Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 3:17

Άνοιξε τα αυτιά σου και άκουσε τη φωνή του προφήτη που λέει: «εγώ είμαι φωνή βοώντος εν τη ερήμω», άκουσε τον Πρόδρομο του Κυρίου, αυτόν που καταξιώθηκε να ονομαστεί άγγελος, αυτόν που από την κοιλιά της μητέρας του έλαβε Άγιο Πνεύμα και σκίρτησε κατά την είσοδο της Μαρίας προς την Ελισάβετ· ο οποίος, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά, αντιλήφθηκε την έλευση του ιδίου του Δεσπότη του και σκίρτησε· στον οποίο δόθηκε το μήνυμα του προκηρύγματος και η ετοιμασία της οδού του Κυρίου· πείσου σε αυτόν, και δεν θα ξεπέσεις από τον σκοπό της αλήθειας. Ιδού, λοιπόν, ο ίδιος μαρτυρεί, λέγοντας πρώτα απ' όλα, αφού αναγνώρισε τον Δεσπότη του, ότι «εγώ έχω ανάγκη από εσένα, και εσύ έρχεσαι προς εμένα;», και όταν ο Σωτήρας είπε «άφησέ τα αυτά τώρα, διότι έτσι πρέπει να εκπληρωθεί κάθε δικαιοσύνη», και αφού Εκείνος βαπτίστηκε από αυτόν, όπως λέει το θείο Ευαγγέλιο, «μαρτύρησε ο Ιωάννης λέγοντας ότι άνοιξαν οι ουρανοί, και είδα το Άγιο Πνεύμα να κατέρχεται με μορφή περιστεριού και να έρχεται πάνω του. Και ακούστηκε φωνή από τον ουρανό: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα». Επάνω ήταν ο Πατέρας, ω φιλόνεικε, από επάνω ερχόταν η φωνή. Εάν λοιπόν η φωνή ερχόταν από επάνω, ξεκαθάρισέ μου τη διαστρεβλωμένη σου σκέψη. Σε ποιον έλεγε ο Πατέρας «αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευδόκησα»; Και ποιος ήταν αυτός; Και γιατί το Πνεύμα κατήλθε με μορφή περιστεριού, παρόλο που δεν είχε φορέσει σώμα;

Διότι, όταν εννοούμε τον Θεό ως Πατέρα, Τον εννοούμε ως Πατέρα Θεού· και όταν εννοούμε τον Υιό του Θεού, εννοούμε Αυτόν που αποκαλείται Υιός του Θεού ως Θεό και όμοιο κατά τη φύση με Εκείνον του Οποίου νοείται Υιός. Το «αγέννητο» όμως δεν λέγεται αγέννητο ενός γεννητού, ούτε το «γεννητό» λέγεται γεννητό ενός αγεννήτου. 20. Επειδή, λοιπόν, οι όροι του αγεννήτου και του γεννητού ούτε δηλώνουν τη μεταξύ τους σχέση ούτε φανερώνουν από κοινού τη φύση, αλλά εξισώνουν την ιδιότητα του Υιού με τα υπόλοιπα δημιουργήματα, δεν πρόκειται να αποδεχθούμε τα ονόματα αυτά εξαιτίας της μεθόδευσης που οδηγεί στην ασέβεια, αλλά πάντοτε θα χρησιμοποιούμε με ιεροπρέπεια τα ονόματα του Πατρός και του Υιού. Πρώτον μεν, διότι εμείς που κληθήκαμε από τα έθνη δεν βαπτιστήκαμε στο όνομα του αγεννήτου και του γεννητού, αλλά εις το όνομα του Πατρός και του Υιού· έπειτα, διότι πουθενά δεν διαπιστώνεται ο Υιός να έχει αποκαλέσει τον δικό Του Πατέρα αγέννητο, αλλά πάντοτε αποκαλούσε τον Θεό Πατέρα, και πάντοτε τον Εαυτό Του Υιό του Θεού, (πρέπει να παραθέσουμε λίγα χωρία) καθώς Τον ακούμε να λέει: «Εάν με αγαπούσατε, θα χαιρόσασταν που πορεύομαι προς τον Πατέρα μου», και «Σε Εκείνον τον οποίο ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς οργίζεστε επειδή είπα, είμαι Υιός του Θεού;», και «Εγώ εξήλθα από τον Πατέρα και έχω έλθει· εξήλθα από τον Πατέρα και ήλθα στον κόσμο· πάλι αφήνω τον κόσμο και πορεύομαι προς τον Πατέρα». Το ίδιο φανερώνει και η ομολογία του Πέτρου: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού», και ο Πατέρας από ψηλά: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός».

Και ούτε είναι δυνατόν να τηρείται η εντολή του Κυρίου, εάν δεν προηγείται η αγάπη του Θεού («διότι, εάν με αγαπάτε», λέγει, «τις εντολές μου θα τηρήσετε»), ούτε να φωτιστούν οι οφθαλμοί και η καρδιά, εάν δεν τα φωτίζει η εντολή («διότι η εντολή του Κυρίου», λέγει, «είναι λαμπρή και φωτίζει τους οφθαλμούς»), αλλά ούτε και λόγο αλήθειας να εκφέρει κανείς, εάν δεν έχει μέσα του τον Χριστό να ομιλεί, σύμφωνα με εκείνον που λέει «εάν ζητάτε απόδειξη του Χριστού που ομιλεί μέσα μου», ή μάλλον όχι μόνο που ομιλεί, αλλά και που ελεεί. («Ας έλθει, διότι λέγει, το έλεός σου και το σωτήριό σου σε εμένα, και θα αποκριθώ με λόγο σε εκείνους που με ονειδίζουν»·) πράγμα το οποίο δεν θα μπορούσε να υπάρξει, εάν κανείς δεν «εκζητήσει τα δικαιώματά σου». Διότι, για όσους δεν έχουν αυτή τη διάθεση, η ντροπή κατά τους ονειδισμούς είναι μόνο κατ' επίφαση, ώστε να μην μπορούν να πουν «αφαίρεσε από εμένα τον ονειδισμό και την εξουδένωση»· αντίθετα, αφαιρείται από το στόμα τους ο λόγος της αλήθειας· ώστε να μην απομένει τίποτε περισσότερο σε εκείνον που προσεύχεται παρά το «μην αφαιρέσεις από το στόμα μου τον λόγο της αλήθειας». 30. Πότε όμως γίνεται αυτό; Όταν δεν φυλάξει κανείς τον νόμο διαπαντός· όταν δεν πορευθεί κανείς σε ευρυχωρία. «Διότι πρέπει να πλατυνθεί η καρδιά», εάν πρόκειται κανείς να χωρέσει τον Χριστό που «εμπεριπατεί» μέσα της, του Οποίου τη δόξα δεν τη διηγούνται άνθρωποι, αλλά οι ουρανοί («διότι οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού»), ή μάλλον ο ίδιος ο Πατέρας, λέγοντας «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα».

Από αυτά αποδεικνύεται ότι προς όλους μεν τους άλλους ο Λόγος ήλθε χάριν της προφητείας, από τη Μαρία όμως ο ίδιος ο Λόγος, αφού προσέλαβε σάρκα, προήλθε ως άνθρωπος, όντας κατά τη φύση και την ουσία Λόγος του Θεού, αλλά γενόμενος άνθρωπος «κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ» και από τη σάρκα της Μαρίας, όπως είπε ο Παύλος. Αυτόν υποδείκνυε και ο Πατέρας στον Ιορδάνη και στο όρος, λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Αυτόν οι μεν Αρειανοί τον αρνήθηκαν, εμείς όμως τον αναγνωρίζουμε και τον προσκυνούμε, χωρίς να διαχωρίζουμε τον Υιό και τον Λόγο, αλλά γνωρίζοντας ότι ο ίδιος ο Λόγος είναι ο Υιός, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα και εμείς ελευθερωθήκαμε. Γι' αυτό και απορήσαμε πώς προέκυψε ανάμεσά σας φιλονικία για τόσο προφανή ζητήματα. Αλλά, δόξα τω Θεώ, όσο λυπηθήκαμε διαβάζοντας τα υπομνήματα, τόσο χαρήκαμε με την κατάληξή τους. Διότι αποχώρησαν εν ομονοία και ειρήνευσαν πάνω στην ομολογία της ευσεβούς και ορθοδόξου πίστεως. Αυτό λοιπόν παρακίνησε και εμένα, αφού πρώτα το σκέφθηκα πολύ, να γράψω αυτά τα λίγα, αναλογιζόμενος μήπως τυχόν εξαιτίας της σιωπής προκληθεί λύπη αντί για χαρά σε εκείνους που, με τη συμφωνία τους, μας έδωσαν αφορμή να χαρούμε.

