Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 28:20

Διότι δεν τολμούμε να πούμε κάτι από τον εαυτό μας, αλλά σε όλα τα θεία και ανθρώπινα ζητήματα συμφωνούμε απολύτως με τους πατέρες και διδασκάλους που προηγήθηκαν από εμάς, διδάσκοντας παρομοίως τα ίδια με εκείνους, τηρώντας ως προς το ζήτημα αυτό τη διαταγή του Κυρίου προς τους αποστόλους, ο οποίος λέει τα εξής: «διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα», και γνωρίζοντας εξάλλου ότι είναι φοβερό είτε να προσθέσουμε από τον εαυτό μας κάτι διαφορετικό στην ευαγγελική διδασκαλία και να πούμε κάτι που δεν είπαν οι αυτόπτες μάρτυρες του Λόγου διδάσκοντας την Εκκλησία του Χριστού, είτε να αφαιρέσουμε κάτι από τη διδασκαλία του ευαγγελίου και των αποστόλων και να αθετήσουμε έστω και την παραμικρή εντολή του Χριστού και να διδάξουμε διαφορετικά από ό,τι εκείνοι δίδαξαν τους πιστούς, εφόσον ο Χριστός και Θεός μας είπε: «Εκείνος που θα αθετήσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές μου, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών», και ο αγαπημένος του μαθητής πάλι: «Εγώ μαρτυρώ σε καθέναν που ακούει τα λόγια της προφητείας αυτού του βιβλίου, πως αν κάποιος προσθέσει σε αυτά, ο Θεός θα προσθέσει σε αυτόν τις πληγές που είναι γραμμένες σε τούτο το βιβλίο· και αν κάποιος αφαιρέσει από τα λόγια του βιβλίου της προφητείας αυτής, ο Θεός θα αφαιρέσει το μερίδιό του από το ξύλο της ζωής και από την πόλη, για τα οποία είναι γραμμένο σε τούτο το βιβλίο.»

Διότι ποιος δεν θα το επαινέσει αυτό, όταν ο δέσποτάς μου διδάσκει να τηρούνται εκείνα που ο Χριστός και οι μαθητές του είπαν και παρήγγειλαν, σύμφωνα με τον Υιό του Θεού που έχει πει: «διδάσκοντάς τους να τηρούν πάντα όσα σας παρήγγειλα»; Θέλησε, λοιπόν, να διδάσκεις σύμφωνα με το θείο λόγιο, ακολουθώντας τους προγενέστερους αγίους Πατέρες, και θα σε αποδεχθούμε ως ομότροπο των αποστόλων, και θα γίνουμε χώμα και στάχτη κάτω από τα άγια πόδια σου, και το να καταπατούμαστε από εσένα, όπως έγραψα προηγουμένως, θα το θεωρήσουμε αγιασμό· και όχι μόνο αυτό, αλλά και τις εντολές σου μέχρι θανάτου θα φυλάξουμε, και εσύ, υπεραγαπώντας μας ως δούλους και ευγνώμονες μαθητές του Χριστού και ως ανθρώπους που ομιλούν ορθά, θα μας επαινέσεις τα μέγιστα.

Αλλά η πίστη δεν αρκεί από μόνη της για τη βασιλεία του Θεού· ούτε θα μπορούσαν να υποταχθούν τελείως τα έθνη με αυτόν τον τρόπο. Γι' αυτόν τον λόγο, επειδή ήταν αναγκαίο να προστεθεί και η τήρηση των εντολών, ο μεν προφήτης λέει: «Τα μαρτύριά σου έγιναν απολύτως αξιόπιστα», ο δε Κύριος στον λόγο Του για το βάπτισμα προσθέτει τον λόγο για τις εντολές, λέγοντας: «Διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». Διότι αυτά που ο Σωτήρας ονομάζει εντολές, ο προφήτης τα αποκαλεί μαρτύρια. Και αυτό θα το βρεις παντού στην Γραφή, η οποία ονομάζει τους νόμους του Θεού μαρτύρια.

Μετά από αυτά: «Στον οίκο σου πρέπει αγιότητα, Κύριε», ονομάζοντας αγιότητα τις θυσίες, τα δώρα, και κάθε λατρεία που οφείλεται στον Θεό, τα οποία, λέγοντας ότι ταιριάζουν στον οίκο του Θεού, δείχνει ότι ο οίκος αυτός δεν είναι κενός, ούτε έρημος από τον Θεό, αλλά έχει μέσα του τον ίδιο τον οικοδεσπότη. Διότι, εάν ήταν κενός από τον Θεό, δεν θα του ταίριαζαν όσα αρμόζουν μόνο στον Θεό· αυτό πρόσθεσε και ο Κύριος στα προλεχθέντα, όταν υποσχέθηκε ότι θα είναι πάντοτε μαζί με την Εκκλησία. Την Εκκλησία δε, ο Παύλος την ονομάζει οίκο του ζώντος Θεού, διότι λέει: «Για να γνωρίζεις πώς πρέπει να συμπεριφέρεσαι στον οίκο του Θεού, που είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού». «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας». Και αυτό που εκείνος είπε «για μακρότητα ημερών», ο Κύριος το είπε: «Όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος». Και αυτή η ψαλμωδία είναι, συνεπώς, μια τόσο ακριβής προφητεία των όσων κατορθώθηκαν από τον Σωτήρα διά του σταυρού και του θανάτου.

Και δεν έστειλε σε εμάς ο Κύριος μόνο το Άγιο Πνεύμα, για να μένει μαζί μας, αλλά και ο Ίδιος υποσχέθηκε να παραμείνει μαζί μας έως τη συντέλεια του αιώνα· αλλά ο μεν Παράκλητος είναι παρών αοράτως, διότι ο ίδιος δεν ενδύθηκε σώμα.

Αλλά αν ισχύει το πρώτο, ποιο το όφελος για εμάς από αυτή την ευχή, το να αφαιρεθούν από εμάς τα Άγια, τα οποία και ευχόμαστε και πιστεύουμε ότι βρίσκονται μαζί μας και μένουν μέσα μας, εφόσον αυτό ακριβώς σημαίνει το ότι ο Χριστός είναι «μαζί μας έως τη συντέλεια του αιώνος»; Πώς, λοιπόν, δεν πιστεύουν, αν αναγνωρίζουν ότι αυτό είναι το σώμα του Χριστού, ότι και μέσα μας βρίσκεται και υπερουράνιο είναι και στα δεξιά του Πατρός κάθεται, με τον τρόπο που Εκείνος γνωρίζει; Πώς όμως θα μπορούσε, αυτό που δεν είναι ακόμη υπερουράνιο, να είναι το ίδιο το υπερουράνιο σώμα του Χριστού; Και πώς θα ανυψωθεί από χέρι αγγέλου αυτό που βρίσκεται πάνω από κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη και κάθε όνομα που ονομάζεται;

Και: «Δεν ζω πια εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Και ο θείος Ιγνάτιος: «Υπάρχει μέσα μου νερό ζωντανό και ομιλούν»· και η Γραφή είναι γεμάτη από πολλά τέτοια. Πέρα όμως από όλα αυτά, όταν η ίδια η ζωή υπόσχεται στους αγίους ότι θα είναι παντοτινά μαζί τους: «Διότι ιδού, λέει, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες μέχρι τη συντέλεια του αιώνος», τι άλλο θα έπρεπε να αναλογιστούμε; Διότι, αφού έδωσε τους σπόρους της ζωής στη γη και αφού έριξε τη φωτιά και τη μάχαιρα, δεν έφυγε αμέσως αφήνοντας στους ανθρώπους το έργο να τα φυτρώσουν, να τα θρέψουν, να τα ανάψουν και να τα χρησιμοποιήσουν, αλλά ο Ίδιος είναι αληθινά παρών, «ενεργώντας μέσα μας το να θέλουμε και το να ενεργούμε», όπως είπε ο μακάριος Παύλος. Και τη φωτιά ο Ίδιος την ανάβει και την προσάγει, και τη μάχαιρα ο Ίδιος την κρατά, και γενικότερα «καμία αξίνα δεν θα δοξαστεί χωρίς αυτόν που τη σηκώνει»· και σε όσους δεν είναι παρών ο Αγαθός, δεν θα μπορούσε να υπάρξει τίποτα αγαθό.

Βλέπουμε, λοιπόν, πρώτα ότι της δικής μας ιεραρχίας ηγήθηκε ο αρχηγός και τελειωτής της όλης μας σωτηρίας, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος, επειδή από φιλανθρωπία, αν και Θεός, έγινε και άνθρωπος και μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, υπήρξε ο ίδιος τέλειος και αληθινός Θεός, καθώς και τέλειος άνθρωπος, και διά του εαυτού Του και εντός του εαυτού Του μάς συμφιλίωσε με τον Θεό και Πατέρα, εμάς που άλλοτε λόγω της αμαρτίας βρισκόμασταν σε εχθρότητα, προσφέροντας ο ίδιος τον εαυτό Του ως ιερατική θυσία υπέρ ημών. Όντας ο ίδιος ο ιεράρχης που καθαίρει, που φωτίζει, που τελεσιουργεί, ήταν ο ίδιος το ιερείο, η κάθαρση, ο φωτισμός, η τελείωση. Και έχοντας εκπληρώσει κατ' αυτόν τον τρόπο όλη τη θεία οικονομία υπέρ ημών, όταν επρόκειτο να αναχωρήσει από εμάς προς τον Πατέρα, για να μην εκλείψει μαζί Του το θείο και υπερφυές δώρο της ιεραρχίας που μας παραχωρήθηκε δι' Αυτού, χειροτονεί ως δεύτερους ιεράρχες μετά από Αυτόν τους Αποστόλους, καθιστώντας τους άρχοντες, όχι περιορισμένα τον καθένα σε κάποιον συγκεκριμένο τόπο, αλλά όλους μαζί, σύμφωνα με το ρηθέν, σε όλη τη γη, ούτε μέχρι κάποιο συγκεκριμένο χρονικό όριο, αλλά, όπως λέει, μέχρι τη συντέλεια του αιώνος, μέχρι την οποία υποσχέθηκε ότι και ο ίδιος θα συμπαραστέκεται μαζί τους.

Ας κατανοήσουν και το εξής, ότι δεν θέλησαν να κατανοήσουν ούτε τις ίδιες τις λέξεις από τις οποίες συνίστανται οι θείοι χρησμοί. Διότι, διαφορετικά, θα είχαν μάθει ότι το «έως» άλλοτε μεν λαμβάνεται σε αντιδιαστολή με τον μετέπειτα χρόνο, άλλοτε όμως για να δηλώσει μεγάλα και θεοπρεπή έργα, όπως ακριβώς και τώρα, όχι όμως σε αντιδιαστολή με κάποιον άλλον χρόνο, αλλά απεναντίας για την υποδήλωση ενός απέραντου διαστήματος. Και τα παραδείγματα είναι πρόχειρα: διότι λέει «στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης, έως ότου εκλείψει η σελήνη»· και είναι καταγεγραμμένο ότι ο Πατέρας λέει στον Υιό: «κάθου εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου»· και πάλι ο Σωτήρας λέει στους μαθητές: «ιδού, εγώ είμαι μαζί σας, έως της συντελείας του αιώνος». Και είναι φανερό ότι εδώ το «έως» δεν εισάγει κάποιο χρονικό όριο και τέλος, αλλά η λέξη, συμπαραδηλώνοντας το μέγεθος των θείων πραγμάτων, παραπέμπει τον νου των αναγνωστών σε απεριόριστη διάρκεια.

Και τι άλλο θα μπορούσε να είναι πιο επείγον από τη θεολογική αποκάλυψη η οποία φανερώνει το ομοφυές και ομοδύναμο της Τριάδας μέσα από συνοπτικά ονόματα, και η οποία μεταδίδεται μυσταγωγικά τότε, όχι στην αρχή, όχι όταν οι μαθητές βρίσκονταν ακόμη σε ατελή κατάσταση, ούτε όταν τα εκούσια και σωτήρια πάθη επρόκειτο να επιτελεστούν και όταν ο καιρός απαιτούσε να συσκιάζεται η ακρίβεια της διδασκαλίας, αλλά μετά τον σταυρό, μετά τον θάνατο, μετά την ταφή, μετά τη σκύλευση των βασιλείων του άδη και την παράδοση του εχθρού του γένους μας σε άλυτα δεσμά· όταν αναστήθηκε από τον τάφο και εγκαινίασε την κοινή ανάσταση, τότε ακριβώς Εκείνος που από τη θεϊκή Του φύση έχει την εξουσία όλων των επουρανίων και των επιγείων, αφού την ανέλαβε και ως προς την ανθρώπινη φύση, τότε χάραξε αυτόν τον βασιλικό και σωτήριο νόμο όχι σε πέτρινες πλάκες, αλλά σε πλάκες ανώτερες από κάθε μετοχή σε επίγεια ύλη, δηλαδή στις διάνοιες των αποστόλων, απλώνοντας μέσω αυτών σε όλη την οικουμένη σαν να ήταν κάποιες προκηρύξεις και διατάγματα, σύμφωνα με τα οποία έπρεπε να μυούνται και να οδηγούνται στην τελειότητα της ευσέβειας εκείνοι που προσέρχονταν. Διότι λέει: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντες αυτούς να τηρούν» (προφανώς και πριν από όλα τα άλλα, αυτό που παραδίδεται τώρα) «πάντα όσα σας ενετειλάμην».

Ως προς τον συγγραφέα των Πράξεων, άλλοι μεν λένε ότι είναι ο Κλήμης της Ρώμης, άλλοι ο Βαρνάβας, και άλλοι ο Λουκάς ο Ευαγγελιστής. Αποδεικνύεται δε ότι είναι ο ίδιος ο Λουκάς, πρώτον μεν από όσα αναφέρει στο προοίμιο, καθώς έχει ήδη συντάξει και άλλη πραγματεία που περιέχει τις πράξεις του Δεσπότη· δεύτερον δε από το ότι διαφοροποιείται από τους άλλους ευαγγελιστές, επειδή κανείς από αυτούς δεν προχώρησε το σύγγραμμά του μέχρι την Ανάληψη, αλλά μόνο αυτός εξιστόρησε με ακρίβεια την Ανάληψη, και από αυτήν πάλι έθεσε την απαρχή των Πράξεων. Διότι το Ευαγγέλιο του Ματθαίου έχει ως τέλος το «οι ένδεκα μαθητές πορεύθηκαν», και τελειώνει με το «έως της συντελείας του αιώνος, αμήν», και δεν προσθέτει τίποτα για την Ανάληψη. Ο δε Μάρκος, αν και την μνημονεύει, το κάνει εν παρόδω, λέγοντας: «Ο μεν Κύριος, λοιπόν, αφού τους μίλησε, αναλήφθηκε στον ουρανό και κάθισε στα δεξιά του Θεού»· διότι δεν συμπεριέλαβε ούτε τον τρόπο ούτε τον τόπο ούτε κανένα άλλο από τα βασικά στοιχεία που συνδέονται με ένα τόσο μεγάλο γεγονός. Το Ευαγγέλιο του Ιωάννη πάλι, στο τέλος δεν παρέδωσε την ιστορία της Αναλήψεως, αλλά σημείωσε ότι «έκανε και άλλα πολλά ο Ιησούς, τα οποία αν γράφονταν ένα προς ένα, ούτε ο ίδιος ο κόσμος, νομίζω, δεν θα χωρούσε τα βιβλία που θα γράφονταν». Μόνο δε, όπως ειπώθηκε, ο Λουκάς και την Ανάληψη διηγήθηκε εκτενέστερα στο τέλος του Ευαγγελίου και από αυτήν εκκινεί την αρχή των Πράξεων.

119. Και μετά από λίγα: «Κανείς ας μην σας εξαπατήσει με κανένα τρόπο. Έχοντας λοιπόν αυτές τις υποσχέσεις από τον Θεό, να έχετε θάρρος· διότι εμείς, όντας πεπεισμένοι στις καρδιές σας, σας γράψαμε ότι ο θυρωρός και ο καλός ποιμένας και ο οδηγός του σώματος του Χριστού και ο λύχνος του οίκου του Θεού είμαι εγώ, και 'είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνα'.» 120. Αυτός λοιπόν —ω, πώς θα μπορούσε κανείς να τον χαρακτηρίσει επάξια;— εν πάση περιπτώσει, ο χείριστος και πιο ασεβής των ανθρώπων, προβάλλοντας τον εαυτό του ανώτερο και υψώνοντάς τον, υπέστη δίκαιη πτώση, όπως θα φανερωθεί αργότερα.

Διότι λέγει: «Θα είμαι μαζί σας μέχρι τη συντέλεια του αιώνος». Ο αρχιερέας είχε στο στήθος του δύο πολύτιμους λίθους, και αυτοί έφεραν τα ονόματα των δώδεκα πατριαρχών. Αυτό που συνέβαινε εκεί αποτελεί τύπο. Διότι έτσι και ο Κύριος, αφού ενδύθηκε τους αποστόλους, τους απέστειλε ως ευαγγελιστές και κήρυκες σε όλο τον κόσμο. Βλέπεις πώς η σκιά φανερώνει την αλήθεια που προσεγγίζει. Και όπως ακριβώς η σκιά δεν προσφέρει διακονία ούτε θεραπεύει πόνους, έτσι ούτε ο παλαιός νόμος μπόρεσε να θεραπεύσει τα τραύματα και τους πόνους της ψυχής, διότι δεν είχε ζωή.

Αν λοιπόν στη σκιά εκχύθηκε τόσο πολύ το Άγιο Πνεύμα, πόσο μάλλον στην Καινή Διαθήκη, στον σταυρό, στην έλευση του Χριστού, όπου έγινε η έκχυση και η μέθη του Πνεύματος. Διότι λέγει: «θα εκχεώ από το πνεύμα μου σε κάθε σάρκα». Αυτό είναι που είπε ο ίδιος ο Κύριος, ότι «θα είμαι μαζί σας έως τη συντέλεια του αιώνος». «Διότι καθένας που ζητά βρίσκει». Διότι λέγει, «αν εσείς που είστε πονηροί γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο ουράνιος Πατέρας σας θα δώσει Άγιο Πνεύμα σε αυτούς που του το ζητούν», με δύναμη και πολλή βεβαιότητα, σύμφωνα με τον Απόστολο.

«Διότι», λέγει, «θα εκχύσω από το Πνεύμα μου επί πάσαν σάρκα». Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε είπε: «Θα είμαι μαζί σας έως τη συντέλεια του αιώνος». «Διότι καθένας που ζητά, βρίσκει». «Εάν, λοιπόν, εσείς, αν και είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας ο ουράνιος θα δώσει Άγιο Πνεύμα σε εκείνους που του το ζητούν». Εκείνη η δύναμη που από την αρχή υπήρξε με τους πατέρες και με τους αποστόλους, αυτή η ίδια είθε να κατασκηνώσει μέσα μας και να μας αναπαύσει.

Διότι για τον λόγο αυτόν ο Θεός δώρισε το Άγιό Του Πνεύμα στην αγία και καθολική Εκκλησία και οικονόμησε να συμπαρευρίσκεται αυτό με το άγιο θυσιαστήριο και με το ύδωρ του αγίου βαπτίσματος, και ο Σωτήρας χάρισε το Παράκλητο Πνεύμα μέσω των αποστόλων, ώστε να επισκιάζει και να κοινωνεί σε κάθε ιερουργία της αγίας Εκκλησίας του Θεού, σύμφωνα με όσα είπε ο ίδιος ο Κύριος: «Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος», ώστε, μέσα από το βάπτισμα και το θυσιαστήριο και την ευχαριστία του άρτου και κάθε μυστηριακή λατρεία μέσα στην Εκκλησία, οι πιστές καρδιές να δεχθούν την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος με κάθε δύναμη και αρετές επουράνιων καρπών, και έτσι, αφού ανακαινιστούν και αναπλαστούν με τη δύναμη της χάριτος, να αναδειχθούν ζώντας την αληθινή ζωή σύμφωνα με το επουράνιο φρόνημα, αποβάλλοντας το υλικό και επίγειο φρόνημα μέσω της δυνάμεως του Πνεύματος. Διότι, εάν το Πνεύμα επισκίαζε, ή μάλλον συμπαρευρισκόταν, στην κιβωτό σύμφωνα με τον Νόμο, πόσο μάλλον βρίσκεται στο θυσιαστήριο και στην Εκκλησία και σε όλη τη μυσταγωγία του αγίου βαπτίσματος.

Προοίμιο II. Στο όρος των Ελαιών, αφού αγίασες τους μαθητές, αναλήφθηκες στους ουρανούς, Κύριε, υποσχόμενος σε αυτούς διδασκαλία και φωνάζοντάς τους: «Δεν χωρίζομαι από εσάς· εγώ είμαι μαζί σας και κανείς δεν μπορεί να σταθεί εναντίον σας.» Αφήνοντας τα γήινα πάνω στη γη, παραχωρώντας τα της στάχτης στο χώμα, ελάτε, ας ανανήψουμε και ας υψώσουμε τα μάτια και τα νοήματα· ας στρέψουμε τα βλέμματα και μαζί τις αισθήσεις προς τις ουράνιες πύλες εμείς οι θνητοί· ας φανταστούμε ότι βρισκόμαστε στο όρος των Ελαιών και ότι ατενίζουμε τον Λυτρωτή που επιβαίνει σε νεφέλη· διότι από εκεί ο Κύριος ανέβηκε στους ουρανούς, εκεί και ο Φιλόδωρος μοίρασε τις δωρεές στους αποστόλους του, παρηγορώντας τους σαν πατέρας και φωνάζοντάς τους, καθοδηγώντας τους σαν γιους και λέγοντάς τους: «Δεν χωρίζομαι από εσάς· εγώ είμαι μαζί σας και κανείς δεν είναι εναντίον σας.» Αυτός που κατήλθε στη γη, όπως μόνο Εκείνος γνωρίζει, ανεβαίνοντας πάλι από αυτήν, όπως γνωρίζει, πήρε αυτούς που αγάπησε και σε ψηλό βουνό οδήγησε αυτούς που συγκέντρωσε, ώστε έχοντας ψηλά τα κεφάλια και τον νου, να λησμονήσουν πλέον όλα τα γήινα.

Γι' αυτό, ούτε ήθελα καθόλου να πω κάτι προς εκείνους που έχουν τέτοια διάθεση ούτε προθυμοποιούμουν να γράψω, και μάλιστα ακούγοντας τον Κύριο και Θεό μας να λέει προς τους μαθητές του: «Αν εμένα εδίωξαν, και εσάς θα διώξουν· αν τον λόγο μου τήρησαν, και τον δικό σας θα τηρήσουν», και πάλι: «Αν τον οικοδεσπότη αποκάλεσαν Βεελζεβούλ, πόσο μάλλον τους οικιακούς του». Αλλά επειδή και σε εμάς τους ίδιους τους απέστειλε λέγοντας: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα», και προσθέτοντας λέει: «Εκείνος που θα πιστέψει και θα βαπτιστεί θα σωθεί, ενώ εκείνος που θα απιστήσει θα κατακριθεί», για τον λόγο αυτό προθυμοποιήθηκα να γράψω προς την αγάπη σου όσα χορηγούνται στη διάνοιά μου από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και να σου υπενθυμίσω όσα σε ωφελούν, ή μάλλον, ως φιλόστοργος πατέρας, κυριευμένος από την αγάπη μου για εσένα και μην αντέχοντας να βλέπω τον γιο μου εν Κυρίω να ζει με αυτόν τον τρόπο, ωθούμενος έντονα από τον πόθο μου για εσένα αναγκάστηκα να προχωρήσω σε αυτό, όχι επειδή επιθυμώ να γράψω καινούργια και παρείσακτα πράγματα, αλλά εκείνα που διαβάζεις καθημερινά και τα οποία οι θείες γραφές μάς παραγγέλλουν να τηρούμε.

Σε εκείνους που πρόκειται μέσω του λόγου σας να πιστέψουν σε εμένα και να τηρήσουν τις εντολές μου, όπως ακριβώς και εσείς. Πρόσεχε, παρακαλώ: εξέλεξε τους αποστόλους και μαθητές του ο δεσπότης μας και Θεός, τους εμπιστεύθηκε και τους αποκάλυψε όλα τα μυστήρια της οικονομίας του, τα οποία ήταν αποκεκρυμμένα από τους αιώνες και από τις γενεές, και, αφού τους έδωσε το άγιο Πνεύμα, τους απέστειλε λέγοντας: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας ενέτειλα.»

Αυτά λοιπόν θα πει, και τώρα ο Κύριος λέγει, προς εκείνους που ισχυρίζονται ότι έχουν μέσα τους το Άγιο Πνεύμα, το οποίο όμως καλύπτεται και σκεπάζεται από το σκοτάδι των παθών τους και δεν είναι καν ορατό στους νοερούς οφθαλμούς της ψυχής τους. Και προς εκείνους βέβαια που ισχυρίζονται ότι τον γνωρίζουν, ομολογούν όμως ότι δεν βλέπουν το φως της θεότητάς του, λέγει τα εξής: «Εάν με είχατε γνωρίσει, θα με είχατε γνωρίσει ως φως· διότι εγώ είμαι πραγματικά το φως του κόσμου». Αλλά αλίμονο σε εκείνους που λένε: πότε θα έρθει η ημέρα του Κυρίου; και δεν αγωνίζονται να την καταλάβουν. Διότι η παρουσία του Κυρίου έχει ήδη πραγματοποιηθεί στους πιστούς και πάντοτε πραγματοποιείται, και είναι παρούσα σε όλους όσους το επιθυμούν. Εάν λοιπόν Εκείνος είναι το φως του κόσμου και είπε στους αποστόλους του ότι θα είναι μαζί μας έως τη συντέλεια, πώς, ενώ είναι ήδη μαζί μας, πρόκειται να έρθει;

Λοιπόν και συ, όταν επιστρέψεις, στήριξε τους αδελφούς σου· ποίμαινε τα πρόβατά μου. Θα τα ποιμάνεις, όμως, όχι με το να τα εισάγεις και να τα εξάγεις από βοσκές σε βοσκές και να τα διατηρείς καλοθρεμμένα και παχιά στο σώμα, ούτε με το να τα περικλείεις με φράχτες και τοίχους, αλλά με το να τα διδάσκεις να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα, όχι άλλα να τηρούν και άλλα να τα περιφρονούν, αλλά να φυλάττουν όλα όσα σας παρήγγειλα. Διότι «Πηγαίνετε», λέει, «και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα.» Και προσθέτει: «Όποιος πιστέψει και βαπτιστεί θα σωθεί, ενώ όποιος απιστήσει θα καταδικαστεί.» «Ποίμαινε τα πρόβατά μου.» Ο ποιμένας των άλογων προβάτων δεν φροντίζει για γεωργία, ούτε για εμπόριο, ούτε για σπίτι, ούτε για πλούσια τραπέζια, ούτε για δόξα, ούτε για τιμή· ούτε μεριμνά για κανένα άλλο από τα βιοτικά πράγματα, ούτε ανέχεται καθόλου να προσκολλάται σε αυτά, αλλά, αφήνοντας και σπίτι και γυναίκα και παιδιά, επιδεικνύει όλο του το ενδιαφέρον στο ποίμνιό του, αγρυπνώντας γι' αυτό και αναλαμβάνοντας μακρινά ταξίδια, χωρίς να έχει κρεβάτι, χωρίς να παίρνει μαζί του στρώμα, αλλά αντέχοντας στο ύπαιθρο τον καύσωνα της ημέρας και υπομένοντας τον παγετό της νύχτας διανυκτερεύει, παλεύοντας διαρκώς με τους ανέμους και το κρύο και τον καιρό, και δεν εγκαταλείπει τη φύλαξη και τη φροντίδα τους.

Ο Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, όντας γνήσιος Υιός του Θεού και Πατρός, ομοούσιος και ομοφυής και ομόδοξος, σύνθρονος και ομόθρονος, μένοντας μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε αυτόν, αφού απέβλεψε στην ταλαιπωρία και την κάκωσή μας, αλλά βεβαίως και στην ίδια τη δουλεία μας την οποία υποδουλωθήκαμε, μέσω της αμαρτίας, στον εχθρό που μας εξαπάτησε, και αφού μας σπλαχνίστηκε με την άφατη φιλανθρωπία του και θέλησε να μας ελευθερώσει από τη δουλεία και την αίσχιστη πλάνη, κατήλθε από εκεί χωρίς να εγκαταλείψει καθόλου τους πατρικούς κόλπους, όπως ο ίδιος γνωρίζει, και αφού βρέθηκε στη γη, περπάτησε ανάμεσά μας και συναναστράφηκε με εμάς τους ανθρώπους που είμαστε αμαρτωλοί, και αφού έδωσε προστάγματα σωτηρίας στους αγίους του μαθητές και αποστόλους, ανήλθε πάλι προς τον Πατέρα του με δόξα, δίνοντάς τους παραγγελία και λέγοντας: «Πηγαίνετε και κηρύξτε το ευαγγέλιο σε όλη την κτίση διδάσκοντας» τους πάντες, όχι να «τηρούν» αυτό ή εκείνο, αλλά «όλα όσα σας παρήγγειλα». Λέγοντας δε «όλα», δεν άφησε τίποτα που να μην προστάξει να το φυλάξουν. Έπειτα τι; «Εκείνος που θα πιστέψει, λέει, και θα βαπτιστεί θα σωθεί, ενώ εκείνος που θα απιστήσει θα κατακριθεί.» Άραγε, λοιπόν, αγαπητοί αδελφοί, κατανοήσατε τι είναι αυτό που λέει: «Εκείνος που θα πιστέψει και θα βαπτιστεί», και έπειτα πάλι: «Εκείνος που θα απιστήσει», ή να μιλήσω και για αυτό προς την αγάπη σας; Διότι αυτό που λέγεται φαίνεται να είναι εύληπτο και απλό, έχει όμως κρυμμένα στο βάθος του τα νοήματα.

Πλην όμως ο ήλιος της δικαιοσύνης παρέλαβε τους αστέρες, αφού απεβίωσαν με μακάριο τέλος, και ο ίδιος υποσχέθηκε ότι θα είναι μαζί μας έως τη συντέλεια του αιώνος. Ώστε, αν και τα παρόντα είναι λυπηρά, γίνονται πάλι περιχαρή λόγω της ελπίδας ότι έχουμε ενώπιον του Θεού τους πατέρες μας ως υπερασπιστές, οι οποίοι μας επιβλέπουν ευμενώς από ψηλά και κάμπτουν την αγαθότητά Του σε οίκτο για εμάς.

Οπωσδήποτε θα έλθει η ημέρα του θανάτου, όταν δεν θα έχει πλέον θέση το «πάλι», η οποία θα με χωρίσει από εσάς και θα με μεταφέρει από τον παρόντα κόσμο. Όμως δεν πρέπει εξαιτίας αυτού να θεωρήσετε ότι μένετε ορφανοί, διότι είναι αψευδής αυτός που είπε: «Δεν θα σας αφήσω ορφανούς» και «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος». Εξάλλου, θα δούμε ο ένας τον άλλον και κατά την ημέρα εκείνη —μακάρι να μπορούσα να πω— με ανεκλάλητη χαρά και σε ατελεύτητη ζωή. Εκείνο όμως που έπαθα κατά την ασθένειά μου το γνωρίζετε: πώς, κυριευμένος από ρίγος, υπέστην ανυπόφορο κλονισμό· έπειτα πώς αμέσως χτυπήθηκα από διακαή πυρετό όλη την ημέρα. Συλλογίστηκα, λοιπόν, μέσα μου καθώς υπέφερα, μήπως και στη μέλλουσα κρίση από την τιμωρία των Ταρτάρων μεταπίπτει κανείς στη γέεννα του πυρός, και ίσως ο ταλαίπωρος άνθρωπος βρεθεί υπόλογος σε δύο ή και περισσότερες τιμωρίες. Όμως, είτε σε μία είτε σε δύο, μπορεί κανείς να συμπεράνει, από τα εδώ δεινά, την ανυπόφορη οργή του Θεού εναντίον των αμαρτωλών· και εξαιτίας αυτού να διακατέχεται από πολύ φόβο και τρόμο, ώστε να μην πέσει σε εκείνες τις ανυπόφορες κολάσεις.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΓ΄ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΗΡΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΘΕΙΩΝ ΕΝΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΑΣ ΑΠΕΙΛΗΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΣΩΝ ΔΙΑΚΕΙΝΤΑΙ ΜΕ ΑΜΕΛΕΙΑ Αδελφοί και πατέρες, ο Θεός που μας έπλασε και μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, μας τοποθέτησε σε τούτο τον βίο σαν σε σχολείο, για να διδαχθούμε το ευαγγέλιο της βασιλείας Του. Γι' αυτό και αποστέλλοντας τους μαθητές στο κήρυγμα τους έδινε την παραγγελία λέγοντας: «Πηγαίνετε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». Ποια είναι όμως αυτά που παρήγγειλε; Κατά μεν την Παλαιά Διαθήκη, για να αναφέρουμε ένα μέρος τους: το «Δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις»· κατά δε τη Νέα Διαθήκη, υπάρχουν εντολές ακόμη πιο υψηλές και πιο ακριβείς. «Διότι ειπώθηκε», λέγει, «στους αρχαίους: Δεν θα φονεύσεις· όποιος όμως φονεύσει θα είναι ένοχος στο δικαστήριο. Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που οργίζεται αδικαιολόγητα εναντίον του αδελφού του θα είναι ένοχος στο δικαστήριο». Και πάλι, «ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα μοιχεύσεις. Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του». Πάλι, «ειπώθηκε: Δεν θα επιορκήσεις.»

«Και δεν την εγνώριζε έως ότου εγέννησε»: Δηλαδή, δεν συνευρέθηκε ποτέ μαζί της. Διότι η λέξη «έως» εδώ δεν υποδηλώνει ότι μέχρι τον τοκετό δεν την γνώριζε, ενώ μετά από αυτό την γνώρισε, αλλά ότι γενικά δεν την γνώρισε ποτέ. Η Γραφή συνηθίζει ένα τέτοιο ιδίωμα, όπως στο χωρίο: «Δεν επέστρεψε ο κόρακας στην κιβωτό, έως ότου ξεράθηκε η γη», διότι ούτε και μετά από αυτό επέστρεψε. Και πάλι: «Είμαι μαζί σας έως τη συντέλεια του αιώνος». Μετά τη συντέλεια, άραγε, δεν θα είναι;

Και αφού πλησίασε ο Ιησούς, τους μίλησε λέγοντας: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη· πορευθείτε και κάντε μαθητές όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας ενέτειλα, και ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος». Σύμφωνα με τον Ιωάννη, ο Ιησούς εμφανίστηκε πρώτα στους μαθητές κατά την ίδια την ημέρα της αναστάσεως, ενώ οι θύρες ήταν κλειστές· έπειτα μετά από οκτώ ημέρες, όταν και ο Θωμάς πίστεψε· έπειτα, επειδή επρόκειτο να συναντηθούν στη Γαλιλαία, και δεν είχαν ακόμη συγκεντρωθεί όλοι μαζί, αλλά κάποιοι από αυτούς ψάρευαν στην Τιβεριάδα, εμφανίστηκε τότε μόνο σε εκείνους που ψάρευαν, οι οποίοι ήταν επτά. Αυτό λοιπόν που λέει τώρα ο Ματθαίος, συνέβη αργότερα από τα γεγονότα που αναφέρει νωρίτερα ο Ιωάννης· διότι πολλές φορές εμφανίστηκε σε αυτούς κατά τη διάρκεια των σαράντα ημερών, παρουσιαζόμενος και πάλι αναχωρώντας, χωρίς να είναι πάντοτε και συνεχώς παρών μαζί τους. Οι ένδεκα λοιπόν κορυφαίοι μαθητές, μαζί με όλους ανεξαιρέτως τους υπολοίπους που τον ακολουθούσαν, προσκύνησαν τον Χριστό· η φράση «οἱ δὲ ἐδίστασαν» σημαίνει ότι κάποιοι από αυτούς δίστασαν.

Ως προς τον Σαβέλλιο, καθότι ο Κύριος μνημόνευσε τρία πρόσωπα, δεν πρόκειται για ένα πρόσωπο που έχει τρία ονόματα, όπως εκείνος φλυαρούσε, και το οποίο άλλοτε ονομάζεται Πατέρας, άλλοτε Υιός και άλλοτε Πνεύμα· αντιθέτως, πρόκειται μάλλον για τρία πρόσωπα που έχουν ένα όνομα, το «Θεός». Έπειτα, επειδή δεν αρκεί μόνο να βαπτιστεί κανείς, αλλά πρέπει και να πράττει το αγαθό μετά το βάπτισμα, λέει: «Διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας έχω παραγγείλει», όχι ένα ή δύο, αλλά όλα τα προστάγματά μου. Ας φρίξουμε, λοιπόν, αδελφοί, αναλογιζόμενοι ότι εάν μας λείπει έστω και ένα, δεν είμαστε τέλειοι δούλοι του Χριστού. Διότι απαιτείται από εμάς να τα τηρούμε όλα.

Πρόσεξε δε την ομιλία του Κυρίου, πώς περιέχει και τα δύο κεφάλαια του Χριστιανισμού, τη θεολογία και την πρακτική αρετή. Διότι λέγοντας ότι πρέπει να βαπτίζουν στο όνομα της Τριάδος, μας παρέδωσε τη θεολογία, ενώ λέγοντας να διδάσκουν και να τηρούν τις εντολές, μας εισήγαγε στην πρακτική αρετή. Ενθαρρύνοντάς τους δε, επειδή τους έστελνε στα έθνη και σε σφαγές και κινδύνους, λέει: Μη φοβάστε, διότι εγώ θα είμαι μαζί σας μέχρι τη συντέλεια του αιώνος. Πρόσεξε και τούτο, πώς αναφέρθηκε στη συντέλεια, για να τους παρακινήσει περισσότερο να καταφρονούν τα δεινά. Μη δυσανασχετείτε, λέει. Όλα θα φτάσουν σε συντέλεια, είτε είναι κοσμικά δεινά είτε αγαθά, ώστε ούτε στα δεινά να υποκύψετε, γιατί παρέρχονται, ούτε από τα αγαθά να εξαπατηθείτε, γιατί τελειώνουν. Και δεν υποσχέθηκε αυτό, το να είναι δηλαδή μαζί τους, μόνο στους αποστόλους, αλλά γενικά σε όλους τους μαθητές του. Διότι φυσικά δεν επρόκειτο οι απόστολοι να ζήσουν μέχρι τη συντέλεια. Επομένως, το υπόσχεται αυτό και σε εμάς και στους μετά από εμάς, και όχι βέβαια ότι, αφού είναι παρών μέχρι τη συντέλεια, μετά τη συντέλεια θα απουσιάζει, μη γένοιτο. Διότι από τότε θα είναι μαζί μας ακόμα πιο καθαρά και πιο τρανά. Διότι η λέξη «έως», όπου κι αν βρεθεί γραμμένη στη Γραφή, δεν αναιρεί τα όσα ακολουθούν μετά.

Και αν ο πειραζόμενος δεν βρεθεί να διαθέτει άκρα διάκριση, πλανάται. Εκείνος όμως που δεν πλανάται είναι αυτός που σε όλα υπακούει στον Θεό και στους αγίους χωρίς αμφισβήτηση. Και εμείς, αδελφοί, έχοντας κατανοήσει αυτά, ας τηρήσει ο καθένας το δικό του μέτρο, και εκείνος που θεωρεί ότι είναι ποιμένας ψυχών και εκείνος που θεωρεί ότι είναι πρόβατο. Όμως, ας ευχόμαστε όλοι να είμαστε πρόβατα. Διότι κανείς δεν είναι ποιμένας, παρά μόνο αυτός που είπε: «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας». Αλλά επειδή, όπως προείπε ο Δαβίδ, ο Θεός είναι Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς, φανερώθηκε μέσω του σώματος ο αόρατος Λόγος και μας έσωσε, χαρίζοντάς μας τη γνώση της Αγίας Τριάδος. Και αφού ο ίδιος όρισε από πριν διαδόχους του τους αποστόλους, ανερχόμενος στον ουρανό είπε στον Πέτρο: «Βόσκε τα αρνία μου και τα πρόβατά μου». Γι' αυτόν τον λόγο και τώρα υπάρχει ανάγκη από εκείνους που βόσκουν και κυβερνούν σε κάθε γενεά τις ψυχές εν Κυρίω, ο οποίος λέει: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας». Γνωρίζουμε δε ότι μετά τους αποστόλους οι επίσκοποι είναι άγιοι πατέρες, αλλά και όλοι όσοι υπακούν στον Χριστό που βρίσκεται μέσα τους είναι τέκνα τους, έστω και αν δεν ανήκουν στον κλήρο και την εκκλησιαστική τάξη.

Διότι ο φιλάνθρωπος Κύριος, ο οποίος λέγει προς όλους τους δικαίους: «Μη φοβάστε, διότι εγώ είμαι μαζί σας έως τη συντέλεια του αιώνος», τον φρουρούσε διαρκώς. Και κάποια άλλη φορά, ενώ πειραζόταν πάρα πολύ από αυτούς και το σώμα του βασανιζόταν σφοδρά και πονούσε από το βράδυ μέχρι το πρωί, χωρίς να έχει καμία απολύτως παρηγοριά, εκτός μόνο από τη μνήμη του Θεού, ήλθε να τον επισκεφθεί κάποιος μοναχός, ονόματι Ιερακαπόλλων. Αφού τον ασπάσθηκε και του μίλησε για όσα συντελούν στη σωτηρία, καθώς και για το ότι είναι πολλές οι μεθοδείες του διαβόλου, άρχισε να του εξιστορεί τα όσα του συνέβαιναν και να του περιγράφει κατά λέξη τα δριμύτατα βασανιστήρια που του είχαν προξενήσει εκείνοι.