Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 3:14

Κάποιος πρεσβύτερος των Πατέων, αφού κοπίασε πολύ στις ερήμους και ζητούσε πλέον να ησυχάσει στο κοινόβιο, ρώτησε τον άλλον Γέροντα πώς πρέπει να αρχίσει την ησυχία. Απόκριση του Ιωάννη: Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής είπε στον Δεσπότη μας Χριστό τον Θεό: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;» Όμως καλά έπραξε η αγάπη σου που μας παιδαγωγεί μέσω της ταπείνωσης, ώστε έστω και έτσι να αισθανθούμε ντροπή και να ομολογήσουμε τα πάθη μας. «Διότι αναντίρρητα, το κατώτερο ευλογείται από το ανώτερο.» Εσύ, λοιπόν, οφείλεις να με θεραπεύσεις. Διότι εσύ είσαι και πρεσβύτερος, ιερέας του Θεού και πνευματικός ιατρός, ο οποίος, όταν καλείσαι να αλείψεις με έλαιο αυτούς που υποφέρουν και να τους θεραπεύσεις από τη σωματική ασθένεια, συνενώνεις με την άλειψη και την άφεση των αμαρτιών. Εγώ, λοιπόν, που δεν αξιώθηκα να ενταχθώ στον κλήρο λόγω της αναξιότητάς μου και επειδή το άνθος των λευκών μου τριχών δεν εμπόδισε τους νεανικούς μου λογισμούς, πώς μπορώ να συμβουλεύσω τον ανώτερό μου;

Κεφάλαιο Αʹ ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Τότε έρχεται ο Ιησούς από τη Γαλιλαία στον Ιορδάνη προς τον Ιωάννη, για να βαπτιστεί από αυτόν. Ο δε Ιωάννης τον εμπόδιζε, λέγοντας: Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε μένα;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΑ΄ Εάν επιβάλλεται ή εάν είναι ακίνδυνο να αποφεύγει κανείς κάτι από όσα έχουν προσταχθεί από τον Θεό, ή να εμποδίζει αυτόν που έχει λάβει την εντολή να την εκτελέσει, ή να ανέχεται όσους τον εμποδίζουν· προπαντός εάν αυτός που τον εμποδίζει είναι στενά συνδεδεμένος μαζί του, ή εάν ένας λογισμός που φαίνεται εύλογος αντιτίθεται στην προσταγή. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Εφόσον ο Κύριος λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», είναι φανερό ότι διδασκόμαστε τα πάντα με μεγαλύτερη ασφάλεια όταν φέρνουμε στη μνήμη μας τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον μονογενή Υιό του ζώντος Θεού, όταν ο Ιωάννης ο Βαπτιστής Τού είπε: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;» και Εκείνος του αποκρίθηκε: «Άφησέ το τώρα· διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη». Στην περίπτωση πάλι των μαθητών, όταν ο Πέτρος ευχήθηκε να αποτραπούν τα πάθη στην Ιερουσαλήμ, τα οποία ο ίδιος ο Κύριος είχε προφητεύσει ότι θα υποστεί, Εκείνος του μίλησε με αγανάκτηση: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά, μου είσαι σκάνδαλο· διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων». Και πάλι, όταν ο ίδιος ο Πέτρος αρνήθηκε τη διακονία παρακινούμενος από διάθεση σεβασμού προς τον Δεσπότη, ο Κύριος του είπε ξανά: «Εάν δεν σε νίψω, δεν έχεις μέρος μαζί μου». Εάν δε η ψυχή έχει ανάγκη να βοηθηθεί περισσότερο με παραδείγματα από τους συνανθρώπους μας, ας θυμηθούμε τον Απόστολο που λέει: «Τι κάνετε και κλαίτε, και συντρίβετε την καρδιά μου;»

Βλέπεις λοιπόν πώς θέτει υπεράνω κάθε γεννητού από γυναίκα εκείνον που βρίσκεται στη βασιλεία των ουρανών, έστω κι αν υστερεί από τον τέλειο; Και ας μην νομίζει κανείς ότι εμείς μειώνουμε τη δόξα ή την αρετή εκείνων των αγίων, ή ότι λέμε πως και οι πιο ασήμαντοι είναι ανώτεροί τους. Διότι δεν λέμε αυτό· αφού το κάλλος της δικής τους πολιτείας είναι ασύγκριτο. Αλλά για να το κατανοήσουμε με σαφήνεια, ας ερμηνεύσουμε με λίγα λόγια αυτό που ειπώθηκε από τον Σωτήρα μας. Μέγας ήταν όντως ο μακάριος Βαπτιστής, και εξαιρετικότατος σε κάθε αρετή, έχοντας πλέον φτάσει στα ίδια τα όρια της δικαιοσύνης που υπάρχει σε εμάς, ώστε να μην υπάρχει τίποτα ανώτερο. Αλλά αυτός που βρισκόταν σε αυτή την κατάσταση είχε ανάγκη τον Χριστό, λέγοντας: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι προς εμένα;» Βλέπεις πώς, αν και ήταν τέλειος, όσον αφορά τους ανθρώπους και τους γεννητούς από γυναίκες, παρακαλεί κατά κάποιον τρόπο να αναδημιουργηθεί και να αναγεννηθεί μέσω του Αγίου Πνεύματος; Βλέπεις πώς παραχωρεί την ανωτερότητα στους αναγεννημένους, με το να λέει ότι ο ίδιος έχει ακόμη ανάγκη από αυτό; Διότι, αν βρισκόταν σε καλύτερη μοίρα χωρίς να έχει βαπτιστεί, ποιος ο λόγος να παρακαλεί και να επιδιώκει να βαπτιστεί; Αν πάλι γνωρίζει ότι ο ίδιος θα βρεθεί σε καλύτερη κατάσταση όταν έρθει το βάπτισμα, πώς δεν θα αποδώσει την ανωτερότητα σε εκείνους που έχουν ήδη βαπτιστεί;

Έπειτα, αφού τον πρόβαλε σαν εικόνα της ενοικούσας αρετής, η οποία κατέχει το ύψιστο σημείο ανάμεσα στους γεννημένους από γυναίκες, του αντιπαραβάλλει το ανώτερο αγαθό: εκείνον που μόλις άγγιξε τη βασιλεία και αναγεννήθηκε σε Υιό του Θεού μέσω του Πνεύματος. Διότι ως βασιλεία των ουρανών ονομάζουμε τη δωρεά του Πνεύματος, σύμφωνα με το: «Η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας». Μεγαλύτερος, επομένως, από κάθε γεννημένο από γυναίκα είναι αυτός που έχει τιμηθεί με την αναγέννηση του Πνεύματος. Διότι οι μεν ονομάζονται ακόμη τέκνα της σάρκας, ενώ οι δε επιγράφουν ως πατέρα τους τον Θεό των όλων, μη ονομαζόμενοι πλέον γεννητοί από γυναίκες, όπως ο Ιωάννης και όσοι προηγήθηκαν αυτού, αλλά αναγεννημένοι από τον Θεό και έχοντας γίνει κοινωνοί της θείας φύσεως. Επομένως, ακόμη κι αν είμαστε κατώτεροι από εκείνους που έχουν κατορθώσει τη δικαιοσύνη του νόμου, αναφέρομαι βέβαια στην αγιότητα της ζωής, ωστόσο έχουμε βρεθεί σε ανώτερη κατάσταση χάρη στον Χριστό. Είναι δε αναγκαίο να θυμόμαστε ότι, αν και ο Βαπτιστής είχε τόσο μεγάλη αρετή, ομολογεί με σαφήνεια ότι έχει την ανάγκη του αγίου βαπτίσματος: «Εγώ γάρ», λέει, «έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα». Και δεν θα είχε τέτοια ανάγκη, εάν δεν υπήρχε σε αυτό κάτι περισσότερο, που να υπερβαίνει τη δικαιοσύνη του νόμου. Και εκείνο πάλι, ότι από τις ημέρες του Ιωάννη η βασιλεία των ουρανών αρπάζεται, δεν έχει λεχθεί με την έννοια ότι κανένας πριν από αυτόν δεν την άρπαξε. Διότι, πού αλήθεια θα χαθεί η ελπίδα των προφητών; Και τι θα κάνει ένας τόσο μεγάλος χορός αγίων, εάν πρόκειται να μείνει έξω από τη βασιλεία των ουρανών;