Ας προστεθεί σε αυτά και το επισφράγισμα όλων: το σωτήριο Ευαγγέλιο φανέρωνε από ψηλά στους ανθρώπους τον Αγαπητό με τη φωνή του Πατέρα, η οποία βροντοφώναζε: «Αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευδόκησα». Εφόσον λοιπόν έχουν αποδειχθεί τόσα πολλά σχετικά με τον Αγαπητό, θα πρέπει να είναι πλέον σαφής και αναντίρρητη η προκείμενη προφητεία, η οποία αναφέρει στην επιγραφή: «Ωδή υπέρ του Αγαπητού». Το ότι δε αυτός ήταν ο Χριστός, ο οποίος είναι διαφορετικός πρόσωπο από τον Πατέρα που τον έχρισε, το απέδειξε στη συνέχεια ο λόγος μέσα στον ίδιο τον ψαλμό. Αυτά λοιπόν ας ειπωθούν σχετικά με την επιγραφή· τα όσα ακολουθούν τα εξιστορεί πάλι ο προφητικός χορός, αυτός που εξιστόρησε και τα προηγούμενα.

Γι' αυτό ονομάστηκε Κύριος των δυνάμεων. Και ποιος ήταν ο Αγαπητός του Θεού παρά ο Μονογενής Υιός του Θεού; Στον οποίο έδωσε μαρτυρία η πατρική φωνή λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα». Αυτός, λοιπόν, ο βασιλιάς των δυνάμεων του Αγαπητού, όπως ακριβώς χορηγούσε τις ευεργεσίες του στις επουράνιες δυνάμεις, έτσι και σε όσους ευαγγελίζονται επί της γης δίνει τον ευαγγελικό λόγο με πολλή δύναμη. Και αυτές οι ίδιες οι επί της γης στρατιές ήταν δικές του και δυνάμεις δικές του. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει λεχθεί: «Οι βασιλείς των στρατιών αγαπήθηκαν» ή έγιναν αγαπητοί. Σε αυτούς, όμως, δώρισε και ένα άλλο χάρισμα· και αυτό ήταν το να διαμοιράζουν λάφυρα για την ωραιότητα του οίκου. Ωραιότητα, βέβαια, του οίκου θα μπορούσαν να είναι τα τάγματα που διαπρέπουν στην Εκκλησία του Θεού· τα οποία ομολογεί κάποιος ότι τα επιθύμησε, λέγοντας: «Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου και τον τόπο του σκηνώματος της δόξας σου». Και πάλι: «Ένα πράγμα ζήτησα από τον Κύριο, και αυτό θα επιδιώξω, το να κατοικώ στον οίκο του Κυρίου όλες τις ημέρες της ζωής μου, για να βλέπω την τερπνότητα του Κυρίου και να επισκέπτομαι τον ναό του». Τα Άγια των αγίων, λοιπόν, θα μπορούσαν να είναι η τερπνότητα και η ωραιότητα του οίκου του Θεού. Και αυτά είναι τα τάγματα της Εκκλησίας του Θεού που διαλάμπουν με σωφροσύνη και αγνεία, με δικαιοσύνη και με τις υπόλοιπες αρετές.

«Θεέ μου, κατά το πλήθος του ελέους σου εισάκουσέ με». Διότι, αν και κάποτε άλλοτε η δική σου φωνή, του Πατέρα, μαρτύρησε λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Αλλά τώρα προπάντων είναι καιρός ευδοκίας· γι' αυτό ικετεύω, στο πλήθος του ελέους σου να με εισακούσεις, και με την αλήθεια της σωτηρίας σου να με σώσεις. Διότι δεν ζητώ ανθρώπινη σωτηρία, αλλά την αληθινή. Και τέτοια είναι η προερχόμενη από εσένα, σύμφωνα με την οποία ικετεύω να σωθώ από τον πηλό, για να μην καταβυθιστώ. Ποιον πηλό όμως, παρά αυτόν για τον οποίο έλεγα προηγουμένως: «Βυθίστηκα σε λάσπη βυθού, και δεν υπάρχει στήριγμα;» Διότι η λάσπη του βυθού που αναφέρθηκε προηγουμένως, εδώ ονομάστηκε πηλός. Υποδηλώνει δε μέσω αυτών τη διάλυση του σώματος κατά τον θάνατο, για την οποία σε άλλο σημείο έλεγε: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει φθορά». Εκείνοι λοιπόν που κρατήθηκαν από τον θάνατο, αφού υπέμειναν τη φθορά και περιήλθαν σε φθορά, και παρέμειναν σε αυτήν, καταβυθίστηκαν στον πηλό. Εγώ όμως, αν και κατήλθα κενώνοντας τον εαυτό μου μέχρι αυτού του σημείου, εντούτοις ικετεύω λέγοντας: «Σώσε με από τον πηλό, για να μην καταβυθιστώ». Και τα όσα αναφέρονται στη συνέχεια παρουσιάζουν τις δυνάμεις που βρίσκονται μέσα στον ίδιο τον θάνατο, από τις οποίες εύχεται να λυτρωθεί λέγοντας: «Είθε να λυτρωθώ από εκείνους που με μισούν και από τα βάθη των υδάτων».

Διότι έπρεπε να μάθουμε από πού θα αρχίσει τη διδασκαλία του· και υποδηλώνει ότι η αρχή του θα γίνει από έναν ποταμό. Αυτόν τον ποταμό παρουσιάζει το Ευαγγέλιο λέγοντας: «Τότε έρχεται ο Ιησούς από τη Γαλιλαία στον Ιορδάνη προς τον Ιωάννη, για να βαπτιστεί από αυτόν. Εκείνος όμως τον εμπόδιζε, λέγοντας: Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι προς εμένα; Αποκρινόμενος δε του είπε: Άφησέ το τώρα· διότι έτσι είναι πρέπον να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη.» Τότε, μετά τη βάπτισή του, «Άνοιξαν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να καταβαίνει σαν περιστέρι και να έρχεται επάνω του. Και ακούστηκε φωνή από τους ουρανούς να λέει: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα.» Διότι από τότε άρχισε να γίνεται γνωστή η κυριότητά του. Κατά παράδοξο δε τρόπο τον ποταμό αυτόν μνημονεύει και ο προφήτης Ησαΐας, φέρνοντας το χαρμόσυνο άγγελμα στην έρημο, στην οποία κήρυττε ο Ιωάννης ο Βαπτιστής. Φώναζε, λοιπόν, λέγοντας: «Ευφράνσου, έρημε διψασμένη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο· και θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη.» Διότι, για ποιον λόγο ένας τόσο σπουδαίος προφήτης δεν μνημονεύει κάποιον άλλο ποταμό, παρά τον ίδιο τον Ιορδάνη και την έρημο γύρω από αυτόν; Και γιατί εξαγγέλλει ευφροσύνη και αγαλλίαση για την έρημο του Ιορδάνη, και όχι για την Ιερουσαλήμ, ούτε για την υπόλοιπη Ιουδαία;

Θεωρώ δε ότι αυτές οι αόρατες και αντίπαλες δυνάμεις, που βρίσκονται κάτω από ολόκληρο τον ουρανό, συγκεντρώθηκαν όλες μαζικά εναντίον του, θορυβημένες από τη φωνή που απευθύνθηκε προς αυτόν, όταν το Άγιο Πνεύμα κατέβαινε πάνω του με μορφή περιστεριού, και ακούστηκε η φωνή από ψηλά να λέει: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα». Ακούγοντας λοιπόν αυτή τη φωνή και βλέποντας τον άνθρωπο, ο οποίος αναδείχθηκε από το Άγιο Πνεύμα μέσω του περιστεριού, να ονομάζεται Υιός Θεού, ούτε μπορούσαν να απιστήσουν στη φωνή, ούτε, καθώς έβλεπαν τον άνθρωπο ντυμένο με σάρκα, μπορούσαν να πιστέψουν ότι αυτός είναι ο αγαπητός του Θεού. Γι' αυτό, βλέποντας ένα παράδοξο γεγονός και μια νέα ανθρώπινη φύση, ανέμεναν ότι οι δικές τους ενέργειες θα καταλύονταν από μια ανώτερη δύναμη. Έτσι, του επιτέθηκαν, ενώ εκείνος είχε παραδώσει τον εαυτό του με μεγάλη προθυμία σε όλους τους πειρασμούς, τους οποίους καταδέχθηκε για τη σωτηρία των ανθρώπων.

Ψ. ΙΒ΄. Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμήθηκα· μικρή θλίψη ήταν για εμάς η παιδαγωγία σου· και όπως η γυναίκα που κοιλοπονά πλησιάζει να γεννήσει, και εξαιτίας των ωδινών της κραύγασε, έτσι γίναμε εμείς για τον αγαπητό σου. Αναφέρεται κάποια επιγραφή στους Ψαλμούς «υπέρ του αγαπητού»· και πάλι έχει ειπωθεί, «ο βασιλιάς των δυνάμεων του αγαπητού»· αποδεικνύεται δε στα χωρία αυτά ότι αυτός που ονομάζεται αγαπητός του Θεού δεν είναι άλλος από τον Χριστό. Για τον λόγο αυτό επισημάναμε τη λέξη «αγαπητός» και στο προκείμενο χωρίο, θεωρώντας ότι πρόκειται ακριβώς για εκείνον τον οποίο και φωνή από τον ουρανό σαφώς ανακήρυξε λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα».

Σημείωσε πρώτον ότι αναγνωρίζει τον αγαπητό του Θεού· δεύτερον ότι, με το «εις σύνεσιν», προτρέπει τον ακροατή στην κατανόηση όσων πρόκειται να λεχθούν· τρίτον, το «υπέρ των αλλοιωθησομένων» έχει ειπωθεί για πάρα πολλούς λόγους: τόσο εξαιτίας της αλλοίωσης του υποδηλούμενου αγαπητού από Θεό σε άνθρωπο, όσο και εξαιτίας της αποκατάστασής του στον Θεό που ακολούθησε μετά τη μεταβολή του ως ανθρώπου, αλλά επιπλέον και εξαιτίας εκείνων που μέσω της διδασκαλίας του επρόκειτο πολύ σύντομα να μεταστραφούν από την πλάνη στον τρόπο της ευσέβειας. Ως «αγαπητό» δε του επί πάντων Θεού, ποιον άλλον θα μπορούσε κανείς να ονομάσει, παρά εκείνον που είναι πολύ ανώτερος των αγγέλων, των πνευμάτων και κάθε λογικής ουσίας, τον μονογενή και «πρωτότοκο πάσης κτίσεως», για τον οποίο μόλις προηγουμένως, σύμφωνα με τα όσα προλέχθηκαν, μάθαμε ότι είναι η σοφία του Θεού και γέννημα που έλαβε υπόσταση προ παντός αιώνος; Διότι σαφέστατα τον Σωτήρα και Κύριό μας ανακήρυξε αγαπητό του Πατρός η φωνή που ήχησε σύμφωνα με όσα είναι γεγραμμένα στα ευαγγέλια: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα». Αυτόν ακριβώς, λοιπόν, υποδηλώνει και ο παρών ψαλμός, ο οποίος φέρει την επιγραφή «υπέρ του αγαπητού», και στη συνέχεια προσθέτει τα εξής: «Ανέβλυσε η καρδιά μου λόγο αγαθό, αναγγέλλω εγώ τα έργα μου στον βασιλιά· η γλώσσα μου είναι γραφίδα ταχυγράφου γραμματέα. Είσαι ωραιότερος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων».

Εκτός τούτων, η προφητεία αναφέρει ότι στην έρημο που υποδείχθηκε θα δοθεί η δόξα του Λιβάνου και η τιμή του Καρμήλου. Και ποια είναι «η δόξα του Λιβάνου» παρά η λατρεία που τελείται μέσω των θυσιών σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή; Την οποία απέρριψε ο Θεός μέσω της προφητείας που λέει «γιατί μου φέρετε λιβάνι από τη Σαβά;» και «τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας;», και μετέθεσε στην έρημο του Ιορδάνη τη δόξα της Ιερουσαλήμ, καθώς ο ευσεβής τρόπος ζωής άρχισε να εφαρμόζεται όχι πλέον στην Ιερουσαλήμ, αλλά στην έρημο, από την εποχή του Ιωάννη. Ομοίως δε και «η τιμή» του νόμου και των πιο σωματικών διατάξεων που θεσπίστηκαν σύμφωνα με αυτόν, έχει δοθεί στην έρημο του Ιορδάνη για την προαναφερθείσα αιτία: επειδή όσοι είχαν ανάγκη από θεραπεία της ψυχής δεν κατέφευγαν πλέον στην Ιερουσαλήμ, αλλά στη λεγόμενη έρημο, εξαιτίας της άφεσης των αμαρτιών που κηρυσσόταν σε αυτήν. Θεωρώ, εξάλλου, ότι και η παρουσία του Σωτήρα μας στο βάπτισμα φανερώνεται μέσω του χωρίου «και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου και το μεγαλείο του Θεού». Διότι τότε ακριβώς φανερώθηκε η δόξα του Σωτήρα μας, όταν «αφού βαπτίστηκε, ανέβηκε από το νερό, και ανοίχτηκαν σε αυτόν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να κατεβαίνει σαν περιστέρι και να μένει πάνω του», τότε που ακούστηκε και «φωνή από τους ουρανούς να λέει: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα».

Και πάλι προσθέτει, ώστε, όπως είπα, να καταστήσει τον άνθρωπο, ο οποίος προηγουμένως είχε εξαπατηθεί από τον διάβολο, ικανό να νικήσει πάλι ο ίδιος τον διάβολο. Για τον λόγο αυτόν προσέλαβε τον άνθρωπο, ώστε στη συνέχεια να τον προετοιμάσει να λάβει την απαρχή της εξουσίας. Και προσθέτει ακόμη λέγοντας, διότι αυτός είναι ο αγαπητός, ο άνθρωπος που ενώθηκε με τον Λόγο, για τον οποίο ο ευαγγελιστής είπε: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Και πάλι επισημαίνει ότι ο Λόγος του αόρατου Θεού επρόκειτο να γεννηθεί μέσω Παρθένου και να προσλάβει την ανθρώπινη σάρκα, έτσι ώστε, καταπολεμώντας μέσω αυτής τον διάβολο που προηγουμένως είχε κατισχύσει επί του ανθρώπου, να τον καταστήσει όχι μόνο άφθαρτο και αθάνατο, αλλά και σύνθρονο με τον Θεό στους ουρανούς. Όλα αυτά είναι αναγκαίο να τα διατηρούμε στη μνήμη μας εξαιτίας όσων πρόκειται να ειπωθούν από τον ίδιο τον Μάρκελλο εναντίον της σάρκας την οποία προσέλαβε ο Λόγος του Θεού. Διότι, σαν να είχε λησμονήσει όλα αυτά που ο ίδιος εξέθεσε, επιφέρει ένα τέλος ούτε αίσιο ούτε ευσεβές στο σωτήριο σώμα. Επιπλέον όλων αυτών, σαν να είχε κατορθώσει να αποδείξει τα προηγούμενα, προσπαθεί να δείξει ότι και το «ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη» αναφέρεται στη σάρκα.

Όταν δε εισάγει τη θεολογία για αυτόν, τον διαχωρίζει από όλα τα υπόλοιπα και τον αναγνωρίζει ως Κύριο, Δεσπότη, Δημιουργό, Θεό και Σωτήρα των πάντων· αποφαίνεται ότι αυτός μόνος και κανένας άλλος είναι ο μονογενής Υιός του Θεού, και μόνο αυτόν αποκαλεί Σοφία, Λόγο, Ζωή και Φως, «εικόνα του αοράτου Θεού» και «απαύγασμα αιωνίου φωτός», και διδάσκει να πρεσβεύουμε για αυτόν μύρια άλλα παρόμοια, επιδεικνύοντας έτσι την ιδιαίτερη σχέση της πατρικής θεότητας μόνο με αυτόν, ως προς μονογενή Υιό. Γι' αυτό και στα ρείθρα του Ιορδάνη η πατρική φωνή μόνο αυτόν ανακήρυξε αγαπητό Υιό, μαρτυρώντας με δυνατή φωνή: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα». Και επαναλαμβάνει τη μαρτυρία και κατά τη Μεταμόρφωση στο όρος, επισφραγίζοντας τον ίδιο λόγο.

Διότι έτσι ο Υιός του Ανθρώπου ονομάζεται γνήσιος Υιός του υψίστου Πατρός· και ο ίδιος ο Πατήρ, μιλώντας από ψηλά, δεν είπε «μέσα σε αυτόν είναι ο Υιός μου», αλλά «αυτός είναι ο Υιός μου», αυτός που φαίνεται κατά σάρκα στους ανθρώπους, καθώς η σάρκα κατέστη οπωσδήποτε άξια εξαιτίας της κοινωνίας με τέτοιες προσωνυμίες· διότι ενώθηκε αχώριστα με την υπόσταση και τη φύση του Υιού του Θεού, ή μάλλον ενώθηκε καθ' υπόσταση με τον Έναν της ύψιστης Τριάδας, «ο οποίος», κατά τον θείο Κύριλλο, «έγινε ένα με αυτήν, οικειοποιούμενος μεν τα δικά της, και μεταδίδοντας και ο ίδιος σε αυτήν την ενέργεια της δικής του φύσης. Διότι ο άκτιστος κτίζεται και ο άναρχος λαμβάνει αρχή και ο Λόγος παχύνεται αφού έγινε σάρκα». Αλλά και κατά τον θείο υμνωδό από τη Δαμασκό, «ίσος με τον Πατέρα είναι ο Υιός της Παρθένου, δημιουργός του πρωτόπλαστου Αδάμ, δεν είναι δημιούργημα παρότι έλαβε σάρκα».

Βαπτίζεται λοιπόν από τον Ιωάννη και, καθώς ανεβαίνει από το ύδωρ, ανοίγουν γι' αυτόν οι ουρανοί και ακούγεται καθαρά από εκεί η φωνή του Πατρός: «αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα»· και σαν περιστέρι κατέρχεται πάνω του το Πνεύμα του Θεού, υποδεικνύοντας στους παρόντες αυτόν για τον οποίο δίνεται η άνωθεν μαρτυρία. Και φανερώνεται μεν κατ' αυτόν τον τρόπο ότι εκείνος είναι Υιός αληθινός· φανερώνεται δε ο εν τοις ουρανοίς Πατήρ ότι υπάρχει ως αληθινός Πατήρ· φανερώνεται δε και το Άγιο Πνεύμα, το οποίο προέρχεται ως προς την ύπαρξη από τον Πατέρα, και αναπαύεται στον γνήσιο Υιό του Πατρός· και εγκαθιδρύεται στο ύδωρ του βαπτίσματος η χάρη η δική του και του Πατρός του και του Πνεύματος· έτσι ώστε, μεταδιδόμενη σε εκείνους που στη συνέχεια βαπτίζονται κατά το πρότυπό του, να τους αναγεννά θεϊκά και να τους ανακαινίζει και να τους αναπλάθει μυστικά, ώστε να μην έλκουν πλέον την κατάρα προερχόμενοι από τον παλαιό Αδάμ, αλλά, έχοντας λάβει τη γέννηση από τον νέο Αδάμ, να έχουν από αυτόν την ευλογία, μη όντας πλέον τέκνα σαρκός, αλλά τέκνα Θεού, τα οποία δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό διά του Ιησού Χριστού.

Τι σκοπό έχει λοιπόν η προσθήκη της ευδοκίας του Θεού δίπλα στην ειρήνη; Διότι λέει: «Ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Υπήρξαν και στο παρελθόν περιπτώσεις όπου έδωσε δείγματα ειρήνης προς τους ανθρώπους. Διότι και στον Μωυσή μιλούσε «όπως ακριβώς θα μιλούσε κάποιος στον φίλο του», και τον Δαβίδ τον βρήκε «σύμφωνα με την καρδιά του», και σε ολόκληρο το γένος των Ιουδαίων παρέσχε σύμβολα ειρήνης, κατεβαίνοντας γι' αυτούς στο όρος και μιλώντας τους μέσα από φωτιά και γνόφο, αλλά όχι κατά ευδοκία. Διότι ευδοκία είναι το καθαυτό ευάρεστο και πρωταρχικό και τέλειο θέλημα του Θεού. Δεν αποτελεί λοιπόν πρωταρχικό και τέλειο θέλημα του Θεού η ευεργεσία προς κάποιους ανθρώπους ή προς ένα μόνο γένος, και μάλιστα όταν αυτή δεν είναι καν τέλεια. Γι' αυτό τον λόγο, όπως ακριβώς ο Θεός ονόμασε πολλούς υιούς, όμως ένας είναι εκείνος «στον οποίο ευδόκησε», έτσι και πολλές φορές έδωσε την ειρήνη Του, όμως μία είναι αυτή που φέρει μαζί της και την ευδοκία Του: αυτή που παρέχεται διά της ενανθρωπήσεως του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, καθώς είναι τέλεια και αμετάθετη και προσφέρεται σε κάθε γένος και σε όλους όσοι το επιθυμούν.

Υπολείπεται δε από το Ευαγγέλιο εκείνο που μόλις αναγνώσθηκε εις επήκοον, ότι: «αφού βαπτίστηκε ο Ιησούς, ανέβηκε αμέσως από το ύδωρ· και ιδού, άνοιξαν γι' αυτόν οι ουρανοί, και είδε ο Ιωάννης το Πνεύμα του Θεού να κατεβαίνει σαν περιστέρι και να έρχεται επάνω του. Και ιδού, φωνή από τους ουρανούς να λέει: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα».

Σε εμάς, λοιπόν, ανοίχθηκαν διά μέσου Αυτού οι ουρανοί, και εμάς κάθισε διά του εαυτού Του· διότι Αυτός δεν είχε ανάγκη ούτε από κάθαρση ούτε από άνοιγμα των ουρανών. Και είδε ο Ιωάννης, για να έχει να λέγει αργότερα σε όσους τον ρωτούσαν: «Και εγώ είδα και μαρτύρησα ότι Αυτός είναι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού». Είδε, λοιπόν, ο Ιωάννης το Πνεύμα του Θεού να κατεβαίνει σαν περιστερά και να έρχεται επάνω Του. Μαρτυρεί δε και το είδος της περιστεράς την καθαρότητα Εκείνου προς τον οποίο κατέβηκε· διότι αυτό το ζώο δεν κάθεται σε τόπους ακάθαρτους και δυσώδεις. Συμμαρτυρεί δε και με τη φωνή του Πατέρα από άνω· διότι «και ιδού», λέγει, δηλαδή μαζί με το είδος της περιστεράς, «φωνή από τους ουρανούς που έλεγε: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα». Αυτός είναι εκείνος τον οποίο τώρα δείχνει το Πνεύμα μου, που κατέβηκε και μένει επάνω Του, ως δικό μου συναΐδιο Υιό. Διότι, σαν να χρησιμοποίησε ο Πατέρας ως δάκτυλο το ίδιο Του το Πνεύμα, το συναΐδιο, ομοούσιο και υπερουράνιο, φωνάζοντας συγχρόνως και δείχνοντας με το δάκτυλο από άνω, και συγχρόνως φανερώνοντας τη συνάφεια του Πνεύματος προς Αυτόν, απέδειξε και κήρυξε φανερά σε όλους ότι Εκείνος που τότε βαπτιζόταν από τον Ιωάννη στον Ιορδάνη είναι ο δικός Του αγαπητός Υιός.

Λέγοντας δε ο Πατέρας από ψηλά για εκείνον που βαπτίσθηκε κατά σάρκα, «αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα», έδειξε ότι όλα τα άλλα, εκείνα τα προηγούμενα που δόθηκαν μέσω των προφητών, οι νομοθεσίες, οι επαγγελίες, οι υιοθεσίες, ήταν ατελή, και δεν ελέχθησαν ούτε τελέσθηκαν σύμφωνα με το πρωταρχικό θέλημα του Θεού, αλλά απέβλεπαν στην τωρινή τελείωση, και μέσω αυτού που τώρα τελέσθηκε, ολοκληρώθηκαν και εκείνα.

αναγγέλλοντας: Διότι Αυτός κήρυξε στους ανθρώπους τη βουλή του Πατέρα και τη ζωή. Κύριος είπε: Με το να πει ο Πατέρας, «αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός». εγώ σήμερα: Το «σήμερα» σημαίνει το άναρχο και το ότι φανερώθηκε στο τέλος των αιώνων. ζήτησε: Εννοεί τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, ο οποίος σώθηκε μέσω της παρουσίας του Χριστού, όπως λέει και ο Παύλος για αυτούς: τα έθνη είναι σύσσωμα και συγκληρονόμα. και την ιδιοκτησία: Διότι Αυτός είναι βασιλιάς και κηδεμόνας όλης της γης (κτίσης). θα ποιμάνεις: Με τα προστάγματα του νόμου· διότι όλα, όσα προστάζει ο Θεός, είναι ισχυρά σαν σίδερο. Οι Ιουδαίοι, όμως, επειδή δεν τα φύλαξαν, συντρίφθηκαν σαν άχρηστο σπασμένο αγγείο (άχρηστα αγγεία). Να εννοείς δε ως σιδερένια ράβδο (και) τον σταυρό, ως κάτι ισχυρό. και τώρα: Δηλαδή, μετά την πτώση εκείνων, του εβραϊκού λαού, εσείς, που βασιλεύσατε από τα έθνη, κατανοήστε καλά. Και δίνει εντολή στις αρχές και στις εξουσίες, ώστε να κατανοούν τα θαύματα και να διαπαιδαγωγούνται με τις εντολές του Θεού, για να μην κρίνετε άδικα και πρόκειται να κριθείτε (θα κριθείτε δίκαια και θα κατακριθείτε). δουλέψτε: [Με φόβο, δηλαδή δουλεύοντας στον Κύριο]. και να αγαλλιάζεστε: Δηλαδή, με χαρά και ευφροσύνη να τρέμετε από τον φόβο του Θεού και όχι από (αυστηρότητα ή από) ανάγκη <και όχι από υπερηφάνεια>. αδράξτε: Δίκαια, λέει (δηλαδή), να κρατάτε και να διδάσκετε.

«και εβρόντησεν» Όταν ο Πατέρας μίλησε στον Υιό Του από τον ουρανό: Ούτός εστιν ο Υιός μου ο αγαπητός. Λέγεται δε βροντή και το κήρυγμα. «και εξαπέστειλεν» Εννοεί τις γλώσσες των αποστόλων· διότι αυτές, σαν βέλη πυρφόρα, διατρέχοντας παντού, σκόρπισαν τους δαίμονες, επιστρέφοντας τα έθνη στον Θεό. «και αστραπάς» Διότι οι απόστολοι, αστράφτοντας τον λόγο του Ευαγγελίου στα έθνη, τα τάραξαν, δηλαδή τα θορύβησαν. Επειδή έσπευσαν προς επιστροφή. «και ώφθησαν» Τα ύδατα του βαπτίσματος· διότι αυτά φανερώθηκαν ως πηγές αιώνιας ζωής. «και ανεκαλύφθη» Το στερεό [και ασάλευτο] θεμέλιο φανερώθηκε διά του βαπτίσματος, το οποίο είναι η πίστη, μέσω της οποίας συγκρατείται η οικουμένη. «από επιτιμήσεως» Διότι επιτίμησε παντού τους δαίμονες, φυσώντας εναντίον τους με οργή και χωρίζοντας τους ανθρώπους (από τον άνθρωπο) διά του βαπτίσματος. «εξαπέστειλεν» Αφού εξαπέστειλε ο Πατέρας τον Υιό για τη σωτηρία του ανθρώπου, αναλαμβάνοντάς τον, τον ανέβασε στους ουρανούς. «προσέλαβε» Από τα ρεύματα της αμαρτίας· διότι σαν νερό κατέκλυζε την ανθρωπότητα, αλλά νερό ανυπόστατο. «ρύσεται» Από τον διάβολο και τους δαίμονές του. Διότι αν και είναι ασθενείς, είναι ωστόσο κακοί. «και εκ των μισούντων» Διότι αφότου υποσκέλισαν τον άνθρωπο, τον καθυπέταξαν με δύναμη και τον κυρίευσαν. «προέφθασάν με» Διότι αφότου έβλαψαν τον άνθρωπο, υποσκελίζοντάς τον, τον παρακινούσαν και προηγούνταν σε κάθε κακία.

«από προσώπου»: Διότι ο ίδιος θεωρείται και τότε και τώρα. «βροχήν εκούσιον»: Εννοεί τη χάρη του Πνεύματος, η οποία σαν βροχή δροσίζει τον άνθρωπο· διότι ο άνθρωπος είναι κληρονομία του Χριστού. «και ησθένησεν»: Η ανθρωπότητα ασθένησε με την ειδωλολατρία, αλλά όταν ήρθε ο Χριστός και την επέστρεψε, την κατήρτισε προς τον εαυτό Του με τη χάρη. «τα ζώα σου»: Οι άνθρωποι πάνω στη γη· διότι οι άνθρωποι είναι ζωντανά όντα, ή μάλλον, σύμφωνα με την αλήθεια, βρίσκονται μέσα στην Εκκλησία. «ητοίμασας»: Για τον άνθρωπο που πτώχευσε ετοίμασες τη μυστική τράπεζα, ώστε να τρέφεται παντοτινά. «Κύριος δώσει»: Στους αποστόλους, όταν εμφύσησε σε αυτούς και είπε: Λάβετε Πνεύμα Άγιο. Διότι αυτοί ευαγγελίστηκαν [τη χάρη] στην οικουμένη. «ο βασιλεύς»: Ο Χριστός, για τον οποίο ελέχθη: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα. «ωραιότητι»: Διότι μέσα στην Εκκλησία μοιράστηκαν τα λάφυρα του διαβόλου, δηλαδή ο άνθρωπος που είχε αιχμαλωτιστεί. «εάν κοιμηθήτε»: Απευθύνεται στους αποστόλους· διότι αυτοί έλαβαν ως κλήρο όλα τα κλίματα της γης· εάν, λέει, παραμείνετε ανάμεσά τους. «πτέρυγες»: Εννοεί τις αρετές των αποστόλων, για τους οποίους ο Ησαΐας λέει: και σαν περιστέρια με τα μικρά τους πετούν. Διότι αυτοί σαν το ασήμι, δηλαδή καθαροί και αστράφτοντες στις αρετές, πέταξαν σε όλη τη γη.

Διότι η λέξη Σιών ερμηνεύεται ως παρατηρητήριο. Μέσω της επισκοπής, δηλαδή της Εκκλησίας, επιβλέπει ο Χριστός τα δικά μας έργα. Διότι, αφού την αγάπησε ο Χριστός, την εξέλεξε. Και οικοδόμησε: η λέξη «κέρας» ερμηνεύεται ως δύναμη, ενώ «μονόκερως» είναι η ενιαία πίστη, όπως ακριβώς έχει γραφτεί: ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα. Στη γη: εννοεί την Εκκλησία και την πίστη· διότι αυτά παραμένουν στον αιώνα. Και εξέλεξε: τον Χριστό εξέλεξε ο Πατέρας. Διότι λέει: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός· επειδή από τον Δαβίδ γεννήθηκε κατά σάρκα. Και ανέλαβε: ανέλαβε τον Χριστό από τον λαό των Ιουδαίων κατά σάρκα, όπως τον Δαβίδ από τα πρόβατα. Από πίσω (κατόπιν): αναφέρεται στις εκκλησίες· διότι αυτές παντού συγκεντρώνουν πλήθη. Επειδή το πλήθος αποτελεί στράτευμα (λόχο), και αρχηγός του είναι ο Χριστός. Για να ποιμαίνει: διότι ο Χριστός βασίλευσε επί του λαού των εθνών.

«και όνος άγριος» Ο διάβολος κατένεμε τη συναγωγή των Ιουδαίων, διότι εγκαταστάθηκε σε αυτήν υπερβολικά. «ο Θεός των δυνάμεων» Δηλαδή, κατεύθυνε προς τα έθνη τη φιλανθρωπία σου, λέει ο προφήτης. «επίβλεψον» Φανερώσου, δηλαδή, στη γη. «και επίσκεψαι» Τη γενεά των εθνών. «και κατάρτισαι» Στήριξέ την με τα μυστήριά σου· διότι αυτή και μόνο είναι άγιο φύτευμα της δεξιάς σου, ο λαός που προέρχεται από τα έθνη. «και επί υιόν» Αναφέρεται στην ανθρώπινη φύση του Κυρίου, την οποία προσέλαβε· διότι δι' αυτής σώθηκαν τα έθνη. «εμπεπυρισμένη» Η ιουδαϊκή συναγωγή, καθώς παρόργισε τον Θεό· διότι και ο ναός [τους] παραδόθηκε στη φωτιά. «από επιτιμήσεως» Οι Ιουδαίοι, οι οποίοι εξέκλιναν από το πρόσωπο του Κυρίου· αυτοί χάθηκαν, μη δεχόμενοι τον Χριστό. «γενηθήτω» Εννοεί τον Χριστό, ως όντα η δεξιά του Πατρός. «και επί υιόν» Τον Χριστό, ως όντα Υιό του Θεού, ονομαζόμενο δε υιό ανθρώπου, τον οποίο ενίσχυσε λέγοντας: Ούτος εστιν ο Υιός μου ο αγαπητός, εν ω ευδόκησα. «και ου μη αποστώμεν» Διότι, αφότου τα έθνη ενώθηκαν με τον Χριστό [αφού πίστεψαν], δεν χωρίζονται πλέον από αυτόν. «ζωώσεις ημάς» Διότι, αφότου οι πιστοί αξιώθηκαν την αιώνια ζωή, δεν παύουν να επικαλούνται το όνομα του Κυρίου του Θεού. «Κύριε ο Θεός» Διότι τα έθνη έχουν ακόμη ανάγκη επιστροφής. «και επίφανον» Διότι με την εμφάνιση του Χριστού σώθηκε όλη η κτίση και κάθε πνοή.

Ο Ιωσήφ διασώθηκε από τον σίδηρο της μάχαιρας, ο Χριστός κεντήθηκε στην πλευρά με τη λόγχη. «Μέχρι να έλθει» στον Ιωσήφ ο λόγος των ενυπνίων, στον Χριστό ο λόγος του Πατρός: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός. «Το λόγιο»: Τον Ιωσήφ τον θέρμανε η σοφία του Θεού, τον Χριστό τον εδόξασε ο λόγος του Πατρός. «Εξαπέστειλε» τον Ιωσήφ ο Φαραώ, τον Χριστό ο Ηρώδης. «Άρχων λαών»: Τον Ιωσήφ τον κατέστησε άρχοντα ο τριστάτης (πάρεδρος) του βασιλέως, τον Χριστό ο Πιλάτος. «Κατέστησε» ο Φαραώ τον Ιωσήφ κύριο του ιδίου του οίκου, ο Χριστός έγινε κύριος της Εκκλησίας. «Και άρχοντα»: Τον Ιωσήφ ο Φαραώ τον έκανε άρχοντα όλης της γης του, ο Χριστός εβασίλευσε σε όλη την κτίση. «Για να εκπαιδεύσει»: Ο Ιωσήφ τους άρχοντες του Φαραώ, ο Χριστός κατέστησε τους μαθητές του άρχοντες σε όλη τη γη. «Και τους πρεσβυτέρους»: Ο Ιωσήφ τους παλαιούς του Φαραώ τους έκανε συνετούς, ο Χριστός καθοδήγησε σοφά τους προφήτες στα δικά του μυστήρια. «Και εισήλθε»: Ο αισθητός Ισραήλ μέσω του Ιωσήφ, και ο νοητός, που είναι ο Χριστός, και αυτός μέσω του Ιωσήφ, διότι Ισραήλ ερμηνεύεται όραση Θεού. «Και ο Ιακώβ»: Ο αισθητός Ιακώβ στην Αίγυπτο, καθώς και αυτή θερμαίνει (όντας θερμή), ο νοητός στην κτίση, η οποία θερμάνθηκε (από την αμαρτία). «Και αύξησε»: Ο Ιωσήφ τον λαό των Εβραίων, ο Χριστός τον λαό των εθνών. «Και ενδυνάμωσε»: Τον λαό των Εβραίων πάνω από τους Αιγυπτίους, ο Χριστός τον λαό των εθνών πάνω από τους δαίμονες.

Διότι έλειωσε, λέει, από το πρόσωπο του Κυρίου, δηλαδή από την ενέργεια του Πνεύματος. Επειδή ακριβώς εδώ ονομάζει δύο φορές το πρόσωπο του Κυρίου, είναι σαφές ότι πρόσωπο μεν του Πατρός ονομάζει τον Υιό, και πρόσωπο του Υιού το Πνεύμα. Ώστε το προφητικό κερί να μην λειώσει μόνο με την έλευση του Μονογενούς, αλλά και με τη χορηγία του Πνεύματος. Διότι, ακόμη και όταν ήλθε ο Χριστός, δεν μπορούσαν να κατανοήσουν τις προφητείες για αυτόν, εάν δεν τους έδινε τη χορηγία του Πνεύματος. Το δηλώνει δε ο Κύριος λέγοντας προς αυτούς: «Ω ανόητοι και βραδείς στην καρδιά στο να κατανοήσετε όλα όσα ελάλησαν οι προφήτες». Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του, και είδαν όλοι οι λαοί τη δόξα του. Αν και πολλές φορές οι ουρανοί ανήγγειλαν τη δικαιοσύνη του Θεού, δηλαδή τον Χριστό, διότι ήλθε από αυτούς φωνή: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός», όχι μόνο κατά το βάπτισμα, αλλά και στο όρος Θαβώρ. Και πάλι, όταν ο Χριστός φώναξε προς τον Πατέρα: «Πατέρα, δόξασέ σου τον Υιό», ακούστηκε κάποια φωνή από τους ουρανούς: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω». Αλλά όμως, οι ουρανοί που αναγγέλλουν τη δικαιοσύνη του Θεού, είναι κυρίως οι απόστολοι, διότι δεν ήταν χοϊκοί, αλλά ουράνιοι. Γι' αυτό και ονομάζονται ουρανοί.

Πάλι, δες τι λέει ο Δαβίδ: «Στις ημέρες του θα ανατείλει η δικαιοσύνη», και στη συνέχεια: «Θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης». Μήπως αυτά τα προανήγγειλε κάποιος από τους δικούς μας δασκάλους; Μήπως κάποιος από τους μαθητές του Σωτήρα συνέγραψε τέτοια πράγματα σε βιβλία ή σε περγαμηνές; Δεν τα διασάλπισαν αυτά τα τέκνα της περιτομής που προκήρυξαν γι' αυτόν; Δεν τα ανακήρυξαν αυτά οι απόγονοι του Αβραάμ; Σε αυτά δεν χαίρεσαι να πιστεύεις; Ντρέψου τους δαίμονες που κραυγάζουν και λένε: «Τι σχέση υπάρχει ανάμεσα σε εμάς και σε εσένα, Υιέ του ζώντος Θεού;». Σεβάσου την ομολογία των αγγέλων και των ανθρώπων και των δαιμόνων και ολόκληρης της κτίσης μαζί για τον Δεσπότη Χριστό. Αν όμως και αυτούς τους απορρίπτεις, δέξου τη μαρτυρία του Πατέρα για αυτόν, που βροντοφωνάζει από τον ουρανό: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα»· σε αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Είμαι εκπληρωτής του νόμου, δεν θέλω να αφήσω τίποτα ελλιπές σε όλο το πλήρωμα, ώστε μετά από μένα να βροντοφωνάξει ο Παύλος: «Τέλος του νόμου είναι ο Χριστός για τη δικαίωση καθενός που πιστεύει». «Άφησέ τα αυτά τώρα, διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη». Βάπτισέ με, Ιωάννη, για να μην καταφρονήσει κανείς το βάπτισμα. Βαπτίζομαι από εσένα, τον δούλο, ώστε κανένας από τους βασιλείς ή τους άρχοντες να μην περιφρονήσει το να βαπτιστεί από έναν φτωχό ιερέα. Άφησέ με να κατέβω στον Ιορδάνη, για να ακούσουν την πατρική μαρτυρία και να επιγνώσουν τη δύναμη του Υιού. «Άφησέ τα αυτά τώρα, διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη». Τότε, λοιπόν, τον αφήνει ο Ιωάννης. Και αφού βαπτίστηκε ο Ιησούς, ανέβηκε αμέσως από το νερό και του ανοίχθηκαν οι ουρανοί, και ιδού, το Πνεύμα του Θεού κατεβαίνει με μορφή περιστεράς και έμεινε πάνω του, και ακούστηκε φωνή από τους ουρανούς να λέει: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Είδες, αγαπητέ, πόσα και πόσο μεγάλα αγαθά θα στερούμασταν, εάν ο Κύριος υποχωρούσε στην παράκληση του Ιωάννη και αρνούνταν το βάπτισμα. Διότι πριν από αυτό οι ουρανοί ήταν κλειστοί, απάτητος ήταν ο άνω τόπος. Στα κατώτερα κατεβαίναμε, ενώ στα ανώτερα δεν ανεβαίναμε. Αλλά μόλις βαπτίστηκε ο Δεσπότης, «ανακαίνισε τον παλαιό άνθρωπο» και του εμπιστεύθηκε πάλι τα σκήπτρα της υιοθεσίας. «Διότι αμέσως του ανοίχθηκαν οι ουρανοί».

Έγινε συμφιλίωση των ορατών με τα αόρατα, χαροποιήθηκαν τα ουράνια τάγματα, θεραπεύτηκαν τα επίγεια νοσήματα, έγιναν γνωστά τα απόρρητα πράγματα, συμφιλιώθηκαν τα εχθρευόμενα. Διότι άκουγες τον ευαγγελιστή να λέει: "Άνοιξαν γι' αυτόν οι ουρανοί". Εξαιτίας τριών παράδοξων πραγμάτων. Διότι, καθώς βαπτιζόταν ο νυμφίος Χριστός, έπρεπε ο ουράνιος θάλαμος να ανοίξει τις λαμπροφόρες πύλες του. Ομοίως, και καθώς το Άγιο Πνεύμα κατέβαινε με μορφή περιστεράς και η πατρική φωνή διαδιδόταν παντού, έπρεπε οι επουράνιες πύλες να παραμένουν ανοιχτές. "Και ιδού, άνοιξαν γι' αυτόν οι ουρανοί και ακούστηκε φωνή που έλεγε: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα". Ο αγαπητός γεννά αγάπη και το άυλο φως, "φως απρόσιτο". "Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός", αυτός που επιφανήκε κάτω στη γη και δεν χωρίστηκε από τους πατρικούς κόλπους. Επιφανήκε, δεν φάνηκε απλώς. Διότι άλλο είναι το να φανεί, επειδή, ως προς τα φαινόμενα, αυτός που βαπτίζει υπερέχει εκείνου που βαπτίζεται. Γι' αυτόν τον λόγο ο Πατέρας έστειλε από τον ουρανό το Άγιο Πνεύμα πάνω σε αυτόν που βαπτιζόταν. Διότι, όπως ακριβώς στην κιβωτό του Νώε μέσω της περιστεράς μηνύεται "η φιλανθρωπία του Θεού", έτσι και τώρα το Πνεύμα, που κατήλθε με μορφή περιστεράς, στάθηκε πάνω σε αυτόν για τον οποίο δινόταν η μαρτυρία, βαστώντας σαν καρπό ελιάς. Για ποιο λόγο; Για να γίνει γνωστή η βεβαιότητα της πατρικής φωνής και να επιβεβαιωθεί η προφητική πρόρρηση από τα παλιά χρόνια. Ποια είναι αυτή; "

«Φωνή Κυρίου επί των υδάτων, ο Θεός της δόξης εβρόντησε, Κύριος επί υδάτων πολλών». Ποια φωνή; «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα». Αυτός είναι εκείνος που ονομάζεται γιος του Ιωσήφ, και δικός μου Μονογενής ως προς τη θεϊκή ουσία. «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός», αυτός που πεινά και τρέφει μυριάδες, και κοπιάζει και αναπαύει όσους κοπιάζουν, αυτός που δεν έχει πού να κλίνει το κεφάλι και βαστάζει τα πάντα στο χέρι του, αυτός που πάσχει και θεραπεύει τα πάθη, αυτός που ραπίζεται και δωρίζει ελευθερία στον κόσμο, αυτός που λογχίζεται στην πλευρά και επανορθώνει την πλευρά του Αδάμ. Αλλά στρέψτε την προσοχή του νου σας, παρακαλώ, με ακρίβεια· διότι επιθυμώ να ανατρέξω στην πηγή της ζωής και να δω την πηγή των ιαμάτων να αναβλύζει. Ο Πατέρας της αθανασίας απέστειλε στον κόσμο τον αθάνατο Υιό και Λόγο, ο οποίος ήλθε για να λούσει τον άνθρωπο με ύδωρ και πνεύμα, και αφού τον αναγέννησε προς αφθαρσία ψυχής και σώματος, εμφύσησε μέσα μας πνεύμα ζωής, περιβάλλοντάς μας με άφθαρτη πανοπλία. Εάν λοιπόν ο άνθρωπος έγινε αθάνατος, θα είναι και θεός. Εάν δε γίνεται θεός μέσω του ύδατος και του Αγίου Πνεύματος μετά την αναγέννηση της κολυμβήθρας, καθίσταται και συγκληρονόμος του Χριστού μετά την εκ νεκρών ανάσταση.

Ακόμη, αναφέρει ο Ματθαίος σχετικά με το βάπτισμα: «Άνοιξαν γι' αυτόν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να κατεβαίνει σαν περιστέρι και να έρχεται πάνω του. Και ιδού, ακούστηκε φωνή από τον ουρανό να λέει: Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα.» Διότι δεν κατήλθε τότε ο Χριστός στον Ιησού, ούτε είναι άλλος ο Χριστός και άλλος ο Ιησούς, αλλά ο Λόγος του Θεού, ο Σωτήρας όλων και Κύριος του ουρανού και της γης, αυτός είναι ο Ιησούς, όπως διδάξαμε προηγουμένως, ο οποίος, αφού προσέλαβε σάρκα και χρίστηκε από τον Πατέρα με το Πνεύμα, έγινε Χριστός Ιησούς, όπως λέει ο Ησαΐας.

67. Προς τον Τιμόθεο Αναγνώστη. Για το βάπτισμα του Κυρίου. Μου φαίνεται ότι θέλεις [πολύ] να υπακούς στον Κύριο και να ερευνάς τις Γραφές. Είναι ανάγκη, επομένως, και να απαντώ στις ερωτήσεις σου. «Αυτός είναι ο αγαπημένος μου Υιός», αναφώνησε ο Θεός και Πατέρας από τους ουρανούς προς τον βαπτιζόμενο Υιό, για να δείξει τον γνήσιο και φυσικό Υιό, ώστε να μην συγχέεται ανάμεσα σε εκείνους που φέρουν το όνομα του υιού κατά χάριν και κατά αξία, και για να φανερώσει τη θεία και προσκυνητή Τριάδα της θεότητας, η οποία γνωρίζεται στις δικές της υποστάσεις, και για να αποκλείσει στον Μοντανό και στον Σαβέλλιο την κακόβουλη ασέβειά τους. Διότι, ενώ ο Υιός βαπτιζόταν, ο Πατέρας έδωσε τη μαρτυρία του, και το Άγιο Πνεύμα, κατερχόμενο, υποδείκνυε τον βαπτιζόμενο ως ομοούσιο με το ίδιο και με τον Πατέρα.

Και ιδού, φωνή από τον ουρανό έλεγε: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Το Πνεύμα κατέβηκε με μορφή περιστεριού και έφερε φωνή από τον ουρανό: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Ω του θαύματος! Ο Ιωάννης, όταν τον είδε, δεν είπε: «Αυτός είναι ο Υιός», αλλά «Ιδού ο αμνός του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Ο Πατέρας από ψηλά είπε: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Άνθρωπος και Θεός μοιράζονται το κήρυγμα· διότι επειδή από κάτω κηρύττει ο δούλος, από πάνω κηρύττει ο Δεσπότης. Θεός και άνθρωπος κηρύττουν. Επειδή ακριβώς και αυτός που εμφανιζόταν ήταν Θεός και άνθρωπος, μοιράζονται το κήρυγμα· και ο καθένας λαμβάνει το δικό του, ο Πατέρας τη θεότητα, ο άνθρωπος την ανθρωπότητα. Ο άνθρωπος λέει: «Ιδού ο αμνός του Θεού», κάτι που αφορούσε τη σάρκα· ο Θεός λέει: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα», κάτι που αφορούσε τη θεότητα.

Έπειτα ακούστηκε φωνή από τον ουρανό που έλεγε: «Αυτός είναι.» —Αυτός· ποιος; Δεν γνωρίζουμε ποιον εννοείς. Διότι η εξωτερική εικόνα μάς προδιαθέτει να υποπτευθούμε τον Ιωάννη —πρόσεξε, παρακαλώ—· επειδή, σύμφωνα με την ανθρώπινη τάξη, εκείνος που βαπτίζει είναι ανώτερος από εκείνον που βαπτίζεται· και ο Ιωάννης βάπτιζε, ενώ ο Χριστός βαπτιζόταν. Και ήλθε φωνή που έλεγε: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός». Προκειμένου, λοιπόν, να μη νομίσουν οι Ιουδαίοι ότι τα λόγια αυτά ειπώθηκαν για τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, αλλά να κατανοήσουν ότι αφορούν τον Ιησού που βαπτιζόταν, ιδού, το Πνεύμα με μορφή περιστεράς έλκυσε τη φωνή πάνω στο κεφάλι του Χριστού.

«Αλλά είναι άνθρωπος; Πώς ήλθε άνωθεν φωνή που έλεγε: "Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα";» Θορυβούνταν, ταραζόταν. «Τι να κάνω;», λέει. «Να αναμετρηθώ μαζί Του; Φοβάμαι μήπως είναι Θεός και με νικήσει. Αλλά να μην αναμετρηθώ; Μήπως είναι άνθρωπος που υπερβαίνει την ανθρώπινη φύση; Επομένως, τα δικά μου έργα έχουν καταλυθεί; Επομένως, η κακία έχει αναιρεθεί; Επομένως, η αμαρτία έχει αφανιστεί; Τι είναι; Είναι άνθρωπος; Είναι Θεός; Η φωνή Τον ανακηρύσσει Θεό· η μορφή Τον δείχνει άνθρωπο. Βρίσκομαι σε μεγάλη απορία, σε θόρυβο {και ταραχή}.» Τι κάνει λοιπόν ο Χριστός; Επειδή ούτε η φύση της σάρκας τον προκάλεσε σε αναμέτρηση, αλλά το θηρίο, όντας πονηρό, καθυστερούσε, νήστεψε, έπειτα πείνασε δέκα ημέρες και δεν έφαγε· είκοσι, και δεν έφαγε· τριάντα, και δεν έφαγε· σαράντα, και δεν έφαγε.

Είθε να έλθει ο καιρός, όπου τα πέρατα του κόσμου θα διαλαλήσουν αυτό που γίνεται από εσένα για εμένα. Είθε να έλθει ο καιρός, όπου θα αρχίσω να ελεώ τα πλήθη των εθνών. Είθε να έλθει ο καιρός, όπου θα βαπτίσω με πυρ νοητό και Πνεύμα· με πυρ αφενός, αναχωνεύοντας με τη θερμότητα της Χάριτος, και με Πνεύμα αφετέρου, αγιάζοντας εκείνο που αναχωνεύτηκε». Τότε του το επιτρέπει. Αφού δε βαπτίστηκε ο Ιησούς, ανέβηκε αμέσως από το ύδωρ· και του ανοίχτηκαν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να καταβαίνει επάνω του. Και ιδού, ακούστηκε φωνή από τον ουρανό που έλεγε: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα».

Έπειτα, σαν να αποκρίνεται το θείο στα πλήθη: «Αναζητάτε μεταξύ σας ποιος είναι αυτός. Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Λησμονήσατε τον κόπο, μεταπλαστήκατε προς τον δεσποτικό πόθο και ανακράζετε τα λόγια του Παύλου ελαφρώς παραλλαγμένα: «Κοπιάζω, όχι πλέον εγώ, αλλά έχει ισχύ μέσα μου ο Χριστός». Αλλά ας ανατρέξουμε στη δεσποτική φωνή: «Αναζητάτε μεταξύ σας ποιος είναι αυτός. Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα».

Αν δεν βαπτιστώ εγώ από εσένα, κανένας βασιλιάς δεν θα καταδεχθεί να βαπτιστεί από έναν φτωχό ιερέα. Άφησε τώρα, άφησε τον Πατέρα να αναφωνήσει από τους ουρανούς: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός», ώστε να μην αρχίσουν οι Ιουδαίοι να με αποκαλούν γιο του ξυλουργού, αλλά του επουράνιου Πατέρα. Άφησε τώρα· μην εναντιώνεσαι στον Αδάμ· έγινα δεύτερος Αδάμ, επειδή επιθυμώ να εκπλύνω τον ρύπο των δικών του αμαρτημάτων. Αν δεν βαπτιστώ εγώ, πώς θα καθαριστεί εκείνος; Διότι για τον λόγο αυτό βαπτίζομαι όντας τριάντα ετών, αναμένοντας τον δικό του χρόνο, ώστε μέσω του δικού του να επικυρωθεί το δικό μου. Άφησε τώρα, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη: «Φωνή Κυρίου επί των υδάτων». Και μπορούσε κανείς να αντικρίσει ένα συγκλονιστικό θέαμα.

Γι' αυτό και δικαίως έχει ονομαστεί πρώτη εορτή. Δεύτερη δε εορτή είναι η Επιφάνεια του Χριστού του Θεού μας, κατά την οποία, προσερχόμενος στον Ιορδάνη, έδειξε σε όλους τους ανθρώπους τη συγκατάβαση της άφατης ευσπλαχνίας του· κατά την οποία ήλθε και η φωνή του Πατρός από τον ουρανό, μαρτυρώντας για αυτόν: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Αλλά και το Πνεύμα, ερχόμενο με μορφή περιστεράς, παρέμεινε πάνω του, καθώς δηλαδή η ομοούσια Τριάδα φανερώθηκε σε μία στιγμή του χρόνου, γεγονός του οποίου άξιος αυτόπτης μάρτυρας έγινε ο Πρόδρομος του Κυρίου Ιωάννης. Για αυτήν την επιφάνεια έλεγε και ο μακάριος απόστολος Παύλος: «Φανερώθηκε η σωτήρια χάρη του Θεού σε όλους τους ανθρώπους». Επειδή λοιπόν αποτελεί σωτηρία όλων των ανθρώπων, επάξια ονομάζεται από τους ευσεβείς μέγιστη εορτή. Τρίτη από τις εορτές είναι η αγία, προσκυνητή και πάνσεπτη ημέρα του σωτηρίου πάθους του Χριστού, του αληθινού Θεού μας, κατά την οποία, αφού προσηλώθηκε κατά σάρκα στον σταυρό, εξάλειψε το γραμμάτιο της αμαρτίας που ήταν εναντίον μας· κατά την οποία και τον Αδάμ, ο οποίος είχε εκδιωχθεί από τον παράδεισο εξαιτίας της παρακοής, με μία του φωνή τον εισήγαγε και πάλι σε αυτόν. Διότι λέει στον ληστή: «Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο».