Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 28:20

Διότι γι' αυτόν τον λόγο κληθήκαμε, όχι για να πράξουμε ένα μόνο έργο, αλλά όλα. Επειδή, όπως ακριβώς έχουμε πέντε αισθήσεις, και πρέπει να τις χρησιμοποιούμε όλες όπως αρμόζει, έτσι πρέπει να πράττουμε και με όλες τις αρετές. Εάν, λοιπόν, κάποιος είναι μεν σώφρων, αλλά ανελεήμων, ή είναι μεν ελεήμων, αλλά πλεονέκτης, ή απέχει μεν από τα ξένα, αλλά δεν μοιράζεται τα δικά του, όλα γίνονται μάταια. Διότι δεν αρκεί μόνο μία αρετή για να μας παρουσιάσει ενώπιον του βήματος του Χριστού με παρρησία, αλλά έχουμε ανάγκη από πολλή, ποικίλη και παντοδαπή αρετή, και μάλιστα σε όλη της την πληρότητα. Άκουσε άλλωστε τον Χριστό που λέει στους μαθητές: «Αφού πορευθείτε, κάντε μαθητές σας όλα τα έθνη, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα»· και πάλι: «Εάν κάποιος καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών», δηλαδή, στην ανάσταση. Διότι βεβαίως δεν πρόκειται να εισέλθει στη βασιλεία· επειδή συνηθίζει να ονομάζει βασιλεία και αυτόν τον ίδιο τον καιρό της αναστάσεως. Μία αν καταλύσει, λέει, θα ονομαστεί ελάχιστος. Επομένως, τις έχουμε ανάγκη όλες.

Και ξαφνικά βλέπει ολόκληρο το όρος, στο οποίο κατοικούσε τότε ο Προφήτης, να είναι γεμάτο από πύρινα άλογα και τέτοιου είδους άρματα. Αυτό δε δεν ήταν τίποτε άλλο, παρά παρατάξεις αγγέλων. Αν όμως τον Ελισσαίο, για αυτόν μόνο τον λόγο, τον ακολουθούσε τόσο μεγάλη στρατιά αγγέλων, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τον Παύλο; Αυτό άλλωστε έλεγε και ο προφήτης Δαβίδ: «Θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου ολόγυρα σε εκείνους που τον φοβούνται»· και πάλι: «Στα χέρια τους θα σε σηκώσουν, για να μη σκοντάψει το πόδι σου πάνω σε πέτρα». Και τι μιλώ για αγγέλους; Ο ίδιος ο Δεσπότης ήταν τότε μαζί του όταν εξορμούσε. Διότι, βέβαια, δεν είναι δυνατόν στον μεν Αβραάμ να εμφανιζόταν, ενώ μαζί με αυτόν να μην ήταν παρών· αφού ο Ίδιος το υποσχέθηκε λέγοντας: «Εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος».

Μία λοιπόν παρηγορία είναι εκείνη, το «Ο Κύριος είναι εγγύς», και το άλλο, το «Θα είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος». Ιδού και άλλη παρηγορία, που αποτελεί λυτήριο φάρμακο για τη λύπη, τις δυσχερείς περιστάσεις και για όλα τα δυσάρεστα. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Το να προσεύχεστε, το να ευχαριστείτε σε κάθε περίπτωση. Ώστε επιθυμεί οι προσευχές να μην είναι μόνο αίτημα, αλλά και ευχαριστία για όσα έχουμε. Διότι πώς θα ζητήσει κάποιος τα μελλοντικά, όταν δεν αισθάνεται ευγνωμοσύνη για τα προηγούμενα; Αλλά «σε καθετί», λέει, δηλαδή σε κάθε ζήτημα, «με την προσευχή και τη δέηση». Ώστε οφείλουμε να ευχαριστούμε για τα πάντα, ακόμη και για όσα φαίνονται λυπηρά· διότι αυτό είναι το γνώρισμα του πραγματικά ευγνώμονος ανθρώπου. Διότι το πρώτο το απαιτεί η ίδια η φύση των πραγμάτων, ενώ το δεύτερο προέρχεται από ψυχή ευγνώμονα και βαθύτατα προσηλωμένη στον Θεό. Αυτές τις προσευχές αναγνωρίζει ο Θεός, ενώ τις άλλες δεν τις γνωρίζει. Επομένως, να προσεύχεστε με τέτοιον τρόπο, ώστε να αναγνωρίζονται οι προσευχές σας.

Ποιοι όμως είναι αυτοί που γράφουν, και πότε, και πού; Και για ποιον λόγο έγραφαν; Άραγε για να αποκτήσουν δόξα οι ίδιοι; Πώς λοιπόν απέδωσαν τα βιβλία σε άλλους; Αλλά μήπως επειδή ήθελαν να εδραιώσουν το δόγμα; Ως αληθινό ή ως ψεύτικο; Διότι, αν το θεωρούσαν ψευδές, δεν θα ήταν καν λογικό να το πλησιάσουν· αν πάλι το θεωρούσαν αληθές, δεν υπήρχε ανάγκη από επινοήσεις, όπως ισχυρίζεσαι εσύ. Εξάλλου, και οι προφητείες είναι τέτοιου είδους, ώστε μέχρι και σήμερα να μην μπορούν να ανατραπούν από τον χρόνο όσα ειπώθηκαν. Διότι η καταστροφή των Ιεροσολύμων συνέβη πριν από πολλά χρόνια. Υπάρχουν όμως και άλλες προφητείες, οι οποίες εκτείνονται από εκείνη την εποχή μέχρι την Παρουσία Του, τις οποίες εξέτασε όπως επιθυμείς· όπως το, «Είμαι πάντοτε μαζί σας έως τη συντέλεια του αιώνος»· το, «Επάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και πύλες του Άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της»· το, «Θα κηρυχθεί αυτό το Ευαγγέλιο σε όλα τα έθνη»· το, «Θα αναφερθεί, όπου και αν κηρυχθεί το Ευαγγέλιο, και αυτό που έπραξε αυτή η γυναίκα»· και πολλές άλλες περισσότερες από αυτές. Από πού προκύπτει, λοιπόν, η αλήθεια αυτής της προφητείας, αν πράγματι επρόκειτο περί επινοήσεως; Πώς δεν υπερίσχυσαν εναντίον της Εκκλησίας οι πύλες του Άδη; Πώς είναι πάντοτε μαζί μας ο Χριστός; Διότι, αν δεν ήταν μαζί μας, δεν θα είχε επικρατήσει η Εκκλησία. Πώς εξαπλώθηκε το Ευαγγέλιο παντού σε όλη την οικουμένη;

Αυτό υποσχέθηκε και ο Κύριος λέγοντας στους μαθητές: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος». Αλλά αυτό συμβαίνει όταν εμείς το θέλουμε· διότι δεν θα είναι οπωσδήποτε μαζί μας, εάν εμείς απομακρύνουμε τους εαυτούς μας. «Μαζί σας», λέει, «θα είμαι πάντοτε». Ας μην αποδιώξουμε, λοιπόν, τη χάρη.

