Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 28:19

Και ο Κύριος, όταν παρέδιδε στους αποστόλους το μυστήριο του βαπτίσματος και τους παρήγγειλε να βαπτίζουν εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, είναι φανερό ότι διέκρινε τον εαυτό Του από το Πνεύμα μέσω της γεννήσεως και της προβολής, επειδή ακριβώς ο μεν Υιός είναι Υιός διά του ότι γεννάται, ενώ το Πνεύμα δεν είναι Υιός διά του ότι προβάλλεται. Επομένως, δεν αρμόζει να θεωρούμε ατελή αυτή τη διάκριση, εφόσον διατηρούμε τη λογική μας.

Λέμε λοιπόν. Ονομάζουμε τον Θεό και μονάδα και τριάδα· το ένα λόγω της κοινής φύσης και των όσων υπερφυώς ανήκουν σε αυτήν, και το άλλο λόγω της τρισυπόστατης φανέρωσης της υπερούσιας γονιμότητας. **** Αλλά ως προς την ουσία, πώς θα μπορούσε να υπάρχει τάξη στα θεία, εφόσον η ουσία είναι μία και η αυτή, ενώ η τάξη απαιτεί το πρότερο και το ύστερο; Διότι τα ίδια πρόσωπα και προτάσσονται και υποτάσσονται κατά την απαρίθμηση στην Αγία Γραφή εξαιτίας της ισοτιμίας της φύσης, όπως ακούσαμε. Και είναι προφανές· διότι άλλοτε ο Κύριος λέει να βαπτίζουν «εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», και άλλοτε λέει: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα». Και άλλοτε μεν λέει: «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι», ενώ άλλοτε: «Εγώ και ο Πατέρας θα έρθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του». Και στην Αποκάλυψη ο μακάριος Ιωάννης λέει: «Χάρη σε εσάς και ειρήνη, λέει, από τον Θεό Πατέρα, και από τα επτά πνεύματα, και από τον Κύριο Ιησού Χριστό», παραθέτοντας αντί για το Άγιο Πνεύμα τις ενέργειες του Πνεύματος κατά την απαρίθμηση της Τριάδας.

Ρωμ 16,15 Για τον Φιλόλογο λέγεται ότι έγινε ο πρώτος επίσκοπος Σινώπης από τον Ανδρέα. Ρωμ 16,25-27α Τι είναι «το κήρυγμα του Ιησού; Το να γνωρίζουν εσένα», λέει, «και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού· όποιος έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα· και εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και όπως λέει ο Πέτρος ότι αυτός είναι ο «Υιός του Θεού του ζώντος»· και ότι «όλη την κρίση την έχει ο Υιός»· και το «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος» και τα παρόμοια.

Ιω. 12, 21-23 Ποια αλληλουχία έχει το να πει ο Χριστός: «ήλθε η ώρα για να δοξαστεί» και τα εξής; Διότι, ενώ οι μαθητές, όπως ήταν φυσικό, είπαν ότι οι Έλληνες θέλουν να τον «δουν», αυτός απάντησε το «ήλθε». Ποια είναι λοιπόν η αλληλουχία; Βεβαίως και υπάρχει μεγάλη. Επειδή, πριν από τον σωτήριο σταυρό, κήρυττε μόνο στους δικούς του, αλλά μετά τον σταυρό ολόκληρος ο κόσμος επρόκειτο να υπακούσει στο κήρυγμα, όταν οι μαθητές είπαν ότι «οι Έλληνες θέλουν να σε δουν», σχεδόν τους απαντά ότι θα γίνει γι' αυτούς αυτό που αναζητούν και θα επιτύχουν την επιθυμία τους σε λίγο καιρό. Διότι έφτασε ο καιρός του σταυρού, μετά τον οποίο η πίστη σε εμένα δεν θα κηρυχθεί πλέον μόνο στους Ιουδαίους, αλλά και στους Έλληνες και σε όλον τον κόσμο, και σε όλους θα ανοίξει διάπλατα η πύλη της σωτηρίας. Λέει δηλαδή: «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη». Επομένως, με μεγάλη λογική συνέπεια ο Δεσπότης είπε προς τους μαθητές, σχετικά με τους Έλληνες που ήθελαν να τον «δουν», ότι «ήλθε η ώρα για να δοξαστεί ο Υιός του Ανθρώπου». Ιω. 12, 27 Το ότι ταράχτηκε αποτελεί απόδειξη της ανθρώπινης φύσης, ενώ το «σώσε με από την ώρα τούτη» αποτελεί διδασκαλία για εμάς, ότι πρέπει στους πειρασμούς να προσευχόμαστε και να μην ρίχνουμε τον εαυτό μας σε αυτούς με προπέτεια. Διότι, εάν πρέπει να προσευχόμαστε για να σωθούμε από αυτούς, πώς δεν θα ήταν αποτρόπαιο το να ριχνόμαστε από μόνοι μας σε αυτούς;

Ματθ. 28, 18-19 Το «εδόθη σε εμένα κάθε εξουσία» δηλώνει το εξής: έλαβαν τέλος τα της ανθρώπινης πτωχείας. Δεν υπάρχουν πλέον κόποι και πόνοι και επιβουλές και υποχωρήσεις και προδοσία και ραπίσματα. Διότι, αν και δεν απέβαλα την ανθρώπινη φύση, εντούτοις απέβαλα όλα τα ανθρώπινα πάθη και στο εξής φανερώνω απροκάλυπτα την εξουσία και το αξίωμα της θεότητας, μέσω της οποίας θα αναγνωριστώ ακόμη περισσότερο ως δεσπότης και δημιουργός του ουρανού και της γης, καθώς εσείς θα κηρύττετε και θα μαθητεύετε την αλήθεια σε όλα τα έθνη. Ή και ως εξής: αν κάποιος εκλάβει το νόημα ότι, αφενός την εξουσία του ουρανού την είχα και πριν, αλλά είχα και της γης, αφού υπήρξα δημιουργός και δεσπότης των πάντων. Τώρα όμως μου προστέθηκε και μου δόθηκε μέσω της θείας οικονομίας και μια άλλη εξουσία. Ποια είναι αυτή;

