Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 3:10

Εκείνων, λοιπόν, που η δόξα της καρποφορίας είναι αισχύνη, επάνω τους θα έλθει η ημέρα του Κυρίου. Και μάλιστα βρίσκουμε ότι και η ειδωλολατρία ονομάζεται αισχύνη, όπως στο τρίτο βιβλίο των Βασιλειών λέει ο Ηλίας προς τον Αχαάβ: «Και τώρα στείλε και συγκέντρωσε κοντά μου όλο τον Ισραήλ στο όρος Κάρμηλο, και τους προφήτες της αισχύνης και τους προφήτες των αλσών, τετρακόσιους άνδρες, που τρέφονται στο τραπέζι της Ιεζάβελ». Επειδή λοιπόν «Κάθε δέντρο που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά», η ημέρα του Κυρίου επαπειλείται ως φοβερή και στα δέντρα της αισχύνης. Γι' αυτό και ο βασιλιάς της Βασάν ονομάστηκε Ωγ. —Το δε όνομα Ωγ ερμηνεύεται ως διάφραξη, επειδή τα έργα της αισχύνης φράζουν για εμάς την οδό της σωτηρίας.

Θα τα αποκαλύψει δε κατά την ημέρα εκείνη, όταν θα φανερώσει τα κρυπτά του σκότους και τις βουλές των καρδιών τους. Ίσως δε και ο Ιωάννης, όντας φωνή του Κυρίου, ομιλούσε με αινίγματα στον Ισραήλ λέγοντας ότι ήδη η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων.

Κάθε δέντρο λοιπόν που δεν παράγει καλό καρπό, εκκόπτεται και ρίπτεται στο πυρ. Αποκάλυπτε τους δρυμούς, δηλαδή φανέρωνε το άχρηστο των καρπών· διότι ο δρυμός αποτελεί άκαρπη ύλη. Επιδεικνύοντας σε αυτούς τη βλαβερότητά του, τους προσκαλούσε στην επιβαλλόμενη καρποφορία, λέγοντας: Παραγάγετε καρπούς άξιους της μετάνοιας. Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ένα: να οικοδομηθεί ο ναός του Κυρίου, όπου καθένας που θα βρεθεί εκεί δύναται αληθινά να προσφέρει δόξα στον Κύριο.

Δεν είναι δυνατόν να προσφέρεις δώρα στον Θεό, εάν έχεις λυπήσει τον αδελφό σου. Διότι λέει: Εάν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, πήγαινε πρώτα, συμφιλιώσου με τον αδελφό σου, και τότε έλα και πρόσφερε το δώρο σου. Να θυμάσαι τον τελώνη Ζακχαίο, ο οποίος, έχοντας προθυμοποιηθεί να αποδώσει στο τετραπλάσιο οτιδήποτε απέσπασε με συκοφαντία, μοίρασε έτσι τα μισά από τα χρήματα που του απέμειναν στους φτωχούς. Διότι γνώριζε ότι επιθυμεί να υποδεχθεί τον Χριστό, και ότι ο Χριστός δεν πρόκειται διαφορετικά να αποδεχθεί τις δωρεές προς τους φτωχούς, εάν δεν επανορθωθούν οι πλεονεξίες εις βάρος των αδικηθέντων. Και έτσι ο Κύριος αποδέχθηκε την ορθή στάση του Ζακχαίου και είπε: Σήμερα ήρθε η σωτηρία σε αυτόν τον οίκο. Και αυτά μεν απευθύνονται προς εκείνους που κάνουν ελεημοσύνες, αλλά δεν φροντίζουν για την απόδοση του δικαίου. Προς εκείνον όμως που προφυλάσσεται μεν από το να αδικεί, αλλά αμελεί να ελεεί, λέμε ότι κάθε δέντρο που δεν κάνει καρπό κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά, και ποτέ ένα τέτοιο δέντρο δεν θα είναι αρεστό στον επουράνιο γεωργό, ο οποίος λέει ότι ήλθε ζητώντας καρπό στη συκιά και δεν βρήκε, και ο οποίος προστάζει να κοπεί, ώστε να μην καταλαμβάνει άσκοπα τον τόπο.

Διότι, όπως ακριβώς οι καρποί προέρχονται από τα φυτά, ο γλυκός όμως καρπός απομακρύνει την αξίνα· «η δε αξίνα», λέγει ο Σωτήρας μας, «κείτεται στη ρίζα των δέντρων». «Κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται». Διότι ο Παύλος καταλογίζει την παράβαση στη γυναίκα κατά το παράδειγμα της πρωτόπλαστης Εύας, υπόσχεται όμως ότι η σωτηρία θα έρθει μέσω της τεκνογονίας.

Κεφάλαιο Δ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όταν δε είδε πολλούς από τους Φαρισαίους και τους Σαδδουκαίους να έρχονται στο βάπτισμά του, τους είπε: Γεννήματα οχιών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την επερχόμενη οργή; Παράγετε, λοιπόν, καρπούς αντάξιους της μετανοίας, και μην νομίσετε ότι μπορείτε να λέτε μέσα σας: Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ. Διότι σας λέω ότι ο Θεός μπορεί από αυτές τις πέτρες να αναδείξει τέκνα στον Αβραάμ. Ήδη δε ο πέλεκυς βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων. Κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν παράγει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά.

«Και μην σκεφθείτε να λέτε μέσα σας: "Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ"· διότι σας λέω ότι ο Θεός μπορεί από αυτές τις πέτρες να αναδείξει τέκνα στον Αβραάμ. Ήδη δε η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων. Κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά». Καθένα από αυτά δεν υποδηλώνει την εκτέλεση κάποιου κακού, αλλά την αδράνεια απέναντι στην επιταγή της θεοσέβειας. Διότι, εάν είναι επικατάρατος καθένας που εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια, επειδή δεν τα έπραξε με την πρέπουσα προθυμία, πόσο μάλλον επικατάρατοι είναι εκείνοι που ούτε καν καταδέχθηκαν να πράξουν το αγαθό με οποιονδήποτε τρόπο; Και δικαίως ακούνε: «Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και για τους αγγέλους του». Όπως γίνεται φανερό από όλα αυτά, απαιτείται αναγκαστικά μεγαλύτερη ταχύτητα και άοκνη σπουδή, συνοδευόμενη από αγαθή και απερίσπαστη επιθυμία ως προς τις εντολές του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ώστε να γίνουμε και εμείς άξιοι του μακαρισμού, καθώς είπε ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτασθούν».

Τα άκαρπα δέντρα, λοιπόν, μας υποδεικνύονται από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, ο οποίος είπε σε εκείνους που αξιώθηκαν το βάπτισμα για την άφεση των αμαρτιών και καθαρίστηκαν από κάθε ρύπο: «Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετάνοιας»· και λίγο μετά προσθέτει: «Κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά». Πολύ πιο ξεκάθαρα, όμως, το διδάσκει ο Κύριος, λέγοντας σε όσους στέκονται στα δεξιά: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου», υποδεικνύοντας τους αγαθούς τους καρπούς με όσα αναφέρει στη συνέχεια. Εκείνους, αντίθετα, που βρίσκονται στα αριστερά, τους στέλνει στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του· στους οποίους δεν προσάπτει τη διάπραξη αμαρτίας, αλλά την απραξία ως προς τους αγαθούς καρπούς. «Διότι πείνασα», λέει, «και δεν μου δώσατε να φάω», και τα εξής· αυτή ακριβώς η απραξία τούς έκανε να ενταχθούν στη μερίδα των αμαρτωλών, οι οποίοι ονομάζονται από τον Κύριο άγγελοι του διαβόλου.

«Αξίνα» αποκαλεί τον Χριστό, ο οποίος είναι «πιο κοφτερός από δίκοπο μαχαίρι», αυτόν που πρόκειται να αποκόψει τους άπιστους Ιουδαίους και να τους αποξενώσει από την τιμή και την κοινωνία των πατριαρχών, τους οποίους και ονόμασε «ρίζα». Αυτοί παρέμειναν, οι πατέρες δηλαδή που παλαιότερα ευαρέστησαν τον Θεό, ο Αβραάμ και οι γύρω από αυτόν και όσοι προηγουμένως ήταν άγιοι. Διότι οι άπιστοι που προήλθαν από αυτούς αποκόπηκαν ως άκαρποι κλάδοι, η ρίζα όμως παρέμεινε, πάνω στην οποία εγκεντρίστηκαν αυτοί που προέρχονται από τα έθνη. Ο Ειρηναίος πάλι, αναφέρει ότι αξίνα είναι ο λόγος του Θεού, όπως λέει και ο Ιερεμίας: ο λόγος του Κυρίου είναι «σαν πέλεκυς που κόβει πέτρα». Διότι γιατί λέω, αναφέρει, ότι πρόκειται να εκπέσετε; - γι' αυτόν τον λόγο ούτε είχε απομακρυνθεί από τη ρίζα.

Ματθ. 3, 10. Παρομοιάζει δε τον λόγο του Θεού με αξίνα· διότι και ο Ιερεμίας λέγει τα εξής: ο λόγος του Κυρίου είναι «σαν πέλεκυς που κόβει την πέτρα». Έτσι, βρίσκεται επάνω στη ρίζα, ώστε με τον φόβο να σε κάνει καλύτερο και να σε προετοιμάσει να φέρεις καρπό.

Ματθ. 3, 10 Τι ονομάζει «αξίνα»; Τίποτε άλλο παρά εκείνη που πρόκειται να αποκόψει από τους πατριάρχες όσους καυχήθηκαν μάταια και δεν έπραξαν απολύτως κανένα αγαθό· διότι πρέπει όσους προέρχονται από τέτοιους προγόνους και έχουν καταστεί άκαρποι, και να τους αποκόπτουν και να τους ρίχνουν στη φωτιά.

«Ήδη δε το τσεκούρι κείται στη ρίζα των δέντρων· κάθε δέντρο λοιπόν που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά.» Επειδή, λοιπόν, ο Ισραήλ είχε αχαλίνωτη την τάση στο να αμαρτάνει, και επειδή ήταν προσκολλημένος, όπως μόλις ανέφερα, στις ψευδολατρείες των ειδώλων, ο Θεός προαναγγέλλει μέσω του προφήτη τη μελλοντική άλωση των Ιεροσολύμων, και λέει: «Τι σου συνέβη τώρα, και ανεβήκατε όλοι στα δώματα μάταια; Η πόλη γέμισε από κραυγάζοντες· οι τραυματίες σου δεν είναι τραυματισμένοι από μαχαίρι, ούτε οι νεκροί σου νεκροί πολέμου.» Φαίνεται, λοιπόν, ότι εδώ εννοεί τη λεηλασία που έγινε στα χρόνια του Ιεχονία. Κατηγορεί όμως σφοδρά τους Ισραηλίτες, διότι ούτε μέσα στα ίδια τα δεινά και σε τόσο ακραίες συμφορές δεν ήξεραν να πράξουν το ωφέλιμο, αυτό δηλαδή που θα γινόταν πρόξενος της άνωθεν εύνοιας. Διότι έπρεπε με κλάματα και οδυρμούς να ανέβουν στον οίκο του Θεού, να εξαγγείλουν τη μετάνοιά τους, να ζητήσουν αμνηστία για όσα αμάρτησαν και να αναζητήσουν τη βοηθητική χείρα μόνο από Αυτόν.

Επομένως, ορίστηκε πατέρας πολλών εθνών, προφανώς εκείνων δια της πίστεως στον Χριστό. Και γι' αυτούς είπε κάπου ο Θεός, και μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ: «Και θα αποσπάσω την πέτρινη καρδιά τους από τη σάρκα τους, και θα τους δώσω καρδιά σάρκινη, για να με γνωρίσουν, ότι εγώ είμαι ο Κύριος.» (A f. 52 b, H f. 156) Και για να ωφελήσει ακόμη περισσότερο τους ακροατές του ο μακάριος Βαπτιστής, προσθέτει και κάτι άλλο: <Ήδη δε και το τσεκούρι βρίσκεται κοντά στη ρίζα των δέντρων.> (A f. 52 b, H f. 156) Ή ονομάζει εδώ τσεκούρι την εξαιρετικά κοφτερή οργή, την οποία επέφερε στους Ιουδαίους ο Θεός και Πατέρας, εξαιτίας της ασέβειάς τους προς τον Χριστό. Διότι η οργή έχει επιπέσει πάνω τους σαν πέλεκυς. Και αυτό μας το έκανε φανερό ο προφήτης Ζαχαρίας, λέγοντας: «Θα είναι ο κοπετός της Ιερουσαλήμ σαν κοπετός ροδιάς που κόβεται στην πεδιάδα.» Είπε δε και ο Ιερεμίας, απευθυνόμενος προς αυτήν: «Ελιά ωραία, εύσκια στην όψη ονόμασε ο Κύριος το όνομά σου. Στη φωνή της περιτομής της άναψε φωτιά πάνω της. Μεγάλη είναι η θλίψη της, αχρηστεύτηκαν τα κλαδιά της, και ο Κύριος των δυνάμεων, που σε φύτεψε, αποφάσισε συμφορές εναντίον σου.» Σχετικά με αυτό να λάβεις υπόψη και την παραβολή στα Ευαγγέλια περί της συκιάς. Επομένως, ως άκαρπο και όχι πλέον ευγενές φυτό αποκόπηκε από τον Θεό. Πλην όμως, λέει ότι το τσεκούρι δεν έχει τοποθετηθεί μέσα στη ρίζα, αλλά προς τη ρίζα, δηλαδή κοντά στη ρίζα.

«Ας ολολύξει η πεύκη, διότι έπεσε η κέδρος, επειδή ταλαιπωρήθηκαν πολύ οι μεγιστάνες· ολολύξτε δρύες της Βασανίτιδος, διότι καταστράφηκε το σύμφυτο δάσος»· έτσι ονομάζει και τον οπώνα με τις ροδιές που κόβεται. Θα επιβεβαιώσει δε τον λόγο και ο θεσπέσιος Ιωάννης, απευθυνόμενος στα πλήθη των Ιουδαίων: «Ήδη δε και η αξίνα κείται στη ρίζα των δέντρων· κάθε δέντρο λοιπόν που δεν κάνει καλό καρπό κόβεται και ρίχνεται στο πυρ, και καίγεται». Θα είναι λοιπόν, λέει, τόσο μεγάλος ο κοπετός μέσα σε αυτήν, σαν να γινόταν κοπετός για έναν οπώνα ροδιάς, ενώ βέβαια ο καρπός του είχε ανθίσει και κόβεται αναπάντεχα. Και θα θρηνήσει η γη κατά φυλές, και οι γυναίκες τους ξεχωριστά. Και δεν λέμε βέβαια ότι ο μακάριος Προφήτης θέλει να δηλώσει εκείνο, ότι δηλαδή θα σταθεί ξεχωριστά το άρρεν σε κάθε φυλή, και ξεχωριστά πάλι το θήλυ, και θα κάνουν τον θρήνο· διότι περιττό είναι, όπως φαίνεται, το πράγμα και απερίσκεπτο· αλλά διδάσκει μάλλον ότι κάθε φυλή, μαζί με τις γυναίκες της, θα έχει κάποια δική της αφορμή για θρήνο. Γι' αυτό λέει ότι η φυλή του οίκου του Δαβίδ θα είναι ξεχωριστά και οι γυναίκες τους ξεχωριστά. Ας έρθουμε, λοιπόν, να πούμε όπως μπορούμε, τον πόνο της καθεμιάς.

Απευθυνόταν δε και ο Βαπτιστής προς εκείνους από τον Ισραήλ λέγοντας: «Ήδη δε και η αξίνα κείται προς τη ρίζα των δέντρων· κάθε δέντρο λοιπόν που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στο πυρ.» Επομένως, για τους απειθείς στάθηκε αφόρητος και καθόλου ανεκτός ο καιρός της ελεύσεως και της εμφανίσεώς του. Διότι ελέγχονταν επειδή οι ίδιοι κατέστρεφαν τις ψυχές τους και επρόκειτο να πεθάνουν μέσα στις αμαρτίες τους, ακριβώς επειδή δεν επέλεξαν να φρονούν ορθά και να δεχτούν στον νου και την καρδιά τους την κάθαρση μέσω της πίστεως. Ποιος λοιπόν, λέει, θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Δηλαδή, ποιος άραγε θα είναι τόσο σκληρός και αμείλικτος, ώστε κατά τον καιρό και την ημέρα της εισόδου του στον κόσμο —είναι προφανές ότι πρόκειται για την ένσαρκη είσοδο, μέσω της οποίας θα γινόταν απτός, δηλαδή ορατός— να σταθεί όρθιος και να παραμείνει αλύγιστος; Διότι θα τιμωρηθεί εξάπαντος και οπωσδήποτε, και θα υποστεί πικρές τιμωρίες για την αλαζονεία του. <Διότι αυτός εισέρχεται ως πυρ χωνευτηρίου και ως πόα αυτών που πλένουν, και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει όπως το αργύριο και όπως το χρυσίο, και θα καθαρίσει τους υιούς Λευί και θα τους χωνεύσει όπως το χρυσίο και το αργύριο.> Ο λόγος σε αυτά τα σημεία έχει διατυπωθεί με βάση την ομοιότητα των ανθρώπινων πραγμάτων, αλλά θα μπορούσε να προσφέρει στους πιο συνετούς τη φανέρωση ενός απόρρητου μυστηρίου.

Ο ίδιος ο Πατέρας, μαζί με τον Υιό, επισκέπτεται τα ανθρώπινα. Αλλά είναι βέβαια φανερό ότι, ακόμη και αν ο Χριστός νοείται ως άμπελος, και ο Πατέρας ως γεωργός, οπωσδήποτε θα αποκόψει το άχρηστο εντός του Χριστού, και θα αξιώσει φροντίδας αυτό που δύναται να είναι σε άριστη κατάσταση και να καρποφορεί εν Αυτώ. Όταν λοιπόν η μητέρα των Ιουδαίων θα έπρεπε να φαίνεται ότι έχει προκόψει προς το καλύτερο, η ευσκιόφυλλη και ωραία ελιά, όπως λέει ο προφήτης, τότε ακριβώς χάθηκε, και άναψε φωτιά μέσα της. Γι' αυτό και ο σοφός Ιωάννης λέει: «Ήδη η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων· κάθε δέντρο λοιπόν που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά». Το ότι δε η διαβόητη πόλη έμελλε να περιπέσει στις έσχατες συμφορές, το προφήτευσε ο προφήτης Ζαχαρίας λέγοντας: «Και ο θρήνος της Ιερουσαλήμ θα είναι σαν τον θρήνο ροδώνα που κόβεται στην πεδιάδα». Και πάλι, απευθυνόμενος προς αυτήν: «Άνοιξε, Λίβανε, τις θύρες σου, και ας καταφάει η φωτιά τους κέδρους σου. Ας θρηνήσει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος. Διότι οι μεγιστάνες ταλαιπωρήθηκαν τα μέγιστα. Θρηνήστε, δρύες της Βασανίτιδος, διότι καταστράφηκε το πυκνό δάσος». Διότι ο Λίβανος είναι όρος κατάφυτο από κέδρους. Και το φυτό αυτό είναι ευωδιαστό, και από τα πλέον αξιοθαύμαστα για την ομορφιά τους. Παρομοιάζει λοιπόν με τον Λίβανο την Ιερουσαλήμ, η οποία είχε αξιοθαύμαστο πλήθος ιερέων, όσον αφορά τουλάχιστον, λέω, τις κατά τον νόμο τιμές.

Αλλά ίσως υπάρχει ανάμεσά σας κάποιος υποκριτής, ανθρωπάρεσκος, ο οποίος υποκρίνεται μεν τον ευλαβή, χωρίς όμως να πιστεύει από καρδιάς, έχοντας την υποκρισία του Σίμωνα του μάγου· ο οποίος δεν προσήλθε για να μεταλάβει τη χάρη, αλλά για να περιεργαστεί αυτό που δίνεται. Ας ακούσει και αυτός τα λόγια του Ιωάννη: «Ήδη μάλιστα το τσεκούρι βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων· κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά». Ο Κριτής είναι αδυσώπητος, απόβαλε την υποκρισία.

Ευδόκησε η λιθώδης ψυχή μου να αναδειχθεί πολύτεκνη σε αρετές. Τους άκαρπους λογισμούς μου ξερίζωσε με το πυρ του Αγίου σου Πνεύματος. Μην με κόψεις σαν άκαρπο δέντρο και με αποπέμψεις στο άσβεστο πυρ.

Διότι έχουμε παραδείγματα από τις θείες Γραφές, ώστε ο καθένας να προσέχει τον εαυτό του, είτε συναναστρέφεται με δικαίους είτε με αμαρτωλούς. Συγκατοικώντας, λοιπόν, με δικαίους, ας ζήσουμε δίκαια και όσια· εάν πάλι με αμαρτωλούς, ας φροντίσουμε, όχι για να μιμηθούμε τα δικά τους έργα, αλλά για να ελκυστούν εκείνοι από εμάς στην οδό της σωτηρίας, με τη συνέργεια της χάριτος. Εάν όμως θέλεις να πεις ότι «είμαι αδύναμος και αμελής», ας ακούσουμε τις θείες Γραφές και ας ζηλώσουμε την πολιτεία των αγίων Πατέρων, ώστε να θεραπευθεί η ψυχή μας, και να μη νιώθουμε κατάνυξη μόνο όταν ακούμε τον λόγο, και μετά από λίγο να πράττουμε τα χειρότερα. Διότι αυτός που δέχεται με αυτόν τον τρόπο τον λόγο δεν θα καρποφορήσει ποτέ· γιατί δεν έχουν ρίζα μέσα τους. Και κάθε δέντρο που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά. Ως αδύναμοι, ας ακούσουμε τη νουθεσία ανδρών που φοβούνται τον Κύριο, οι οποίοι οδηγούν την ψυχή στην υγεία· και ας μη γίνουμε όμοιοι με εκείνους, οι οποίοι θέλουν να ακούνε μόνο σύμφωνα με το δικό τους θέλημα· για να μην ταλαιπωρηθούμε, μένοντας προσκολλημένοι στον λογισμό της κακοφροσύνης. Είπε κάποιος από τους Αγίους: Εάν δεις κάποιον νεότερο να ανεβαίνει στον ουρανό με το δικό του θέλημα, συγκράτησέ τον· διότι αυτό τον συμφέρει. Να το εννοείς δε αυτό και για εκείνον που είναι μεγάλος στην ηλικία, αλλά νέος στο μυαλό. Διότι λέει ο Σοφός στις Παροιμίες: Οι οδοί των αφρόνων φαίνονται ορθές στα μάτια τους· ο σοφός όμως δέχεται συμβουλή.

Ας μην αμελήσουμε, λοιπόν, τη σωτηρία μας, αγαπητοί. Διότι ιδού, οι θείες Γραφές μάς προαναγγέλλουν την ημέρα, ώστε διά της μετανοίας να σωθούμε από την οργή και να κληρονομήσουμε την αιώνια ζωή, πράττοντας τα ευάρεστα στον Κύριο. Εάν όμως επιμένεις στην προηγούμενη απείθειά σου και παραμένεις στον λογισμό της αφοβίας, μάθε ότι δεν θα αργήσεις να αποκοπείς. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: ήδη το τσεκούρι βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων. κάθε δέντρο λοιπόν που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά. Άκουσε δε και την παραβολή της συκιάς: Κάποιος είχε, λέει, μια συκιά στον αμπελώνα του.

Ίσως δε, για το γεγονός ότι ο Κύριος δεν εμφανίστηκε εξαρχής, αλλά στους έσχατους χρόνους χάρισε στην ανθρώπινη ζωή τη φανέρωση της θεότητάς Του, θα μπορούσε κανείς εύλογα να υποθέσει την εξής αιτία: ότι Εκείνος που επρόκειτο να αναμειχθεί με τον ανθρώπινο βίο για την καθαίρεση της κακίας, περίμενε αναγκαστικά να βλαστήσει όλη η κακία που είχε ριζωθεί από τον εχθρό, και ύστερα επέφερε με αυτόν τον τρόπο, όπως λέει το Ευαγγέλιο, την αξίνα στη ρίζα. Διότι και μεταξύ των ιατρών, όσοι ασκούν με επιμέλεια την τέχνη τους, όσο ακόμη ο πυρετός σιγοκαίει εσωτερικά το σώμα και αναζωπυρώνεται σταδιακά από τα αίτια της νόσου, αφήνουν το αρρώστημα να εξελιχθεί, μέχρις ότου η πάθηση φτάσει στην ακμή της, χωρίς να παρέχουν στον ασθενή καμία βοήθεια με τροφές. Όταν δε το κακό σταθεροποιηθεί, τότε εφαρμόζουν την τέχνη τους, αφού έχει πλέον εκδηλωθεί ολόκληρη η νόσος. Έτσι και Εκείνος που θεραπεύει όσους νοσούν στην ψυχή, περίμενε να αποκαλυφθεί πλήρως η νόσος της κακίας, από την οποία κυριεύθηκε η φύση των ανθρώπων, ώστε να μην παραμείνει αθεράπευτο τίποτε από τα κρυμμένα, σε περίπτωση που ο ιατρός θεράπευε μόνο το φανερό. Για τον λόγο αυτόν, ούτε κατά τους χρόνους του Νώε, όταν κάθε σάρκα είχε διαφθαρεί μέσα στην αδικία, επέφερε τη θεραπεία μέσω της προσωπικής Του εμφάνισης, επειδή δεν είχε ακόμη βλαστήσει ο βλαστός της κακίας των Σοδόμων· ούτε στον καιρό της καταστροφής των Σοδόμων εμφανίζεται ο Κύριος, διότι πολλά από τα υπόλοιπα κακά κρύβονταν ακόμη μέσα στην ανθρώπινη φύση.

Όπως, λοιπόν, ο ακατέργαστος καρπός αποτελεί τροφή των κτηνών και όχι των ανθρώπων, έτσι θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι τροφή μάλλον για τα άλογα όντα παρά για τα λογικά τα θεόπνευστα λόγια, όταν δεν έχουν κατεργαστεί μέσω της βαθύτερης θεωρίας, όχι μόνο της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά και τα περισσότερα της ευαγγελικής διδασκαλίας: το λιχνιστήρι που διακαθαρίζει το αλώνι, το άχυρο που παρασύρεται από τον άνεμο, το σιτάρι που παραμένει στα πόδια του λιχνιστή, το άσβεστο πυρ, η καλή αποθήκη, το δέντρο που παράγει άφθονους κακούς καρπούς, η απειλή της αξίνας που προβάλλει με φοβερό τρόπο την κόψη της στο δέντρο, οι λίθοι που μεταβάλλονται σε ανθρώπινη φύση.

Ο Ιωάννης, εξάλλου, υποδηλώνοντας την αναιρετική της κακίας δύναμη του Κυρίου με το όνομα της αξίνας, όταν λέει «Ήδη η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων», δεν του φαίνεται αξιόπιστος μάρτυρας αυτών που έχουν ειπωθεί; Ο δε Μωυσής, που βλέπει τον Θεό μέσα στο φως, και ο Ιωάννης, που τον ονομάζει αληθινό φως, όπως και ο ίδιος ο Παύλος, που περιλάμφθηκε από το φως στην πρώτη του θεοφάνεια και έπειτα άκουσε τις φωνές από το φως που έλεγαν «Εγώ είμαι ο Ιησούς τον οποίο εσύ διώκεις», δεν είναι άραγε επαρκής για να δώσει μαρτυρία; Σχετικά με τον άρτο, ας διαβάσει το Ευαγγέλιο, ότι η τροφή του Μωυσή, που χορηγήθηκε από τον ουρανό στον Ισραήλ, ελήφθη από τον ίδιο τον Κύριο ως τύπος του Κυρίου. «Διότι δεν σας έδωσε ο Μωυσής τον άρτο, αλλά ο Πατέρας μου δίνει τον αληθινό άρτο», εννοώντας τον εαυτό του, που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. Αλλά ο γνήσιος ακροατής του νόμου ισχυρίζεται ότι κανένας από τους προφήτες ή τους αποστόλους δεν έχει αποδώσει αυτά τα ονόματα στον Χριστό. Τι ακολουθεί λοιπόν, εάν ο ίδιος ο Κύριος ονόμασε τον εαυτό του με αυτά; Διότι, βεβαίως, στα ονόματα του Σωτήρα δεν υπάρχει πρώτο και δεύτερο, ούτε το ένα είναι πιο λεπτό και ακριβέστερο από το άλλο, εφόσον τα γνωρίζει όλα ταυτόχρονα και με ίση ακρίβεια, ούτε είναι δυνατόν σε κανένα από αυτά να προσαρμοστεί ο ισχυρισμός που διατύπωσε σχετικά με την επίνοια.

Προετοιμασία δε και αρχή της μετανοίας είναι η αυτομεμψία, η εξομολόγηση, η αποχή από τα κακά. Αλλά και απειλεί εκείνους που δεν έχουν προετοιμαστεί έτσι ώστε να φέρουν καρπούς άξιους της μετανοίας: «διότι κάθε δέντρο», λέει, «που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά». Κοπή δε είναι η απόφαση του Θεού εναντίον εκείνων που αμαρτάνουν αμετανόητα, σύμφωνα με την οποία, αφού αποκοπούν και από την παρούσα και από τη μέλλουσα ζωή, παραδίδονται, αλίμονο, στην άσβεστη γέεννα του πυρός.

Επειδή δε το βάπτισμα δεν είναι μόνο επίγνωση του Θεού, αλλά και υπόσχεση επιστροφής και θεάρεστων έργων, για τον λόγο αυτό ο Πρόδρομος και βαπτιστής του Χριστού όχι μόνο προέτρεπε προς την επίγνωση του Χριστού, αλλά και κήρυττε μετάνοια και αναζητούσε καρπούς άξιους της μετάνοιας, τη δικαιοσύνη, την ελεημοσύνη, τη μετριοφροσύνη, την αγάπη, την αλήθεια. Και δείχνοντας επιπλέον αυτό, ότι δηλαδή χωρίς έργα η υπόσχεση προς τον Θεό δεν ωφελεί σε τίποτα, αλλά και καταδικάζει τον άνθρωπο, ύψωνε απειλητικά την αξίνα και υποδείκνυε άσβεστη φωτιά και έλεγε: «κάθε δέντρο που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά». Επιπλέον, εξηγήσαμε στην αγάπη σας και τα λόγια του Βαπτιστή προς τον ίδιο τον Κύριο που προσήλθε για να βαπτιστεί, πώς ευλαβείτο, υποχωρούσε και παραιτούνταν από το έργο και ζητούσε μάλλον ο ίδιος να λάβει το βάπτισμα από Εκείνον, αλλά και τα λόγια του Κυρίου προς εκείνον, ως δεσπότη που προστάζει τον δούλο του, και ταυτόχρονα ως προς φίλο και συγγενή κατά σάρκα που του αποκαλύπτει το μυστήριο και του υποδεικνύει τις εύλογες αιτίες. Και φτάσαμε τότε στην ομιλία μας προς εσάς μέχρι το σημείο όπου ο Ιωάννης πείσθηκε και άφησε να βαπτιστεί ο Κύριος.

Ο ίδιος αυτός αποκαλείται από τους Φρύγες και άκαρπος· διότι είναι άκαρπος όταν είναι σαρκικός και πράττει την «επιθυμία της σάρκας». Αυτό, λέγει, είναι εκείνο που έχει ειπωθεί: «Κάθε δέντρο που δεν κάνει καλό καρπό κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά». Οι καρποί αυτοί, λέγει, είναι μόνο οι λογικοί, δηλαδή οι ζωντανοί άνθρωποι, εκείνοι που εισέρχονται από την τρίτη πύλη. Λέγουν λοιπόν: «Εάν φάγατε νεκρά και τα κάνατε ζωντανά, τι θα κάνετε εάν φάτε ζωντανά;» Ζωντανά δε αποκαλούν και τους λόγους και τους νόες και τους τέλειους ανθρώπους, τους μαργαρίτες εκείνου του αχαρακτήριστου, οι οποίοι ρίχθηκαν μέσα στο πλάσμα ως καρποί. Και αυτό, λέγει, είναι εκείνο που λέγει ο Ιησούς: «Μη δώσετε το άγιο στους σκύλους ούτε τους μαργαρίτες στους χοίρους», διότι θεωρούν έργο χοίρων και σκύλων τη σαρκική συνάφεια της γυναίκας με τον άνδρα.

Όλα, λοιπόν, λέει, τα αγέννητα υπάρχουν μέσα μας εν δυνάμει και όχι εν ενεργεία, όπως ακριβώς η γραμματική ή η γεωμετρία. Εάν, επομένως, τύχει του κατάλληλου λόγου και της διδασκαλίας, το πικρό θα μετατραπεί σε γλυκό —δηλαδή, λέει, «οι λόγχες σε δρέπανα και τα μαχαίρια σε άροτρα»—, και δεν θα είναι άχυρα και ξύλα, αυτά που γεννιούνται για τη φωτιά, αλλά καρπός τέλειος και μορφοποιημένος, όπως είπα, ίσος και όμοιος με την αγέννητη και απέραντη δύναμη. Εάν όμως παραμείνει μόνο δέντρο, χωρίς να παράγει μορφοποιημένο καρπό, εξαφανίζεται. Διότι «κοντά κάπου», λέει, «είναι το τσεκούρι στις ρίζες του δέντρου· κάθε δέντρο», λέει, «που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά».

Εδώ, μέσω πράξης, έδειξε ο προφήτης ότι τον στερεό Λόγο του Θεού, τον οποίο αποβάλαμε από αμέλεια και δεν τον βρίσκαμε, θα τον ανακτήσουμε πάλι μέσω της οικονομίας του ξύλου. Το ότι ο Λόγος του Θεού μοιάζει με αξίνα, το λέει ο Ιωάννης ο Βαπτιστής γι' αυτόν: «Ήδη η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων.» Και ο Ιερεμίας, ομοίως, λέει: «Ο Λόγος του Κυρίου είναι σαν πέλεκυς που κόβει την πέτρα.» Αυτόν, λοιπόν, που ήταν κρυμμένος από εμάς, τον φανέρωσε, όπως προαναφέραμε, η οικονομία του ξύλου. Διότι, επειδή μέσω του ξύλου τον χάσαμε, μέσω του ξύλου έγινε πάλι φανερός σε όλους, επιδεικνύοντας στον εαυτό του το ύψος και το μήκος και το πλάτος και το βάθος και, όπως είπε κάποιος από τους προγενέστερους, μέσω της θείας έκτασης των χεριών του συγκεντρώνει τους δύο λαούς σε έναν Θεό· διότι δύο είναι τα χέρια, επειδή δύο είναι και οι λαοί που έχουν διασκορπιστεί στα πέρατα της γης, αλλά μία η κεφαλή στη μέση, διότι «ένας είναι ο Θεός, ο οποίος είναι πάνω από όλους και μέσω όλων και μέσα σε όλους μας».

«Η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα», λέει· προτρέποντας προς την επίγνωση της αλήθειας, καθαρίζοντας μέσω του φόβου και προετοιμάζοντας να φέρουν ώριμο καρπό. Δες τον κόκκο του σιναπιού που παρουσιάζεται μέσω παραβολής, και τον επουράνιο λόγο, ο οποίος σπέρνεται στον κόσμο, σαν σε αγρό, δίκην σπόρου, που έχει μέσα του το φλογερό και αυστηρό της δυνάμεώς του. Διότι κηρυσσόταν ως Κριτής όλου του κόσμου· αυτός που, αφού κρύφτηκε στην καρδιά της γης, μέσα στο χώμα, και σε τρεις ημέρες αναπτύχθηκε ως μέγιστο δέντρο, άπλωσε τα κλαδιά του στα πέρατα της γης. Από αυτό προήλθαν οι δώδεκα Απόστολοι, οι οποίοι έγιναν ωραία και θαλερά κλαδιά, και αποτέλεσαν σκέπη για τα έθνη, όπως για τα πουλιά του ουρανού, και κάτω από αυτά τα κλαδιά αφού σκεπάστηκαν οι πάντες, σαν τα πουλιά που συγκεντρώνονται στη φωλιά, μετέλαβαν την εδώδιμη και επουράνια τροφή που προερχόταν από αυτά.

γ'. Πρόσεξε, λοιπόν, πώς και με τα όσα ακολουθούν αυξάνει τον φόβο τους και επιτείνει την αγωνία τους. Διότι, αφού είπε ότι «δύναται ο Θεός να αναδείξει παιδιά στον Αβραάμ από τους λίθους αυτούς», πρόσθεσε: «Ήδη δε και η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων», καθιστώντας με όλα αυτά τον λόγο του φοβερό. Επειδή, πράγματι, και ο ίδιος διέθετε μεγάλη παρρησία εξαιτίας του βίου του, αλλά και εκείνοι είχαν ανάγκη από σφοδρή επίπληξη, καθώς είχαν μείνει χερσωμένοι για πάρα πολύ καιρό. Γιατί να αναφέρω, λέει, ότι πρόκειται να εκπέσετε από τη συγγένεια με τον πατριάρχη, και να δείτε άλλους, που προέρχονται από τους λίθους, να εισάγονται στη δική σας πρωτοκαθεδρία; Επειδή η τιμωρία σας δεν θα σταματήσει μέχρις εδώ, αλλά τα της κολάσεως θα προχωρήσουν ακόμη παραπέρα. Ήδη, λέει, η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων. Τίποτα δεν είναι πιο φοβερό από αυτή τη μεταφορά. Διότι δεν πρόκειται πλέον για ιπτάμενο δρέπανο, ούτε για γκρέμισμα φράχτη, ούτε για καταπάτηση του αμπελώνα· αλλά για μια αξίνα εξαιρετικά ακονισμένη, και, το χειρότερο απ' όλα, ότι αυτή βρίσκεται ήδη προ των πυλών.

Επειδή, λοιπόν, συνεχώς δυσπιστούσαν στους προφήτες και έλεγαν: «Πού είναι η ημέρα του Κυρίου;» και, «Ας έλθει η βουλή του Αγίου του Ισραήλ, για να τη γνωρίσουμε», εξαιτίας του ότι πολλές φορές αυτά που προφητεύονταν πραγματοποιούνταν μετά από πολλά χρόνια· θέλοντας να τους απομακρύνει από αυτόν τον εφησυχασμό, τοποθετεί τα δεινά πολύ κοντά τους. Και αυτό το φανέρωσε με το να πει «Ήδη», και με το να πλησιάσει την αξίνα στη ρίζα. Διότι δεν υπάρχει πλέον κανένα περιθώριο, λέει, αλλά βρίσκεται ακριβώς πάνω στη ρίζα. Και δεν είπε, «Στα κλαδιά», ούτε, «Στους καρπούς», αλλά, «Στη ρίζα»· δείχνοντάς τους ότι, εάν αδιαφορήσουν, θα υποστούν ανίατα δεινά και δεν θα έχουν καμία απολύτως ελπίδα θεραπείας. Διότι αυτός που έχει έλθει δεν είναι δούλος, όπως οι προηγούμενοι, αλλά ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων, ο οποίος επιφέρει σφοδρή και πανίσχυρη τιμωρία. Αλλά παρόλο που τους φόβισε, και πάλι δεν τους αφήνει να πέσουν σε απόγνωση· αντίθετα, όπως προηγουμένως δεν είπε ότι «Ανέστησε», αλλά ότι «Δύναται να αναστήσει τέκνα στον Αβραάμ», προκαλώντας τους συγχρόνως φόβο και δίνοντάς τους παρηγοριά, έτσι και εδώ δεν είπε ότι «Έπληξε τη ρίζα», αλλά ότι «Επίκειται και εφάπτεται στη ρίζα»· και δεν αφήνει περιθώριο για καμία αναβολή. Εντούτοις, αν και την έφερε τόσο κοντά, καθιστά εσάς κυρίαρχους της κοπής. Διότι, εάν μεταστραφείτε και γίνετε καλύτεροι, η αξίνα αυτή θα απομακρυνθεί χωρίς να προκαλέσει τίποτε· εάν όμως επιμείνετε στα ίδια, θα ξεριζώσει σύρριζα το δέντρο.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ούτε έχει απομακρυνθεί από τη ρίζα, ούτε ενώ ακουμπά πάνω της κόβει· το μεν πρώτο για να μην εφησυχάσετε, το δε δεύτερο για να μάθετε ότι είναι δυνατόν να σωθείτε μεταβάλλοντας τον εαυτό σας ακόμη και σε σύντομο χρονικό διάστημα. Γι' αυτό άλλωστε αυξάνει από παντού τον φόβο, αφυπνίζοντάς τους και ωθώντας τους σε μετάνοια. Διότι το να εκπέσουν από την αξία των προγόνων τους, το να εισαχθούν άλλοι στη θέση τους, το να βρίσκονται τα δεινά προ των πυλών και το να υποστούν ανεπανόρθωτες συμφορές —πράγματα που φανέρωσε μέσω της ρίζας και της αξίνας— ήταν ικανά να αφυπνίσουν ακόμη και τους πλέον ράθυμους και να τους κάνουν να αγωνιούν. Αυτό εξάλλου δήλωνε και ο Παύλος όταν έλεγε ότι ο Κύριος θα εκτελέσει σύντομη και οριστική απόφαση σε ολόκληρη την οικουμένη. Αλλά μην φοβηθείς· ή μάλλον να φοβηθείς μεν, αλλά να μην απελπιστείς. Διότι έχεις ακόμη ελπίδα μεταστροφής· επειδή η απόφαση δεν είναι τελεσίδικη, ούτε η αξίνα ήλθε με σκοπό να κόψει (αφού τι την εμπόδιζε να κόψει, εφόσον ακουμπούσε ήδη στη ρίζα;), αλλά για να σε κάνει καλύτερο μέσω αυτού του φόβου και να σε προετοιμάσει να καρποφορήσεις. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά». Όταν δε λέει «κάθε», αποκλείει και πάλι το προνόμιο της ευγενικής καταγωγής.

Βλέπεις ότι αυτός είναι ο Κύριος των πάντων, και ότι ο ίδιος είναι ο γεωργός, έστω και αν αλλού λέγει το ίδιο για τον Πατέρα: «Διότι ο Πατέρας μου», λέγει, «είναι ο γεωργός». Επειδή δηλαδή χρησιμοποίησε τη λέξη «αξίνα», για να μη νομίσεις ότι το έργο απαιτεί κόπο και ότι ο διαχωρισμός είναι δύσκολος, μέσα από ένα άλλο παράδειγμα παρουσιάζει την ευκολία του, δείχνοντας ότι όλος ο κόσμος είναι δικός του· διότι δεν θα τιμωρούσε όσους δεν είναι δικοί του. Τώρα, βέβαια, όλα είναι ανακατεμένα· διότι, ακόμη κι αν το σιτάρι φαίνεται να λάμπει, εντούτοις κείτεται μαζί με τα άχυρα, όπως συμβαίνει στο αλώνι, και όχι όπως στην αποθήκη· τότε όμως ο διαχωρισμός θα είναι μεγάλος. Πού βρίσκονται τώρα εκείνοι που δεν πιστεύουν στη γέεννα; Διότι δύο πράγματα διατύπωσε: και ότι θα βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο, και ότι θα κατακάψει τους απειθείς. Αν λοιπόν το ένα είναι αξιόπιστο, τότε είναι οπωσδήποτε και το άλλο. Γι' αυτόν τον λόγο έθεσε διαδοχικά τις δύο προφητείες, ώστε από εκείνη που έχει ήδη πραγματοποιηθεί να επιβεβαιώσει και αυτήν που δεν έχει ακόμη συμβεί. Και ο Χριστός, άλλωστε, το κάνει αυτό σε πολλά σημεία, πολλές φορές για τα ίδια πράγματα και πολλές φορές για τα αντίθετα, διατυπώνοντας δύο προφητείες, και την μεν μία εκπληρώνοντας στο παρόν, την δε άλλη υποσχόμενος για το μέλλον· ώστε, εξαιτίας εκείνης που ήδη πραγματοποιήθηκε, να πιστέψουν και σε εκείνη που δεν έχει ακόμη συμβεί ακόμη και οι πιο φιλόνεικοι. Διότι και σε όσους αποχωρίζονται για χάρη του όλα τους τα υπάρχοντα, υποσχέθηκε να δώσει εκατονταπλάσια στην παρούσα ζωή και ζωή αιώνια στη μέλλουσα, καθιστώντας τα μελλοντικά αξιόπιστα μέσα από όσα έχουν ήδη δοθεί.

ΣΤ΄. Αν, λοιπόν, δεν βάπτιζε με το Πνεύμα τους αποστόλους και όλους όσους το επιθυμούν καθημερινά, θα μπορούσες να αμφιβάλλεις και για εκείνα· αν όμως το μεγαλύτερο και φαινομενικά δυσκολότερο, το οποίο ξεπερνά κάθε λογική, και έχει γίνει και γίνεται κάθε μέρα, πώς ισχυρίζεσαι ότι το εύκολο και σύμφωνα με τη λογική γενόμενο δεν είναι αληθινό; Επειδή δηλαδή είπε ότι «Θα βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ», και με αυτό υποσχέθηκε μεγάλα αγαθά, για να μην εφησυχάσεις έχοντας απαλλαγεί από όλα τα προηγούμενα, πρόσθεσε το λιχνιστήρι και την κρίση που φανερώνεται μέσω αυτού. Διότι «Μη νομίσετε», λέει, «ότι αρκεί το βάπτισμα, αν μετά από αυτό γίνετε φαύλοι· διότι χρειαζόμαστε και αρετή και πολλή πνευματική φιλοσοφία». Γι' αυτόν τον λόγο, προς μεν τη χάρη και το λουτρό τούς ωθεί δια της απειλής της αξίνης· μετά δε τη χάρη, τους φοβίζει με το λιχνιστήρι και το άσβεστο πυρ. Και για τους προ του βαπτίσματος δεν κάνει καμία διάκριση, αλλά λέει απλώς: «Κάθε δέντρο που δεν κάνει καλό καρπό κόβεται», τιμωρώντας όλους τους απίστους· μετά το βάπτισμα, όμως, κάνει κάποιον διαχωρισμό, επειδή πολλοί από εκείνους που πίστεψαν επρόκειτο να επιδείξουν βίο ανάξιο της πίστεως. Ας μη γίνει, λοιπόν, κανείς άχυρο, ας μην παρασύρεται κανείς εύκολα από τον άνεμο, και ας μην είναι παραδομένος στις πονηρές επιθυμίες, παρασυρόμενος και διασκορπιζόμενος εύκολα από αυτές παντού.

Γιατί λοιπόν, ω κατηχούμενε, παραβλέπεις την ασφάλεια της ίδιας σου της ψυχής και, έχοντας αποδιώξει τον φόβο του θανάτου, μου επικαλείσαι τον χρόνο ως ισχυρό σύμμαχο; Πόσοι άνθρωποι, ενώ απολάμβαναν τις ηδονές του βίου και καυχιόνταν για τη ρώμη της σάρκας σαν να επρόκειτο για αμετάβλητη εξουσία, ακριβώς όπως το χώμα από τη λαίλαπα, αρπάχτηκαν ξαφνικά προς τον τάφο! Επομένως, επειδή δεν έχουμε τη δύναμη να καθορίσουμε εμείς οι ίδιοι τον χρόνο της ζωής μας, ας μην επισύρουμε τον φόβο του τέλους. Πόσους που αμέλησαν και προσδοκούσαν μακρόχρονη ζωή, τους έκανε ξαφνικά στάχτη κάποια πυρκαγιά; Πόσοι καταπλακώθηκαν από σεισμό; Πόσους τους κατάπιε η θάλασσα ενώ ταξίδευαν; Πόσους δέχθηκε ένα αιφνίδιο χάσμα της γης; Πόσους οδοιπόρους παρέσυραν ξαφνικά ποταμοί που πλημμύρισαν; Πόσοι χάθηκαν, πέφτοντας σε θηρία και ληστές; Πόσους θέρισε η μάχαιρα των πολέμων; Πόσους εξόντωσαν αιφνίδιες επιδρομές ασθενειών; Πόσοι, αποχωρισμένοι από την πατρίδα τους, δέχθηκαν το σύνθημα του θανάτου και δεν αξιώθηκαν ούτε μια κοινή ταφή; Δεν ακούς συνεχώς τον Δεσπότη που βοά και μηνύει την εγγύτητα του τέλους: «Η αξίνα βρίσκεται ήδη στη ρίζα των δέντρων»; Ποια είναι η αξίνα; Ο θάνατος. Ποια είναι η ρίζα; Η ζωή του ανθρώπου.

Επομένως, εάν κάποιος απορεί για ποιον λόγο γίνεται λόγος για θυμό και οργή όσον αφορά τον Θεό, πολύ περισσότερο θα απορήσει για αυτά. Εάν όμως αυτά δεν πρέπει να τα εκλαμβάνουμε όπως ακριβώς λέγονται, αλλά θεοπρεπώς, είναι ολοφάνερο ότι το ίδιο ισχύει και για τα περί θυμού και οργής· η δε υλικότητα των λέξεων αποσκοπεί στο να προσεγγίσει την πνευματική νωθρότητα των ακροατών. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν αρκέστηκε σε όσα ελέχθησαν, αλλά προχωρά ακόμη περισσότερο σε πιο ανθρώπινες εκφράσεις, αυξάνοντας τον φόβο. Διότι δεν τον παρουσιάζει μόνο να κρατάει ρομφαία, αλλά και να οπλίζεται. Επειδή, δηλαδή, δεν φοβάται κάποιος το ίδιο όταν ακούει ότι ακονίζεται η μάχαιρα και ότι το τόξο βρίσκεται στα χέρια, συγκλονίζει τη διάνοια των ακροατών μέσα από ανθρώπινα σχήματα, λέγοντας: «Το τόξο του τέντωσε και το ετοίμασε»· προκαλώντας φόβο στον ακροατή, ενώ ταυτόχρονα καταδεικνύει και τη μακροθυμία και την οργή. Διότι δεν είπε: «εκτόξευσε», ούτε «έπληξε», αλλά, «Τέντωσε και ετοίμασε»· δηλαδή, είναι έτοιμος για τη ρίψη. Και γιατί απορείς εάν στην Παλαιά Διαθήκη έχει ειπωθεί έτσι, από τη στιγμή που και στην Καινή ο Ιωάννης, απευθυνόμενος στους Ιουδαίους, λέει κάτι παρόμοιο; «Ήδη δε και η αξίνα κείται στη ρίζα των δέντρων». Τι λοιπόν; Ο Θεός μιμείται τον ξυλοκόπο που κόβει ξύλα με το τσεκούρι; Και πρέπει να εκλάβουμε κυριολεκτικά το τσεκούρι και τα ξύλα; Σε καμία περίπτωση· όπως ακριβώς δεν εκλαμβάνουμε κυριολεκτικά ούτε το άχυρο και το σιτάρι, όταν λέει: «Ο Οποίος κρατάει το φτυάρι στο χέρι του και θα καθαρίσει εντελώς το αλώνι του, και το μεν σιτάρι θα το συνάξει στην αποθήκη του, το δε άχυρο θα το κατακάψει με πυρ άσβεστο».

Περί μετανοίας. Λόγος Γ΄. Ας περιγράψουμε, αγαπητοί, τα φάρμακα της μετανοίας, ώστε να προστρέξουμε στο λιμάνι της σωτηρίας. Πληγωθήκαμε από την αμαρτία· ας θεραπευτούμε με τη μετάνοια. Μέσω της αμαρτίας ο διάβολος πλήγωσε· μέσω της μετανοίας ο Χριστός θεράπευσε. Εκείνος μέσω της αμαρτίας έριξε τις ρίζες του· ο Κύριος απέκοψε σύρριζα την αμαρτία με τον πέλεκυ της μετανοίας. Διότι ιδού, λέγει, ο πέλεκυς έχει τεθεί σε κάθε δέντρο. Κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά.

Τι σημαίνει το σίδερο που έπεσε στον Ιορδάνη από έναν εκ των υιών των προφητών, το οποίο ο προφήτης Ελισσαίος, ρίχνοντας ένα ξύλο, το έκανε να επιπλεύσει; Ο Ειρηναίος λέγει ότι ο προφήτης έδειξε έμπρακτα με την ανάσυρση του σιδήρου ότι τον στερεό λόγο του Θεού, τον οποίο αποβάλαμε από αμέλεια και δεν βρίσκουμε, θα τον ανακτήσουμε πάλι δια της οικονομίας του ξύλου. Το ότι εξάλλου ο λόγος του Θεού ομοιάζει με αξίνα το διδάσκει ο Ιωάννης ο Βαπτιστής λέγοντας «ήδη δε και η αξίνα κείται στη ρίζα των δένδρων», αλλά και ο Ιερεμίας λέγοντας «ο λόγος του Κυρίου είναι ως πέλεκυς που κόβει πέτρα».

Έπειτα, επειδή γενικά ο άνθρωπος είναι ανώτερος από το να πεθαίνει και να συντρίβεται, και χωρίς αυτό δεν ήταν δυνατόν να αναπλαστεί. Διότι ο μεν θάνατος ανήκει στο παλαιό κατασκεύασμα· και αυτός που υπόκειται στον θάνατο είναι εκείνος που προήλθε από το χώμα. «Διότι το τσεκούρι», λέει ο Ιωάννης, «βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων». Εκείνος όμως που έχει λουστεί φέρει ήδη τον νέο άνθρωπο. Πώς, λοιπόν, θα πεθάνει, αφού είναι ενωμένος με τον Αδάμ, ο οποίος δεν πεθαίνει πλέον; Και για ποιο λόγο θα πέθαινε, φέροντας ακόμη στην ψυχή του Εκείνον, για την απόκτηση του οποίου έπρεπε να πεθάνει;

Όσοι δε δεν συγκαταλέγονται σε καμία από τις προαναφερθείσες τάξεις πολιτείας, αλλά πέφτουν αλύπητα και δεν ανορθώνονται διόλου, αυτοί θα μπορούσαν να είναι εκείνοι για τους οποίους θεωρείται ότι παρομοιάζονται και με συκιά που ξηραίνεται και με αμπελώνα του οποίου ο φράκτης έχει καθαιρεθεί και είναι εκτεθειμένος σε αρπαγή από τους διαβάτες· μάλιστα δε, ότι αξίνα κείται στις ρίζες τους και έχουν καταδικαστεί να γίνουν τροφή του πυρός όπως το άχυρο και να κατακρημνιστούν στο εξώτερο σκότος, όπου υπάρχει βρυγμός των οδόντων και πλήθος σκωλήκων, σε απεριόριστη τιμωρία. Των ανθρώπων αυτών, όπως ακριβώς αποστρεφόμαστε τις απειλές και τις τιμωρίες τους, έτσι οφείλουμε να αποστρεφόμαστε και τις πράξεις και τις διανοήσεις τους, και να μην τρέμουμε μεν τη σκληρότητα των κολάσεων, αλλά να εμμένουμε στην επιτέλεση των αξιόποινων έργων. Διότι δεν είναι δυνατόν να αποφύγει κανείς την εμπειρία των ποινών απλώς και μόνο γνωρίζοντας ότι είναι φοβερές, αλλά, με την άσκηση ανώτερων έργων και με την ευσέβεια προς τα θεία δόγματα, και, αν τυχόν παραστεί ανάγκη, με τον υπέρτατο αγώνα, θα καταστούμε ανώτεροι των τιμωριών και δεν θα είμαστε ανάξιοι των ατελεύτητων βραβείων.