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα. ΛΟΥΚΑΣ. Ήταν δε και οι δύο δίκαιοι ενώπιον του Θεού, πορευόμενοι σύμφωνα με όλες τις εντολές και τα δικαιώματα του Κυρίου άμεμπτοι...

ΟΡΟΣ Κ΄. Ότι πρέπει οι πιστεύοντες στον Κύριο να βαπτίζονται στο όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος.

Κεφάλαιο Α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Πηγαίνετε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. ΙΩΑΝΝΗΣ. Αληθινά, αληθινά σου λέω, εάν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν μπορεί να δει τη βασιλεία του Θεού· και πάλι: Αληθινά, αληθινά σου λέω: Εάν κάποιος δεν γεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού.

Κεφάλαιο ΣΤ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα. ΠΡΑΞΕΙΣ. Καθώς δε διέρχονταν τις πόλεις, τους παρέδιδαν προς τήρηση τα δόγματα που είχαν αποφασιστεί από τους αποστόλους και τους πρεσβυτέρους στην Ιερουσαλήμ. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄.

Κεφάλαιο ιβ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ιδού, εγώ σας αποστέλλω ως πρόβατα ανάμεσα σε λύκους. Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Έτσι ας μας θεωρεί ο κάθε άνθρωπος, ως υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού· εκείνο δε που τελικά ζητείται από τους οικονόμους, είναι να βρεθεί ο καθένας πιστός.

Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, από ευσπλαχνία προς το ίδιο Του το πλάσμα, αφού ήλθε στη γη για να αναζητήσει και να σώσει το απολωλός, και σαρκώθηκε από την αγία Παρθένο, και επιτέλεσε ως Θεός όλα εκείνα τα θαύματα που πληροφορηθήκαμε μέσω των Ευαγγελίων, και ευεργέτησε το ανθρώπινο γένος με όλη Του την αγαθότητα, και αφού υπέμεινε κάθε φοβερό δεινό για τη δική μας σωτηρία από εκείνους που είχαν ευεργετηθεί, τελικά σταυρώθηκε, και αφού σταυρώθηκε πέθανε, και αφού πέθανε αναστήθηκε την τρίτη ημέρα. Και μετά την ανάστασή Του, και αφού εκπλήρωσε πλήρως όλη τη φιλάνθρωπη οικονομία υπέρ ημών, όταν επρόκειτο να αναληφθεί εκεί από όπου κατέβηκε, παρέδωσε στους αγίους μαθητές Του την πίστη: «Αφού πορευθείτε», είπε, «να μαθητεύσετε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».

Εμείς λοιπόν, σύμφωνα με την παράδοση του Κυρίου Ιησού Χριστού και σύμφωνα με την πίστη των τριακοσίων δεκαοκτώ αγίων πατέρων που συνήλθαν στη Νίκαια, όπως παραλάβαμε, έτσι και βαπτίζουμε, εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος· και όπως βαπτίζουμε, έτσι και πιστεύουμε, σε Πατέρα και Υιό και Άγιο Πνεύμα· και όπως πιστεύουμε, έτσι και δοξάζουμε, Πατέρα και Υιό και Άγιο Πνεύμα. Αυτήν την πίστη ας τηρήσουμε, παρακαλώ, μέχρι την επιφάνεια εκείνου που μας την παρέδωσε, του Κυρίου και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, με τη χάρη του Θεού και Πατέρα μας, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον μονογενή του Υιό και το Άγιο και αγαθό Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων, αμήν.

Έτσι φρονούμε και έτσι βαπτίζουμε σε Τριάδα ομοούσια, σύμφωνα με την εντολή του ίδιου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας έχω παραγγείλει. Εφόσον μεν τα τηρούμε αυτά, αποδεικνύουμε την αγάπη μας προς αυτόν και αξιωνόμαστε να παραμένουμε σε αυτήν, όπως είναι γεγραμμένο· εάν όμως δεν τα τηρούμε, ελεγχόμαστε ότι έχουμε αντίθετη στάση.