Το δε «στον ουρανό και στη γη» αναφέρεται στο ότι για εκείνους που τον λατρεύουν και σώζονται, το μεν πολίτευμα βρίσκεται «στη γη», ενώ η ανταπόδοση και η κληρονομιά είναι «στον ουρανό». Και επειδή, λέει, έλαβα την εξουσία των πάντων, «πορευθείτε» χωρίς φόβο, δειλία και δισταγμό, «και κάντε μαθητές σας όλα τα έθνη» και τα εξής· διότι η δύναμη της δικής μου εξουσίας θα προλειάνει τον δρόμο και, ενεργώντας, θα καταστήσει σε εσάς ομαλή και εύκολη την αποδοχή της διδασκαλίας. Μπορούμε όμως, διατηρώντας και όσα άλλα έχουν ειπωθεί, να προσθέσουμε και τούτο: ότι, επειδή ανασταινόμενος λύτρωσε και ανέστησε μαζί του όλους όσους κρατούνταν από τον άδη, και την εξουσία πάνω τους, την οποία προηγουμένως είχε εκείνος, την ανέλαβε ο ίδιος, για αυτό εύλογα λέει: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη». «Στη γη» μεν, επειδή άδειασα τους τάφους από τα σώματα και επειδή τα ταμεία του άδη θεωρείται ότι βρίσκονται στα βάθη της γης· «στον ουρανό» δε, επειδή ο κλήρος εκείνων που ανασταίνονται βρίσκεται στους ουρανούς.

Όσο για το «πορευθέντες μαθητεύσατε», σημαίνει ότι, επειδή με αυτόν τον τρόπο εξασθένησε και καταργήθηκε ο Άδης, ο οποίος υποδεχόταν τις ψυχές των ανθρώπων εξαιτίας της απώλειάς τους, και εφόσον όλη η εξουσία περιήλθε σε εμένα, εύκολη και αβίαστη θα είναι η επιστροφή και η σωτηρία των εθνών. Διότι ο Δεσπότης δεν φαίνεται να έχει λάβει κάποια άλλη εξουσία στον «ουρανό» ή «επί της γης» πέρα από αυτές που προαναφέραμε· άλλωστε, δεν έχει διαπιστωθεί ούτε υπάρχει άλλη. Διότι η εξουσία που υπήρχε σε αυτόν εξ αρχής, κατά τη δημιουργία και τη διευθέτηση του ουρανού, παραμένει η ίδια. Επίσης, και η δημιουργία και η παραγωγή «επί της γης» παραμένει απαράλλακτη και δεν επιδέχεται καμία αλλοίωση, ομοίως δε και για όλα όσα εμπεριέχονται σε αυτά, διακρίνεται ο ίδιος αναλλοίωτος όρος της παραγωγής και της κυριαρχίας. Ορθά, επομένως, και κατάλληλα θα μπορούσε να ερμηνευθεί το «εδόθη μοι πάσα εξουσία» και τα όσα ακολουθούν, εφόσον κατανοηθούν σύμφωνα με τις προαναφερθείσες και ήδη αποδοθείσες έννοιες.

Αυτός λοιπόν ο χορός των ιεροφαντών έκρινε δίκαιο να ζητήσει ευθύνες από κάποιον Μακεδόνιο, ο οποίος παλαιότερα είχε αρπάξει τον θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως, επειδή δυσφημούσε το πανάγιο και ζωαρχικό Πνεύμα. Διότι, όπως ο Άρειος παρατάχθηκε κατά του Υιού, έτσι και αυτός, παρατασσόμενος κατά του Παναγίου Πνεύματος, κατέτασσε τη δεσποτική και υπερκείμενη κυριότητά του μεταξύ των δούλων και των υπηρετών. Αν και θα ήταν ευκολότερο για τον άθλιο, αν το ήθελε, να αντιληφθεί ότι, όπως ακριβώς εκείνοι που κατατάσσουν τον Υιό στα κτίσματα προσάπτουν την ύβρη εξίσου στον Πατέρα, έτσι και εκείνοι που συγκαταλέγουν το πανάγιο Πνεύμα του στα δημιουργήματα εξαπολύουν την ίση και όμοια βλασφημία εναντίον Του. Διότι, αν το Πνεύμα είναι κτίσμα, τότε και εκείνος του οποίου είναι το Πνεύμα συγκαταλέγεται με τα κτίσματα. Αν όμως η υπερβολή αυτής της αθεΐας είναι αφόρητη και μόνο στο άκουσμά της, πώς δεν κατάλαβε ο ταλαίπωρος να αποφύγει εκείνο που κατ' ανάγκην οδηγεί στην πτώση σε αυτούς τους θεομάχους λογισμούς; Αθετείς ότι το Πνεύμα είναι Θεός; Πώς τότε «ερευνά και τα βάθη του Θεού» και τίποτα από τα κρυφά του Θεού δεν είναι κρυφό από αυτό; Πώς είναι «άλλος Παράκλητος»; Πώς συντάσσεται με τον Πατέρα και τον Υιό; Διότι λέει ο ίδιος ο Υιός: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Αν κάποιο από τα τρία, στο όνομα των οποίων φωτιζόμαστε, είναι κτίσμα, τότε ούτε τα υπόλοιπα θα μείνουν καθαρά από την ύβρη. Αλλά αν είναι κτίσμα, πώς κτίζει; Πώς αγιάζει; Πώς ζωοποιεί;

Ναι, σε ικετεύω και σε παρακαλώ, όπως ακριβώς συμμετέχεις στη σωτήρια και πολυπόθητη κλήση των Χριστιανών, έτσι να σπεύσεις να γίνεις κοινωνός και φλογερός συναγωνιστής της ακρίβειας των ορθών δογμάτων, και να μην ενώνεσαι από τη μία μεριά με τη μία, θεία και αποστολική εκκλησία, ενώ από την άλλη να αποκόπτεις και να αποτειχίζεις τον εαυτό σου, ούτε να προτιμήσεις τις δοξασίες που κατασκευάζονται σε κάποια γωνία αντί των δογμάτων της οικουμένης. Σε όλη τη γη εξήλθε το δεσποτικό κήρυγμα. Ο κοινός Σωτήρας του γένους δεν ήρθε ανάμεσα στους ανθρώπους λαμβάνοντας σάρκα για να σώσει μόνο τους Αρμενίους από την κοινή πτώση. Δική του είναι εκείνη η θεία και υπερουράνια φωνή, μετά τη νέκρωση του θανάτου και την καθαίρεση της τυραννίας του άδη, η οποία ταυτόχρονα νομοθέτησε και παρείχε ακαταμάχητη δύναμη στους μαθητές για να φέρουν εις πέρας τα προστάγματα: «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη». Ο φθόγγος των αποστόλων κατέλαβε όλα τα πέρατα της γης. Η ευσέβεια δεν περικλείεται στη γλώσσα των Αρμενίων, ούτε η ορθοδοξία περιορίζεται σε διάνοιες που έμαθαν αργά και με δυσκολία να ευσεβούν κάπως.

Για ποιον λόγο, ενώ ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός παρέδωσε ως μυστήριο να βαπτίζουν στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, οι απόστολοι και οι μαθητές του δεν βάπτιζαν έτσι, αλλά στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού; Μπορεί λοιπόν κανείς να δει κάποιους από τους ιερούς άνδρες να στέκονται απέναντι σε αυτήν την απορία, όχι με επιχειρήματα που λύνουν το ζήτημα, αλλά με επιχειρήματα που αίρουν την κατηγορία παρέχοντας συγχώρεση σε εκείνους που δεν μπορούσαν να τηρήσουν τα προσταχθέντα. Ομολογούν δηλαδή ότι οι μαθητές δεν βάπτιζαν με τον τρόπο που διδάχθηκαν, αλλά ότι βάπτιζαν στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού κινούμενοι από λόγους κάποιας οικονομίας και πρόνοιας, προσαρμόζοντας την απόφασή τους στις περιστάσεις και στο επείγον της εποχής, μεθοδεύοντας αυτήν τη μυστική και ιερή πράξη προς το συμφέρον και την ευνοϊκή αποδοχή από εκείνους που προσέρχονταν στο κήρυγμα. Διότι αυτό που έβλεπαν ότι προκαλούσε μεγαλύτερο εμπόδιο στα πλήθη σε σχέση με τα υπόλοιπα και έφερνε ταραχή στους λογισμούς τους, αυτό ακριβώς φρόντιζαν επιμελώς να θεραπεύσουν και να προετοιμάσουν από πριν· εμπόδιο δε και δυσπρόσδεκτο θεωρούνταν το να ομολογήσουν τον Χριστό ως Σωτήρα και μάλιστα ως Υιό του Θεού και Θεό, καθώς και το να υπακούσουν στα δικά του παραγγέλματα.

Και τι άλλο θα μπορούσε να είναι πιο επείγον από τη θεολογική αποκάλυψη η οποία φανερώνει το ομοφυές και ομοδύναμο της Τριάδας μέσα από συνοπτικά ονόματα, και η οποία μεταδίδεται μυσταγωγικά τότε, όχι στην αρχή, όχι όταν οι μαθητές βρίσκονταν ακόμη σε ατελή κατάσταση, ούτε όταν τα εκούσια και σωτήρια πάθη επρόκειτο να επιτελεστούν και όταν ο καιρός απαιτούσε να συσκιάζεται η ακρίβεια της διδασκαλίας, αλλά μετά τον σταυρό, μετά τον θάνατο, μετά την ταφή, μετά τη σκύλευση των βασιλείων του άδη και την παράδοση του εχθρού του γένους μας σε άλυτα δεσμά· όταν αναστήθηκε από τον τάφο και εγκαινίασε την κοινή ανάσταση, τότε ακριβώς Εκείνος που από τη θεϊκή Του φύση έχει την εξουσία όλων των επουρανίων και των επιγείων, αφού την ανέλαβε και ως προς την ανθρώπινη φύση, τότε χάραξε αυτόν τον βασιλικό και σωτήριο νόμο όχι σε πέτρινες πλάκες, αλλά σε πλάκες ανώτερες από κάθε μετοχή σε επίγεια ύλη, δηλαδή στις διάνοιες των αποστόλων, απλώνοντας μέσω αυτών σε όλη την οικουμένη σαν να ήταν κάποιες προκηρύξεις και διατάγματα, σύμφωνα με τα οποία έπρεπε να μυούνται και να οδηγούνται στην τελειότητα της ευσέβειας εκείνοι που προσέρχονταν. Διότι λέει: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντες αυτούς να τηρούν» (προφανώς και πριν από όλα τα άλλα, αυτό που παραδίδεται τώρα) «πάντα όσα σας ενετειλάμην».

Οι απόστολοι, λοιπόν, βάπτιζαν σύμφωνα με την εντολή του Σωτήρα και παρέδιδαν και σε άλλους να βαπτίζουν εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, και το δόγμα είχε εξαπλωθεί παντού και ο νόμος επικρατούσε με τα έργα και το κήρυγμα περιέτρεχε την οικουμένη. Λεγόταν, όμως, ότι βάπτιζαν εις το όνομα του Χριστού και στο όνομα του Κυρίου και εις τον θάνατον του Χριστού και όλα τα παρόμοια, όχι διότι ιερουργούσαν το δώρο της παλιγγενεσίας μέσω μιας τέτοιας επίκλησης των ονομάτων, αλλά επειδή σύμφωνα με τον δικό Του νόμο και τη μυσταγωγία που Εκείνος δώρισε, σύμφωνα με αυτήν παρείχαν τη χάρη του βαπτίσματος στους μυουμένους. Όταν, λοιπόν, ακούς ότι οι απόστολοι βάπτιζαν εις το όνομα του Χριστού και εις Χριστόν και στο όνομα του Κυρίου Ιησού, να προσηλώνεις τον νου σου και να κατανοείς ότι για αυτόν τον λόγο λεγόταν πως βάπτιζαν έτσι, επειδή παντού βαπτίζοντας εδραίωναν τον νόμο του Χριστού, χωρίς να αφαιρούν τίποτα και χωρίς να προσθέτουν τίποτα, αλλά ιερουργώντας την καθαρτήρια μυσταγωγία σε όσους προσέρχονταν, εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

Παρόμοια ακολουθία έχει και αυτό που αναφέρει ο δάσκαλος της οικουμένης: «όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του». Διότι μέσω του «βαπτιστήκαμε στον Χριστό» δηλώνει ότι και εμείς επιτελούμε την αναγέννηση σύμφωνα με τη δική του μυσταγωγία και την παραδομένη τελετή, ενώ μέσω του «στον θάνατό του» δεν εννοεί ότι τελεσιουργούμε το λουτρό της παλιγγενεσίας με την επίκληση του δεσποτικού θανάτου (μη γένοιτο, διότι ένα τέτοιο παράπτωμα το τόλμησε ο Ευνόμιος ο Ανόμοιος), αλλά ότι όσοι βαπτίζονται εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, μέσα από ιερά σύμβολα και μυστικά αινίγματα, μιμούνται τον θάνατο του Σωτήρα και αποτυπώνουν και μορφοποιούν όσα εκείνος εκούσια υπέμεινε, απεικονίζοντας μεν την τριήμερη παραμονή του στον Άδη με την τριπλή κατάδυση, και με την ισάριθμη πάλι ανάδυση την τριήμερη ανάσταση, μέσω της οποίας συνεικονίζεται για εμάς η αποκατάσταση του παλαιωθέντος Αδάμ και η ανακαίνιση. Επειδή και το ίδιο το να βαπτίζεται κανείς στον Χριστό, και στον θάνατό του, και σε ένα σώμα, και στο όνομα του Χριστού, και τα παρόμοια, ως προς το σχήμα των ονομάτων και των ρημάτων δεν φαίνεται να διαφέρουν πολύ μεταξύ τους, ωστόσο ως προς τη σημασία του νοήματος, τη διάκριση και τη δήλωση του πράγματος, εμφανίζουν τη μέγιστη δυνατή διαφορά.

Αλλά ίσως κάποιοι να σκεφτούν να ζητήσουν εξηγήσεις, για να μην πω να φιλονικήσουν, ότι, εάν οι μαθητές βάπτιζαν στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, γιατί άραγε λέγεται ότι βαπτίζουν στο όνομα του Χριστού ή σε παρόμοια; Διότι αυτό βέβαια έχει ήδη αποδειχθεί επαρκώς μέσω όσων έχουν ειπωθεί. Διότι θα αρκούσε, αντί για πολλά άλλα, να αναγάγουμε αυτήν την αιτία στη συνήθεια της ιερής μας Γραφής και να δείξουμε ότι αυτή την οικειοποιείται, και να μην προτιμούμε την περιέργεια αντί για την από κοινού αναζήτηση της αλήθειας. Διότι και πολλά άλλα ιδιώματα παρατηρούνται σε κάθε είδος λόγου με τα οποία αυτός χαρακτηρίζεται, και κανείς, όταν αναγνωρίσει το ιδίωμα, δεν αφήνει τον νου του να πλανηθεί σε άλλη αναζήτηση. Και αυτό δεν το παρατηρεί κανείς μόνο στους θεόσοφους λόγους, αλλά και σε όσα φιλοτιμείται να κοσμήσει η αττικίζουσα γλώσσα.

Τι θα μπορούσες να πεις, και ποια φρίκη και δέος δεν θα σε καταλάμβανε, όταν ακούσεις τις απειλητικές αποφάσεις των αποστολικών δεσμών, τις οποίες δεν εξέδωσε ένας μόνο ούτε δεύτερος, ούτε περισσότεροι μεμονωμένα, αλλά σύμπας ο χορός των μαθητών, βεβαιώνοντας τη δεσποτική εντολή, και όχι καταλύοντάς την, μη γένοιτο; Και πού μπορεί να βρει κανείς το φρικτό της κατάρας τους; Πρέπει να ακούμε τις ίδιες τις φωνές που έχουν κυρωθεί με ουράνια απόφαση· αυτές φωνάζουν δυνατά: «Αν κάποιος επίσκοπος ή πρεσβύτερος» — πρόσεξε, άνθρωπε, μάλλον δεν χρειάζεται καν ιδιαίτερη προσοχή εδώ, διότι ολοφάνερα κυρώνεται η δεσποτική παράδοση — «αν, λοιπόν, κάποιος δεν βαπτίσει σύμφωνα με τη διάταξη του Κυρίου στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, ας καθαιρείται». Και δεν σταματούν την καταδίκη μέχρις αυτού του σημείου, αλλά ακόμη κι αν αυτοί που βαπτίζουν επιχειρήσουν να χρησιμοποιήσουν άλλα ονόματα αντί των ορθών, χωρίς καθόλου να μειώνουν τον αριθμό της Τριάδας, ούτε και έτσι βρίσκουν τρόπο διαφυγής από το να υποστούν την ίδια τιμωρία· διότι αυτοί δεν προσβάλλουν καθόλου λιγότερο το δεσποτικό δόγμα.