Διότι, όπως ακριβώς αυτά που βρίσκονται στις περιστροφές των κύκλων προχωρούν πάντοτε προς τα εμπρός, αποφεύγοντας τη θέση εκείνου που ακολουθεί και βρίσκεται από πίσω, έτσι και εμείς που διανύουμε το μέτρο του χρόνου, κατέχουμε πάντοτε μεγαλύτερο μερίδιο σε αυτόν σε σχέση με όσους έρχονται ύστερα. Επομένως, δεν θα υπερέχει ως προς αυτό ο Χριστός του αγίου Βαπτιστή· απομένει λοιπόν αναγκαστικά να πούμε ότι η υπεροχή Του έγκειται στην αγιότητα. Διότι πώς αλλιώς θα μπορούσε κανείς να επινοήσει τη μεταξύ τους υπεροχή; Αλλά αν τότε, δηλαδή κατά τον καιρό της Βασιλείας, θα φανεί ανώτερος, σημαίνει ότι τώρα είναι ίσος ή κατώτερος. Επειδή όμως, όπως είναι φυσικό, το να θεωρείται ο Χριστός κατώτερος του Ιωάννη είναι σκέψη ασεβών, θα του αποδώσουν επομένως ισότητα. Αλλά ας δουν ότι και αυτός ο συλλογισμός τους είναι αδύναμος. Διότι ποια ισότητα στον αγιασμό μπορεί να διατηρηθεί μεταξύ τους; Και πώς δεν θα υπερισχύσει ο Χριστός με ασύγκριτη υπεροχή, όταν βλέπεις τον μακάριο Ιωάννη να του λέει: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα;» Και αναντίρρητα, το κατώτερο ευλογείται και αγιάζεται από το ανώτερο.

ΑΛΛΟ. Ο Λόγος του Θεού, υποσχόμενος σε εμάς την άφεση μέσω της πίστεως, λέει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου, και δεν πρόκειται πλέον να τις θυμηθώ.» Επειδή δε ήταν ήδη παρών, και γεννήθηκε μέσω της αγίας Παρθένου, και εμφανίστηκε στη γη, όπως έχει γραφτεί, και συναναστρεφόταν με τους ανθρώπους, τον υποδεικνύει σε όσους τον έβλεπαν ο κήρυκας και πρόδρομος, και μάλιστα ο μακάριος Βαπτιστής λέει: «Ιδού ο αμνός του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου.» Εάν λοιπόν, σύμφωνα με κάποιους, ο Χριστός πρόκειται να γίνει ανώτερος του Ιωάννη στη βασιλεία των ουρανών, και τρέφει ελπίδες για αυτό το βραβείο, τότε προφανώς δεν βρισκόταν σε κατώτερη θέση, αλλά σε ισότητα, σύμφωνα με τη λογική. Έπειτα πώς εκείνοι που βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους, ώστε ο μεν ένας να μπορεί να αφαιρεί την αμαρτία του κόσμου και να το πράττει αυτό με απόλυτη εξουσία, ενώ ο άλλος να έχει ανάγκη από εκείνον που καθαρίζει και αγιάζει; «Διότι εγώ», λέει, «έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα». Επειδή όμως το ανώτερο δεν διακρίνεται σε αυτούς που έχουν ανάγκη από κάποιον, αλλά σε εκείνους που χορηγούν, και ο μεν, ως Θεός, συγχωρεί αμαρτίες, ενώ ο άλλος δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να το κάνει αυτό, άρα δεν είναι ίσος με εκείνον από τον οποίο διαφέρει τόσο πολύ.

Διότι οι μεν ονομάζονται ακόμη τέκνα της σάρκας, ενώ οι δε, έχοντας αναγνωρίσει τον Θεό των πάντων ως Πατέρα, προσεύχονται ως υιοί, λέγοντας: «Αββά, ο Πατήρ». Επομένως, λέγει, ακόμη κι αν ενυπάρχει σε κάποιον γεννημένο από γυναίκα η υπεροχή στα έργα, εντούτοις το σπουδαιότερο θα το έχει εκείνος που έχει κληθεί στη βασιλεία των ουρανών, λόγω του ότι δεν ονομάζεται πλέον υιός γυναίκας, αλλά γίνεται κοινωνός της θείας φύσης και ονομάζεται ήδη τέκνο του Θεού, έστω κι αν είναι μικρότερος από αυτούς που είναι τελειότεροι στην κατάσταση, και αν θεωρείται ακόμη μικρό και νεογέννητο βρέφος. Το ότι δε η διά του Πνεύματος αναγέννηση διαφέρει κατά πολύ από τα μέτρα του Ιωάννη ή και κάθε γεννημένου από γυναίκα, ο μάρτυρας δεν μας έρχεται απ' έξω, αλλά ο ίδιος θα εμφανιστεί λέγοντας προς τον Ιησού: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα». Διότι ιδού, αν και κατέχει την τελειότητα στην αρετή, ζητά τη χάρη της διά του Πνεύματος αναγέννησης, προκειμένου να ανέλθει μέσω αυτής σε κάτι ανώτερο από τον εαυτό του, και να μην είναι πλέον μόνο γεννημένος από γυναίκα, αλλά να αναμορφώνεται προς τη θεία ευγένεια. Την πίστη δε σε αυτό τη βεβαιώνει μάλιστα ο Σωτήρας: Δεν του είπε «έχεις την τελειότητα στα αγαθά και χωρίς τον αγιασμό του βαπτίσματος», αλλά, συγκατανεύοντας και συμφωνώντας ότι έχει πολύ μεγάλη ανάγκη από αυτό, διαφυλάσσει οικονομικώς τη χάρη για άλλον καιρό. Αυτό ακριβώς νομίζω ότι δηλώνει και το «Άφες άρτι».

