Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 28:20

Πού είναι ο Διοκλητιανός; Πού είναι ο Νέρων; Πού είναι ο Ουεσπασιανός; Πού ο Ηρώδης; Πού ο Μαξιμιανός και όλοι όσοι θανάτωσαν τους μάρτυρες του Χριστού, χωρίς όμως να μπορέσουν ούτε να παύσουν ούτε να κλείσουν την πίστη μας; Αυτοί χάθηκαν και διαλύθηκαν. Ο Χριστός όμως δεν μας είπε ψέματα, όταν είπε ότι «θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου». Και πάλι, ότι «θα οδηγηθείτε ενώπιον βασιλέων και ηγεμόνων εξαιτίας μου». Διαλέξτε λοιπόν ένα από τα δύο· ή μας μισείτε, και έτσι αποδεικνύετε πως ο Χριστός είπε αλήθεια, όταν μας είπε ότι «θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου». Και όχι μόνο αυτό, αλλά είπε και πολλά άλλα, τα οποία τα βλέπουμε να γίνονται καθημερινά, και ακόμη περισσότερο τον προσκυνούμε ως Θεό. Είπε ότι το Ευαγγέλιό του θα κηρυχθεί σε όλο τον κόσμο· είπε· «Δεν θα μείνει πέτρα πάνω σε πέτρα από τον ναό σας». Είπε ότι «όποιος δεν αφήνει πατέρα και αδελφούς και αδελφές, δεν μπορεί να με ακολουθήσει». Μας είπε για την ελεημοσύνη να την κάνουμε κρυφά· μας είπε· «Να βαπτίζεστε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Μας είπε· «Είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος». Ποιος λοιπόν είναι σε θέση να τον ελέγξει, ότι είπε αυτά τα λόγια ψευδόμενος, δηλαδή τον Χριστό; Κανείς βέβαια· αλλά όλα έγιναν, όπως είπαμε προηγουμένως, και γίνονται. Μήπως δεν έπεσε ο ναός σας και δεν κάηκε; Μήπως δεν κηρύχθηκε το Ευαγγέλιό του σε όλο τον κόσμο; Μήπως δεν μισούμαστε εμείς οι Χριστιανοί από όλα τα έθνη εξαιτίας του ονόματός του; Μήπως δεν βλέπουμε μυριάδες να εγκαταλείπουν πατέρες και μητέρες και να ακολουθούν τον Χριστό; Μήπως δεν βλέπουμε ή δεν καταλαβαίνουμε ότι ο Χριστός είναι μαζί μας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος, χωρίς να επιτρέπει να καταργηθεί η πίστη μας; Ποιος λοιπόν, βλέποντας τέτοια και τόσα πολλά λόγια και έργα του, τα οποία τα προείπε πριν από οκτακόσια χρόνια ή και περισσότερο, και τα οποία σήμερα και κάθε ημέρα γίνονται και λάμπουν, μπορεί να απιστήσει σ’ Αυτόν ή να σκανδαλιστεί εξαιτίας Του; Μη γένοιτο. Ώστε, όποιος θέλει, μπορεί από εδώ να μάθει ότι δεν υπάρχει άλλη πίστη επάνω στη γη ευσεβέστερη παρά μόνο η πίστη στον Χριστό. Σ’ Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος. Αμήν.

Και έως το γήρας και την πρεσβυτική ηλικία. Επειδή ο ίδιος ο Χριστός, μετά την εκ νεκρών αναβίωσή του, υποσχέθηκε λέγοντάς τους: Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος· για τον λόγο αυτόν ζητά να του εκπληρωθεί αυτή η υπόσχεση. Θεέ μου, μην με εγκαταλείψεις, έως ότου αναγγείλω τον βραχίονά σου. Εάν δεν με εγκαταλείψεις, λέει, σύμφωνα με την υπόσχεσή σου, ω Δέσποτα, τότε θα καταστεί δυνατό να αναγγείλω τον βραχίονά σου στην πιστή γενεά που πρόκειται να προέλθει από τα έθνη. Και ποιος είναι ο βραχίονας, το προσθέτει λέγοντας: Τη δυναστεία σου και τη δικαιοσύνη σου. Και δυναστεία μεν, λέει, επειδή έδεσε τον ισχυρό και διάρπαξε τα σκεύη του· δικαιοσύνη δε, επειδή λύτρωσε εμάς που κρατούμασταν άδικα στην αιχμαλωσία. Ο Θεός έως τα ύψιστα. Θα αναγγείλω, λέει, ότι όχι μόνο τα επίγεια, αλλά και τα επουράνια τα λύτρωσες με το δικό σου αίμα. Κάτι που είναι παρόμοιο με το: Ότι και αυτή η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς. Θεέ, ποιος είναι όμοιός σου;

Μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου, και οι τρίβοι σου σε ύδατα πολλά. Με τον όρο θάλασσα εννοεί τον κόσμο, και με τα πολλά ύδατα τα διάφορα γένη των ανθρώπων εντός αυτού. Επειδή δε ο Χριστός έδωσε εντολή στους αποστόλους λέγοντας: «Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη», και, «Ιδού, είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες»· και εκείνοι διέτρεξαν την υπ' ουρανόν και κήρυξαν σε όλα τα έθνη, με τον Κύριο προφανώς να τους συντροφεύει αοράτως, σύμφωνα με τις αψευδείς υποσχέσεις του· για τον λόγο αυτό πρόσθεσε: «Και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά», εξαιτίας της αόρατης πορείας του Κυρίου μαζί τους.

Πρέπει όμως να αρχίσουμε και με τα βιβλία της Καινής Διαθήκης. Βιβλίο Α΄. Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο. Έτσι ονομάζεται το βιβλίο, επειδή ο ίδιος ο Ματθαίος, ο μαθητής του Κυρίου, συνέγραψε το Ευαγγέλιο αυτό. Διηγείται δε από την αρχή την κατά σάρκα γέννηση του Σωτήρος, η οποία προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ. Γι' αυτό και από αυτόν κατάγει τη γενεαλογία έως τον Χριστό, αριθμώντας σαράντα δύο (μβ΄) γενεές. Περιέχει επίσης το βάπτισμα του Ιωάννη, τους πειρασμούς από τον διάβολο στο όρος, τα μεγάλα σημεία και τέρατα που επιτελέστηκαν από τον Σωτήρα, την εκλογή των μαθητών, καθώς και την παράδοση του μυστηρίου. Και τέλος, ότι παραδόθηκε στον Πιλάτο, σταυρώθηκε κατά το σώμα, και το σώμα Του τοποθετήθηκε στο μνημείο· και οι μεν στρατιώτες διαμοίρασαν τα ιμάτιά Του, Αυτός δε, αφού αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, έδωσε εντολή στους μαθητές να μαθητεύσουν όλα τα έθνη και να τα βαπτίζουν, δίνοντας την υπόσχεση ότι θα είναι μαζί τους όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος. Τα σημεία τα οποία εξιστορεί ο Ματθαίος ότι επιτελέστηκαν από τον Χριστό είναι τα εξής: Ο λεπρός καθαρίστηκε. Ο δούλος του εκατοντάρχου, χωρίς να είναι παρών, θεραπεύτηκε μόνο και μόνο επειδή Εκείνος μίλησε. Η πεθερά του Πέτρου, που είχε πυρετό, θεραπεύτηκε. Όταν βράδιασε, Του έφεραν δαιμονισμένους και ασθενείς, και τα μεν πνεύματα τα έδιωξε με τον λόγο Του, ενώ και τους άλλους τους θεράπευσε με αυτόν τον τρόπο.

Ας μην σε πλανήσει, λοιπόν, ο διάβολος με δικαιολογίες. Διότι λέει η Γραφή: «Με ωραία λόγια και κολακείες εξαπατούν τις καρδιές των ακάκων». Εκείνος που σε τοποθετεί σε αυτό το έργο, Αυτός είναι το παν, ο Οποίος είπε στους μαθητές Του: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω», και πάλι: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας». Μη φοβάσαι και μη μεριμνάς από μόνος σου για το νοσοκομείο, κυριευόμενος από ακηδία εξαιτίας της φροντίδας για τη διοίκηση. Διότι, εάν κατανοήσεις αυτά που σου έχουν γραφεί, δεν έχεις κανένα πρόβλημα. Οφείλεις μόνο να προσέχεις τον εαυτό σου ανάλογα με τη δύναμή σου, και ο Θεός θα σε συνδράμει. Να είσαι υγιής εν Κυρίω, ενδυναμούμενος από Αυτόν.

Ως προς το ότι «Δεν την εγνώριζε έως ότου εγέννησε τον υιό της», η λέξη «έως» σε πολλά σημεία φαίνεται μεν να υποδηλώνει κάποιον χρονικό περιορισμό, στην πραγματικότητα όμως δεικνύει το αόριστο. Παρόμοιο είναι αυτό που ελέχθη από τον Κύριο: «Και ιδού εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως της συντελείας του αιώνος». Διότι, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι μετά τον αιώνα αυτόν ο Κύριος δεν επρόκειτο να είναι μαζί με τους αγίους· αλλά η υπόσχεση για το παρόν υποδηλώνει το διηνεκές και δεν αποτελεί αποκοπή του μέλλοντος.

ΗΘΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ ΚΔ΄ ΕΠΙΛΕΓΕΝΤΕΣ ΥΠΟ ΣΥΜΕΩΝ ΤΟΥ ΜΑΓΙΣΤΡΟΥ ΚΑΙ ΛΟΓΟΘΕΤΟΥ Από όλες τις πραγματείες του εν αγίοις Πατρός ημών Βασιλείου, αρχιεπισκόπου Καισαρείας της Καππαδοκίας. ΠΕΡΙ ΑΡΕΤΗΣ ΚΑΙ ΚΑΚΙΑΣ. ΛΟΓΟΣ Α΄. Ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέγει στους αποστόλους: «Πηγαίνετε και μαθητεύστε όλα τα έθνη», διδάσκοντάς τους όχι κάποια να τα τηρούν και κάποια άλλα να τα παραμελούν, αλλά «να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα», δηλαδή να μην παραλείπουν ούτε το ελάχιστο από όσα έχουν διαταχθεί. Διότι, εάν δεν μας ήταν όλα αναγκαία για τον σκοπό της σωτηρίας, ούτε θα είχαν καταγραφεί όλες οι εντολές, ούτε θα είχε διαταχθεί η τήρηση όλων.

Και η συκιά που καλλιεργούνταν, και επί τρία έτη δεν έδωσε καρπό, αφέθηκε και δεν αποκόπηκε, με την ελπίδα να δώσει. Ο Δεσπότης συγχωρεί, και εσύ θα αντιταχθείς; Μήπως άραγε αρπάζει κανείς δικά του πράγματα για τον εαυτό του; Εάν λοιπόν ο Θεός συγχωρεί, ποιος είναι αυτός που αντιλέγει; Αφού έχουμε διδαχθεί να προσευχόμαστε: «Συγχώρεσέ μας τα χρέη μας, διότι τα συγχωρήσαμε και εμείς». Εσύ συγχωρείς, και ο Θεός δεν συγχωρεί; Σε κατέστησε ιατρό του εαυτού σου. Με όποιο μέτρο μετράς, θα αντιμετρηθεί και σε εσένα. Συγχωρείς, σε συγχωρεί. Αλλά εάν εσύ που είσαι πονηρός δείχνεις καλοσύνη, ο Αγαθός δεν θα δείξει πολύ περισσότερο; Μαζί με τους αμαρτωλούς είναι ο Ιησούς, μαζί με τους ασθενείς ο ιατρός. Αγανακτούν οι Φαρισαίοι, οι πατέρες εκείνων που αγανακτούν τώρα· ο Ελεήμων όμως δεν τους αποστρέφεται. Εισήλθε προσκεκλημένος στην οικία του Φαρισαίου· και εισήλθε μαζί Του μια αμαρτωλή γυναίκα, απρόσκλητη. Είδε την αμαρτία, πλησίασε τη δικαιοσύνη· είδε την ασθένεια, πήγε εκεί όπου βρισκόταν ο ιατρός. Τον πλησίασε όχι κατά πρόσωπο, διότι δεν είχε παρρησία· δεν έπιασε το χέρι Του, διότι δεν τολμούσε· αλλά έπεσε στα πόδια Του, τα οποία έπλυνε με τα δάκρυά της, και άφησε λυτά τα μαλλιά της, τότε μόνο για καλό σκοπό· τα μαλλιά που πολλές φορές είχαν φανεί για κακό, τότε τα ξεγύμνωσε για καλό. Σου υποδείχθηκε το να καταφύγεις στα πόδια του Ιησού. Ανήλθε προς τον Πατέρα, αλλά λέγει: «Εγώ είμαι μαζί σας». Οποτεδήποτε θέλεις, κατάφυγε με θάρρος, βρέξε τα πόδια Του, διότι βρίσκεται κοντά. Και ήλθε όντας παρών, και απήλθε παραμένοντας παρών. Αυτά από την Καινή Διαθήκη είναι αδελφά με εκείνα της Παλαιάς. Τι κηρύττει ο Ιωάννης;

Κεφάλαιο Γ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Πορευθείτε, λοιπόν, και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος· διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα. ΛΟΥΚΑΣ. Ήταν δε και οι δύο δίκαιοι ενώπιον του Θεού, πορευόμενοι σύμφωνα με όλες τις εντολές και τα δικαιώματα του Κυρίου άμεμπτοι...

Κεφάλαιο ΣΤ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα. ΠΡΑΞΕΙΣ. Καθώς δε διέρχονταν τις πόλεις, τους παρέδιδαν προς τήρηση τα δόγματα που είχαν αποφασιστεί από τους αποστόλους και τους πρεσβυτέρους στην Ιερουσαλήμ. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄.

Έτσι φρονούμε και έτσι βαπτίζουμε σε Τριάδα ομοούσια, σύμφωνα με την εντολή του ίδιου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας έχω παραγγείλει. Εφόσον μεν τα τηρούμε αυτά, αποδεικνύουμε την αγάπη μας προς αυτόν και αξιωνόμαστε να παραμένουμε σε αυτήν, όπως είναι γεγραμμένο· εάν όμως δεν τα τηρούμε, ελεγχόμαστε ότι έχουμε αντίθετη στάση.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ, ΠΕΡΙ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. ΛΟΓΟΣ Αʹ. Ότι πρέπει πρώτα να μαθητεύσει κάποιος στον Κύριο, και τότε να αξιωθεί το άγιο βάπτισμα. Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού, μετά την εκ νεκρών ανάσταση, αφού έλαβε την επαγγελία του Θεού και Πατρός του, ο οποίος είπε μέσω του προφήτη Δαβίδ: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως κτήση σου τα πέρατα της γης», αφού πήρε κοντά του τους μαθητές του, τους φανερώνει πρώτα την εξουσία που του δόθηκε από τον Πατέρα, λέγοντας: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και επί της γης·» και τότε τους αποστέλλει, λέγοντας: «Πορευθείτε, μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα.»

Επειδή, λοιπόν, ενώ ο Κύριος πρόσταξε πρώτα: «Μαθητεύσατε πάντα τα έθνη», και έπειτα πρόσθεσε: «Βαπτίζοντες αυτούς» και τα εξής, εσείς μεν, έχοντας αποσιωπήσει το πρώτο, μας ζητήσατε τον λόγο για το δεύτερο· εμείς δε, σκεπτόμενοι ότι θα πράτταμε αντίθετα προς την εντολή του Αποστόλου αν δεν απαντούσαμε αμέσως, αφού εκείνος λέει: «Να είστε έτοιμοι για απολογία σε καθέναν που σας ζητά λόγο», σας παραδώσαμε τον λόγο σχετικά με το βάπτισμα του Κυρίου σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, το οποίο έχει δόξα ανώτερη από το βάπτισμα του μακαρίου Ιωάννη, αναφέροντας λίγα από τα πολλά που έχουν ειπωθεί γι' αυτό στις θεόπνευστες Γραφές. Όμως, θεωρήσαμε αναγκαίο να ανατρέξουμε στην τάξη που έχει παραδοθεί από τον Κύριο, ώστε έτσι κι εσείς, αφού γνωρίσετε πρώτα τη δύναμη του «Μαθητεύσατε», και αφού παραλάβετε ακολούθως τη διδασκαλία περί του ενδοξοτάτου βαπτίσματος, να κατευθυνθείτε ασφαλώς προς την τελειότητα, διδασκόμενοι να τηρείτε όλα όσα παρήγγειλε ο Κύριος στους δικούς του μαθητές, καθώς είναι γεγραμμένο.

«Διότι αυτούς που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, ώστε αυτός να είναι ο πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς.» Διότι τότε, αφού έχει ενδυθεί τον Υιό του Θεού, αξιώνεται τον τέλειο βαθμό και βαπτίζεται στο όνομα του Πατέρα αυτού, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ιωάννη, ο οποίος δίνει την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, του Θεού που λέει: «Εξέλθετε από ανάμεσά τους και αποχωριστείτε, και μην αγγίζετε ακάθαρτο πράγμα· και εγώ θα σας δεχθώ, και εσείς θα είστε για μένα υιοί και θυγατέρες, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας», με τη χάρη του ίδιου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, του μονογενούς Υιού του ζωντανού Θεού, «στον οποίο ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ ούτε η ακροβυστία, αλλά η πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης», όπως είναι γραμμένο. Μέσω αυτής κατορθώνεται με επιτυχία από εμάς εκείνο που τέθηκε άρρηκτα συνδεδεμένο με το παράγγελμα του βαπτίσματος από τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος είπε: «Διδάσκοντες αυτούς να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα»· την τήρηση των οποίων ο ίδιος ο Κύριος όρισε ως απόδειξη της αγάπης προς αυτόν, λέγοντας: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου»· και πάλι: «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, εκείνος είναι που με αγαπά»· και πάλι: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει». Και με τρόπο πιο έντονο και παρακλητικό λέει: «Μείνετε στη δική μου αγάπη.»

Εκείνος που επί δέκα χρόνια τίμησε τον πατέρα του, αν αργότερα του δώσει ένα μόνο χτύπημα, δεν τιμάται ως ευεργέτης, αλλά καταδικάζεται ως πατραλοίας. Πηγαίνετε, λέει ο Κύριος, και μαθητεύστε όλα τα έθνη, διδάσκοντάς τους όχι τα μεν να τα τηρούν και τα δε να τα παραμελούν, αλλά να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα. Και ο Απόστολος αναλόγως γράφει: Μη δίνοντας σε τίποτα καμία αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατηγορηθεί η διακονία, αλλά στα πάντα να συνιστάτε τους εαυτούς σας ως διάκονοι του Θεού. Διότι, εάν δεν μας ήταν όλα αναγκαία για τον σκοπό της σωτηρίας, ούτε θα είχαν καταγραφεί όλες οι εντολές, ούτε θα είχε διαταχθεί ρητώς η αναγκαία τήρηση όλων. Ποιο είναι για εμένα το όφελος των άλλων κατορθωμάτων, εάν, επειδή αποκάλεσα τον αδελφό μου μωρό, πρόκειται να βρεθώ ένοχος στη γέεννα; Διότι, τι όφελος έχει η ελευθερία από τους πολλούς, για εκείνον που κρατείται σε δουλεία από έναν; Διότι, λέει, εκείνος που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας. Και ποιο είναι το κέρδος της απάθειας ως προς τα πολλά, για εκείνον που το σώμα του φθείρεται από ένα και μόνο πάθος;

Και λοιπόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός για κάθε, νομίζω, πιστό και αγαθό άνθρωπο λέει, «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του»· και, «Από αυτό γνωρίζουμε ότι είναι μέσα μας, από το Πνεύμα που μας έδωσε.» Διότι κάποιος θα μπορούσε να πλουτίσει έχοντας ένοικο και εγκατεστημένο μέσα του τον εκ φύσεως και αληθινά Θεό, λαμβάνοντας το Πνεύμα Του που δεν είναι κάτι ξένο και διαχωρισμένο ουσιαστικά από Αυτόν, αλλά αυτό που προέρχεται από Αυτόν και βρίσκεται μέσα σε Αυτόν και είναι δικό Του, και το οποίο φέρει την ίδια κυριότητα με Αυτόν, και έτσι ονομάζεται, και παραλαμβάνεται στη θέση του Υιού λόγω της φυσικής τους ταυτότητας. «Διότι ένας Θεός είναι ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα· και ένας Κύριος ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα.» Και εφόσον ένας είναι ο Κύριος, σύμφωνα με τις Γραφές, «ο Κύριος είναι το Πνεύμα.» Ή δεν είναι αλήθεια αυτό που λέω; Β. Ναι. Διότι έτσι έχει γραφεί. Α. Και για τον μακάριο Σαμψών, όταν κάποτε είχε ακούρευτη την κόμη του, λέγεται ότι το Πνεύμα ήταν παρόν και αγωνιζόταν μαζί του. Επειδή όμως παραδόθηκε στις ηδονές για μια γυναίκα και ξύρισε με σίδερο το κεφάλι του, απομακρύνθηκε, λέει η Γραφή, ο Κύριος από αυτόν. Και όταν επρόκειτο να αναληφθεί στους ουρανούς, ο Χριστός διαβεβαίωσε αυτούς που πίστευαν σε αυτόν: «Δεν θα σας αφήσω ορφανούς· έρχομαι σε εσάς.» Και επίσης: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, μέχρι τη συντέλεια του αιώνος.»

Ο Χριστός είπε ότι θα είναι μαζί με τους μαθητές του για λίγο ακόμη χρόνο, όχι με την έννοια ότι θα απομακρυνθεί εντελώς, ούτε ότι θα αποξενωθεί πλήρως και ολοκληρωτικά· διότι είναι μαζί μας «όλες τις ημέρες και έως τη συντέλεια του αιώνος», σύμφωνα με τα δικά του λόγια· αλλά ότι δεν θα είναι μαζί τους με τη σάρκα, όπως χθες και προχθές· διότι βρισκόταν προ των πυλών, ή μάλλον μέσα από τις πύλες, ο καιρός της αναχώρησής του από εδώ προς τον Πατέρα και της ανόδου του στον ουρανό. Θεωρώ δε ότι είναι αναγκαίο να πιστεύουν, όσοι φρονούν ορθά και έχουν σταθερή την πίστη τους, ότι, μολονότι απουσιάζει από εμάς κατά τη σάρκα, έχοντας αναχωρήσει προς τον Θεό και Πατέρα, εντούτοις με τη θεία του δύναμη διέπει τα σύμπαντα και συμπαρίσταται σε όσους τον αγαπούν. Γι' αυτό ακριβώς έλεγε: «Αμήν, αμήν σας λέω, όπου συγκεντρωθούν δύο ή τρεις στο δικό μου όνομα, εκεί είμαι κι εγώ ανάμεσά τους». Διότι, όπως ακριβώς, όταν συναναστρεφόταν ακόμη με τους ανθρώπους και βρισκόταν στη γη με τη σάρκα του, πληρούσε τους ουρανούς και ήταν συγχρόνως μαζί με τους αγίους αγγέλους και δεν απουσίαζε από τους επουράνιους χώρους, έτσι και τώρα, ενώ βρίσκεται στους ουρανούς με τη δική του σάρκα, πληροί τη γη και είναι μαζί με τους οικείους του.

Αναγκαίως ο Κύριος εξηγεί την αιτία για την οποία δεν προανήγγειλε αυτά εξ αρχής και λέει: «Αυτά εξ αρχής δεν σας τα είπα, διότι ήμουν μαζί σας». Διότι το ότι ήταν παρών μαζί τους επαρκούσε ακόμη για να τους διασώζει εύκολα, να τους λυτρώνει από κάθε πειρασμό, και να τους παρέχει όπως αρμόζει τη διδασκαλία και τη διόρθωση για όλα όσα συνέβαιναν. Επειδή όμως τώρα αναχωρεί προς τον Πατέρα, εξηγεί ωφέλιμα και στον κατάλληλο καιρό την αναπόφευκτη έλευση των αναμενόμενων γεγονότων. Διότι, αν και εμείς οι ίδιοι επιδιώκουμε να μην χάνουμε τον κατάλληλο καιρό, πώς δεν θα άρεσε αυτό πολύ περισσότερο στον Θεό; Επομένως, στην αρχή ήταν καιρός σιωπής, εφόσον δεν είχε προκύψει ακόμη η ανάγκη να τα μάθουν· επειδή όμως αναχωρούσε προς τον Πατέρα, έφτασε ο καιρός της ομιλίας. Άραγε λοιπόν ο Σωτήρας αποχωριζόταν από τους μαθητές ανεβαίνοντας προς τον Πατέρα, ενώ ήταν μαζί τους με την ενέργεια, τη δύναμη και τη χάρη του Πνεύματος; Πώς, ή με ποιον τρόπο; Διότι δεν ψεύδεται όταν λέει: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος», παρά μόνο ως προς τη σάρκα και τη σωματική παρουσία, πράγμα που δεν επιδέχεται καμία αμφιβολία. Αλλά από τη μια, ο Σωτήρας γνώριζε ότι η ανάβαση της δικής Του σάρκας στους ουρανούς θα ήταν αναγκαιότατη για την ανθρώπινη φύση, ενώ από την άλλη δεν αγνοούσε, ως Θεός, ότι η καρδιά των μαθητών είχε μεθύσει από την πίκρα της λύπης.

Διότι, πριν από τον τίμιο σταυρό, ο Χριστός έλεγε στους αγίους αποστόλους: «Να μην πάτε σε δρόμο εθνικών, και σε πόλη Σαμαρειτών να μην εισέλθετε. Αλλά να πηγαίνετε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Όπως άλλωστε πάλι ο ίδιος είπε: «Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Επειδή όμως, φτάνοντας στο έσχατο σημείο κάθε ασέβειας, συμπεριφέρθηκαν με παράφορη αλαζονεία στον Χριστό, και σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής, και αρνήθηκαν τον Άγιο και Δίκαιο· τότε ακριβώς, αφού καταπάτησε τον θάνατο και αναστήθηκε από τους νεκρούς, έδωσε εντολή στους αγίους μαθητές: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». Και αφού αναλήφθηκε στον ουρανό και έπειτα κατήλθε σε αυτούς η εξ ύψους δύναμη, δεν παρέμειναν πλέον μόνο στην Ιουδαία κηρύττοντας το Ευαγγέλιο του Ιησού, αλλά άλλοι μεν πήγαιναν προς την Ανατολή και κήρυτταν στις εκεί πόλεις, άλλοι έφταναν στη Δύση, και άλλοι προσέφεραν τους λόγους της κατήχησης στα γειτονικά έθνη. Και ήταν φυσικά αναγκαίο, γι' αυτούς που ήθελαν να περιέλθουν όλη την υφήλιο, να ταξιδέψουν και διά θαλάσσης. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος διαβεβαιώνει ότι πέρασε ένα ημερόνυχτο μέσα στον βυθό της θάλασσας.

Διότι τα βουνά και οι κοιλότητες καθιστούν τον δρόμο ανώμαλο. Όταν όμως δεν υπάρχει ύψωμα ούτε βέβαια κοιλότητα, ο δρόμος είναι οπωσδήποτε ευθύς και ευκολοδιάβατος, και απαλλαγμένος από κάθε δυσκολία. Αυτό άλλωστε λέει κάπου αλλού και ο ίδιος ο μακάριος προφήτης Ησαΐας: «Διότι η οδός», λέει, «των ευσεβών έγινε ευθεία, και προετοιμασμένη είναι η οδός των ευσεβών.» Διότι πραγματικά η οδός της ευαγγελικής πολιτείας δεν είναι τραχιά και δύσβατη, αλλά μάλλον ομαλή, και τρόπον τινά επίπεδη για όσους αγαπούν τον εξαίρετο βίο. Ο Θεός λοιπόν υπόσχεται αυτά τα λόγια, δηλαδή να φέρει εις πέρας τις υποσχέσεις, και να μην τους εγκαταλείψει, τουτέστιν, να είναι μαζί τους πάντοτε, σύμφωνα με το: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος.» <Αυτοί όμως θα στραφούν προς τα πίσω. Ντραπείτε με μεγάλη ντροπή όσοι έχετε πεποίθηση στα γλυπτά, όσοι λέτε στα χωνευτά είδωλα, εσείς είστε οι θεοί μας.> Πολύ επίκαιρα λοιπόν μεταφέρει τους λόγους στο έθνος των Ιουδαίων, οι οποίοι, αν και είχαν τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή για να τους καθοδηγεί προς τη θεογνωσία και προς το να πρέπει να εκπληρώνουν και να επιθυμούν εκείνα με τα οποία ήταν φυσικό να ευδοκιμήσουν, προχώρησαν σε αποστασία, και αφού βυθίστηκαν στα τέλματα της πολυθεΐας κατακρημνίστηκαν στο βάραθρο της απώλειας. Και για τον λόγο αυτόν προσέκρουσαν, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα, στον Θεό που τους προσέφερε κάθε φειδώ και αγάπη.

Κάτι τέτοιο συμβαίνει και με όσους καλούνται από την ελληνική πλάνη· διότι θεραπεύονται από τους μυσταγωγούς χωρίς να σκληραγωγούνται υπερβολικά και χωρίς να βαδίζουν αμέσως τον τραχύ δρόμο, αλλά σαν να τρέφονται με γάλα μέσω μιας ήπιας αγωγής και να προοδεύουν σιγά-σιγά προς τον τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Γι' αυτό άλλωστε έδωσε εντολή στους αγίους αποστόλους να βαπτίζουν όλα τα έθνη στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, και να τα διδάσκουν να τηρούν όλα όσα τους παρήγγειλε. Εκείνοι, αν και ήθελαν να το πράξουν αυτό, στην αρχή δεν επέβαλαν κανένα βαρύ φορτίο στους πιστούς, χρησιμοποιώντας διδακτική δεξιοτεχνία. Διότι έγραψαν σε όσους προέρχονταν από τα έθνη: «Φάνηκε καλό στο Άγιο Πνεύμα και σε εμάς, να μην σας επιβάλλουμε κανένα επιπλέον βάρος, παρά μόνο να απέχετε από την πορνεία, από το πνιγμένο κρέας και από το αίμα». Γράφει επίσης σε κάποιους ο πανάριστος Παύλος ότι: «Σας πότισα γάλα και όχι στερεά τροφή, διότι δεν μπορούσατε ακόμα, αλλά ούτε και τώρα μπορείτε». Η στερεά τροφή όμως είναι για τους τέλειους, για εκείνους που, λόγω της συνεχούς άσκησης, έχουν τα αισθητήρια της καρδιάς τους γυμνασμένα στη διάκριση του καλού και του κακού. Επομένως, «θα σηκωθούν στους ώμους», λέει, «οι γιοι σου και οι θυγατέρες σου, και τότε θα δεις και θα φοβηθείς, και θα εκσταθείς», δηλαδή, θα θαυμάσεις. Διότι έτσι κάπου λέει και ο θεσπέσιος Αββακούμ: «Κύριε, άκουσα το άγγελμά σου και φοβήθηκα· κατενόησα τα έργα σου και έμεινα έκθαμβος».

Διότι το να καταργήσει ολοκληρωτικά τον θάνατο, να ανατρέψει τη φθορά και να σκυλεύσει τον άδη, να καταλύσει την τυραννία του διαβόλου, να εξαλείψει την αμαρτία, να ανοίξει στους επιγείους τις άνω πύλες, και να ενώσει τη γη με τον ουρανό, τον ανέδειξε αληθινά ως Θεό. Επομένως, προστάζει εγκαίρως να αποσιωπηθεί το μυστήριο, μέχρις ότου το συνολικό σχέδιο της θείας οικονομίας φτάσει στο πρέπον τέλος του. Διότι τότε, αφού αναστήθηκε εκ νεκρών, πρόσταξε να φανερωθεί το μυστήριο στους απανταχού της γης, προσφέροντας σε όλους τη δικαίωση μέσω της πίστεως και την κάθαρση μέσω του αγίου βαπτίσματος. Είπε δηλαδή: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία, στον ουρανό και στη γη. Πηγαίνετε λοιπόν, κάντε μαθητές μου όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας ενετειλάμην. Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, μέχρι τη συντέλεια του αιώνος.» Διότι είναι μαζί μας και μέσα μας μέσω του Αγίου Πνεύματος, και ο Κύριος κατοικεί στις ψυχές όλων. <Διότι όποιος τυχόν ντραπεί για εμένα, κ.λπ.> (B f. 92) Πολλά χρήσιμα και αναγκαία κατεργάζεται ταυτόχρονα μέσω αυτών των λόγων. Πρώτον μεν, αποδεικνύει ότι οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο, σε όσους ντρέπονται για αυτόν και για τους λόγους του, θα ακολουθήσει το να υποστούν και αυτοί τα ίδια. Και τι θα μπορούσε να είναι ίσο ως προς τη δύναμη της ευθυμίας;

Ή προφανώς οι μαθητές του Σωτήρος, στους οποίους ανατέθηκε το θείο κήρυγμα, προς τους οποίους ο Χριστός είπε: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας έχω παραγγείλει». <Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ. Και θα κρίνει ανάμεσα σε πολλούς λαούς και θα ελέγξει ισχυρά έθνη έως σε μακρινή γη.> Τα μύρια και αναρίθμητα πλήθη των εθνών, τα οποία βαδίζουν προς το όρος του Κυρίου, δηλαδή την Εκκλησία, και επιθυμούν διακαώς να μάθουν την οδό του Κυρίου, υποσχόμενα να πορευθούν πρόθυμα μέσω αυτής, αναφέρουν εδώ την αιτία για την οποία δεν θέλουν πλέον σχεδόν να τελούνται σύμφωνα με τον νόμο και να προστρέχουν στον Ιουδαϊσμό. Διότι, πριν από την έλευση του Σωτήρος μας, όταν ίσχυαν ακόμη τα κατά τον νόμο έθιμα, προσέρχονταν ορισμένοι από τους πεπλανημένους και, αφού αποχαιρετούσαν τα κακά της ειδωλολατρίας, στη συνέχεια περιτέμνονταν στη σάρκα και φρόντιζαν να ζουν σύμφωνα με τα έθιμα και τους νόμους των Ιουδαίων. Και το πλήθος αυτών ήταν ανάμεσά τους ανυπολόγιστο. Και πράγματι ο Σολομών, όταν σκεφτόταν να ανοικοδομήσει τον ναό στα Ιεροσόλυμα, όρισε εκατόν πενήντα χιλιάδες λατόμους και εργάτες από τους προσήλυτους· διότι έτσι έχει γραφτεί στα Παραλειπόμενα. Αυτό που συνέβαινε, λοιπόν, αποτελούσε τύπο μυστηρίου.

Φαίνεται δε ότι το νόημα της προφητείας, από τους καιρούς, δηλαδή από τους αριθμούς επτά και οκτώ, θέλει να δηλώσει τους αγίους, εκείνους που έζησαν πριν από την έλευση (του Χριστού), καθώς και εκείνους κατά τη διάρκειά της και μετά από αυτήν. Διότι πριν από την έλευση είχε τιμηθεί, σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, η αργία της έβδομης ημέρας (του Σαββάτου), και ήταν ακόμη η εποχή της σκιάς. Τότε αναδείχθηκε και το πλήθος των αγίων προφητών, το οποίο διαπαιδαγωγούσε προς την ευσέβεια και την επίγνωση του Χριστού. Επειδή όμως στη συνέχεια φανερώθηκε ο Μονογενής και υπέμεινε τον σταυρό για τη ζωή όλων, και αναστήθηκε πάλι, αφού σκύλευσε τον Άδη την όγδοη ημέρα, τότε έδωσε εντολή στους αγίους Αποστόλους να μαθητεύσουν «όλα τα έθνη» και να τα βαπτίζουν στο όνομα του Πατρός και του Υιού «και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τα να τηρούν όσα τους» έχουν παραγγελθεί. Αυτούς λοιπόν εννοεί όταν αναφέρεται στα οκτώ δήγματα των ανθρώπων, υποδηλώνοντας, ξεκινώντας από την εποχή της ανάστασης, όσους έζησαν κατά τη διάρκειά της και μετά από αυτήν.

Κανείς από όσους διαθέτουν ορθή σκέψη και σταθερό νού δεν θα αμφέβαλλε ότι σε εκείνους που κοπιάζουν γενικά για την οικοδόμηση του θείου ναού, δηλαδή της Εκκλησίας, χαρίζει ταυτόχρονα δύναμη και δίνει θάρρος, ότι θα είναι μαζί τους μέσω του Αγίου Πνεύματος, και θα εκπληρώσει για αυτούς όλα όσα θα μπορούσαν να καταστήσουν τον βίο τους λαμπρό και ευδόκιμο. Έτσι και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, καθώς οι άγιοι απόστολοι επρόκειτο να οικοδομήσουν την Εκκλησία και να συγκεντρώσουν σε άγιο ναό αυτούς που είχαν πιστέψει, τους έλεγε αναγκαίως: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες και μέχρι τη συντέλεια του αιώνος». Και ότι επρόκειτο να είναι και πάλι μαζί τους μέσω του Πνεύματος, το διευκρινίζει πάλι ο ίδιος, πότε λέγοντας: «Δεν θα σας αφήσω ορφανούς, έρχομαι σε εσάς», και πότε καθιστώντας σαφή τον τρόπο της έλευσής Του, λέγοντας ξανά: «Σας συμφέρει να απέλθω. Διότι, αν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς· αν όμως απέλθω, θα τον στείλω σε εσάς». Συνεπώς, συμπαρίσταται μεν σε αυτούς που οικοδομούν τον οίκο Του, ενώ απομακρύνεται πάλι και αποχωρεί ολοκληρωτικά από εκείνους που τον καταστρέφουν.

Και αυτά μεν κατά την ιστορική έννοια· θα έλεγα δε ότι και για την ίδια την Εκκλησία του Χριστού θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί η όραση. Διότι ο σατανάς είχε ασκήσει τυραννία εναντίον όλων όσων υπήρχαν πάνω στη γη, και είχαμε γίνει αιχμάλωτοι, υποταγμένοι στους δικούς του ζυγούς. Αλλά η χάρη του Σωτήρος αποδυνάμωσε μεν το κέρας του, συνέτριψε δε την υπεροψία του. Διότι θριάμβευσε επί των αρχών και των εξουσιών του κοσμοκράτορος και επί των αντικείμενων δυνάμεων. Μας ελευθέρωσε δε και μας απάλλαξε από τα δικά του δεσμά· ανήγειρε για εμάς την Εκκλησία, την αληθινά αγία και ξακουστή πόλη, την ευρεία και απεραντότατη, την οποία κατοικήσαμε με καρποφορία άνθρωποι και κτήνη, δηλαδή αφενός εκείνοι που ήδη διαθέτουν τέλειο λογισμό, και αφετέρου εκείνοι που δεν έχουν φτάσει ακόμη σε αυτό το μέτρο, αλλά μέλλουν να φτάσουν και μυσταγωγούνται· κατοικήσαμε δε πόλη, την οποία τειχίζει ο ίδιος ο Χριστός, καταφλέγοντας με άρρητες δυνάμεις τους αντιπάλους, γεμίζοντάς την με τη δική Του δόξα, και στεκόμενος τρόπον τινά στο μέσο αυτών που την κατοικούν. Διότι υποσχέθηκε λέγοντας: «Ιδού εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες και έως τη συντέλεια του αιώνος».

Και αυτό μας το προανήγγειλε ο Θεός μέσω άλλου προφήτη λέγοντας: «Έχε θάρρος, Σιών, ας μην παραλύσουν τα χέρια σου. Ο Κύριος ο Θεός σου, που είναι μέσα σου, ως δυνατός θα σε σώσει, θα φέρει σε σένα χαρά και θα σε ανακαινίσει με την αγάπη Του». Αλλά και τώρα είναι μαζί μας. διότι δεν μας άφησε ορφανούς, αλλά έστειλε σε εμάς αντί του Εαυτού Του τον Παράκλητο, και είναι μαζί με αυτούς που Τον αγαπούν μέσω Αυτού. Και μας διαβεβαιώνει λέγοντας: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος». Γίναμε λοιπόν δικός Του λαός, εμείς που κάποτε δεν ήμασταν λαός, και ήμασταν λάτρεις των λίθων αποστρεφόμενοι με βδελυγμία την παλαιά και βέβηλη πλάνη αναγνωρίσαμε Αυτόν ως Θεό μας, και αυτό με αλήθεια και δικαιοσύνη. Διότι δεν προσκολλώμαστε, όπως οι φίλοι του γράμματος, σε τύπους και σκιές, αλλά έχοντας αποδεχθεί στο νου και στην καρδιά τη λαμπρότητα των ευαγγελικών κηρυγμάτων, εκτελούμε την αληθινή λατρεία, και κρατώντας σταθερά τη δικαιοσύνη που Του είναι ευάρεστη, προσφέρουμε την εν πνεύματι προσκύνηση.»

Διότι προσέλαβε το σπέρμα του Αβραάμ και κοινώνησε αίμα και σάρκα, Αυτός που κατά τη δική του φύση είναι ασώματος, ώστε, αφού έγινε αδελφός μας, να μας καταστήσει κοινωνούς της δικής του δόξας, και, αφού μας αγιάσει με το δικό του Πνεύμα, να μας ονομάσει πλέον αδελφούς και ελεύθερους. Διότι κάπως έτσι λέει στους αγίους αποστόλους: «Εσείς είστε φίλοι μου. Δεν σας ονομάζω πλέον δούλους.» Λησμονώντας λοιπόν όλα αυτά οι Ιουδαίοι, και αρνούμενοι τον Σωτήρα και Λυτρωτή των πάντων, τον παρέδωσαν στον Πιλάτο και ζητούσαν να σταυρωθεί. Εκείνος όμως, όντας από τη φύση του Θεός και παντοδύναμος, παρέδωσε με τη θέλησή του το δικό του σώμα στα δεσμά του θανάτου, ώστε, συντρίβοντάς τα, να ελευθερώσει και εμάς. Διότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, αφού κήρυξε στα πνεύματα που βρίσκονταν στον άδη και αφού είπε «σε όσους ήταν στα δεσμά, Εξέλθετε, και σε όσους ήταν στο σκοτάδι, Φανερωθείτε.» Έπειτα, αφού έκανε τον εαυτό του φανερό στους αγίους αποστόλους και αφού είπε με σαφήνεια: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας έδωσα ως εντολή», ανέβηκε προς τον Πατέρα στους ουρανούς, και λαμπρύνεται στους θρόνους της δικής του θεότητας, και θα έρθει στον κατάλληλο καιρό μέσα στη δόξα του Πατρός μαζί με τους αγίους αγγέλους, για να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη.

Εμείς που έχουμε εμπλακεί στα βρόχια του θανάτου εξαιτίας της αμαρτίας που κυριάρχησε τυραννικά εναντίον μας, βρισκόμαστε σε ελπίδα αιώνιας ζωής, μέσω εκείνου που προήλθε από εμάς κατά σάρκα ως πρωτότοκος εκ των νεκρών. Επομένως, οι μεν Ιουδαίοι τον σταύρωσαν, επειδή, όπως είπα, ο Χριστός επέτρεψε κατ' οικονομίαν στη δική του σάρκα να γευτεί τον θάνατο, εκείνος όμως αναστήθηκε αποχαιρετώντας σχεδόν τα δεσμά του θανάτου, και αφού είπε στους δεσμίους: «Εξέλθετε», και σε εκείνους που βρίσκονταν στο σκοτάδι: «Φανερωθείτε». Έπειτα, αφού κατέστησε τον εαυτό του φανερό στους αγίους αποστόλους, και τους είπε ότι πρέπει να κάνουν μαθητές τους ανθρώπους κάτω από τον ήλιο και να μυσταγωγήσουν όλα τα έθνη, «βαπτίζοντάς τα στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, και τηρώντας όλα όσα έχουν παραγγελθεί», ώστε να σπεύδουν να επιτύχουν την ακριβή και ευάρεστη πολιτεία, ανέβηκε προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό, ενώ οι άγιοι άγγελοι τον δοξολογούσαν και το ουράνιο πλήθος τον ευφημούσε ως Θεό. Και πρόκειται να έλθει στον κατάλληλο καιρό μέσα στη δόξα του Πατέρα, όπως αναφέρει ο ίδιος, για να ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· «διότι θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη.» δ'. Επομένως, καθώς πρόκειται να παραστεί ως κριτής και δεσπότης, και παμβασιλέας των πάντων, ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος.

Άξιοι, λοιπόν, της θεοπτίας είναι όσοι βρίσκονται εν Χριστώ, και του να έχουν την πεποίθηση με θάρρος ότι ο Κύριος θα είναι μαζί τους και θα τους υπερασπιστεί, και θα τους διασώσει παντού, και θα τους αναδείξει καρποφόρους. «Διότι ιδού», λέγει, «εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος». Το ότι δε έχουν πλουτίσει πνευματικά οι μακάριοι μαθητές, και έχουν γίνει πατέρες αναρίθμητων εθνών, εννοώ μέσω της πίστεως εν Χριστώ και ως προς την πνευματική γέννηση, είναι απολύτως φανερό σε όλους, αφού ο Παύλος λέει καθαρά σε όσους πίστεψαν μέσω αυτού: «Διότι και αν έχετε μυρίους παιδαγωγούς εν Χριστώ, όμως δεν έχετε πολλούς πατέρες. Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα διά του Ευαγγελίου». Έγινε, λοιπόν, το σπέρμα τους ισάριθμο με τους κόκκους της άμμου. Και έχει επεκταθεί προς την ανατολή και τη δύση, και δεξιά και αριστερά, εννοώ δηλαδή προς τον νότο και τον βορρά.

Κεφάλαιο 26. Και από όσα αναφέρονται μετά την ανάσταση, άλλα μεν είναι θεοπρεπή, όπως το «Βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος», υποδηλώνοντας βεβαίως ότι και το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός· και το «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος»· και τα παρόμοια.

Επομένως, δεν θα πούμε ψέματα λέγοντας πως ένας είναι ο καιρός για αυτό, όπως μόλις ανέφερα, και μία ημέρα, την οποία και ο προφήτης μνημόνευσε λέγοντας εκ προσώπου του Θεού: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα». Γράφει δε και ο θεσπέσιος Παύλος: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας», κατά την οποία αναστήθηκε εκ νεκρών ο Χριστός, καταλύοντας το αμείλικτο κράτος του θανάτου, όταν και κατέστησε τους αγίους αποστόλους ως οικοδόμους και πνευματικούς τεχνίτες της Εκκλησίας των εθνών, λέγοντας: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν πάντα, όσα σας ενετειλάμην· και ιδού εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως της συντελείας του αιώνος». Ή μήπως δεν λες ότι αυτή είναι η σύσταση της Εκκλησίας; ΠΑΛΛ. Τι ακριβώς εννοείς; ΚΥΡ. Την πίστη που παραδόθηκε μέσω των αγίων μυσταγωγών, και την πολιτεία που κηρύχθηκε, εννοώ δηλαδή την εν Χριστώ, και την ένωση με τον Θεό μέσω του αγίου βαπτίσματος, δια της μετοχής του Αγίου Πνεύματος.

Διότι έτσι είχε κατασκευαστεί το λογείο, πάνω στο οποίο υπήρχαν και οι δώδεκα λίθοι. ΠΑΛΛ. Πείθομαι. ΚΥΡ. Και επιπλέον αυτών, προστάζει να συνυφαίνεται και κάτι άλλο με τους δώδεκα λίθους, λέγοντας: «Και θα τοποθετήσεις επί του λογείου της κρίσεως τη δήλωση και την αλήθεια, και θα βρίσκονται πάνω στο στήθος του Ααρών, όταν εισέρχεται στο Άγιο ενώπιον του Κυρίου, και θα φέρει ο Ααρών τις κρίσεις των υιών Ισραήλ στο στήθος του ενώπιον του Κυρίου διαπαντός.» Ονομάζει, λοιπόν, «δήλωση» και «αλήθεια», όμως δεν έχει διευκρινίσει με σαφήνεια αν πρόκειται για λίθους ή αν πρόσταξε να γίνει επιγραφή όπως σε μικρή πινακίδα. Θα θυμηθώ δε τον προφήτη που λέει: «Διότι πολλές ημέρες θα παραμείνουν οι υιοί του Ισραήλ χωρίς βασιλιά, χωρίς άρχοντα, χωρίς θυσία, χωρίς θυσιαστήριο, χωρίς ιερατείο και χωρίς δήλους.» Αλλά είτε αυτά ήταν λίθοι, είτε επιγραφή ονομάτων σε χρυσή πλάκα, ο λόγος μας δεν θα το εξετάσει διεξοδικά, θα γνωρίσουμε όμως ότι αυτά τέθηκαν ως τύπος του Χριστού που συνυπάρχει με τους αγίους. «Διότι ιδού, λέει, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, και έως τη συντέλεια του αιώνος.» Αλήθεια δε και δήλωση είναι ο Χριστός. Διότι στο πρόσωπό Του γνωρίσαμε τον Πατέρα, και μας φανέρωσε το αγαθό, τέλειο και ευάρεστο θέλημά Του, σύμφωνα με τις Γραφές. Διότι κάπου είπε ο Χριστός: «Δεν σας ονομάζω πλέον δούλους, εσείς είστε φίλοι μου, διότι όλα όσα άκουσα από τον Πατέρα μου σας τα φανέρωσα.»

«Τώρα όμως έρχομαι προς εσένα, και τα λέω αυτά μέσα στον κόσμο, για να έχουν τη χαρά τη δική μου ολοκληρωμένη μέσα τους.» Αντιλαμβάνεσαι λοιπόν ότι σε αυτά τα λόγια φαίνεται να μιλάει με βάση μόνο την ανθρώπινη φύση του. Β— Πολύ σωστά μίλησες. Α— Διότι δεν θα νομίσουμε βέβαια ότι έχει κρυφτεί και έχει αποδημήσει από τον κόσμο, παρόλο που λέει ξεκάθαρα: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω ότι όπου συναχθούν δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους.» Και πάλι: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος.» Θα μπορούσες δε να δεις και τον ίδιο τον ιερότατο Παύλο να παραβλέπει πολλές φορές το ότι πρέπει να τον ανακηρύττει και ως άνθρωπο. «Ο Παύλος», λέει, «απόστολος όχι από ανθρώπους ούτε μέσω ανθρώπου, αλλά μέσω του Ιησού Χριστού.» Και πάλι επιπλέον: «Σας γνωρίζω το Ευαγγέλιο», λέει, «το οποίο κηρύχθηκε από εμένα, ότι δεν είναι ανθρώπινο. Διότι ούτε εγώ το παρέλαβα από άνθρωπο, ούτε το διδάχθηκα, αλλά μέσω αποκαλύψεως του Ιησού Χριστού.» Και βέβαια και αλλού λέει: «Και αν ακόμη γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, αλλά τώρα πλέον δεν τον γνωρίζουμε έτσι.» Ποιος είναι λοιπόν ο Ιησούς ο Χριστός, αυτός που εκπέμπει σαν αστραπή μέσα του την τόσο άρρητη, αλάνθαστη και θεία αποκάλυψη των δικών του μυστηρίων; Άραγε δεν είναι ο Λόγος που έγινε σάρκα, και δεν απαξίωσε για χάρη μας τη γέννηση από γυναίκα; Β— Βεβαιότατα.

Αλλά θα άρμοζε να πει κανείς εκείνο, ότι αφού μας αγίασε ανέβηκε πάλι στον ουρανό και δεν είναι μαζί μας, αν και έχει γραφτεί: «Ότι το πνεύμα του Κυρίου έχει γεμίσει την οικουμένη». Αλλά και ο ίδιος ο Χριστός είπε, όταν επρόκειτο να αναβεί προς τον Πατέρα: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος». Αν όμως είναι μαζί μας, τότε σίγουρα και τώρα οι ουρανοί είναι κενοί από την, όπως αυτοί ισχυρίζονται, υπόσταση του Υιού, και, εγκαταλείποντας τους κόλπους του Πατρός, προτιμά μάλλον να συγκατοικεί με τους ανθρώπους επί της γης. Διότι αυτές τις ανοησίες φλυαρούν εκείνοι, όπως προείπα. Έπειτα, ποιος θα ανεχθεί τη μωρία τους; Ή ποιος από τους πιο συνετούς δεν θα έχυνε άφθονα δάκρυα γι' αυτούς, οι οποίοι, αγνοώντας τις ιερές και θείες Γραφές, ξεστομίζουν αβασάνιστα ό,τι τους έρθει στο μυαλό, και εκπίπτουν από τα ορθά δόγματα της Εκκλησίας; Τι αποκρίθηκε ο Υιός στον Φίλιππο όταν εκείνος του μιλούσε για τον Πατέρα; «Δεν πιστεύεις ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί και ο Πατήρ είναι εν εμοί;». Επομένως, είναι αδύνατον να υπάρξει ποτέ ο ένας χωρίς τον άλλον· αλλά όπου νοείται ότι βρίσκεται ο Πατήρ —και βρίσκεται πανταχού— εκεί εξάπαντος βρίσκεται και ο Υιός, και όπου βρίσκεται ο Υιός, εκεί βρίσκεται και ο Πατήρ. Διότι, αν ο Υιός είναι απαύγασμα του Πατρός, και Λόγος Του και σοφία και δύναμη, πώς ενδέχεται να νοηθεί ποτέ ο Πατήρ δίχως τον Λόγο, τη σοφία και τη δύναμή Του;

Διότι δεν υπάρχει εκεί άρσεν και θήλυ, αλλά ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό ανάλογα με τον δικό του κόπο. Και αυτό δεν συνέβη μόνο στις ερήμους και στα όρη, αλλά πολύ περισσότερο στις πόλεις και στα χωριά και στα νησιά και στις εκκλησίες έλαμψαν τα πλήθη των σωζομένων, τηρώντας ο καθένας με επιμέλεια, στο δικό του τάγμα, τις εντολές του Δεσπότη· επίσκοποι, πρεσβύτεροι, διάκονοι και τα υπόλοιπα τάγματα της Εκκλησίας· βασιλείς και άρχοντες, αρχές και εξουσίες. Διότι ο Δεσπότης Θεός δεν έκανε διακρίσεις, ούτε προτίμησε κάποιον τόπο έναντι άλλου, αλλά είπε τα εξής: όπου και αν είναι συναγμένοι στο δικό μου όνομα, δηλαδή και σε έρημο και σε όρη, ή σε σπήλαια ή σε πόλεις ή σε χωριά ή σε νησιά ή σε κάθε τόπο της δεσποτείας μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους, και θα είμαι μαζί τους έως τη συντέλεια του αιώνος, και στον μέλλοντα αιώνα εγώ θα τους ποιμάνω σε απέραντους αιώνες.

Διότι δεν υπάρχει εκεί άρρεν και θήλυ, αλλά ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό σύμφωνα με τον δικό του κόπο. Και αυτό δεν συνέβη μόνο στις ερήμους και στα όρη, αλλά πολύ περισσότερο στις πόλεις, στα χωριά, στα νησιά και στις εκκλησίες έλαμψαν τα πλήθη των σπουδαίων που σώζονται, τηρώντας ο καθένας στη δική του τάξη τις εντολές του Δεσπότη: επίσκοποι, πρεσβύτεροι, διάκονοι και τα υπόλοιπα τάγματα της Εκκλησίας· βασιλείς και άρχοντες, αρχές και εξουσίες. Διότι ο Δεσπότης Θεός δεν έκανε διακρίσεις, ούτε προτίμησε τον έναν τόπο από τον άλλο, αλλά είπε το εξής: όπου κι αν είναι συγκεντρωμένοι στο όνομά μου, δηλαδή και στις ερήμους και στα όρη, ή στα σπήλαια ή στις πόλεις ή στα χωριά ή στα νησιά ή σε κάθε τόπο της κυριαρχίας μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους, και θα είμαι μαζί τους μέχρι τη συντέλεια του αιώνος, και στον μέλλοντα αιώνα εγώ θα τους ποιμάνω στους απέραντους αιώνες.

Πουθενά λοιπόν, όπως έχει προαναφερθεί, δεν επιτράπηκε στους Χριστιανούς να πράττουν κάτι τέτοιο. Διότι, όταν ήλθε ο Κύριος και Σωτήρας μας, τα κατάργησε όλα εκείνα, δηλαδή τις διδασκαλίες του διαβόλου, τις οποίες κακώς διδάχθηκε ο άνθρωπος παραβαίνοντας την εντολή του Θεού που τον έπλασε, και γενόμενος εξόριστος από τον παράδεισο, και μαθαίνοντας κάθε τι που ονομάζεται κακό κάτω από τον ουρανό. Όλα αυτά λοιπόν, όπως προαναφέρθηκε, όταν ήλθε ο Κύριος τα έπαυσε και τα εξόρισε, τόσο μέσω του εαυτού Του, όσο και μέσω των μαθητών Του, λέγοντας: Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους και διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα. Δηλαδή, να τους λέτε να μετανοούν, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών. Μην μεθάτε, μην χορεύετε, αλλά να μετανοείτε, να πενθείτε, να γρηγορείτε και να προσεύχεστε. Να είστε πάντοτε έτοιμοι, διότι η παρουσία του Κυρίου έχει πλησιάσει, η βασιλεία των ουρανών βρίσκεται επί θύραις.

Και σχετικά μεν με την Τριάδα και την ομοουσιότητα του Θεού Πατέρα και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, εμείς οι αδύναμοι και απλοϊκοί, χωρίς να σοφιζόμαστε τίποτα ούτε να εμπιστευόμαστε τους εαυτούς μας «στην κυβεία των ανθρώπων», αλλά μάλλον συγκεντρώνοντας μαρτυρίες από τις θείες Γραφές για όσους επιθυμούν, προς ανακάλυψη των πιστών και αναίρεση των κακόπιστων και κενόδοξων, κάναμε εν μέρει αυτή τη συλλογή. Διότι πολλή είναι η δύναμη της πίστεως εν Αγίω Πνεύματι, η οποία έχει κηρυχθεί με ποικίλους τρόπους σε όλες τις θείες Γραφές. Επειδή όμως η ασφάλεια της σωτηρίας μας έγκειται στην ασφαλή ομολογία και τη βεβαίωση της ελπίδας περί της ενανθρωπήσεως και της ένσαρκης παρουσίας του Σωτήρα μας, καθώς και περί της αναστάσεως των νεκρών και της δικής μας παλιγγενεσίας, προσθέτοντας πάλι λίγα εμείς οι ίδιοι σε αυτόν τον κόπο μας για όσους επιθυμούν να εντρυφήσουν ακριβέστερα από τις ίδιες τις θείες Γραφές, επιμένουμε συγκεντρώνοντας και προσθέτοντας στον λόγο. Διότι, όπως ήδη διδαχθήκαμε στα προηγούμενα, ο ίδιος ο Κύριός μας, όταν στο Ευαγγέλιό του είπε προς τους μαθητές του: «πηγαίνετε και βαπτίστε όλα τα έθνη στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν τις εντολές που σας έδωσα» * ο ίδιος είναι ο Άγιος Λόγος ο ενυπόστατος, αυτός που προήλθε εκ του Πατρός, δι' ου δημιουργήθηκαν οι αιώνες και δι' ου έγιναν οι χρόνοι και οι καιροί. Διότι δεν υπήρχε καιρός ούτε χρόνος πριν από τον Υιό.

Εύλογα λοιπόν και ο θείος Απόστολος ομολογούσε τον εαυτό του ως «δούλο», σεμνυνόμενος για τη δουλεία του στον Σωτήρα σαν να επρόκειτο για μεγάλο αξίωμα, επειδή και η συνέχεια του λόγου αυτό αποδεικνύει, εκεί όπου λέει: «Είναι μεγάλο για σένα το να κληθείς υπηρέτης (παίς) μου». Και πάλι εδώ διδάσκει ότι πρώτα έγινε δούλος και έπειτα εκλέχθηκε, λέγοντας: «Υπηρέτης μου είσαι, ή Δούλος μου είσαι, σε εξέλεξα και δεν σε εγκατέλειψα, ή δεν σε αποδοκίμασα», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Ενθαρρύνει αυτή την εκλογή προκειμένου να κηρύξει άφοβα το Ευαγγέλιο σε όλα τα έθνη, πράγμα βεβαίως που και ο ίδιος ο Σωτήρας δήλωνε στα Ευαγγέλια λέγοντας: «ιδού εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες μέχρι τη συντέλεια του αιώνος». Έπειτα προσθέτει: «μη φοβάσαι, διότι είμαι μαζί σου», αλλά «μην πλανάσαι», λέει, «διότι εγώ είμαι ο Θεός σου που σε ενίσχυσα και σε βοήθησα και σε διασφάλισα με τη δίκαιη δεξιά μου». Διότι, «πρόσεχε», λέει, «μήπως σκεφτείς ότι με τη δική σου ισχύ μπόρεσες να διακονήσεις ένα τόσο μεγάλο κήρυγμα· διότι δεν θα ήσουν τίποτα και δεν θα μπορούσες να καταφέρεις τίποτα, εάν εγώ, όντας μαζί σου και συμπορευόμενος μαζί σου σε όλα τα έθνη, δεν σε ενίσχυα δωρίζοντάς σου υπομονή και καρτερία και δύναμη» και «σε διασφάλισα με τη δίκαιη δεξιά μου», ώστε να μη σταθεί μπροστά σου κανένα εμπόδιο καθώς κηρύττεις το Ευαγγέλιο σε όλους.