Αλλά ο κήρυκας της αλήθειας, σε αυτούς που εισάγουν την καινοτομία στο βάπτισμα και τον κατηγορούν ότι και ο ίδιος επιδοκιμάζει αυτή τη δοξασία, θα τους αποστόμωνε με αυτόν τον τρόπο. Ναι, λέει, ομολογώ βέβαια ότι όσοι βαπτίστηκαν, βαπτίστηκαν στον θάνατο του Χριστού, αλλά δεν ομολογώ ότι το βάπτισμα ιερουργείται με την επίκληση του θανάτου του, μη γένοιτο, αλλά ότι αυτό το δώρο της άφεσης τελείται, όπως ακριβώς παρέδωσε ο ίδιος ο Σωτήρας, στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, και ότι αυτό αποτελεί σύμβολο του θανάτου του, εικονίζοντας και αναπαριστώντας μέσα από την τριπλή κατάδυση και ανάδυση την τριήμερη ταφή και ανάστασή του. Γι' αυτό και δεν είπα απλώς «στον θάνατό του βαπτιστήκαμε», αλλά προτάσσοντας το «όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό», πρόσθεσα στη συνέχεια το «στον θάνατό του βαπτιστήκαμε», διδάσκοντας με τη διαδοχική παράθεση των διαφορετικών εννοιών και ονομάτων ότι με καμία από αυτές δεν ιερουργείται το βάπτισμα (διότι διαφορετικά θα συλλαμβανόμουν να σκέφτομαι και να λέω τα αντίθετα, και μάλιστα ταυτόχρονα), αλλά με το να πω «βαπτιστήκαμε στον Χριστό» υποδήλωσα ότι βαπτιζόμαστε σύμφωνα με τη δική του μυσταγωγία, ενώ με το να πω «στον θάνατό του βαπτιστήκαμε», υποδήλωσα ότι το σωτήριο βάπτισμα φέρει τον τύπο και την εικόνα του θανάτου του, ο οποίος ανέβλυσε για εμάς την αθανασία.

Και ο γνήσιος μαθητής του, ο σοφός Διονύσιος, διακηρύσσει τα ίδια πράγματα σχεδόν με τα ίδια λόγια, και μάλιστα στα όσα αναφέρει περί του τέλειου και του ενός. Επομένως, επειδή τα περισσότερα από όσα λέγονται για τον Θεό δεν φανερώνουν αυτό που ακριβώς είναι, αλλά αποτελούν μάλλον μια μορφή καθοδήγησης και συγκατάβασης, η οποία ανυψώνει τον νου μας προς εκείνα που μας υπερβαίνουν μέσω πραγμάτων και ονομάτων που μας είναι οικεία, είναι φανερό ότι τέτοιας φύσεως είναι και το γεγονός ότι προτάσσεται ο Πατέρας κατά την εκφώνηση, έπειτα ο Υιός και μετά από αυτόν το Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Δεσπότης, παιδαγωγώντας μας, λέει προς τους μαθητές: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», επειδή βέβαια η ίδια η θεία φύση καθεαυτήν ούτε προτάσσεται ούτε υποτάσσεται, αλλά βρίσκεται υπεράνω κάθε αρίθμησης και σύλληψης της έννοιας της μονάδας, εφόσον ο αριθμός και η μονάδα αναφέρονται σε ουσία, ενώ το θείο είναι υπερούσιο. Όπως λοιπόν το θείο γνωρίζει άχρονα όλα όσα υπάρχουν στον χρόνο, και αμέριστα τα μεριστά, και αμετάβλητα τα ρέοντα, έτσι και κάθε κτιστή φύση νοεί το υπέρχρονο μέσα στον χρόνο, και το αμέριστο μερισμένα, και το άρρητο μέσω της οικείας φωνής η οποία διαμορφώνεται από ονόματα και ρήματα.

Διότι λέει, μην παραλλάσσεις τα λόγια του ζώντος Θεού. Εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος βαπτίστηκες· γιατί αναιρείς τα ζωντανά ονόματα, και εισάγεις ονόματα ανθρώπινων λογισμών, λέγοντας γέννημα και αγέννητο και γεννητό, υπάρχον πάντοτε και μη υπάρχον πάντοτε; Ανέχεται ο Θεός αυτά τα μάταια λόγια; Επειδή άλλαξε έναν μόνο λόγο, κάποτε ένας προφήτης κινδύνευσε να καταστραφεί. Και δες την ακριβολογία ενός μικρού λόγου.

Διότι, λέει, όταν προβάλλουμε την άρνηση και τη μετάνοια του κορυφαίου Πέτρου για να ελέγξουμε τη ναυατιανή παραφροσύνη, προσπαθούν να ανταπαντήσουν ότι ο Πέτρος είχε τότε βαπτιστεί με το ατελές βάπτισμα· διότι είχε λάβει μόνο το βάπτισμα του Ιωάννη και δεν είχε δεχθεί ακόμη το Άγιο Πνεύμα, αφού αυτό το δέχθηκε μετά την ανάσταση, με την πάροδο πενήντα ημερών. Αλλά μπορεί να τους πει κανείς ότι και το βάπτισμα του Ιωάννη ήταν τότε τέλειο, ενώ αργότερα κατέστη ατελές για όσους το εφάρμοζαν, όταν πλέον ο Σωτήρας, παραδίδοντας στους μαθητές τον τρόπο του βαπτίσματος, έλεγε: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».

«Σώστε λοιπόν με αυτά τον κόσμο, βαπτίζοντας στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.» Ενδυναμωμένοι με αυτά τα λόγια, οι απόστολοι έλεγαν προς τον Πλάστη: «Εσύ είσαι Θεός προαιώνιος και ατελεύτητος. Αφού σε γνωρίσαμε ως τον έναν Κύριο, μαζί με τον Πατέρα σου και το Πνεύμα, σε κηρύττουμε όπως πρόσταξες. Εσύ να είσαι μαζί μας και υπέρ ημών, ο μόνος που γνωρίζει τα βάθη των καρδιών.»

Γι' αυτό, ούτε ήθελα καθόλου να πω κάτι προς εκείνους που έχουν τέτοια διάθεση ούτε προθυμοποιούμουν να γράψω, και μάλιστα ακούγοντας τον Κύριο και Θεό μας να λέει προς τους μαθητές του: «Αν εμένα εδίωξαν, και εσάς θα διώξουν· αν τον λόγο μου τήρησαν, και τον δικό σας θα τηρήσουν», και πάλι: «Αν τον οικοδεσπότη αποκάλεσαν Βεελζεβούλ, πόσο μάλλον τους οικιακούς του». Αλλά επειδή και σε εμάς τους ίδιους τους απέστειλε λέγοντας: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα», και προσθέτοντας λέει: «Εκείνος που θα πιστέψει και θα βαπτιστεί θα σωθεί, ενώ εκείνος που θα απιστήσει θα κατακριθεί», για τον λόγο αυτό προθυμοποιήθηκα να γράψω προς την αγάπη σου όσα χορηγούνται στη διάνοιά μου από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και να σου υπενθυμίσω όσα σε ωφελούν, ή μάλλον, ως φιλόστοργος πατέρας, κυριευμένος από την αγάπη μου για εσένα και μην αντέχοντας να βλέπω τον γιο μου εν Κυρίω να ζει με αυτόν τον τρόπο, ωθούμενος έντονα από τον πόθο μου για εσένα αναγκάστηκα να προχωρήσω σε αυτό, όχι επειδή επιθυμώ να γράψω καινούργια και παρείσακτα πράγματα, αλλά εκείνα που διαβάζεις καθημερινά και τα οποία οι θείες γραφές μάς παραγγέλλουν να τηρούμε.

Σε εκείνους που πρόκειται μέσω του λόγου σας να πιστέψουν σε εμένα και να τηρήσουν τις εντολές μου, όπως ακριβώς και εσείς. Πρόσεχε, παρακαλώ: εξέλεξε τους αποστόλους και μαθητές του ο δεσπότης μας και Θεός, τους εμπιστεύθηκε και τους αποκάλυψε όλα τα μυστήρια της οικονομίας του, τα οποία ήταν αποκεκρυμμένα από τους αιώνες και από τις γενεές, και, αφού τους έδωσε το άγιο Πνεύμα, τους απέστειλε λέγοντας: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας ενέτειλα.»

Λοιπόν και συ, όταν επιστρέψεις, στήριξε τους αδελφούς σου· ποίμαινε τα πρόβατά μου. Θα τα ποιμάνεις, όμως, όχι με το να τα εισάγεις και να τα εξάγεις από βοσκές σε βοσκές και να τα διατηρείς καλοθρεμμένα και παχιά στο σώμα, ούτε με το να τα περικλείεις με φράχτες και τοίχους, αλλά με το να τα διδάσκεις να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα, όχι άλλα να τηρούν και άλλα να τα περιφρονούν, αλλά να φυλάττουν όλα όσα σας παρήγγειλα. Διότι «Πηγαίνετε», λέει, «και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα.» Και προσθέτει: «Όποιος πιστέψει και βαπτιστεί θα σωθεί, ενώ όποιος απιστήσει θα καταδικαστεί.» «Ποίμαινε τα πρόβατά μου.» Ο ποιμένας των άλογων προβάτων δεν φροντίζει για γεωργία, ούτε για εμπόριο, ούτε για σπίτι, ούτε για πλούσια τραπέζια, ούτε για δόξα, ούτε για τιμή· ούτε μεριμνά για κανένα άλλο από τα βιοτικά πράγματα, ούτε ανέχεται καθόλου να προσκολλάται σε αυτά, αλλά, αφήνοντας και σπίτι και γυναίκα και παιδιά, επιδεικνύει όλο του το ενδιαφέρον στο ποίμνιό του, αγρυπνώντας γι' αυτό και αναλαμβάνοντας μακρινά ταξίδια, χωρίς να έχει κρεβάτι, χωρίς να παίρνει μαζί του στρώμα, αλλά αντέχοντας στο ύπαιθρο τον καύσωνα της ημέρας και υπομένοντας τον παγετό της νύχτας διανυκτερεύει, παλεύοντας διαρκώς με τους ανέμους και το κρύο και τον καιρό, και δεν εγκαταλείπει τη φύλαξη και τη φροντίδα τους.

Όσοι πάλι δεν το γνωρίζουν αυτό και είναι γυμνοί από το βασιλικό ένδυμα, αφού αγωνιστούν με τη μετάνοια και τις άλλες αγαθοεργίες, όπως είπαμε, και ντυθούν έτσι τον Χριστό, ντύνουν τον ίδιο τον Χριστό· διότι και οι ίδιοι είναι χριστοί, ως υιοί του Θεού μέσω του θείου βαπτίσματος. Αν όμως δεν το κάνουν αυτό, αλλά ντύσουν όλους τους γυμνούς του κόσμου, ενώ αφήσουν τους εαυτούς τους γυμνούς, σε τι ωφελήθηκαν; Έπειτα πάλι, εμείς που βαπτιστήκαμε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος ονομαζόμαστε αδελφοί του Χριστού· και όχι μόνο αυτό, αλλά είμαστε και μέλη Του. Εφόσον λοιπόν είσαι αδελφός και μέλος Του, αν τιμήσεις, φιλοξενήσεις και περιποιηθείς όλους τους άλλους, αλλά παραμελήσεις τον εαυτό σου και δεν αγωνιστείς με κάθε τρόπο για να ανέλθεις στο ύψιστο σημείο της κατά Θεόν πολιτείας και τιμής, αλλά αφήσεις την ψυχή σου, από την πείνα της οκνηρίας ή τη δίψα της ραθυμίας ή μέσα στη στενότατη φυλακή τούτου του ρυπαρού σώματος εξαιτίας της γαστριμαργίας ή της φιληδονίας, ρυπαρή, παραμελημένη, να κείτεται σε βαθύτατο σκοτάδι σαν νεκρή, δεν ύβρισες τον αδελφό του Χριστού; Δεν τον εγκατέλειψες πεινασμένο και διψασμένο;

Ποιος άνθρωπος, λοιπόν, ντυμένος με βασιλική πορφύρα, θα δεχόταν ποτέ να φορέσει πάνω από αυτήν έναν λερωμένο και ξεσκισμένο χιτώνα; Όσοι όμως δεν το γνωρίζουν αυτό και είναι γυμνοί από το βασιλικό ένδυμα, αν αγωνιστούν μέσω της μετάνοιας και των άλλων αγαθοεργιών, όπως είπαμε, και ντυθούν έτσι τον Χριστό, τον ίδιο τον Χριστό ενδύουν· διότι και αυτοί είναι χριστοί, ως υιοί του Θεού, από το θείο βάπτισμα. Εάν όμως δεν κάνουν αυτό, αλλά ντύσουν μεν όλους τους γυμνούς στον κόσμο, αφήσουν δε τους εαυτούς τους γυμνούς, σε τι ωφελήθηκαν; Έπειτα πάλι, εμείς που βαπτιστήκαμε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος ονομαζόμαστε αδελφοί του Χριστού, και όχι μόνο αυτό, αλλά είμαστε και μέλη Του. Όντας λοιπόν αδελφός του Χριστού και μέλος Του, εάν όλους τους άλλους τους τιμήσεις, τους φιλοξενήσεις, τους θεραπεύσεις, αλλά παραβλέψεις τον εαυτό σου και δεν αγωνιστείς με κάθε τρόπο να ανέλθεις στο ανώτατο σημείο της κατά Θεόν πολιτείας και τιμής, αλλά με την πείνα της οκνηρίας ή τη δίψα της ραθυμίας ή στη στενότατη φυλακή αυτού του ρυπαρού σώματος εξαιτίας της γαστριμαργίας ή της φιληδονίας, αφήσεις την ψυχή σου να λερώνεται, να μαραζώνει και να κείτεται σε βαθύτατο σκοτάδι σαν νεκρή, δεν ύβρισες τον αδελφό του Χριστού; Δεν τον άφησες πεινασμένο και διψασμένο; Δεν αμέλησες να τον επισκεφθείς ενώ βρισκόταν στη φυλακή; Γι' αυτό ακριβώς, λοιπόν, θα ακούσεις: «Δεν ελέησες τον εαυτό σου, δεν θα ελεηθείς.»

Ως προς το ότι είπες πως ο κανόνας δεν κάνει διάκριση, αλλά αποφαίνεται οριστικά ότι όσοι έχουν χειροτονηθεί ή βαπτιστεί από αιρετικούς δεν είναι δυνατόν να είναι ούτε κληρικοί ούτε πιστοί, να αναλογιστείς το εξής: ότι ο αποστολικός κανόνας ονόμασε αιρετικούς εκείνους που δεν έχουν βαπτιστεί ή δεν βαπτίζουν στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Και αυτό το διδασκόμαστε από τη θεία φωνή του Μεγάλου Βασιλείου. Διότι λέει ότι αιρέσεις είναι οι ομάδες που έχουν αποκοπεί παντελώς και έχουν αλλοτριωθεί ως προς την ίδια την πίστη, ενώ σχίσματα είναι όσοι έχουν έρθει σε διένεξη μεταξύ τους για κάποιες εκκλησιαστικές αιτίες και για ζητήματα που επιδέχονται θεραπεία, και παρασυναγωγές είναι οι συνάξεις που γίνονται από ανυπότακτους πρεσβυτέρους ή επισκόπους και από απαίδευτους λαούς. Και ως προς το πρώτο, ο ίδιος, φέρνοντας ένα παράδειγμα, λέει προς τον άγιο Αμφιλόχιο: Ποια λογική έχει λοιπόν το να γίνει αποδεκτό το βάπτισμα των Πεπουζηνών, οι οποίοι βαπτίζουν εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Μοντανού ή της Πρίσκιλλας; Διότι δεν βαπτίστηκαν πραγματικά όσοι βαπτίστηκαν σε ονόματα που δεν μας έχουν παραδοθεί. Αυτούς, λοιπόν, και τους ομοίους τους ο κανόνας και οι Πατέρες, όπως λέει ο θείος Βασίλειος, τους ονόμασαν αιρετικούς. Ως παράδειγμα του δεύτερου, πάλι, αναφέρει ο άγιος Βασίλειος: Οι Καθαροί ανήκουν και αυτοί στους αποσχισμένους.

Είναι προτιμότερο για τον αβάπτιστο, εάν δεν βρίσκεται ορθόδοξος ιερέας για να τον βαπτίσει, να βαπτιστεί από μοναχό, ή εάν δεν υπάρχει ούτε αυτός, από λαϊκό, λέγοντας «Βαπτίζεται ο δείνα εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», παρά να αποδημήσει από τη ζωή αφώτιστος. Και έχει πραγματικά βαπτιστεί· διότι ένεκα ανάγκης επέρχεται και μεταβολή του νόμου, όπως έχει γίνει και στο παρελθόν και είναι αποδεκτό.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΓ΄ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΗΡΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΘΕΙΩΝ ΕΝΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΑΣ ΑΠΕΙΛΗΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΣΩΝ ΔΙΑΚΕΙΝΤΑΙ ΜΕ ΑΜΕΛΕΙΑ Αδελφοί και πατέρες, ο Θεός που μας έπλασε και μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, μας τοποθέτησε σε τούτο τον βίο σαν σε σχολείο, για να διδαχθούμε το ευαγγέλιο της βασιλείας Του. Γι' αυτό και αποστέλλοντας τους μαθητές στο κήρυγμα τους έδινε την παραγγελία λέγοντας: «Πηγαίνετε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». Ποια είναι όμως αυτά που παρήγγειλε; Κατά μεν την Παλαιά Διαθήκη, για να αναφέρουμε ένα μέρος τους: το «Δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις»· κατά δε τη Νέα Διαθήκη, υπάρχουν εντολές ακόμη πιο υψηλές και πιο ακριβείς. «Διότι ειπώθηκε», λέγει, «στους αρχαίους: Δεν θα φονεύσεις· όποιος όμως φονεύσει θα είναι ένοχος στο δικαστήριο. Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που οργίζεται αδικαιολόγητα εναντίον του αδελφού του θα είναι ένοχος στο δικαστήριο». Και πάλι, «ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα μοιχεύσεις. Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του». Πάλι, «ειπώθηκε: Δεν θα επιορκήσεις.»

Και αφού πλησίασε ο Ιησούς, τους μίλησε λέγοντας: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη· πορευθείτε και κάντε μαθητές όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας ενέτειλα, και ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος». Σύμφωνα με τον Ιωάννη, ο Ιησούς εμφανίστηκε πρώτα στους μαθητές κατά την ίδια την ημέρα της αναστάσεως, ενώ οι θύρες ήταν κλειστές· έπειτα μετά από οκτώ ημέρες, όταν και ο Θωμάς πίστεψε· έπειτα, επειδή επρόκειτο να συναντηθούν στη Γαλιλαία, και δεν είχαν ακόμη συγκεντρωθεί όλοι μαζί, αλλά κάποιοι από αυτούς ψάρευαν στην Τιβεριάδα, εμφανίστηκε τότε μόνο σε εκείνους που ψάρευαν, οι οποίοι ήταν επτά. Αυτό λοιπόν που λέει τώρα ο Ματθαίος, συνέβη αργότερα από τα γεγονότα που αναφέρει νωρίτερα ο Ιωάννης· διότι πολλές φορές εμφανίστηκε σε αυτούς κατά τη διάρκεια των σαράντα ημερών, παρουσιαζόμενος και πάλι αναχωρώντας, χωρίς να είναι πάντοτε και συνεχώς παρών μαζί τους. Οι ένδεκα λοιπόν κορυφαίοι μαθητές, μαζί με όλους ανεξαιρέτως τους υπολοίπους που τον ακολουθούσαν, προσκύνησαν τον Χριστό· η φράση «οἱ δὲ ἐδίστασαν» σημαίνει ότι κάποιοι από αυτούς δίστασαν.

Για να συνοψίσουμε, λοιπόν, έτσι να κατανοείς το «Μου δόθηκε κάθε εξουσία»: αν μεν το εκλάβεις ότι λέγεται από τον Θεό Λόγο, ότι «Μου δόθηκε κάθε εξουσία», σημαίνει ότι και εκούσια και ακούσια τώρα με αναγνωρίζουν ως Θεό εκείνοι που προηγουμένως με υπηρετούσαν με τον τρόπο της ακούσιας υποταγής. Αν όμως το εκλάβεις ότι λέγεται από την ανθρώπινη φύση, να το κατανοείς έτσι: ότι Εγώ, η προηγουμένως καταδικασμένη φύση, ούσα Θεός κατά την ασύγχυτη ένωση με τον Υιό του Θεού, έλαβα την εξουσία πάνω στα πάντα, ώστε να προσκυνούμαι από τους αγγέλους στον ουρανό και να δοξάζομαι πάνω στη γη από όλα τα πέρατα. Αποστέλλει, λοιπόν, τους μαθητές όχι πλέον μόνο στους Ιουδαίους, αλλά, επειδή έλαβε την εξουσία επί των πάντων, έχοντας αγιάσει στον εαυτό Του όλη την ανθρώπινη φύση, εύλογα τους στέλνει σε όλα τα έθνη, δίνοντας την εντολή να βαπτίζουν στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Ας ντραπούν, λοιπόν, ο Άρειος και ο Σαβέλλιος: ο μεν Άρειος, επειδή ο Χριστός δεν είπε να βαπτίζουν στα ονόματα, αλλά στο όνομα. Και το όνομα των τριών είναι ένα, η Θεότητα. Επομένως, τα τρία είναι ένας Θεός.

2. Αφού, λοιπόν, εκπλήρωσε τη θεία οικονομία και δώρισε σε κάθε έθνος, μέσω της παλιγγενεσίας του λουτρού, την άφεση των αμαρτιών, και ενώ όλοι προσέρχονταν στην πίστη προς αυτόν μέσω των αγίων αποστόλων σύμφωνα με την εντολή του —διότι λέει: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος»— και καθώς το ευαγγελικό κήρυγμα εξαπλωνόταν σε όλη τη γη και πολλοί οδηγούνταν στην υιοθεσία, ο διάβολος εξαγριώθηκε σφοδρά εναντίον μας και βάλθηκε να εγείρει τις πιο σκληρές μηχανορραφίες του κατά των δούλων του Θεού, αποθρασυνόμενος για να μας φράξει τις οδούς προς τη σωτηρία. Αλλά και σε αυτό, απέναντι σε όσους βρίσκονται σε πνευματική εγρήγορση, η πολύτροπη πολεμική του αποβαίνει άπρακτη.

Βίος του οσίου πατρός ημών Παχωμίου του Μεγάλου. 1. Ο λόγος του Υιού του Θεού, ο οποίος έκτισε τα πάντα, αποδείχθηκε αληθινός, αυτός που δόθηκε στον πατέρα μας Αβραάμ στο τέλος της ευαρέσκειάς του προς Αυτόν, δηλαδή της προσφοράς ως ολοκαυτώματος του μονογενούς του υιού, όταν ο Κύριος είπε: «Πραγματικά θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα και θα πληθύνω τους απογόνους σου σαν τα άστρα του ουρανού στο πλήθος» και πάλι: «Στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης». Διότι αυτός ο Μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού, αφού μετά τον Μωυσή τον θεράποντά του και τους άλλους προφήτες φανερώθηκε ως άνθρωπος και προσέλαβε το σπέρμα του Αβραάμ, εκπλήρωσε την υπόσχεση της ευλογίας προς όλα τα έθνη, λέγοντας στους μαθητές: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τα στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Και καθώς το ευαγγέλιο αυξανόταν σε όλη τη γη, κατά παραχώρηση του Θεού για τη δοκιμασία της πίστεώς τους, ειδωλολάτρες βασιλείς κίνησαν παντού μεγάλο διωγμό εναντίον των χριστιανών. Και αφού πολλοί μάρτυρες αγωνίστηκαν μέχρι θανάτου μέσα από πολλά και ποικίλα βασανιστήρια και στεφανώθηκαν μαζί με τον Πέτρο τον αρχιεπίσκοπο Αλεξανδρείας, η πίστη του Χριστού υπεραυξανόταν και κραταιωνόταν σε κάθε χώρα και νησί σε όλες τις εκκλησίες.