Επομένως, πλένονταν από πριν, αν και ήταν αγιασμένοι σύμφωνα με τον νόμο, καθαρίζεται δε όχι βέβαια το καθαρό, αλλά το ρυπαρό και ακάθαρτο. Κάτι τέτοιο άλλωστε είπε και ο ίδιος ο Χριστός: «Εκείνος που έχει λουστεί δεν έχει ανάγκη παρά μόνο να νίψει τα πόδια του, διότι είναι καθαρός.» Γράφει επίσης και ο σοφότατος Παύλος, ότι είναι αδύνατον το αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρέσει αμαρτίες. Ατελής, λοιπόν, είναι ο νόμος ως προς τον αγιασμό, εάν δεν προστεθεί, σε όσους διψούν την οικειότητα με τον Θεό, το σωτήριο βάπτισμα. Γι' αυτόν τον λόγο και ο θεσπέσιος Ιωάννης, αν και ήταν άριστα στεφανωμένος με ύψιστα καυχήματα, και γνωρίζοντας πώς να προχωρήσει στην αρετή σε τέτοιο βαθμό ώστε να έχει ήδη φτάσει στο ανώτατο σημείο, παρακαλούσε να βαπτιστεί από τον Σωτήρα, λέγοντας: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα.» ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Τα χέρια και τα πόδια που νίβονται υποδηλώνουν την καθαρότητα και το ανόθευτο του έργου και της πορείας, τρόπον τινά, προς καθετί που πρέπει να πραχθεί. Όταν δε έχουμε εξασκηθεί σε αυτό, μας επιτρέπεται να εισέλθουμε στην εσωτερική σκηνή, να προσφέρουμε στον Θεό πνευματικές θυσίες, και να αφιερώνουμε κατά κάποιον τρόπο την ευωδία της ευαγγελικής πολιτείας ως θυμίαμα.

Άνοιξε τα αυτιά σου και άκουσε τη φωνή του προφήτη που λέει: «εγώ είμαι φωνή βοώντος εν τη ερήμω», άκουσε τον Πρόδρομο του Κυρίου, αυτόν που καταξιώθηκε να ονομαστεί άγγελος, αυτόν που από την κοιλιά της μητέρας του έλαβε Άγιο Πνεύμα και σκίρτησε κατά την είσοδο της Μαρίας προς την Ελισάβετ· ο οποίος, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά, αντιλήφθηκε την έλευση του ιδίου του Δεσπότη του και σκίρτησε· στον οποίο δόθηκε το μήνυμα του προκηρύγματος και η ετοιμασία της οδού του Κυρίου· πείσου σε αυτόν, και δεν θα ξεπέσεις από τον σκοπό της αλήθειας. Ιδού, λοιπόν, ο ίδιος μαρτυρεί, λέγοντας πρώτα απ' όλα, αφού αναγνώρισε τον Δεσπότη του, ότι «εγώ έχω ανάγκη από εσένα, και εσύ έρχεσαι προς εμένα;», και όταν ο Σωτήρας είπε «άφησέ τα αυτά τώρα, διότι έτσι πρέπει να εκπληρωθεί κάθε δικαιοσύνη», και αφού Εκείνος βαπτίστηκε από αυτόν, όπως λέει το θείο Ευαγγέλιο, «μαρτύρησε ο Ιωάννης λέγοντας ότι άνοιξαν οι ουρανοί, και είδα το Άγιο Πνεύμα να κατέρχεται με μορφή περιστεριού και να έρχεται πάνω του. Και ακούστηκε φωνή από τον ουρανό: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα». Επάνω ήταν ο Πατέρας, ω φιλόνεικε, από επάνω ερχόταν η φωνή. Εάν λοιπόν η φωνή ερχόταν από επάνω, ξεκαθάρισέ μου τη διαστρεβλωμένη σου σκέψη. Σε ποιον έλεγε ο Πατέρας «αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευδόκησα»; Και ποιος ήταν αυτός; Και γιατί το Πνεύμα κατήλθε με μορφή περιστεριού, παρόλο που δεν είχε φορέσει σώμα;

Διότι έπρεπε να μάθουμε από πού θα αρχίσει τη διδασκαλία του· και υποδηλώνει ότι η αρχή του θα γίνει από έναν ποταμό. Αυτόν τον ποταμό παρουσιάζει το Ευαγγέλιο λέγοντας: «Τότε έρχεται ο Ιησούς από τη Γαλιλαία στον Ιορδάνη προς τον Ιωάννη, για να βαπτιστεί από αυτόν. Εκείνος όμως τον εμπόδιζε, λέγοντας: Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι προς εμένα; Αποκρινόμενος δε του είπε: Άφησέ το τώρα· διότι έτσι είναι πρέπον να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη.» Τότε, μετά τη βάπτισή του, «Άνοιξαν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να καταβαίνει σαν περιστέρι και να έρχεται επάνω του. Και ακούστηκε φωνή από τους ουρανούς να λέει: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα.» Διότι από τότε άρχισε να γίνεται γνωστή η κυριότητά του. Κατά παράδοξο δε τρόπο τον ποταμό αυτόν μνημονεύει και ο προφήτης Ησαΐας, φέρνοντας το χαρμόσυνο άγγελμα στην έρημο, στην οποία κήρυττε ο Ιωάννης ο Βαπτιστής. Φώναζε, λοιπόν, λέγοντας: «Ευφράνσου, έρημε διψασμένη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο· και θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη.» Διότι, για ποιον λόγο ένας τόσο σπουδαίος προφήτης δεν μνημονεύει κάποιον άλλο ποταμό, παρά τον ίδιο τον Ιορδάνη και την έρημο γύρω από αυτόν; Και γιατί εξαγγέλλει ευφροσύνη και αγαλλίαση για την έρημο του Ιορδάνη, και όχι για την Ιερουσαλήμ, ούτε για την υπόλοιπη Ιουδαία;

ΙΕ΄. Όμως ο Ιωάννης βαπτίζει, και ο Ιησούς προσέρχεται· ίσως για να αγιάσει και τον ίδιο τον βαπτιστή· αλλά το πιο φανερό, για να ενταφιάσει στο νερό ολόκληρο τον παλαιό Αδάμ. Και πριν από αυτά και εξαιτίας αυτών, για να αγιάσει τον Ιορδάνη· ώστε, όπως ακριβώς ήταν πνεύμα και σάρκα, έτσι να φέρει την τελείωση με το Πνεύμα και το νερό. Ο Βαπτιστής δεν το δέχεται· ο Ιησούς επιμένει· «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα», λέει ο λύχνος στον Ήλιο, η φωνή στον Λόγο, ο φίλος στον Νυμφίο, ο ανώτερος απ' όλους τους γεννημένους από γυναίκες στον Πρωτότοκο όλης της κτίσεως, εκείνος που σκίρτησε από τη μήτρα σε εκείνον που προσκυνήθηκε μέσα στη μήτρα, αυτός που προέτρεξε και πρόκειται να προτρέξει, σε αυτόν που φανερώθηκε και πρόκειται να φανερωθεί. «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα»· πρόσθεσε μάλιστα και το, για χάρη σου. Διότι γνώριζε ότι επρόκειτο να βαπτιστεί με το μαρτύριο· ή ότι, όπως ο Πέτρος, δεν επρόκειτο να καθαριστεί μόνο στα πόδια. «Και εσύ έρχεσαι σε μένα;»

Προς τα πλήθη, λοιπόν, τέτοια έλεγε ο Ιωάννης, και πριν έρθει ο Κύριος στον Ιορδάνη και αφότου ήρθε. Βλέποντάς Τον όμως να υποκύπτει, ο ίδιος ένιωσε δέος και «Τον εμπόδιζε λέγοντάς Του: εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα»· διότι, έχοντας γεννηθεί από το παλαιό σπέρμα και όντας κληρονόμος εκείνου του πταίσματος και του μιάσματος που προήλθε από αυτό, έχω και εγώ ανάγκη από τη δική Σου κάθαρση· και Εσύ, που σαρκώθηκες χωρίς σπορά από την αγία Παρθένο και που ως Θεός είσαι ο μόνος αναμάρτητος, έρχεσαι σε εμένα, Δέσποτα; Εκείνος, όμως, διατάζοντας ως δεσπότης τον δούλο, λέει: «Άφες άρτι». Πρόσθεσε δε το «άρτι», επειδή μετά τη βάπτιση του Κυρίου ολόκληρος εκείνος ο χώρος έγινε επίσης πνευματική κολυμβήθρα, και μαζί με τον Ιωάννη περιέλαβε και όλους τους άλλους, καθώς η θεία χάρη εκχεόταν σε όλους σαν από πηγή από εκείνο το προσκυνητό σώμα, περιλούζοντας όλους τους αξίους, φωτίζοντάς τους θεϊκά και λυτρώνοντάς τους από την προγονική κατάρα.

Αυτός ο λαός έσπευδε σωρηδόν προς την πηγή του βαπτίσματος και μετά από αυτούς ο ίδιος ο Λυτρωτής, επιθυμώντας να ακολουθήσει ως ποιμένας τα πρόβατα και να μετάσχει στην πηγή την οποία ο ίδιος φανέρωσε στους αμνούς. Τα δάχτυλα του Βαπτιστή πάλλονταν, τα χέρια του μούδιαζαν, κάθε τμήμα της στολής του από το κεφάλι μέχρι τα πόδια έτρεμε. Και μη μπορώντας ούτε να φέρει αντίρρηση ως δούλος προς τον Δεσπότη, ούτε έχοντας τη δύναμη να διακονήσει ένα τόσο μεγάλο πρόσταγμα, δεν τολμούσε να αρνηθεί σε εκείνον που πρόσταζε τόσο μεγάλα πράγματα. «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι προς εμένα;» Πώς, λέει, να πλύνω τον καθαρό; Με ποιον τρόπο να κρατήσω τον αχώρητο; Πώς να λευκάνω το φως; Πώς να καθαρίσω τον ήλιο; Τι ανάγκη έχει το χέρι μου; Τι σου χρειάζεται η γλώσσα την οποία εσύ ο ίδιος έπλασες;

«Άραγε δεν γνωρίζεις για ποιον λόγο ήρθα;» «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι προς εμένα;» Μήπως «συνελήφθης σε ανομίες», όπως εγώ; Μήπως «σε αμαρτίες σε κυοφόρησε η μητέρα σου» ή προήλθε από σπέρμα η γέννησή σου;

Έρχεται ο ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι ικανός να βαστάξω τα υποδήματα· αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ. Εγώ είμαι υποτελής, αυτός όμως είναι αυτεξούσιος· εγώ είμαι ένοχος αμαρτιών, αυτός όμως είναι αφαιρετής των αμαρτιών· εγώ παραβαίνω τον νόμο, αυτός όμως φωταγωγεί τη χάρη· εγώ κατηχώ ως δούλος, αυτός όμως κρίνει ως δεσπότης· εγώ έχω το έδαφος για κλίνη, αυτός έχει τον ουρανό· εγώ βαπτίζω βάπτισμα μετανοίας, αυτός όμως δωρίζει χάρισμα υιοθεσίας. «Αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ». Τι προσηλώνεστε σε εμένα; «Δεν είμαι εγώ ο Χριστός». Ενώ ο Ιωάννης έλεγε αυτά προς το πλήθος, και ενώ ο λαός προσδοκούσε να δει κάποιο παράδοξο θέαμα με τα σωματικά του μάτια, και ο διάβολος καταπλησσόταν από την τόσο μεγάλη μαρτυρία του Ιωάννη, ιδού, προσέρχεται ο Κύριος λιτός, μόνος, γυμνός, απροστάτευτος, έχοντας ως ένδυμα το ανθρώπινο σώμα, κρύβοντας δε το αξίωμα της θεότητας, ώστε να διαφύγει την πανουργία του δράκοντα. Και όχι μόνο προσήλθε στον Ιωάννη ως Κύριος δίχως τη βασιλική δορυφορία, αλλά και ως απλός άνθρωπος υπόχρεος αμαρτιών έκλινε το κεφάλι του για να βαπτιστεί από τον Ιωάννη. Γι' αυτό ο Ιωάννης, βλέποντας την τόσο μεγάλη ταπεινοφροσύνη και μένοντας έκθαμβος μπροστά στο γεγονός, άρχισε να τον εμποδίζει λέγοντας, όπως μόλις ακούσατε: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;». Τι κάνεις, ω Δέσποτα;

Δογματίζεις ασυνήθιστα. Άλλα διακήρυξα και άλλα πράττεις. Άλλα άκουσε ο διάβολος και άλλα κατανοεί. Βάπτισέ με με το πυρ της θεότητος. Γιατί περιμένεις το ύδωρ; Φώτισε με το πνεύμα. Γιατί στρέφεσαι στο κτίσμα; Βάπτισέ με, τον βαπτιστή, για να γίνει γνωστή η υπεροχή σου. Εγώ, Δέσποτα, βαπτίζω βάπτισμα μετανοίας, και όσους προσέρχονται σε εμένα είναι αδύνατον να τους βαπτίσω, εάν δεν εξομολογηθούν τις αμαρτίες τους. Ας υποθέσουμε ότι σε βαπτίζω, τι έχεις να εξομολογηθείς; Είσαι αυτός που αφαιρεί τις αμαρτίες και θέλεις να βαπτιστείς το βάπτισμα της μετανοίας; Ακόμη και αν εγώ τολμήσω να σε βαπτίσω, ο Ιορδάνης δεν τολμά να πλησιάσει. «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;» Τι απαντά λοιπόν ο Κύριος σε αυτόν; «Άφησέ τα προς το παρόν, διότι έτσι αρμόζει σε εμάς να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη». «Άφησέ τα προς το παρόν», Ιωάννη, δεν είσαι σοφότερος από εμένα. Εσύ βλέπεις ως άνθρωπος, εγώ ως Θεός προγνωρίζω. Πρώτα πρέπει να πράξω και έπειτα να διδάξω. Δεν πράττω τίποτα το απρεπές, διότι έχω περιβληθεί την ευπρέπεια. Απορείς, ω Ιωάννη, που δεν ήλθα με το αξίωμά μου; Διότι σε έναν απλό άνθρωπο δεν ταιριάζει η βασιλική πορφύρα, ενώ στον βασιλιά ταιριάζει το στρατιωτικό σχήμα. Εναντίον τυράννου ήλθα, δεν ήλθα προς φίλο. «Άφησέ τα προς το παρόν, διότι έτσι αρμόζει σε εμάς να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη».

Τι συμβαίνει λοιπόν; Έρχεται για να βαπτιστεί· και του λέει ο Ιωάννης: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και έρχεσαι εσύ σε μένα;» Δεν γνώριζε ο Ιωάννης (πρόσεξε με ακρίβεια τον λόγο) ότι ο διάβολος ήταν εκεί παρών. Και από πού προκύπτει αυτό, εγώ θα σας το πω. Διότι μαζί με το βάπτισμα έρχεται και ο πειρασμός του διαβόλου· ήταν παρών και έβλεπε τα όσα συνέβαιναν. Διότι, όταν δει κάτι το παράδοξο, αμέσως εκείνος αγρυπνεί ενάντια στη σωτηρία του ανθρώπου.

Αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και πυρ. Εκείνες τις ημέρες προσέρχεται ο Ιησούς για να βαπτιστεί από τον Ιωάννη. Και του λέει ο Ιωάννης: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;». Ευγνώμων δούλος που αναγνωρίζει τη φιλανθρωπία του Δεσπότη. Τι είναι αυτό το πρωτοφανές και παράδοξο; «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;». Πάλι ο Χριστός λέει: «Επίτρεψέ το τώρα. Εσύ δεν βλέπεις αυτό που βλέπω εγώ· δεν γνωρίζεις ποιος στέκεται εδώ. Ο εχθρός, ο διάβολος. Σιώπα, για να μην το αντιληφθεί αυτός. Ήρθα για να παλέψω μαζί του. Γι' αυτό δεν προσήλθα με γυμνή τη θεότητα· γι' αυτό περιβλήθηκα τη δική σας σάρκα, ώστε βλέποντάς με γυμνό να μη φύγει. Άπλωσα σαγήνη. Μην τρομάξεις το θήραμα. Άπλωσα δίχτυα.»

«Μην κάνεις να ξεφύγει το θήραμα.» Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας, το εκπλήρωσε. «Γι’ αυτό γεννήθηκα από γυναίκα· ντύθηκα τη σάρκα. Με βλέπεις ως άνθρωπο και λες: "Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα"; Αποδέχομαι την καλή σου προαίρεση, αλλά δεν είναι καιρός να αποκαλυφθούν τα απόρρητα των μυστηρίων· διεξάγεται πόλεμος που ιχνηλατεί τον εχθρό. Άφησέ το τώρα· θα έρθει καιρός, όταν θα με διακηρύξεις. Τώρα εκπλήρωσε την οικονομία. Ακόμη και αν εσύ φύγεις από τη ζωή αποκεφαλιζόμενος, το αίμα σου όμως θα αφήσει φωνή. Άφησέ το τώρα· θα στείλω κάποιον με το ίδιο όνομα με εσένα να λέει: "Εν αρχή ην ο Λόγος". Αλλά τώρα, δεν είναι καιρός για αυτά τα λόγια· τώρα υπάρχει ανάγκη καταβάσεως, ανάγκη οικονομίας, συγκαταβάσεως, καλύμματος, για να κυνηγήσουμε το θήραμα, για να το εξολοθρεύσουμε, για να το πνίξουμε. Άφησέ το τώρα, διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη.» Τότε τον αφήνει ο ευγνώμων δούλος, και υπακούει, εκπληρώνοντας την υπακοή και προς τα δύο. «Αυτό σου φαίνεται ορθό;», δεν περιεργάστηκε το ζήτημα. Γιατί; Ας ακούσουν οι αιρετικοί τον ευαγγελιστή. Δεν ζήτησε εξηγήσεις. «"Αυτό σου φαίνεται ορθό;", δεν το περιεργάζομαι.» Έτσι και στον Αβραάμ: «Σφάξε τον υιό σου.» Αντιφατικά τα λόγια, αλλά ο ευγνώμων δούλος υπακούει. Έτσι και αυτός εδώ λέει: «Δεν βαπτίζω»· ο δε Ιησούς του απαντά: «Άφησέ το τώρα· διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη.»

Και τι έκανε ο Ιωάννης; Τον εμπόδιζε λέγοντας: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, εγώ που έχασα το φως, και εσύ έρχεσαι σε μένα; Εγώ έχω ανάγκη, που είμαι υπόδικος του άδη· εγώ έχω ανάγκη, που ο ίδιος έκλεισα τον παράδεισο για τον εαυτό μου· εγώ έχω ανάγκη, που με μια βρώση κατάπια τον θάνατο· εγώ έχω ανάγκη, που εξαιτίας μιας πλευράς έγινα ολόκληρος νεκρός· εγώ έχω ανάγκη, που εξαιτίας ενός ξύλου άναψα τη φωτιά της γέεννας· εγώ έχω ανάγκη, που με ιδρώτα και μόχθο τρώω τον άρτο μου· εγώ έχω ανάγκη, που σε ανάγκασα να γίνεις για χάρη μου αυτό ακριβώς που είμαι εγώ· εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε μένα;»

Προς τη γη έρχεται η πηγή; Ο γεωργός προς το φυτό; Ο κεραμέας προς το σκεύος; Ο βασιλιάς προς τον αιχμάλωτο; Τι κάνεις εδώ, Δέσποτα; Εσύ έρχεσαι προς εμένα, που φοβούμενος τη φωνή σου κρύφτηκα στον παράδεισο; Εσύ έρχεσαι προς εμένα, εσύ που κατοικείς στον Πατέρα και γεννήθηκες από Παρθένο;

Εσύ έρχεσαι προς εμένα, εσύ που βρίσκεσαι εντός του Πατρός, τον οποίο δεν βλέπουν τα Χερουβίμ και τον αντικρίζει ο πλανημένος; Εσύ έρχεσαι προς εμένα, τον οποίο όταν αντίκρισε η κάμινος, μετατράπηκε σε πηγή για τους παίδες; Εσύ έρχεσαι προς εμένα, εσύ που έτρεψες σε φυγή τη θάλασσα; Εσύ δε, ω θάλασσα, τι είδες και έφυγες; Τον Θεό να βαπτίζεται από το ίδιο του το πλάσμα;

«Και εσύ, ω ποταμέ Ιορδάνη, πώς ανέστρεψες προς τα πίσω τη φυσική σου ροή; Επειδή ο αναμάρτητος χειροθετείται από αμαρτωλό άνθρωπο;» Ενώ δε ο Ιωάννης εμπόδιζε τον Δεσπότη, Εκείνος αποκρίθηκε και του είπε: «Άφησε τώρα. Από άνθρωπο γεννήθηκα, από άνθρωπο βαπτίζομαι, αφού έγινα άνθρωπος, για να σώσω τον άνθρωπο.»

Και πρώτα από όλα τα λόγια του Ιωάννη, τα οποία είναι γεμάτα έκπληξη: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε μένα;». Απέβαλε, λέει, ενώπιόν μου το σχήμα εκείνου που βαπτίζεται· άφησε την προσποίηση εκείνου που έχει ανάγκη καθαρμού. Εκείνα που από τη φύση σου χαρίζεις, μην προσποιείσαι ότι τα δανείζεσαι· ως προς τον δικό σου πλούτο σε αυτά, μην παριστάνεις τον φτωχό. Με εσένα παρόντα, δεν έχω δεξί χέρι κατάλληλο για να βαπτίζει, αλλά κεφάλι που έχει ανάγκη να βαπτιστεί. Δεν γνωρίζω να πλένω τις ηλιακές ακτίνες· διότι δεν είναι στη φύση του ήλιου να φωτίζεται από λυχνάρι· ο πηλός δεν καθαρίζει την πηγή.