Σε αυτούς είναι δίκαιο να αποκριθούμε με τα λόγια των αποστόλων, ότι: «Πρέπει να πειθαρχούμε στον Θεό μάλλον παρά στους ανθρώπους». Διότι, εάν ο μεν Κύριος σαφώς κατά την παράδοση του σωτηρίου βαπτίσματος πρόσταξε τους μαθητές να βαπτίζουν όλα τα έθνη «εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», χωρίς να απαξιώνει την κοινωνία με αυτό, αυτοί όμως ισχυρίζονται ότι δεν πρέπει να συντάσσεται αυτό με τον Πατέρα και τον Υιό· πώς δεν αντιστέκονται ολοφάνερα στη διαταγή του Θεού;

Διότι η μεν πίστη τελειοποιείται διά του βαπτίσματος, το δε βάπτισμα θεμελιώνεται διά της πίστεως, και διά των ίδιων ονομάτων εκπληρώνονται και τα δύο. Επειδή, όπως πιστεύουμε στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, έτσι και βαπτιζόμαστε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Και η μεν ομολογία προηγείται, εισάγοντάς μας στη σωτηρία, το δε βάπτισμα ακολουθεί, επισφραγίζοντας τη συγκατάθεσή μας.

Και λέγετε ότι ο Υιός υπαριθμείται στον Πατέρα, και το Πνεύμα στον Υιό, ή περιορίζετε την υπαρίθμηση μόνο στο Πνεύμα; Διότι, εάν υπαριθμείτε και τον Υιό, ανανεώνετε πάλι τον ίδιο λόγο της ασέβειας: το ανόμοιο της ουσίας, την κατωτερότητα του αξιώματος, τη μεταγενέστερη γένεση, και γενικώς θα αποδειχθεί ότι ανακυκλώνετε με αυτήν και μόνο τη λέξη όλες μαζί τις βλασφημίες κατά του Μονογενούς. Το να τα αντικρούσουμε αυτά απαιτεί εκτενέστερη αναφορά από ό,τι επιτρέπει ο παρών σκοπός, άλλωστε έχουμε ελέγξει κατά το δυνατόν αυτή την ασέβεια σε άλλα μας έργα. Εάν όμως νομίζουν ότι η υπαρίθμηση ταιριάζει μόνο στο Πνεύμα, ας μάθουν ότι το Πνεύμα συνεκφωνείται με τον Κύριο με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που συνεκφωνείται και ο Υιός με τον Πατέρα. Διότι το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος έχει παραδοθεί με όμοιο τρόπο. Όποια σχέση λοιπόν έχει ο Υιός προς τον Πατέρα, την ίδια έχει και το Πνεύμα προς τον Υιό, σύμφωνα με τη σύνταξη του λόγου που μας έχει παραδοθεί στο βάπτισμα. Εάν δε το Πνεύμα συντάσσεται με τον Υιό, και ο Υιός με τον Πατέρα, είναι προφανές ότι και το Πνεύμα συντάσσεται με τον Πατέρα. Τι θέση έχει λοιπόν το να λένε ότι το ένα συναριθμείται, ενώ το άλλο υπαριθμείται, εφόσον τα ονόματα έχουν καταταχθεί σε μία και την αυτή συστοιχία;

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ, ΠΕΡΙ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. ΛΟΓΟΣ Αʹ. Ότι πρέπει πρώτα να μαθητεύσει κάποιος στον Κύριο, και τότε να αξιωθεί το άγιο βάπτισμα. Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, μετά την εκ νεκρών ανάσταση, αφού έλαβε την επαγγελία του Θεού και Πατρός του, ο οποίος είπε μέσω του προφήτη Δαβίδ: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως κτήση σου τα πέρατα της γης», αφού πήρε κοντά του τους μαθητές του, τους φανερώνει πρώτα την εξουσία που του δόθηκε από τον Πατέρα, λέγοντας: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και επί της γης·» και τότε τους αποστέλλει, λέγοντας: «Πορευθείτε, μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα.»

Επειδή, λοιπόν, ενώ ο Κύριος πρόσταξε πρώτα: «Μαθητεύσατε πάντα τα έθνη», και έπειτα πρόσθεσε: «Βαπτίζοντες αυτούς» και τα εξής, εσείς μεν, έχοντας αποσιωπήσει το πρώτο, μας ζητήσατε τον λόγο για το δεύτερο· εμείς δε, σκεπτόμενοι ότι θα πράτταμε αντίθετα προς την εντολή του Αποστόλου αν δεν απαντούσαμε αμέσως, αφού εκείνος λέει: «Να είστε έτοιμοι για απολογία σε καθέναν που σας ζητά λόγο», σας παραδώσαμε τον λόγο σχετικά με το βάπτισμα του Κυρίου σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, το οποίο έχει δόξα ανώτερη από το βάπτισμα του μακαρίου Ιωάννη, αναφέροντας λίγα από τα πολλά που έχουν ειπωθεί γι' αυτό στις θεόπνευστες Γραφές. Όμως, θεωρήσαμε αναγκαίο να ανατρέξουμε στην τάξη που έχει παραδοθεί από τον Κύριο, ώστε έτσι κι εσείς, αφού γνωρίσετε πρώτα τη δύναμη του «Μαθητεύσατε», και αφού παραλάβετε ακολούθως τη διδασκαλία περί του ενδοξοτάτου βαπτίσματος, να κατευθυνθείτε ασφαλώς προς την τελειότητα, διδασκόμενοι να τηρείτε όλα όσα παρήγγειλε ο Κύριος στους δικούς του μαθητές, καθώς είναι γεγραμμένο.

Εδώ λοιπόν, αφού Εκείνος είπε «Μαθητεύσατε», το ακούσαμε· επομένως, υπάρχει ανάγκη να μνημονεύσουμε όσα έχουν λεχθεί αλλού σχετικά με αυτό το πρόσταγμα, έτσι ώστε, αφού πρώτα κατορθώσουμε να έχουμε φρόνημα ευάρεστο στον Θεό και έπειτα τηρήσουμε την πρέπουσα και αναγκαία τάξη, να μην εκπέσουμε κατ' αυτόν τον τρόπο από το δυνατό, σύμφωνα με τον σκοπό της ευαρέστησης προς τον Θεό.

Αλλά δεν πρέπει εξαιτίας αυτού να σιωπήσουμε, παρά, χρησιμοποιώντας ως οδηγούς τα ίδια τα ρητά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και καθοδηγούμενοι σαν μέσα από καθρέφτη και αινιγματικά, είναι αναγκαίο να μιλήσουμε· όχι για να σμικρυνθεί η δόξα από τη δική μας ερμηνεία, εν μέσω σωματικής αδυναμίας και λόγου περιφρονημένου, αλλά για να θαυμαστεί και μέσα από αυτό το μέγεθος της μακροθυμίας και της φιλανθρωπίας του αγαθού Θεού, διότι ανέχεται αυτούς που ψελλίζουν τα μεγαλεία της εν Χριστώ Ιησού αγάπης και χάριτός Του. Αφού, λοιπόν, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε: «Εάν δεν γεννηθεί κανείς άνωθεν, δεν δύναται να δει τη βασιλεία του Θεού»· και πάλι: «Εάν δεν γεννηθεί κανείς εξ ύδατος και Πνεύματος, δεν δύναται να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού»· έπειτα, μετά την εκ νεκρών ανάσταση (αφού εκπληρώθηκε σε Αυτόν η προφητεία διά του Δαβίδ εκ προσώπου του Θεού και Πατρός, ο οποίος είπε: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη για κληρονομιά σου, και για ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης», το οποίο και συνέβη και είναι οφθαλμοφανές σε όλους), τελικά δίνει εντολή στους μαθητές Του, σε αντιδιαστολή προς την πρώτη εντολή που τους εμπόδιζε να πορευτούν σε οδό εθνών, λέγοντας: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος».

Γι' αυτόν τον λόγο είναι αναγκαίο να καθαριστούμε από όλα ανεξαιρέτως: και από τις επιθυμίες του διαβόλου, και από τους περισπασμούς του κόσμου, και από τις ανθρώπινες παραδόσεις, και από τα δικά μας θελήματα, έστω κι αν αυτά φαίνονται πιο ευπρόσωπα και υποστηρίζονται από τον νόμο, εάν προκαλούν έστω και τη μικρότερη αναβολή στην οφειλόμενη ταχύτατη προθυμία για την εκπλήρωση των θελημάτων του Θεού. Τούτο είναι αναγκαίο, ώστε εκείνοι που μέσω ενός τέτοιου βαπτίσματος ομολόγησαν ότι έχουν συσταυρωθεί με τον Χριστό, ότι έχουν συναποθάνει, συνταφεί, συμφυτευθεί και συναναστηθεί μαζί Του, να έχουν την παρρησία να πουν σύμφωνα με την αλήθεια: «Εγώ έχω σταυρωθεί για τον κόσμο (και πολύ νωρίτερα για τον διάβολο), και ο κόσμος έχει σταυρωθεί για εμένα. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός», Εκείνος που διδάσκει μια δικαιοσύνη ανώτερη από την κατά νόμον, ώστε να αξιωθούμε τη βασιλεία των ουρανών. Είναι καιρός, λοιπόν, πλέον να φθάσουμε σε επίγνωση και, διά της πίστεως στον Χριστό, να λάβουμε σύνεση και να γνωρίσουμε τι ακριβώς σημαίνει το να βαπτισθεί κανείς στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΒ΄. Εάν ο καθένας έχει την οφειλή να μεριμνά για τους πάντες σε όλα, ή μόνο για εκείνους που του έχουν εμπιστευθεί· και για αυτούς σύμφωνα με το χάρισμα που του μοιράστηκε από τον Θεό διά του Αγίου Πνεύματος. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εφόσον ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός του Θεού, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, ορατά και αόρατα, ομολογεί μεν ότι «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· λέει δε στους μαθητές του, «Καθώς με απέστειλε ο Πατέρας, έτσι κι εγώ αποστέλλω εσάς»· και παραγγέλλει, «Σε δρόμο εθνικών να μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε»· αφού δε εκπληρώθηκε σε αυτόν η προφητεία του Δαβίδ που λέει εκ μέρους του Θεού και Πατέρα, «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης»· τότε παρήγγειλε και στους μαθητές του, «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη»· πώς δεν οφείλει πολύ περισσότερο ο καθένας από εμάς να τηρεί με μεγαλύτερη ακρίβεια την παραγγελία του Αποστόλου που γράφει: «Να μην έχετε υψηλότερη ιδέα για τον εαυτό σας από όσο πρέπει να έχετε, αλλά να σκέπτεστε με σύνεση, σύμφωνα με το μέτρο της πίστεως που ο Θεός μοίρασε στον καθένα», και να αναμένει πότε και τι θα του προσταχθεί, καθώς λέει και πάλι: «Ο καθένας, αδελφοί, στην κατάσταση που βρισκόταν όταν κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει.»

Εκείνος που επί δέκα χρόνια τίμησε τον πατέρα του, αν αργότερα του δώσει ένα μόνο χτύπημα, δεν τιμάται ως ευεργέτης, αλλά καταδικάζεται ως πατραλοίας. Πηγαίνετε, λέει ο Κύριος, και μαθητεύστε όλα τα έθνη, διδάσκοντάς τους όχι τα μεν να τα τηρούν και τα δε να τα παραμελούν, αλλά να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα. Και ο Απόστολος αναλόγως γράφει: Μη δίνοντας σε τίποτα καμία αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατηγορηθεί η διακονία, αλλά στα πάντα να συνιστάτε τους εαυτούς σας ως διάκονοι του Θεού. Διότι, εάν δεν μας ήταν όλα αναγκαία για τον σκοπό της σωτηρίας, ούτε θα είχαν καταγραφεί όλες οι εντολές, ούτε θα είχε διαταχθεί ρητώς η αναγκαία τήρηση όλων. Ποιο είναι για εμένα το όφελος των άλλων κατορθωμάτων, εάν, επειδή αποκάλεσα τον αδελφό μου μωρό, πρόκειται να βρεθώ ένοχος στη γέεννα; Διότι, τι όφελος έχει η ελευθερία από τους πολλούς, για εκείνον που κρατείται σε δουλεία από έναν; Διότι, λέει, εκείνος που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας. Και ποιο είναι το κέρδος της απάθειας ως προς τα πολλά, για εκείνον που το σώμα του φθείρεται από ένα και μόνο πάθος;

Αν αυτός που ομολογεί την Τριάδα ονομάζει τρεις θεούς, τότε αθετεί το βάπτισμα και πολεμά την πίστη. Γιατί, χρησιμοποιώντας ως πρόφαση το δικό μου πρόσωπο, πολεμάς τον Κύριο; Ποιος άφησε την παρακαταθήκη να βαπτίζουμε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος; Εγώ ή ο Δεσπότης; Τίνος είναι τα λόγια; Του κήρυκα ή Εκείνου που τον απέστειλε; Γιατί, βρίσκοντας το πρόσωπό μου εύκολο στόχο στις συκοφαντίες, μέσω εμού πολεμάς την αλήθεια; Μέσω εμού κλονίζεις το οχύρωμα της πίστεως; Εγώ βέβαια είμαι για σένα ευάλωτος, η πίστη όμως είναι άσειστη. «Ένας Κύριος», μάθε από τον Παύλο που το λέει, όχι δύο ή τρεις. Ακόμη κι αν ονομάσω Κύριο τον Υιό, δεν διαχώρισα την κυριότητα σε δύο κυρίους, ούτε σε πολλούς θεούς. Κύριος είναι ο Πατήρ, Κύριος και ο Υιός· «Μία πίστη», επειδή ένας είναι ο Κύριος. Το ένα ακολουθεί το άλλο· στον ένα Κύριο αντιστοιχεί μία πίστη, στη μία πίστη «ένα βάπτισμα». Έτσι το ένα βεβαιώνεται από το ένα, μέσω του ενός. Εάν λοιπόν δεν αθετώ το Πνεύμα, ούτε το τοποθετώ στην τάξη των δούλων, γι' αυτόν τον λόγο υφίσταμαι εκείνη τη συκοφαντία.