«Ο δε Κύριος», λέει, «να είναι μαζί σας». Αυτό μπορούμε και εμείς να το ευχόμαστε για τον εαυτό μας, αν πράττουμε τα έργα του Κυρίου. Διότι, άκουσε τον Χριστό που λέει στους μαθητές: «Πορευθέντες μαθητεύσατε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας έδωσα ως εντολή· και ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες μέχρι τη συντέλεια του αιώνος». Αυτά δεν έχουν λεχθεί μόνο προς εκείνους, αλλά και προς εμάς. Το ότι, δηλαδή, η υπόσχεση δεν έχει δοθεί μόνο σε εκείνους, είναι φανερό από το ότι είπε: «Μέχρι τη συντέλεια του αιώνος», επομένως απευθύνεται και σε όσους βαδίζουν στα ίχνη τους. Τι λέει, λοιπόν, προς εκείνους που δεν είναι διδάσκαλοι; Ο καθένας από εσάς, αν το επιθυμεί, είναι διδάσκαλος, έστω κι αν δεν είναι κάποιου άλλου, αλλά του ίδιου του εαυτού του· δίδαξε πρώτα τον εαυτό σου. Εάν διδάξεις τον εαυτό σου όλα όσα ο Κύριος σε πρόσταξε να τηρείς, μέσα από αυτό θα αποκτήσεις πολλούς που θα σε μιμηθούν. Όπως ακριβώς το λυχνάρι, όταν το ίδιο γίνει λαμπερό, μπορεί να ανάψει αναρίθμητα άλλα· ενώ όταν είναι σβηστό ούτε στο ίδιο θα προσφέρει φως, ούτε άλλα λυχνάρια θα μπορέσει να ανάψει· έτσι συμβαίνει και με τον καθαρό βίο: εάν το φως που υπάρχει μέσα μας είναι λαμπερό, θα αναδείξουμε αμέτρητους μαθητές και διδασκάλους, αφού θα προβαλλόμαστε ως πρότυπο. Διότι τα δικά μου λόγια δεν θα μπορέσουν να ωφελήσουν τόσο πολύ τους ακροατές, όσο ο δικός μας βίος.

Αλλά οι πρέσβεις, όταν έρχονται, φέρνουν δώρα και λαμβάνουν δώρα. Τι λοιπόν; Ποιο δώρο ήρθε να φέρει σε εμένα; Και μάλιστα δώρο παράδοξο. Όπως ακριβώς ο πρεσβευτής είναι παράδοξος, έτσι και το δώρο είναι παράδοξο. Ήρθε φέρνοντας ως δώρο το αίμα του, ήρθε φέρνοντας ως δώρο το σώμα του. Και τι έλαβε από εμένα ως δώρο; Την πίστη. Και ποιος μου έδωσε αυτή τη χάρη; Εγώ πίστεψα, εκείνος μου τη χάρισε, και λύθηκε η έχθρα. Είδες την ευκολία των πραγμάτων; Είδες την ταχύτητα της καταλλαγής; Ο πρεσβευτής, όταν πηγαίνει σε ένα έθνος, δεν καταδέχεται να συνομιλήσει με κάποιον άνθρωπο της αγοράς ή με κάποιον από τους φτωχούς, αλλά από τα χαράματα παρουσιάζεται απευθείας στον βασιλιά. Αυτός ο πρεσβευτής ήρθε και συνομίλησε αμέσως με πόρνη, με ληστή, με μάγο και με τελώνη. Είδες τη φιλανθρωπία του πρεσβευτή; Διότι δεν ήρθε προς έναν και προς δεύτερο μόνο, αλλά προς την κοινή ανθρώπινη φύση· και ήρθε περιβεβλημένος το δικό μου ένδυμα, για να μην τρομάξει το θήραμα παρουσιαζόμενος με γυμνή τη θεότητα· αλλά ήρθε προς τον άνθρωπο ως άνθρωπος. Αφού λοιπόν ήρθε, ανύψωσε τη δική μας απαρχή, και καλώντας τους αποστόλους, τους ενεχείρισε την πρεσβεία: «Λάβετε την πρεσβεία». «Εμείς πώς μπορούμε, σε παρακαλώ;». «Λάβετε Πνεύμα Άγιον». «Εσύ σφαγιάστηκες, και εμείς τι πρόκειται να πάθουμε;». «Λάβετε Πνεύμα Άγιον, και Εγώ είμαι μαζί σας. Είμαι μαζί σας, διότι ενεργώ ως πρεσβευτής· δεν σας εγκατέλειψα». Αφού λοιπόν αναλήφθηκε, τους ενεχείρισε την πρεσβεία. Και γιατί απορείς, αν ακόμη και ο ίδιος ο Βασιλιάς, ο Πατέρας, ενεργεί ως πρεσβευτής;

Θέλεις να μάθεις και από αλλού πώς υπάρχει και χάρη και παιδαγωγία, πώς ο Χριστός και προσέφερε τη χάρη και παιδαγώγησε; Είδε τον παραλυτικό, στερέωσε τα νεύρα του, αποκατέστησε την ασθένεια της φύσης του, επανέφερε το σώμα στην προηγούμενη υγεία του, και έπειτα, όταν τον είδε αργότερα, του έλεγε: «Ιδού, έχεις γίνει υγιής» —αυτό είναι η χάρη— «μην αμαρτάνεις πλέον», αυτό είναι έργο παιδαγωγίας και διδασκαλίας. Και στους μαθητές εμπιστεύθηκε και τα δύο· διότι, λέγοντας «πορευθείτε και βαπτίζετε όλα τα έθνη στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», φανέρωσε τη χάρη, δηλαδή την άφεση των παραπτωμάτων· ενώ προσθέτοντας «διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα», υπέδειξε την παιδαγωγία. Αυτά ακριβώς φανερώνοντας και ο Παύλος έλεγε: «Εμφανίστηκε η σωτήρια χάρη του Θεού, η οποία μας παιδαγωγεί».

Από πού λοιπόν αρχίζει και ποια θεμέλια της νέας πολιτείας θέτει για εμάς; Ας ακούσουμε με προσοχή τα όσα λέγονται· διότι ειπώθηκαν μεν προς εκείνους, γράφτηκαν όμως και για όλους τους μεταγενέστερους. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν δίδασκε, απευθυνόταν μεν στους μαθητές· δεν περιορίζει όμως τα λεγόμενά του σε εκείνους, αλλά διατυπώνει όλους τους μακαρισμούς γενικά και αόριστα. Διότι δεν είπε: «Μακάριοι είστε εσείς, εάν γίνετε πτωχοί», αλλά, «Μακάριοι οι πτωχοί». Αν και, ακόμη κι αν τα είχε πει μόνο σε εκείνους, οι συμβουλές του θα αποκτούσαν καθολικό χαρακτήρα. Διότι, όταν λέει: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος», δεν συνομιλεί μόνο με εκείνους, αλλά μέσω αυτών απευθύνεται σε ολόκληρη την οικουμένη· και όταν τους μακαρίζει, επειδή διώκονται και εξορίζονται και υποφέρουν τα πάνδεινα, δεν πλέκει το στεφάνι μόνο για εκείνους, αλλά και για όλους όσοι κατορθώνουν τα ίδια. Όμως, για να γίνει αυτό ακόμη πιο σαφές, και για να μάθεις ότι τα λεγόμενα έχουν άμεση σχέση με εσένα, αλλά και με ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, εάν κάποιος επιθυμεί να δώσει προσοχή, άκου πώς αρχίζει αυτούς τους θαυμαστούς λόγους: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Τι σημαίνει, «οι πτωχοί τω πνεύματι»; Είναι οι ταπεινοί και εκείνοι που έχουν συντετριμμένη διάνοια. Διότι εδώ με τη λέξη «πνεύμα» εννοεί την ψυχή και την προαίρεση.

Εάν όμως κάποιοι δίστασαν, και από αυτό πάλι να θαυμάσεις τη φιλαλήθειά τους, πώς δηλαδή δεν αποκρύπτουν τα ελαττώματά τους ούτε μέχρι την τελευταία ημέρα. Παρ' όλα αυτά, και αυτοί βεβαιώθηκαν μέσω της οράσεως. Τι λέει λοιπόν βλέποντάς τους; «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και επί της γης». Πάλι τους μιλάει με πιο ανθρώπινο τρόπο, διότι δεν είχαν λάβει ακόμη το Πνεύμα που θα μπορούσε να τους ανυψώσει. «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας ενετειλάμην»· δίνοντας έτσι παραγγελία αφενός μεν για τα δόγματα, αφετέρου δε για τις εντολές.

Και δεν αναφέρει καθόλου τους Ιουδαίους, ούτε φέρνει στο προσκήνιο τα όσα συνέβησαν, ούτε ονειδίζει τον Πέτρο για την άρνησή του, ούτε κανέναν από τους άλλους για τη φυγή τους. Αντιθέτως, τους προστάζει να ξεχυθούν σε ολόκληρη την οικουμένη, παραδίδοντάς τους μια σύντομη διδασκαλία, αυτήν δια του βαπτίσματος. Έπειτα, επειδή τους ανέθεσε μεγάλα έργα, ανυψώνοντας το φρόνημά τους, λέει: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος». Είδες πάλι την αυθεντία; Είδες πώς και εκείνα έχουν λεχθεί χάριν συγκαταβάσεως;

Δεν είπε όμως ότι θα είναι μόνο με εκείνους, αλλά και με όλους όσους θα πίστευαν μετά από αυτούς. Διότι βεβαίως οι απόστολοι δεν επρόκειτο να παραμείνουν μέχρι τη συντέλεια του αιώνος, αλλά απευθύνεται στους πιστούς ως σε ένα σώμα.

Μην μου προβάλλετε, λέγει, τη δυσκολία των πραγμάτων· διότι εγώ είμαι μαζί σας, αυτός που κάνει τα πάντα εύκολα. Το ίδιο έλεγε συνεχώς και στους προφήτες στην Παλαιά Διαθήκη, και στον Ιερεμία που προέβαλλε τη νεότητά του, και στον Μωυσή και τον Ιεζεκιήλ που δίσταζαν: «Εγώ είμαι μαζί σας»· αυτό λέγει και εδώ σε τούτους. Πρόσεξε όμως και εδώ τη διαφορά τους. Διότι εκείνοι μεν, αν και αποστέλλονταν σε ένα μόνο έθνος, πολλές φορές αρνούνταν· αυτοί όμως δεν ξεστόμισαν τίποτε τέτοιο, παρόλο που αποστέλλονταν σε ολόκληρη την οικουμένη. Τους υπενθυμίζει δε και τη συντέλεια, για να τους ελκύσει περισσότερο, ώστε να μη βλέπουν μόνο τα τωρινά δεινά, αλλά και τα μελλοντικά απέραντα αγαθά. Διότι τα λυπηρά, λέγει, τα οποία θα υποστείτε, τελειώνουν μαζί με τον παρόντα βίο, από τη στιγμή που και αυτός ο ίδιος ο αιώνας θα φτάσει στη συντέλειά του· ενώ τα αγαθά, τα οποία θα απολαύσετε, παραμένουν αθάνατα, όπως ακριβώς είπα πολλές φορές στο παρελθόν.

Όπως λοιπόν ο γεωργός, βγαίνοντας για τον θερισμό, χαίρεται και είναι φαιδρός και αγάλλεται, μη αναλογιζόμενος τους κόπους ούτε καμία δυσκολία, αλλά σαν να σπεύδει για έτοιμο εισόδημα, τρέχοντας για τους ετήσιους καρπούς, χωρίς να βλέπει πουθενά κανένα κώλυμα, κανένα εμπόδιο, καμία αβεβαιότητα για το μέλλον, όπως καταρρακτώδεις βροχές, χαλάζι και ξηρασίες, και το ολέθριο στρατόπεδο των ακρίδων· διότι αυτός που αρχίζει να θερίζει δεν υποψιάζεται τίποτε τέτοιο· γι' αυτό ακριβώς καταπιάνονται με τους κόπους χορεύοντας και σκιρτώντας· έτσι λοιπόν και εσείς, και πολύ περισσότερο, είναι αναγκαίο να εξέλθετε στην οικουμένη με πολλή ευφροσύνη. Διότι το έργο σας είναι θερισμός, θερισμός που έχει πολλή ευκολία, θερισμός που σας παρέχει τα σπαρτά ετοιμασμένα· πρέπει μόνο να μιλήσετε, όχι να κοπιάσετε. Δανείστε μου, λέγει, τη γλώσσα σας, και θα δείτε τον καρπό ώριμο να εισάγεται στους βασιλικούς σιτοβολώνες. Γι' αυτό ακριβώς και έπειτα, όταν τους έστελνε, έλεγε: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος». Διότι Αυτός ήταν που έκανε τα δύσκολα εύκολα, και αυτό που έλεγε ο προφήτης, ότι «Εγώ θα πορευθώ μπροστά σου και θα εξομαλύνω όρη»· αυτά συνέβαιναν αισθητά στην περίπτωση των Αποστόλων· διότι ο Χριστός άνοιγε τον δρόμο μπροστά τους και καθιστούσε την οδό εύκολη.