Αυτό, λοιπόν, το ταπεινό θέαμα της παρουσίας του Χριστού, όταν το αντίκρισε ο Βαπτιστής Ιωάννης, ενάντια σε κάθε του προσδοκία, ζαλίστηκε, απόρησε και εξεπλάγη· αναζητούσε γύρω του τόπο διαφυγής, θέλοντας να δραπετεύσει, και δεν έβρισκε· διότι κρατούνταν και συγκρατούνταν αοράτως· και φώναζε προς τον Κύριο που τον συγκρατούσε, λέγοντας: Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα; Τι κάνεις, Δέσποτα; Γιατί με παραδίδεις στα πλήθη να θανατωθώ; Τώρα τα πλήθη θα με λιθοβολήσουν ως ψεύτη· διότι εγώ κήρυξα σπουδαία πράγματα για εσένα, και εσύ έχεις έρθει απλός και άγνωστος. Τι κάνεις, Δέσποτα; Και στον ουρανό Υιός βασιλέως, και στη γη Υιός βασιλέως· και πουθενά βασιλικό σκήπτρο; Δείξε το μεγαλείο σου· γιατί έχεις προσέλθει μόνος και απλός; Πού είναι το πλήθος των αγγέλων σου; Πού είναι το τάγμα των αρχαγγέλων; Πού είναι η λειτουργία των εξαπτέρυγων Χερουβίμ; Πού είναι το λιχνιστήρι; Πού είναι το πυρ; Πού είναι το Άγιο Πνεύμα σου; Τον Μωυσή τον δόξασας, του παρουσίασες φωτεινή νεφέλη, του ετοίμασες πύρινο στύλο να προπορεύεται, έκανες το πρόσωπό του να αστράφτει από αγγελική δόξα, τον δούλο τον περιέβαλες με τόση δόξα, και εσύ, ο Δεσπότης, ερχόμενος με κοινή μορφή, υποκλίνεις την κεφαλή σε εμένα; Σήκωσε την κεφαλή σου, είσαι η κεφαλή των πάντων· δείξε αυτό που είσαι· έδειξες τα ταπεινά, δείξε και τα υψηλά· βάπτισε τους παρόντες, και προ πάντων εμένα. Γιατί θέλεις να βαπτιστείς;

Δεν απλώνω τα χέρια μου· αρνούνται την επαφή, μουδιάζουν, συστέλλονται· αυτό που δεν διδάχθηκαν να κρατούν, δεν το δέχονται. Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα; Γνωρίζω ποιος είσαι, και γνωρίζεις ότι σε ξέρω. Γιατί κρύβεσαι από εμένα που σε γνωρίζω; Ενώ βρισκόμουν ασφαλισμένος στην κοιλιά της μητέρας μου, και μη βρίσκοντας διέξοδο πριν την ώρα μου, απλώς σε αντίκρισα να κυοφορείσαι από εκείνην που διατηρείται στη ζωή από εσένα· σε αναγνώρισα, και μη βρίσκοντας πώς να μιλήσω, δανείστηκα το στόμα της μητέρας μου και φώναξα μέσω αυτής λέγοντας τα δικά μου λόγια: «Από πού μου γίνεται αυτή η τιμή, να έλθει η μητέρα του Κυρίου μου σε εμένα;». Εκεί δεν γελάστηκα, και εδώ δεν σε αναγνωρίζω; Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα; Ο δε Κύριος του αποκρίθηκε, όπως μόλις άκουσες: Άφησέ το τώρα· διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη. Άφησέ το τώρα· δεν γνωρίζεις τι λες· εγώ γνωρίζω το έργο που επιτελώ. Ζητάς να σου αποκαλυφθεί η δόξα της θεότητάς μου· δεν είναι κατάλληλος ο καιρός· όλα είναι καλά στον καιρό τους. Εσύ λες την αλήθεια, αλλά δεν σε πιστεύουν· διότι άπιστο είναι το έθνος των Ιουδαίων· δεν τους ονόμασες εσύ γεννήματα οχιών; Πώς λοιπόν θέλεις να αποκαλυφθώ σε αυτούς; Δεν δέχονται τη μαρτυρία σου για εμένα· σε υποπτεύονται από καχυποψία, επειδή είσαι πρόδρομος. Άφησέ το τώρα, θα λάβουν μεγαλύτερη μαρτυρία. Άφησέ το τώρα· διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη.

Ήλθε η πηγή της ζωής προς μια σταγόνα που βαπτίζει, ο ποταμός του Θεού προς έναν ελάχιστο ρύακα, το πέλαγος της σωτηρίας προς έναν παροδικό οχετό· διότι αυτό ακριβώς ήταν ο Χριστός, ερχόμενος προς τον Ιωάννη. Γι' αυτό και ορθώς ο Βαπτιστής τον εμπόδιζε λέγοντας: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι προς εμένα;». «Εγώ», λέει, «έχω ανάγκη το δικό σου φως, και εσύ προσέρχεσαι σε εμένα;»

Πες μου, είναι φαύλος; Και τι σημαίνει αυτό; Μήπως αυτός που δεν είναι φαύλος σου χαρίζει από μόνος του τα μεγάλα αγαθά; Σε καμία περίπτωση· τα πάντα ενεργούνται σύμφωνα με τη δική σου πίστη. Ούτε ο δίκαιος θα σε ωφελήσει σε κάτι, αν εσύ δεν είσαι πιστός, ούτε ο φαύλος θα σε βλάψει σε κάτι, αν είσαι πιστός. Ο Θεός ενήργησε μέσω βοδιών στην περίπτωση της κιβωτού, όταν θέλησε να σώσει τον λαό. Μήπως λοιπόν ο βίος του ιερέα, μήπως η αρετή του συμβάλλει τόσο πολύ; Τα χαρίσματα που δίνει ο Θεός δεν είναι τέτοια ώστε να κατορθώνονται από την ιερατική αρετή· το παν είναι έργο της χάριτος. Έργο του ιερέα είναι μόνο να ανοίξει το στόμα του, ενώ τα πάντα τα απεργάζεται ο Θεός· αυτός εκπληρώνει μόνο ένα σύμβολο. Αναλογίσου πόσο μεγάλη είναι η απόσταση μεταξύ του Ιωάννη και του Ιησού· διότι άκουσε τον Ιωάννη να λέει: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα», και, «Δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματος». Αλλά όμως, μολονότι ήταν τόσο μεγάλη η διαφορά, κατήλθε και το Πνεύμα, το οποίο δεν διέθετε από μόνος του ο Ιωάννης. Διότι, «από το πλήρωμά Του», λέει, «εμείς όλοι λάβαμε». Εντούτοις, πριν βαπτιστεί, δεν κατήλθε το Πνεύμα· και βεβαίως δεν ήταν ο Ιωάννης αυτός που το έκανε να κατέλθει. Γιατί λοιπόν συμβαίνει αυτό; Για να μάθεις ότι ο ιερέας εκπληρώνει ένα σύμβολο. Κανένας άνθρωπος δεν απέχει τόσο πολύ από άλλον άνθρωπο, όσο απέχει ο Ιωάννης από τον Ιησού· αλλά ωστόσο επάνω Του κατήλθε το Πνεύμα, για να μάθεις ότι τα πάντα τα απεργάζεται ο Θεός, ότι τα πάντα τα κάνει ο Θεός.

Διότι, για εκείνον που έλεγε στους άλλους, «Κάντε καρπό άξιο της μετανοίας», άκουσε τι λέει σε Αυτόν: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε μένα;» Και το έλεγε αυτό φανερώνοντας ότι δεν προσήλθε σε αυτόν για την ίδια ανάγκη που προσέρχονταν οι πολλοί· και ότι απέχει τόσο πολύ από το να βαπτίζεται γι' αυτόν τον λόγο, αφού ήταν κατά πολύ ανώτερος και από τον ίδιο τον Βαπτιστή, και ασυγκρίτως καθαρότερος. Για ποιον λόγο λοιπόν βαπτιζόταν, αν δεν το έκανε ούτε για μετάνοια, ούτε για άφεση αμαρτιών, ούτε για χορηγία του Πνεύματος; Για δύο άλλες αιτίες, εκ των οποίων τη μία την αναφέρει ο μαθητής, και την άλλη την είπε ο Ίδιος προς τον Ιωάννη. Ποια λέει λοιπόν ο Ιωάννης ότι είναι η αιτία αυτού του βαπτίσματος; Το να γίνει γνωστός στους πολλούς, όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος, ότι δηλαδή ο Ιωάννης τέλεσε βάπτισμα μετανοίας, προκειμένου να πιστέψουν σε εκείνον που θα ερχόταν μετά από αυτόν· αυτό ήταν το κατόρθωμα του βαπτίσματος.

Αλλά και για μία άλλη αιτία, την οποία αναφέρει ο ίδιος· ποια είναι λοιπόν αυτή; Όταν ο Ιωάννης είπε: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτισθώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι προς εμένα;», εκείνος αποκρίθηκε λέγοντας: «Άφησε τώρα, διότι έτσι είναι πρέπον σε εμάς να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη».

γ'. Από αυτό, λοιπόν, μας γίνεται φανερό ότι και εκείνα τα θαύματα, τα οποία υποστηρίζουν ότι έκανε ο Χριστός κατά την παιδική του ηλικία, είναι ψευδή και επινοήματα κάποιων που τα παρενέβαλαν. Διότι, εάν είχε αρχίσει να θαυματουργεί από την πρώτη παιδική του ηλικία, ούτε ο Ιωάννης θα τον αγνοούσε, ούτε το υπόλοιπο πλήθος θα είχε ανάγκη από διδάσκαλο που θα τους τον φανέρωνε. Τώρα όμως ο ίδιος λέει ότι για αυτόν τον λόγο παρουσιάστηκε, «για να φανερωθεί στον Ισραήλ»· και για αυτό έλεγε πάλι: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα». Αργότερα δε, επειδή πληροφορήθηκε σαφέστερα, τον κήρυττε στα πλήθη λέγοντας: «Αυτός ήταν για τον οποίο είπα: Οπίσω μου έρχεται άνδρας, ο οποίος έχει προηγηθεί από εμένα», διότι «Εκείνος που με έστειλε να βαπτίζω με νερό» –και με έστειλε ακριβώς για αυτόν τον λόγο, «για να φανερωθεί στον Ισραήλ»– ο Ίδιος του τον αποκάλυψε και πριν από την κάθοδο του Πνεύματος. Γι' αυτό και προτού εμφανιστεί, έλεγε: «Οπίσω μου έρχεται Εκείνος, ο οποίος έχει προηγηθεί από εμένα». Δεν τον γνώριζε, λοιπόν, προτού να έλθει στον Ιορδάνη και να τους βαπτίζει όλους, αλλά όταν επρόκειτο να βαπτιστεί, τότε τον αναγνώρισε· και τούτο, διότι ο Πατέρας τον αποκάλυψε στον Προφήτη, και το Πνεύμα τον υπέδειξε, την ώρα που βαπτιζόταν, στους Ιουδαίους, για χάρη των οποίων άλλωστε πραγματοποιήθηκε και η κάθοδος του Πνεύματος.

Επειδή, πώς τον εμπόδιζε λέγοντας: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα»; Και πώς έλεγε τέτοια λόγια για εκείνον; Πώς λοιπόν δεν πίστεψαν οι Ιουδαίοι, ρωτάει κανείς; Διότι δεν είδε μόνο ο Ιωάννης το Πνεύμα υπό μορφή περιστεράς. Διότι, ακόμη κι αν το είδαν, τέτοια γεγονότα δεν απαιτούν μόνο τα σωματικά μάτια, αλλά πριν από αυτά την πνευματική όραση της διανοίας, ώστε να μη θεωρήσει κανείς το γεγονός ως απατηλή φαντασία. Αν λοιπόν, βλέποντάς τον να θαυματουργεί, και να αγγίζει με τα ίδια του τα χέρια τους ασθενείς και τους νεκρούς, και με αυτόν τον τρόπο να τους επαναφέρει στη ζωή και στην υγεία, είχαν τόσο πολύ μεθύσει από τον φθόνο ώστε να ισχυρίζονται τα αντίθετα από αυτά που έβλεπαν· πώς θα απέβαλλαν την απιστία τους μόνο από την επιφοίτηση του Πνεύματος; Κάποιοι μάλιστα λένε ότι δεν το είδαν καν όλοι τους, παρά μόνο ο Ιωάννης και όσοι είχαν πιο αγαθή διάθεση. Διότι, έστω κι αν ήταν δυνατόν να δει κανείς με τα αισθητά μάτια το Πνεύμα να κατέρχεται υπό μορφή περιστεράς, ωστόσο δεν ήταν εξαιτίας αυτού απολύτως αναγκαίο να είναι το γεγονός ολοφάνερο σε όλους.

Γι' αυτόν τον λόγο και όταν παρουσιάστηκε μπροστά του τον εμποδίζει λέγοντας: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;». Επειδή, βέβαια, το βάπτισμα ήταν βάπτισμα μετανοίας και παρακινούσε στην καταδίκη των αμαρτημάτων, για να μην νομίσει κανείς ότι και Αυτός έρχεται στον Ιορδάνη με τέτοιο φρόνημα, το προλαβαίνει ονομάζοντάς τον Αμνό και λυτρωτή από κάθε αμαρτία της οικουμένης. Διότι Αυτός που μπορούσε να εξαλείψει τα αμαρτήματα ολόκληρου του ανθρωπίνου γένους, πολύ περισσότερο ήταν ο ίδιος αναμάρτητος. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν είπε: «Να ο αναμάρτητος»· αλλά κάτι που ήταν πολύ ανώτερο: «Ο αίρων την αμαρτία του κόσμου»· ώστε μαζί με τούτο να δεχθείς και εκείνο με απόλυτη βεβαιότητα, και αφού το δεχθείς να κατανοήσεις ότι προσέρχεται στο βάπτισμα εκπληρώνοντας άλλους σκοπούς της θείας οικονομίας. Γι' αυτό, όταν ήλθε προς αυτόν, του έλεγε: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;». Και δεν είπε: «Και εσύ βαπτίζεσαι από εμένα;», διότι φοβήθηκε να πει κάτι τέτοιο· αλλά τι;

Διότι εκείνος που πρόκειται να δώσει μαρτυρία για άλλους, πρέπει πρώτα ο ίδιος να είναι αξιόπιστος. Εσύ δεν έλεγες: «Δεν είμαι ικανός να λύσω τον ιμάντα του υποδήματός του»; Εσύ δεν έλεγες: «Δεν τον γνώριζα, αλλά εκείνος που με έστειλε να βαπτίζω με νερό, εκείνος μου είπε: Πάνω σε όποιον δεις το Πνεύμα να κατεβαίνει και να παραμένει σε αυτόν, αυτός είναι που βαπτίζει εν Πνεύματι Αγίω»; Δεν είδες το Πνεύμα με μορφή περιστεράς; Δεν άκουσες τη φωνή; Δεν τον εμπόδιζες λέγοντας: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα»; Δεν έλεγες και στους μαθητές: «Εκείνος πρέπει να αυξάνεται, ενώ εγώ να ελαττώνομαι»;

Πώς, λοιπόν, εσύ, ο χορηγός της παρούσας και της μέλλουσας ζωής, εισέρχεσαι στα φτωχά αυτά ρεύματα; Όλοι οι άλλοι που βαπτίζονται από εμένα, ακούν αυτά από εμένα: «Μετανοείτε, διότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», και πιστέψτε στον Κύριο Ιησού Χριστό, τον Μονογενή Υιό του Θεού. Αλλά, καθώς εσύ βαπτίζεσαι, τι να πω; Τι να εκφωνήσω; Να πω, «Μετανόησε»; Και ποιος θα δεχτεί τη μετάνοιά σου; Διότι ποιος άλλος Θεός είναι ανώτερός σου; Να πω, «Μετανόησε, διότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών»; Και να ευαγγελιστώ στη Βασιλεία τη βασιλεία; Και να μιλήσω σε εσένα για εσένα; Αγνοείς άραγε αυτό που εκ φύσεως είσαι; Δεν γνωρίζεις τη βασιλεία των ουρανών, την οποία κατήλθες από τους ουρανούς για να φέρεις στους ανθρώπους; Να πω σε εσένα: «Πίστεψε στον Κύριο Ιησού Χριστό»; Να παραγγείλω σε εσένα να πιστέψεις στον ίδιο σου τον εαυτό; Και ποιος ποτέ έχει συμβουλευτεί να πιστέψει στον εαυτό του; Διότι εκείνος που προσέρχεται πρέπει να πιστεύει ότι υπάρχει Θεός· εσύ όμως είσαι Θεός, και Υιός του Θεού, έστω κι αν κατά το φαινόμενο είσαι άνθρωπος, και είναι δίκαιο να σε πιστεύουν όλοι. Αλλά μήπως να πω σε εσένα: «Πίστεψε στον Πατέρα σου»; Πότε, άραγε, φάνηκες άπιστος και πολέμιος προς τον Πατέρα; Και πότε χωρίστηκες από τη θεότητα του Θεού που σε γέννησε; Τι, λοιπόν, να πω σε εσένα; «Πίστεψε στο Άγιο Πνεύμα»; Αλλά αυτό υπάρχει μέσα σου και μαζί με εσένα. Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;

Τι να κάνω; Τι να πράξω; Και σε τρέμω, Δέσποτα, και σε ποθώ· και δεν τολμώ να φύγω, και δεν έχω το θάρρος να πλησιάσω· και φρίττω να δώσω το βάπτισμα, και επιποθώ να λάβω αγιασμό. Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα· εγώ έχω διδαχθεί να σε προσκυνώ, όχι να σε βαπτίζω· εγώ μάλλον υποκλίνω τον αυχένα μου στη δική σου δεξιά. Ευλόγησέ με, εσύ που ευλογείς τα έτη των δικαίων· κάνε με να σκιρτήσω από αγαλλίαση σήμερα στα ρείθρα του Ιορδάνη, όπως με έκανες παλαιότερα να σκιρτήσω μέσα στα μητρικά σπλάχνα. Ναι, λέγει ο Δεσπότης, ω Βαπτιστά, θαυμάζω την ευλάβειά σου, αλλά επιζητώ την ευπείθειά σου.

«Έτρωγε», λέει, «ακρίδες και άγριο μέλι». Αναφέρεται στους Ιουδαίους που αποσκιρτούν από τον νόμο και τις εντολές, όπως λέει η Γραφή: «Αναπήδησε σαν τον αττέλαβο ο σύμμικτος λαός σου, ή σαν την ακρίδα πάνω στον φράχτη σε ημέρα παγωνιάς. Ανέτειλε ο ήλιος και αναπήδησε μακριά, και δεν γνώρισε πλέον τον τόπο της». Και «άγριο μέλι», διότι οι Ιουδαίοι εξαγρίωσαν τη γλυκύτητα του νόμου με την παράβαση των εντολών. «Τότε», λέει, «προσέρχεται σε αυτόν ο Ιησούς, στον Ιορδάνη, για να βαπτιστεί από αυτόν. Εκείνος όμως τον εμπόδιζε, λέγοντας: “Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;”». Αποκρινόμενος δε ο Ιησούς του είπε: «Άφησε τώρα· πρέπει να γίνεις μάρτυρας της φωνής που στέλνεται σε εμένα τώρα· διότι έτσι είναι πρέπον να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη. Πρέπει να διδάξω ότι: Εάν κάποιος δεν αναγεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών. Πρέπει, λοιπόν, πρώτα να πράξω και έπειτα να διδάξω, ώστε να μην έχουν οι Ιουδαίοι την πρόφαση: “Εσύ που διδάσκεις τους άλλους, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις;”. Άφησε τώρα· διότι πρέπει να επαληθευτεί ο λόγος του καρτερόψυχου Ιώβ, που λέει: “Ουδείς είναι καθαρός από ρύπο, ακόμη κι αν η ζωή του είναι μόνο μία ημέρα”· πρέπει να αποπλύνω την παλαιά αμαρτία του σώματος· πρέπει να ανακαινίσω με το Πνεύμα την ψυχή, και με το ύδωρ το σώμα».

Διότι αυτά και τα παρόμοια με αυτά μάς λέγει ο Σωτήρας μέσω αυτού του λόγου της μετανοίας, και αυτά είναι αρκετά για τη μετάνοια όσων επιθυμούν να την ελκύσουν. Και ελάτε λοιπόν, ας ατενίσουμε νοερώς προς τον Ιορδάνη, στο μέτρο του εφικτού για εμάς, και ας παρατηρήσουμε νοερώς τον Δεσπότη να στέκεται εκεί στα ρείθρα μαζί με τον Πρόδρομο· και του μεν Δεσπότη ας δοξάσουμε την άπειρη οικονομία και συγκατάβαση, του δε δούλου ας μιμηθούμε την υψοποιό, αξιοθαύμαστη και μακάρια ταπείνωση. Διότι αυτός που πριν από λίγο έλεγε ότι δεν είναι ικανός να βαστάξει τα δεσποτικά υποδήματα και που θεωρούσε τον εαυτό του ανάξιο να αγγίξει και να λύσει τους ιμάντες τους, διακηρύσσοντάς το αυτό ξεκάθαρα στα πλήθη, δες τον να προτρέπεται να χειροθετήσει τη δεσποτική κορυφή. Τι είναι λοιπόν αυτό; Ο δούλος προς τον Δεσπότη; Έχει αλλάξει και ανατραπεί η τάξη, ώστε ο δούλος να βαπτίσει τον Δεσπότη, και όχι μάλλον ο Δεσπότης να βαπτίσει επάξια τον δούλο; «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα;». Διότι όσα προηγουμένως μαρτύρησα για εσένα, Δέσποτα, αναιρούνται πλέον· επειδή κήρυξα στα πλήθη ότι θα βαπτιστούν από εσένα «με Πνεύμα Άγιο και πυρ», αλλά και ρητώς δήλωσα ότι δεν είμαι άξιος, Δέσποτα, ούτε να λύσω ούτε να βαστάξω τα υποδήματά σου. Και ποιος άραγε από όσους σε βλέπουν τώρα να βαπτίζεσαι από εμένα δεν θα σε μειώσει, Δέσποτα;

Σταμάτα λοιπόν, Σωτήρα, και μη με επιβαρύνεις. Μου αρκεί που αξιώθηκα να σε δω. Μου είναι αρκετό αν με αποκαλέσεις πρόδρομό σου, διότι εσύ είσαι το απρόσιτο φως. Ζητώ να σου παραχωρήσω το αξίωμα του βαπτιστή, διότι αυτό σε σένα αρμόζει. Επειδή εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, εσύ όμως έρχεσαι σε εμένα και, προλαβαίνοντας, ζητάς αυτά που εγώ επιθυμώ να ζητήσω από εσένα.