Διπλός ήταν ο κρημνός: αφενός η έπαρση της εξουσίας, και αφετέρου η διδασκαλία του μάγου. Και επειδή έβλεπε εκείνο το μιαρό και αναίσχυντο θηρίο να θέτει εμπόδια στον ανθυπάτο και να διακόπτει τη διδασκαλία του, άκουσε τι λέει όντας γεμάτος από το Άγιο Πνεύμα: «Ω, εσύ που είσαι γεμάτος από κάθε δόλο και κάθε ραδιουργία, υιέ του διαβόλου». Διότι το να υβρίζει κανείς δεν είναι πάντοτε κακό, αλλά το να υβρίζει χωρίς λόγο· επειδή για το τελευταίο ο Χριστός όρισε και τιμωρία. Ενώ εκείνος που το πράττει αυτό την κατάλληλη στιγμή, μιμείται τον ιατρό που τέμνει τον κατάλληλο καιρό, και με την τομή αφαιρεί τη σήψη. Αυτό ακριβώς κάνει και ο Παύλος: «Δεν θα πάψεις να διαστρέφεις τις ευθείες οδούς του Κυρίου;». Αλλά δεν ανέχεται τα λόγια σου, Παύλε· πρόβαλε κάποιον αποστολικό συλλογισμό, δάμασε τη γλώσσα του, φράξε του το στόμα, αναχαίτισε τα πονηρά ρεύματα. Τι κάνει, λοιπόν; Δείχνοντας ότι ο πόλεμός του δεν στρέφεται προς τους ανθρώπους, λέει: «Και τώρα, ιδού, το χέρι του Κυρίου είναι επάνω σου». Διότι Αυτός που είπε, «Είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες», ήταν παρών και στον Παύλο τότε, και έχοντας αυτός τη συγκεκριμένη υπόσχεση, Τον επικαλείται και αξιώνει από Αυτόν να γίνει τιμωρός, να συνδράμει στο προκείμενο έργο και να ξεριζώσει τα εμπόδια. «Και τώρα, ιδού, το χέρι του Κυρίου είναι επάνω σου». Πόση είναι η συγκατάβαση του Χριστού· πόση η παρρησία του Παύλου· πώς με μια καταδικαστική απόφαση επιφέρει την πληγή, και ο Χριστός αμέσως συγκατανεύει στα λεγόμενά του. Τι σημαίνει «Χέρι Κυρίου»;

Γι' αυτόν τον λόγο το Ευαγγέλιο το ονομάζει θερισμό, εξαιτίας της ταχύτητας και της ευκολίας που τους παρείχε. Έτσι και εκείνος ο ευνούχος, ο βάρβαρος και αλλόφυλος που κατείχε μεγάλη εξουσία, σαγηνεύτηκε, χωρίς ούτε εκεί να δαπανηθεί καθόλου χρόνος ή κόπος· διότι ταυτόχρονα [ο Φίλιππος] ανέβηκε στο άρμα και άρχισε να τον κατηχεί. Μάλλον, όμως, πριν από την επιβίβαση, εκείνο πρέπει να θαυμάσεις: πώς ο βάρβαρος και αλλόφυλος, ο οποίος ήταν γεμάτος έπαρση από την εξουσία (διότι δεν διαχειριζόταν μικρό αξίωμα), τον πένητα, τον φτωχό, τον άγνωστο, αυτόν που ποτέ δεν είχε συναντήσει ούτε είχε συναναστραφεί, και ο οποίος τότε εμφανιζόταν για πρώτη φορά, τον κάλεσε, τον ανέβασε και τον έβαλε να καθίσει δίπλα του. Ποιος τα ενήργησε αυτά; Εκείνος που είπε: «Εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος»· Εκείνος κατέστησε πιο ήμερη την προσέγγιση, και προετοίμασε τον βάρβαρο να φιλοσοφεί, και το όρος ταπείνωσε, και κατέστησε τον άγνωστο πιο οικείο από οποιονδήποτε γνώριμο.

Θυμήσου τους λόγους σου προς τον δούλο σου, με τους οποίους μου έδωσες ελπίδα. η΄. Ο Θεός, όταν νομοθετούσε, υποσχέθηκε τη δική του εύνοια σε όσους τηρούν τον νόμο, και την τιμωρία στους παραβάτες. Ικετεύει, λοιπόν, τον Θεό να θυμηθεί τις δικές του υποσχέσεις. Διότι σε αυτές, λέει, με δίδαξες να ελπίζω. Θυμήσου, λοιπόν, Δέσποτα, τις υποσχέσεις που μας έδωσες. Διότι είπες στους μαθητές σου: Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος. Και δεν υποσχέθηκες αυτό μόνο σε εκείνους, αλλά και σε όλους εμάς που πιστεύουμε στο όνομά σου μέσω αυτών. Θυμήσου μας, λοιπόν, και έσο μαζί μας, και μην απομακρυνθείς από εμάς, για να μη χαθούμε. Αυτή με παρηγόρησε στην ταπείνωσή μου, διότι ο λόγος σου με ζωογόνησε. Διότι αυτήν είχα ως παρηγοριά στις συμφορές και στις θλίψεις. Αυτή η υπόσχεση έγινε για μένα παρηγοριά και αναψυχή, και, εποχούμενος σε αυτήν, έπλευσα πάνω από τα κύματα. Γι' αυτό ζητώ η ζωή μου να πορεύεται σύμφωνα με τους λόγους σου. Υπερήφανοι παρανομούσαν υπερβολικά· εγώ όμως δεν παρεξέκλινα από τον νόμο.

β'. Και δεν έθεσε τυχαία τη λέξη, «Ο Ύψιστος». Αυτός, λοιπόν, που είναι τόσο υψηλός, που δεν περιέχεται σε κανέναν τόπο, η άρρητη ουσία, καταδέχθηκε να ονομάσει την πόλη μας σκήνωμά του, και από παντού τη συγκρατεί. Διότι αυτό σημαίνει το, «Στο μέσο αυτής», όπως και αλλού λέγει: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας». Από παντού τη στηρίζει· γι' αυτό όχι μόνο δεν θα πάθει κανένα κακό, αλλά ούτε και θα κλονιστεί. Και η αιτία είναι ότι απολαμβάνει ταχύτατη συμμαχία, η οποία είναι έτοιμη και προετοιμασμένη· διότι αυτό σημαίνει το «Πρωί»· συμμαχία που δεν αργοπορεί, ούτε καθυστερεί, αλλά είναι πάντοτε νέα και ακμαία, και έρχεται την κατάλληλη στιγμή. «Ταράχθηκαν έθνη». Άλλος (μεταφραστής λέει), «Συγκεντρώθηκαν έθνη. Έγειραν βασίλεια. Έδωσε τη φωνή του ο Ύψιστος, σείστηκε η γη». Εδώ δείχνει τη δύναμη της βοήθειάς του. Διότι, ενώ δεν επιτέθηκαν τυχαίοι εχθροί, αλλά βασιλιάδες και έθνη που συγκεντρώνονταν από παντού, τα οποία περικύκλωναν και πολιορκούσαν μία πόλη, αυτή όχι μόνο δεν έπαθε κανένα κακό από αυτούς, αλλά και επικράτησε, και νίκησε, και ανέτρεψε εκείνους που της επιτέθηκαν.

Και ο Λουκάς πάλι γράφοντας έλεγε: Και από τους υπόλοιπους κανείς δεν τολμούσε να προσκολλάται σε αυτούς, αλλά ο λαός τους μεγάλυνε. Και πάλι: Τι θέλετε; Να έλθω προς εσάς με ράβδο, ή με αγάπη και πνεύμα πραότητας; δ΄. Είδες αυθεντία και εξουσία; Όλα δε αυτά τα κατόρθωνε εκείνος ο λόγος, τον οποίο είπε όταν τους έστελνε, ότι: Εγώ είμαι μαζί σας. Αυτός κατέρριπτε τα εμπόδια προπορευόμενος αυτών· αυτός διευκόλυνε τα πάντα και έκανε τα δύσκολα εύκολα.

Τίποτα δεν παροξύνει τόσο τον Θεό, όσο το να είναι κανείς ανελεήμων. Και όπως ακριβώς έχουμε πέντε αισθήσεις, και πρέπει να τις χρησιμοποιούμε όλες όπως αρμόζει, έτσι συμβαίνει και με όλες τις αρετές. Εάν λοιπόν κάποιος είναι σώφρων, αλλά είναι ανελεήμων· ή είναι ελεήμων, αλλά είναι πλεονέκτης· ή απέχει από τα ξένα αγαθά, αλλά δεν μεταδίδει από τα δικά του, όλα έχουν γίνει μάταια. Διότι δεν αρκεί μία μόνο αρετή για να μας παραστήσει ενώπιον του βήματος του Χριστού με παρρησία, αλλά χρειάζεται πολλή και ποικίλη και παντοειδής και ολοκληρωμένη αρετή. Διότι άκουσε τι λέει στους μαθητές Του: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα»· και πάλι: «Όποιος καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές, ελάχιστος θα κληθεί στη βασιλεία των ουρανών»· δηλαδή, στην ανάσταση. Διότι ασφαλώς δεν θα εισέλθει στη βασιλεία· επειδή συνηθίζει να ονομάζει βασιλεία και αυτόν καθαυτόν τον καιρό της αναστάσεως. Εάν καταλύσει έστω και μία, λέγει, ελάχιστος θα κληθεί· επομένως, μας χρειάζονται όλες. Και πρόσεξε πώς δεν είναι δυνατόν να εισέλθει κανείς χωρίς την ελεημοσύνη, αλλά ακόμη και αν λείπει μόνο αυτή, θα καταλήξουμε στο πυρ· «Πηγαίνετε, λέγει, οι καταραμένοι στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Ένεκα τίνος και γιατί; «Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν με ποτίσατε». Είδες πώς, χωρίς να κατηγορηθούν για τίποτε άλλο, χάθηκαν μόνο και μόνο εξαιτίας αυτού του λόγου;

«Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, μέχρι τη συντέλεια του αιώνος». Τίποτε από αυτά δεν είπε, [όπως:] «Ο Πατέρας θα σου δώσει τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών»· «ο Πατέρας θα σε οδηγήσει στον παράδεισο»· «εσύ, λεπρέ, καθαρίσου με το θέλημα του Πατέρα»· «εσύ δώσε προσταγή στη θάλασσα εκ μέρους του Πατέρα: Σώπα, ησύχασε»· «εσείς ελάτε πίσω μου, και ο Πατέρας θα σας κάνει αλιείς ανθρώπων»· αλλά οι ρήσεις Του προέρχονται από απόλυτη εξουσία. Αν πάλι κάπου τα λόγια της εξουσίας Του είναι πιο μετριοπαθή, όπως το, «Σε ευχαριστώ, Πατέρα, διότι με άκουσες», προσθέτει την αιτία αυτού του τρόπου: «Για το πλήθος», λέει, «που στέκεται τριγύρω το είπα αυτό, για να πιστέψουν ότι εσύ με απέστειλες»· και επιβράβευε (στεφάνωνε) κάθε υψηλή ομολογία όσων προσέβλεπαν σε αυτόν με θαυμασμό. Τον πλησίασε ένας εκατόνταρχος για τον δούλο του, ανυψώνοντάς τον με επαίνους όσο μπορούσε· διότι, λέει: «Κύριε, δεν είμαι άξιος να εισέλθεις κάτω από τη στέγη μου, αλλά πες μόνο έναν λόγο, και θα θεραπευτεί ο δούλος μου»· και, αφού επαινέθηκε, έλαβε τη δωρεά.

Εκείνος που τους είπε: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος· και εγώ θα είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες της ζωής σας, και έως τη συντέλεια του αιώνος», αυτός είναι που τους χάρισε μια τέτοια τέχνη.

Εισήλθε πολλές φορές κόρη απαλή, απειρόγαμη· ήταν πιο απαλή από το κερί, και έγινε πιο στερεή από την πέτρα. Κατέξεες τις πλευρές της, και την πίστη της δεν την κατέβαλες. Ατόνησε η φύση της σάρκας, και δεν εξαντλήθηκε η δύναμη της πίστης· φθειρόταν το σώμα, αποκτούσε νεανική ορμή το φρόνημα· αναλωνόταν η υλική υπόσταση, και παρέμενε η ευλάβεια. Μίας γυναίκας δεν μπόρεσες να επικρατήσεις, και προσδοκάς να επικρατήσεις τόσο μεγάλου πλήθους; Δεν ακούς τον Κύριο που λέει: «Όπου είναι δύο ή τρεις συνηγμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους»; Όπου τόσο μεγάλο πλήθος είναι σφιχτά ενωμένο με την αγάπη, δεν είναι παρών; Έχω το ενέχυρό Του· διότι μήπως θαρρώ στη δική μου δύναμη; Κατέχω τη γραπτή Του υπόσχεση. Εκείνη είναι η βακτηρία μου, εκείνη είναι η ασφάλειά μου, εκείνο είναι το ακύμαντο λιμάνι μου. Και αν ακόμη η οικουμένη ταράσσεται, εγώ κατέχω τη γραπτή υπόσχεση· αυτήν αναγιγνώσκω· τα λόγια εκείνα είναι τείχος για μένα και ασφάλεια. Ποια είναι αυτά; «Εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος». Ο Χριστός είναι μαζί μου, και ποιον θα φοβηθώ; Και αν εγερθούν εναντίον μου κύματα, και αν πελάγη, και αν θυμοί αρχόντων· για εμένα όλα αυτά είναι πιο ευτελή από τον ιστό της αράχνης. Και εάν δεν ήταν για τη δική σας αγάπη, ούτε σήμερα θα απέφευγα να αναχωρήσω. Διότι πάντοτε λέω: Κύριε, ας γίνει το θέλημά Σου· όχι ό,τι θέλει ο τάδε ή ο τάδε, αλλά ό,τι Εσύ βούλεσαι. Αυτός είναι για εμένα πύργος, αυτό είναι για εμένα πέτρα ακλόνητη· αυτό είναι για εμένα βακτηρία σταθερή.

Η δε τέλεια εγκατάλειψη συμβαίνει όταν, ενώ ο Θεός έχει κάνει τα πάντα για τη σωτηρία, ο άνθρωπος παραμένει αγιάτρευτος από δική του προαίρεση. Διότι τότε παραδίδεται στην απώλεια, όπως ο Ιούδας. «Και έθεσαν πάνω από το κεφάλι του γραμμένη την αιτία της καταδίκης του: Αυτός είναι ο Ιησούς, ο βασιλιάς των Ιουδαίων». Η επιγραφή πάνω στη λευκή πινακίδα, την οποία ο Πιλάτος στερέωσε μπροστά από την κεφαλή του Κυρίου, εκπλήρωνε τη φωνή του Κυρίου που έλεγε: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Φανέρωνε λοιπόν η από εκεί ανάγνωσή της ότι το σωτήριο πάθος δεν έγινε μόνο για την Ιουδαία, αλλά και για κάθε ελληνικό και βαρβαρικό έθνος. «Από δε την έκτη ώρα έπεσε σκοτάδι σε όλη τη γη, μέχρι την ένατη ώρα». Ο ήλιος εκλείπει, επειδή το σώμα της σελήνης γίνεται σαν ένα μεσότοιχο που ρίχνει τη σκιά του και δεν επιτρέπει να διαδοθεί σε εμάς το φως. Όσο μέρος λοιπόν της σελήνης βρεθεί να κρύβει τον ήλιο, τόσο μεγάλη γίνεται και η έκλειψη. Η δε έκλειψη της σελήνης προκαλείται από τη σκιά της γης, όταν η σελήνη γίνει δεκαπέντε ημερών (πανσέληνος) και βρεθεί στην αντίθετη πλευρά ακριβώς στο κέντρο, με τον μεν ήλιο κάτω από τη γη, τη δε σελήνη πάνω από τη γη. Διότι η γη δημιουργεί σκιά και το ηλιακό φως δεν φτάνει να φωτίσει τη σελήνη, και εξαιτίας αυτού εκλείπει. «Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος. Αμήν».

Δεν είπε ότι θα είναι μαζί μόνο με εκείνους, αλλά και με όλους όσους θα πιστέψουν μετά από εκείνους. Διότι βεβαίως οι απόστολοι δεν επρόκειτο να παραμείνουν έως τη συντέλεια του αιώνος· αλλά απευθύνεται στους πιστούς ως σε ένα σώμα.

Διότι μη μου λέτε, λέγει, για τη δυσκολία των πραγμάτων. Επειδή εγώ είμαι μαζί σας, κάνοντας τα πάντα εύκολα. Αυτό άλλωστε έλεγε συνεχώς και στους προφήτες στην Παλαιά Διαθήκη, και στον Ιερεμία, όταν προέβαλλε τη νεότητά του, και στον Μωυσή και στον Ιεζεκιήλ, όταν δίσταζαν: «Εγώ είμαι μαζί σας». Έτσι και εδώ, σε αυτούς.

Παραμένει, λοιπόν, παρθένος η αειπάρθενος και μετά τον τοκετό, χωρίς να έλθει καθόλου σε συζυγική σχέση με άνδρα μέχρι τον θάνατό της. Διότι, μολονότι έχει γραφεί: «Και δεν την εγνώρισε, έως ότου εγέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο», πρέπει να γνωρίζουμε ότι πρωτότοκος είναι αυτός που γεννιέται πρώτος, έστω κι αν είναι μονογενής· διότι ο όρος δηλώνει μεν ότι γεννήθηκε πρώτος, δεν υποδηλώνει όμως οπωσδήποτε και τη γέννηση άλλων. Η δε λέξη «έως» σημαίνει μεν το χρονικό όριο ενός καθορισμένου χρόνου, δεν αποκλείει όμως ό,τι ακολουθεί έπειτα από αυτόν· διότι λέει ο Κύριος: «Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος», όχι με την έννοια ότι θα χωριστεί από αυτούς μετά τη συντέλεια του αιώνος. Λέει, εξάλλου, ο θείος απόστολος: «Και έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο», ομιλώντας για την περίοδο μετά την κοινή ανάσταση.

Δ΄ Και από τα μετά την ανάσταση, άλλα μεν είναι θεοπρεπή, όπως το «βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού (ως Θεού δηλαδή) και του Αγίου Πνεύματος», και το «ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος» και τα παρόμοια (διότι ως Θεός είναι μαζί μας), άλλα δε ανθρωποπρεπή, όπως το «έπιασαν τα πόδια του», και το «και εκεί θα με δουν» και τα παρόμοια.

ΛΓ΄. Και ο Μακάριος: Δεν αρκέστηκες στις σοφές αποδείξεις του Ευγενίου, ω παρανομώτατε, που ρωτάς συνεχώς τα ίδια και για τα ίδια; Εγώ, όμως, θα σου απαντήσω τα ίδια και για τα ίδια με παρόμοιο τρόπο, διότι ο Χριστός, τον οποίο εσύ χλευάζεις και διασύρεις περιγελώντας τον, έτσι προστάζει. Διότι είπε προς τους ιερούς μαθητές του: Αφού πορευθείτε σε όλο τον κόσμο, μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τα εις το όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα, να αποφεύγουν τα μάταια είδωλα και να επιστρέφουν στον ζώντα Θεό, ο οποίος έκτισε τον ουρανό και τη γη. Διότι οι θεοί σου, τους οποίους εσύ προσκυνάς, είναι πλάσματα δαιμόνων, εφευρήματα μύθων και κυοφορήματα διαβολικής ενέργειας· διότι λέει για αυτούς η δική μας Γραφή: Θεοί οι οποίοι δεν εποίησαν τον ουρανό και τη γη, ας απολεστούν. Αλλά και ένας άλλος βασιλικός νόμος, ο οποίος θεσπίστηκε από τον Κωνσταντίνο, τον συγγενή σου, τους αποκλείει από την προσκύνηση και καταλύει τα σεβάσματά τους· αυτός, πιστεύοντας στον Χριστό, κατέστρεψε τα τεμένη των ειδώλων και κατέπαυσε ρητώς τις θυσίες που προσφέρονταν σε αυτά.

Μετά από σαράντα ημέρες αναλήφθηκε στους ουρανούς, και έτσι κάθεται στα δεξιά του Πατρός, ο οποίος πρόκειται πάλι να έλθει για να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς, και να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Μετά δε την ένδοξη ανάληψή του στους ουρανούς, έστειλε το Πανάγιο Πνεύμα στους αγίους του μαθητές με μορφή φωτιάς, και άρχισαν να μιλούν σε ξένες γλώσσες, καθώς το Πνεύμα τους έδινε την ικανότητα να εκφωνούν. Από εκεί λοιπόν, με τη χάρη του, διασκορπίστηκαν σε όλα τα έθνη και κήρυξαν την ορθόδοξη πίστη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλες τις εντολές του Σωτήρα. Φώτισαν, επομένως, τα πλανημένα έθνη και κατήργησαν τη δεισιδαιμονική πλάνη των ειδώλων, και έστω κι αν ο εχθρός, μη αντέχοντας την ήττα, εγείρει και τώρα πολέμους εναντίον ημών των πιστών, πείθοντας τους άφρονες και ασύνετους να προσκολλώνται ακόμη στην ειδωλολατρία, η δύναμή του έχει πλέον καταστεί αδύναμη, και οι ρομφαίες του εξαλείφθηκαν ολοκληρωτικά με τη δύναμη του Χριστού. Ιδού, σου γνώρισα τον Δεσπότη και Θεό και Σωτήρα μου με λίγα λόγια· θα τον γνωρίσεις όμως τελειότερα, εάν δεχθείς τη χάρη του στην ψυχή σου και αξιωθείς να γίνεις δούλος του.

Διότι ομολογούμε ένα βάπτισμα· και πρέπει με κάθε προσοχή να προφυλάσσουμε τους εαυτούς μας, ώστε να μην περιπέσουμε σε δεύτερους μολυσμούς, αλλά να κρατήσουμε τις εντολές του Κυρίου. Επειδή, λέγοντας προς τους Αποστόλους: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», δεν σταμάτησε έως εδώ, αλλά πρόσθεσε: «Διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα».

Εκείνος που από τα δέκα τάλαντα της παρακαταθήκης κατακρατεί ένα ή δύο, ενώ τα υπόλοιπα τα επιστρέφει, δεν αναγνωρίζεται ως ευγνώμων για την απόδοση των περισσοτέρων, αλλά ελέγχεται ως άδικος και πλεονέκτης για την αποστέρηση των λιγότερων. Και τι μιλώ για αποστέρηση; Όταν εκείνος που του εμπιστεύτηκαν το ένα τάλαντο, και έπειτα το απέδωσε ολόκληρο και ακέραιο όπως ακριβώς το παρέλαβε, κατακρίνεται επειδή δεν εργάστηκε για να αυξήσει το δοθέν. Εκείνος που τίμησε τον πατέρα του για δέκα χρόνια, αλλά ύστερα του κατάφερε έστω και ένα μόνο χτύπημα, δεν τιμάται ως ευεργέτης, αλλά καταδικάζεται ως πατροκτόνος. Και πολύ δικαιολογημένα· διότι λέει: «πορευθέντες διδάξατε πάντα τα έθνη... διδάσκοντάς τους όχι τα μεν να τα τηρούν και τα δε να τα παραμελούν, αλλά να τηρούν πάντα όσα σας ενετειλάμην». Ώστε η σωτηρία επέρχεται δια της τηρήσεως των εντολών του Θεού. Και ό,τι είναι τα φάρμακα για τα άρρωστα σώματα, αυτό είναι και οι εντολές του Θεού για τις εμπαθείς ψυχές. Και αν κάποιος δεν μπορεί να τις τηρήσει όλες, η έμπρακτη τήρηση της αγάπης αποτελεί πλήρη εκπλήρωση των υπολοίπων. Και κάθε αγαθή πράξη είναι καρπός της αγάπης. Διότι, ενώ στα άλλα πράγματα το μέτρο είναι το άριστο, στην αγάπη αυτός που έχει την περισσότερη είναι ο πιο θεοφιλής. Είναι βέβαια μέγιστο και το να κατορθώνει κανείς τα μικρότερα μέρη της αρετής, αλλά είναι πολύ μεγαλύτερο, στο πιο ύψιστο από όλα, να είναι κανείς ο πλέον ύψιστος από όλους.

Ή μήπως εσύ, τυχόν, εξαιτίας αυτού θα αμφισβητούσες και το βάπτισμα, το οποίο τελείται παρομοίως διά ευχών και επικλήσεων, και θα είχες κάποιον δισταγμό για την άφεση των αμαρτιών, εάν αληθώς την έλαβες, η οποία χορηγείται διά της ιερατικής χάριτος, και θα απέρριπτες παρομοίως όλα τα άλλα εκκλησιαστικά μυστήρια; Αλλά δεν έχουν έτσι τα πράγματα, δεν έχουν έτσι. Διότι είναι πιστός εκείνος που υποσχέθηκε ότι θα είναι μαζί μας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος.

Γι’ αυτό, εύλογα πρόσθεσε: «όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια»· ή και μέσα από όσα λέει αλλού: «ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος»· όχι με την έννοια ότι μετά από αυτό δεν θα είναι καθόλου μαζί τους, αλλά επειδή προφανώς επρόκειτο να γνωριστεί με τρόπο υψηλότερο από τον ταπεινότερο τρόπο με τον οποίο τον γνώριζαν έως τότε, ανάλογα με τη δική τους δεκτικότητα. Διότι, αν και παραμένει πάντοτε αναλλοίωτος καθ' εαυτόν και δεν επιδέχεται καμία μεταβολή από αλλοίωση, ούτε το περισσότερο ούτε το λιγότερο, γίνεται τα πάντα για όλους λόγω της υπερβολικής του αγαθότητας: ταπεινός στους ταπεινούς, υψηλός στους υψηλούς, και ο φύσει Θεός σε εκείνους που θεώνονται δι' αυτού, αυτός που υπερβαίνει κάθε έννοια θεότητας ως υπέρθεος, ώστε όλα τα είδη της πρόνοιας για τον άνθρωπο και τα μυστήρια του παρόντος αιώνος, έστω κι αν είναι μεγάλα, να αποτελούν κάποια προετοιμασία της οδού και προτύπωση των μελλόντων. Συγκρινόμενος λοιπόν και ο ίδιος ο λόγος του Κυρίου, ο οποίος μέχρι τώρα μπορούσε να γίνει χωρητός, με εκείνον που επρόκειτο να χορηγηθεί στους μαθητές πιο μυστικά, αλλά και η πρώτη του παρουσία συγκρινόμενη με τη δεύτερη, γίνεται πρόδρομος του εαυτού του, καθώς φανέρωσε μεν αμυδρά (τον εαυτό του) ανάλογα με τη δύναμη αυτών που τον υποδέχονταν, χωρίς όμως να φανερώσει τώρα τα μυστήρια που διατηρεί σιωπηρά και απόκρυφα στον εαυτό του, επειδή προς το παρόν είναι εντελώς αχώρητα για την κτίση.

«Αυτός ήταν ο σκοπός της ενανθρωπήσεως του Κυρίου, για να το πούμε με συντομία». β'. Και ο αδελφός είπε: «Ποιες λοιπόν εντολές οφείλω να τηρήσω, Πάτερ, για να σωθώ μέσω αυτών; Θα ήθελα να τις ακούσω συνοπτικά». Και αποκρίθηκε ο Γέροντας: «Ο ίδιος ο Κύριος είπε στους αποστόλους μετά την ανάσταση: "Να πορευθείτε και να μαθητεύσετε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα". Επομένως, όσα έδωσε ως εντολή, οφείλει να τα τηρεί κάθε άνθρωπος που έχει βαπτιστεί στο όνομα της ζωοποιού και θεαρχικής Τριάδος. Διότι για τον λόγο αυτόν ο Κύριος συνέζευξε την ορθή πίστη με την τήρηση όλων των εντολών, επειδή γνώριζε ότι είναι αδύνατον να σωθεί ο άνθρωπος αν η μία αποχωριστεί από την άλλη. Γι' αυτό και ο Δαβίδ, έχοντας την ορθή πίστη, έλεγε προς τον Θεό: "Προς όλες τις εντολές σου κατευθυνόμουν ορθά· κάθε άδικη οδό την εμίσησα". Διότι όλες οι εντολές μας έχουν δοθεί από τον Κύριο ενάντια σε κάθε άδικη οδό· και εάν παραλειφθεί η μία, οπωσδήποτε θα εισαγάγει στη θέση της την αντίθετή της οδό της κακίας». γ'. Και είπε ο αδελφός: «Και ποιος δύναται, Πάτερ, να τηρήσει όλες τις εντολές, αφού είναι τόσες πολλές;» Είπε ο Γέροντας: «Εκείνος που μιμείται τον Κύριο και τον ακολουθεί στα ίχνη Του». Και είπε ο αδελφός: «Και ποιος δύναται να μιμηθεί τον Κύριο;»

Τι σημαίνει αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο προς τους αποστόλους, το «ιδού, εγώ είμαι μαζί σας έως τη συντέλεια του αιώνος»; Ο ίδιος ο Κύριος λέγεται ότι είναι μαζί μας στον παρόντα αιώνα, ενώ στον μέλλοντα οι άγιοι θα είναι μαζί Του, έχοντας θεωθεί κατά χάριν.

Αυτά έχουν παραγγελθεί στους ένδοξους και θείους αποστόλους, και σε αυτούς έδωσε εντολή να τα μεταβιβάσουν και σε εμάς. «Πηγαίνοντας», λέει μετά τη σωτήρια και λαμπρή ανάσταση, «κάντε μαθητές μου όλα τα έθνη, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». «Σας δίνω νέα εντολή», όχι όπως ακούσατε να λέγεται στους αρχαίους, ότι δηλαδή «θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου», αλλά «να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται, να κάνετε το καλό σε αυτούς που σας μισούν και να προσεύχεστε για αυτούς που σας κακομεταχειρίζονται και σας καταδιώκουν». Αν πάλι αυτά είναι σκληρά και δυσκατόρθωτα, δες την αμοιβή: «Για να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς», δηλαδή δικοί μου αδελφοί και μιμητές, κατά το δυνατόν, «διότι ανατέλλει τον ήλιό του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς και βρέχει σε δικαίους και αδίκους». Δεν δίνει τον ήλιο και τη βροχή μόνο στους αγαθούς και δικαίους, εμποδίζοντας την παροχή τους στους πονηρούς, τους απίστους και τους αμαρτωλούς, αλλά όλους μαζί τους ευεργετεί και τους περιθάλπει. Έτσι λοιπόν και εσύ, απλώνοντας την αγάπη προς εχθρούς και φίλους, μιμείσαι Εκείνον κατά το μέτρο του δυνατού. «Διότι, εάν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, ποια ανταμοιβή έχετε; Και εάν χαιρετάτε μόνο τους φίλους σας, τι παραπάνω κάνετε; Μήπως και οι τελώνες δεν κάνουν το ίδιο;»

Έτσι, λοιπόν, οι μακάριοι, αφού αγωνίστηκαν τον καλόν αγώνα, ολοκλήρωσαν τον δρόμο και διατήρησαν την πίστη, είχαν την επιθυμία «να αναχωρήσουν και να είναι μαζί με τον Χριστό» και να λάβουν από αυτόν το στεφάνι της δικαιοσύνης, επειδή υπέμειναν πολλές θλίψεις για χάρη του και δέχθηκαν από αυτόν ακόμη περισσότερες παρηγοριές· διότι τον είχαν μαζί τους όλες τις ημέρες, μέχρι το τέλος της ζωής τους, όπως ακριβώς τους είχε υποσχεθεί εκ των προτέρων.

Διότι αυτός που έδεσε τον ισχυρό και λεηλάτησε τον τύραννο, σαν λάφυρα άρπαξε αυτούς που ακόμη κατέχονταν από εκείνον, και σαν τα πρώτα λάφυρα ξεχώρισε και αφιέρωσε στον εαυτό του ληστές, πόρνες και τελώνες, οι οποίοι δεν ήταν πλέον σφιγμένοι κάτω από τον ζυγό του εχθρού. Συντρίβοντας τον ζυγό εκείνου που τους καταδυνάστευε, τους κράτησε για τον εαυτό του ως ιερό κλήρο και άγια σύναξη. Πάνω σε αυτούς βασιλεύει εις τον αιώνα, στο όρος Σιών, την Εκκλησία του, πράγμα που είναι ολοφάνερο σε όλους. Διότι ούτε ολόκληρος ο αιώνας θα παύσει ούτε θα φτάσει ποτέ στο τέλος του, ή μάλλον οι άνθρωποι που ζουν σε κάθε γενεά δεν θα παύσουν να γνωρίζουν και να προσκυνούν ως Θεό και βασιλιά τον Χριστό και Θεό μας, και να αποστρέφονται κάθε ειδωλολατρικό μίασμα· διότι είναι μαζί μας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος. Όσοι όμως δεν τα κατανοούν αυτά, ας φλυαρούν εις τον αιώνα καταντροπιασμένοι, και ας γνωρίζουν ότι μιλούν απερίσκεπτα εναντίον της Εκκλησίας του Χριστού.

Όπου είναι δύο ή τρεις συγκεντρωμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους. Και, Είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος. Και ας αναφωνήσει βεβαίως και άλλος προφήτης: Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περιπατήσω ανάμεσά τους· και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου.