Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:10

Αυτά, εξάλλου, ούτε αποδεικνύουν ότι η προηγούμενη φυγή τους οφειλόταν σε δειλία, ούτε μαρτυρούν ότι η τωρινή πράξη τους είναι κάτι το ασήμαντο, αλλά διακηρύσσουν κάποια μεγάλη αρετή της ανδρείας τους. Διότι δεν θεώρησαν την αναχώρηση ως αφορμή για ραθυμία, αλλά τότε ακριβώς επέτειναν ακόμη περισσότερο τον ζήλο της ασκήσεως· ούτε κατακρίνονταν επειδή διέφευγαν, ούτε κατηγορούνταν για δειλία από ανθρώπους όπως είναι οι σημερινοί επικριτές, αλλά μάλλον μακαρίζονταν από τον Κύριο, ο οποίος λέει: «μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης». Αλλά και ένας τέτοιος κόπος δεν απέβαινε ανωφελής για αυτούς· διότι, αφού δοκιμάστηκαν «ως χρυσός εν χωνευτηρίω», όπως λέει η Σοφία, «τους βρήκε ο Θεός άξιους του εαυτού Του». Και οι ίδιοι τότε ανέλαμπαν ακόμη περισσότερο σαν σπινθήρες, σωζόμενοι αφενός από αυτούς που τους καταδίωκαν, και λυτρωμένοι αφετέρου από τους επιβούλους, και για αυτόν τον λόγο διαφυλάχθηκαν, ώστε να αποτελέσουν διδασκαλία για τους λαούς, με αποτέλεσμα και η φυγή τους, και η διαφυγή τους από την οργή εκείνων που τους αναζητούσαν, να έχει γίνει κατ' οικονομίαν του Κυρίου. Διότι τότε με αυτόν τον τρόπο γίνονταν θεοφιλείς και αποκτούσαν την πλέον άριστη μαρτυρία της ανδραγαθίας τους.

Πρόσεξε δε τους υπόλοιπους μακαρισμούς και βρίσκεις σε αυτούς μεγάλη διαφορά, αλλά μία σωτηρία της ψυχής και μία βασιλεία. Διότι είπε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.» Και πάλι: «Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.» Και οι άλλοι μακαρισμοί, αν και διαφέρουν μεταξύ τους, δεν είναι ξένοι προς την ίδια βασιλεία των ουρανών. Εάν, λοιπόν, δεν έχεις τη δυνατότητα να κάνεις ελεημοσύνη, γίνε πτωχός τω πνεύματι, για να συγκληρονομήσεις μαζί με τους αγίους τη βασιλεία των ουρανών.

Να είσαι καθαρός στην καρδιά, για να δεις τον Θεό στη δόξα Του. Γίνε ειρηνοποιός στην καρδιά σου, για να ονομαστείς υιός Θεού. Να είσαι έτοιμος, διά των αγαθών πράξεων, να διωχθείς ένεκα της δικαιοσύνης από πόλη σε πόλη, δηλαδή από τον πονηρό λογισμό του διαβόλου στον αγαθό λογισμό του Θεού, ώστε να ευφρανθείς στην κληρονομία της βασιλείας των ουρανών. Υπόμεινε τον ονειδισμό, τον διωγμό και την ψευδή καταλαλιά για τον Κύριο, ώστε να χαρείς με αγαλλίαση, βρίσκοντας μεγάλο μπροστά σου τον μισθό στους ουρανούς.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Μακάριοι είναι όσοι καταδιώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν, και σας καταδιώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγάλλεσθε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς.

Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν. Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό. Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί θα ονομαστούν υιοί του Θεού. Μακάριοι όσοι έχουν διωχθεί για χάρη της δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν, και σας καταδιώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου.

Διότι είπε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Στον δε όγδοο μακαρισμό λέει: «Μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκεν δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Και πάλι, προφητεύοντας μέσω της παραβολής του ποιμένα την ευλογία κατά τον καιρό της ανταπόδοσης, λέει: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω», και τα εξής. Στο δε κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, σε διαφορετικό χρόνο και τόπο, καθώς φανερώνουν τα γεγραμμένα, εκθέτοντας πάλι μακαρισμούς, λέει: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· και πάλι: «Μη φοβάσαι, μικρό ποίμνιο, διότι ευδόκησε ο Πατέρας σας ο ουράνιος να σας δώσει τη βασιλεία. Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη. Φτιάξτε για τους εαυτούς σας βαλάντια που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς». Αυτά λοιπόν και τα παρόμοια, είναι εκείνα δια των οποίων αξιώνεται κανείς τη βασιλεία των ουρανών.

Και ότι, βέβαια, έχουμε σωθεί, αφού αποφύγαμε τα δεσμά του θανάτου και επιστρέψαμε στην αφθαρσία, πώς ή από πού θα μπορούσε να είναι πλέον αμφίβολο; Διότι ο Υιός εμφανίστηκε σε εμάς σαν λαμπάδα μέσα στη νύχτα και στο σκοτάδι, ενσταλάζοντας το θείο φως στις ψυχές όσων πιστεύουν. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Επομένως, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα, μακάριοι είναι αυτοί που διώκονται για χάρη της δικαιοσύνης. Διότι θα λάβουν ως κληρονομιά όσα βρίσκονται στους ουρανούς, και θα έχουν υπερασπιστή τον ίδιο τον Θεό και Σωτήρα των όλων. Θα κατανοήσουν δε και το ίδιο το μυστήριο του Χριστού· και τίποτα λιγότερο δεν θα μπορούσε κανείς να διδαχθεί και από τα γεγονότα που αφορούν τον μακάριο Ιακώβ. Θεωρώ δε πρέπον να παραθέσω τα όσα έχουν γραφτεί για αυτόν, για την ακριβέστερη ενημέρωση των αναγνωστών. Έχουν δε ως εξής: «Και ο Ησαύ μνησικακούσε εναντίον του Ιακώβ για την ευλογία με την οποία τον ευλόγησε ο πατέρας του. Και είπε ο Ησαύ από μέσα του: Ας πλησιάσουν οι ημέρες του πένθους για τον πατέρα μου, για να σκοτώσω τον αδελφό μου, τον Ιακώβ. Αναγγέλθηκαν όμως στη Ρεβέκκα τα λόγια του Ησαύ, του μεγαλύτερου γιου της. Και αφού έστειλε, κάλεσε τον Ιακώβ, τον νεότερο γιο της, και του είπε: Ιδού, ο Ησαύ ο αδελφός σου σε απειλεί ότι θα σε σκοτώσει. Τώρα λοιπόν, παιδί μου, άκουσε τη φωνή μου, και σήκω να φύγεις γρήγορα στη Μεσοποταμία, στον αδελφό μου τον Λάβαν, στη Χαρράν».

Στο Κατά Ματθαίον: Ζητείτε πρώτα τη δικαιοσύνη του και τη βασιλεία, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μακάριοι όσοι διώκονται ένεκα δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτασθούν.

Η πόρνη, προσερχόμενη στον Σωτήρα, έβρεξε τα πόδια του με τα δάκρυά της και τα σκούπισε με τις τρίχες της κεφαλής της. Έτσι και εγώ, διαβάζοντας, όπου κι αν βρω γραμμένο το όνομα του Θεού μου, το βρέχω με τα δάκρυά μου, για να λάβω και εγώ από αυτόν άφεση αμαρτιών. Και εγώ, χαριτολογώντας, του είπα: Ο Θεός, επειδή είναι φιλάνθρωπος, δέχεται την πρόθεσή σου, πλην όμως σε παρακαλώ να λυπάσαι τα βιβλία. Εκείνος όμως έλεγε: Δεν δροσίζεται η καρδιά μου, εάν δεν κλάψω ενώπιον του Κυρίου του Θεού μου. Ασκήτεψε δε με πύρινο ζήλο για περισσότερα από είκοσι πέντε έτη και υπό αυτές τις συνθήκες τελειώθηκε εν Κυρίω, βρισκόμενος σε διωγμό και εν υποταγή, γινόμενος άξιος του μακαρισμού: διότι λέει, μακάριοι είναι οι πτωχοί τω πνεύματι, επειδή δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, επειδή δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Τα δικά μου μάτια όμως έχυσαν δάκρυα για τον αποχωρισμό από τον άνθρωπο αυτόν.

Ενώ ο Κύριος είπε, μακάριοι όσοι διώκονται ένεκα της δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών, εσείς και τους δικαίους κακοποιήσατε και την αλήθεια δεν τηρήσατε. Τώρα λοιπόν τι φωνάζετε; Διότι ο καιρός της μετανοίας παρήλθε. Εδώ υπάρχει η ανταπόδοση. Τώρα οι δίκαιοι στεφανώθηκαν, ενώ εσείς οι αμαρτωλοί παραδοθήκατε στη γέεννα του πυρός· τώρα οι δίκαιοι έλαμψαν σαν το φως στη βασιλεία των ουρανών, ενώ εσείς οι αμαρτωλοί παραδοθήκατε στο εξώτερο σκότος· τώρα οι δίκαιοι μαζί με τους Αγγέλους υμνούν τον Θεό, ενώ εσείς οι αμαρτωλοί κλαίτε από τα βάσανα και τρίζετε τα δόντια σας μεταμελούμενοι, διότι χάσατε τον χρόνο της μετανοίας σας μέσα στην αμέλεια. Δεν είστε εσείς που αποχωρίσατε τους εαυτούς σας από τους δικαίους και μιμηθήκατε με ζήλο τα έργα των αμαρτωλών; Τώρα δε, και αυτοί και εσείς παραδοθήκατε στην κόλαση. Αξίζει λοιπόν να αναστενάζει κανείς για τα βάσανα και τις τιμωρίες που επιβάλλονται και στους δύο. Τότε και εμείς, αναστενάζοντας βαθιά, θα ανακράξουμε με πικρό κλάμα, λέγοντας: Δίκαιος είσαι, Κύριε, και ευθείες είναι οι κρίσεις σου· διότι όταν βρισκόμασταν στον παρελθόντα αιώνα, μας φανέρωσες αυτά μέσω των Αγίων Γραφών και δεν πιστεύαμε, αλλά δίσταζε η καρδιά μας· τώρα όμως τα βλέπουμε όλα ολοκάθαρα με τα μάτια μας.

Προσέχετε, αδελφοί, μήπως βρεθεί κανείς άκαρπος. Εκείνος που σπέρνει στη σάρκα του την απόλαυση του κόσμου, τρυφή και δείπνα και γεύματα, από τη σάρκα θερίζει φθορά· ενώ εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα, προσευχή και νηστεία και αγρυπνία, από το πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια. Κατανοήστε και δείτε ότι πουθενά δεν επαινούνται αυτοί που ζουν μέσα στην τρυφή, ούτε οι μετεωριζόμενοι, ούτε αυτοί που γελούν· διότι αυτά τα κάνουν οι εθνικοί. Ο δικός μας όμως νόμος είναι αυτός: μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι· μακάριοι οι πενθούντες· μακάριοι οι ελεήμονες· μακάριοι οι δεδιωγμένοι· μακάριοι οι ονειδιζόμενοι· μακάριοι οι καθαροί τη καρδία· μακάριοι οι εγκρατευόμενοι· μακάριοι αυτοί που φύλαξαν αγνό το βάπτισμα· μακάριοι αυτοί που απαρνήθηκαν αυτόν τον κόσμο για τον Χριστό· μακάρια τα σώματα των παρθένων· μακάριοι όσοι έχουν γυναίκες σαν να μην έχουν· μακάριοι όσοι αγρυπνούν και προσεύχονται· μακάριοι όσοι προσβλέπουν σε αυτόν που έρχεται να κρίνει ζώντες και νεκρούς· μακάριοι όσοι δακρύζουν στην προσευχή. Αυτά ανήκουν στη θεία Γραφή των Ορθοδόξων. Ποια όμως Γραφή μακαρίζει όσους παίζουν αυλό και κιθάρα ή όσους γελούν ή όσους ζουν στην τρυφή ή όσους μεθούν και χορεύουν, όσους αγαπούν τον κόσμο και τα του κόσμου;

Κατανόησε και δες πώς εξ αρχής οι πατέρες και πατριάρχες και προφήτες και απόστολοι και μάρτυρες, αφού πέρασαν μέσα από αυτόν ακριβώς τον δρόμο των θλίψεων και των πειρασμών, έτσι κατόρθωσαν να γίνουν ευάρεστοι στον Θεό, υπομένοντας γενναία κάθε πειρασμό και θλίψη, και μέσα στις στενοχώριες χαίρονταν εξαιτίας της ελπίδας για την προσδοκώμενη ανταμοιβή, όπως λέει η Γραφή: «Τέκνο μου, εάν προσέρχεσαι να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου και κάνε υπομονή». Και πάλι ο Απόστολος λέει: «Εάν όμως είστε χωρίς την παιδαγωγία, στην οποία όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Και αλλού πάλι: «Όλα όσα σου συμβαίνουν, δέξου τα ως αγαθά, γνωρίζοντας ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς τον Θεό». Και ο Κύριος λέει: «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Και επίσης το: «Μακάριοι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών».

Διότι σε αυτούς προσέτρεχαν ως σε θεούς και έτρεφαν την ελπίδα ότι θα λάβουν βοήθεια από εκείνους, μη γνωρίζοντας ότι αυτοί οι ίδιοι θα γίνουν οι τιμωροί τους· διότι η οργή και ο θυμός που αποστέλλεται εναντίον των ασεβών θα εκδηλωθεί μέσω πονηρών αγγέλων, οι οποίοι θα τους πολεμήσουν με τύμπανα και κιθάρες, καθώς είναι επιχαιρέκακοι. Έτσι άλλωστε αναφερόταν και πρωτύτερα: «Γίγαντες έρχονται να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαιρόμενοι συγχρόνως και υβρίζοντας»· θα πολεμήσουν, λοιπόν, τους ασεβείς οι προαναφερθέντες ύστερα από μεταστροφή· διότι αντί για φίλοι θα γίνουν εχθροί τους. Τότε δε και θα τους ζητηθούν ευθύνες, πληρώνοντας για όλα όσα αμάρτησαν. Αυτά, λέει, περιμένουν εσένα, τον άλλοτε τρυφηλό και υπερήφανο· εκτός εάν βέβαια, εξαπατώντας τον εαυτό σου, προσδοκάς ότι έχει ετοιμαστεί και για σένα να βασιλεύσεις όμοια με εκείνους που βάδισαν την στενή και τεθλιμμένη οδό και έγιναν φτωχοί για τον Θεό και διώχθηκαν ένεκα δικαιοσύνης· διότι για όλους εκείνους έχει ετοιμαστεί η βασιλεία, αλλά όχι και για σένα που έχεις πορευθεί την πλατιά και ευρύχωρη οδό. Γι' αυτό έχει προετοιμαστεί για σένα η προδηλωθείσα βαθιά φάραγγα του ορμητικού νερού, γεμάτη ξύλα και αναμμένο πυρ, ώστε όλη η φάραγγα να μην έχει γεμίσει με τίποτε άλλο παρά με θυμό και οργή, που αναφλέγει θειάφι και πυρ για την κόλαση εκείνων που θα καταδικαστούν εκεί.

Εκείνοι, βεβαίως, που πρόκειται να συμβασιλεύσουν με τον Υιό του Θεού ήταν, πρώτοι μεν, όσοι χαρακτηρίστηκαν ως πτωχοί τω πνεύματι· δεύτεροι δε, μετά από εκείνους, οι γενναίοι μάρτυρες του Θεού, για τους οποίους δίδασκε στη συνέχεια λέγοντας: «Μακάριοι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη»· διότι με αυτά τα λόγια μακάριζε όσους επρόκειτο να υπεραγωνιστούν για τη βασιλεία ως ευγενείς στρατιώτες του Θεού, υποσχόμενος αναγκαίως και σε αυτούς, ως αδελφούς των προηγουμένως μακαρισθέντων πτωχών, τη βασιλεία των ουρανών ως βραβείο των αγώνων τους. Με πολλή τάξη και λογική αλληλουχία τους μετέδιδε μερίδιο από τη βασιλεία του, μετά τους πτωχούς τω πνεύματι· διότι πρέπει κανείς να έχει ζήσει προηγουμένως θεοφιλώς ολόκληρο τον χρόνο της ζωής του, διάγοντας τον βίο του με ακτήμονα και φιλόσοφο τρόπο, και έπειτα κατ' αυτόν τον τρόπο να φτάσει στο θεοφιλές τέλος. Οι μεν πρώτοι, λοιπόν, ακολουθούσαν την άκρως ακτήμονα αγωγή του βίου, αγωνιζόμενοι σε όλη τους τη ζωή στους άθλους της αρετής· οι δε δεύτεροι καταδιώκονταν ένεκα της μαρτυρίας τους σε Αυτόν, δεχόμενοι πόλεμο και μίσος, και συκοφαντούνταν με ψευδείς διαβολές για κανέναν άλλον λόγο παρά μόνο για την ομολογία τους στον Χριστό. Άλλωστε, εκείνους που πεινούν και κλαίνε και ονειδίζονται για τον Χριστό θα τους συναντήσουμε και στον Λουκά· ενώ τους πράους, τους ελεήμονες, τους καθαρούς στην καρδιά και τους ειρηνοποιούς τούς παραθέτει σε εμάς προς εξέταση ο Ματθαίος.

Διότι πολλές είναι οι κατοικίες για τους πολλούς τρόπους ζωής. Μακάριος είναι εκείνος τον οποίο το μέγα Πνεύμα ανέδειξε φτωχό από πάθη· Εκείνος που έχει εδώ ζωή γεμάτη πένθος· Εκείνος που είναι πάντοτε αχόρταγος για την επουράνια τροφή, Εκείνος που με την πραότητά του γίνεται κληρονόμος μεγάλων αγαθών· Εκείνος που με την ευσπλαχνία του προσελκύει το μέγα έλεος του Θεού, Και είναι φίλος της ειρήνης, και καθαρός στην καρδιά· Εκείνος που υπέμεινε πολλούς πόνους για χάρη του μεγαλόδοξου Χριστού, Και θα αξιωθεί μεγάλης δόξας.

Αυτά, λοιπόν, που ατενίζει κανείς από αυτό το ύψος, το ποια και πόσα είναι, τα εξιστορεί ο ίδιος ο Θεός Λόγος, μακαρίζοντας όσους έχουν συνανέλθει μαζί του, δείχνοντάς τα σαν με το δάκτυλο: από τη μία πλευρά τη βασιλεία των ουρανών, και από την άλλη την κληρονομιά της άνω γης· έπειτα το έλεος, τη δικαιοσύνη, την παράκληση και τη συγγένεια που αποκτάται με τον Θεό των όλων· καθώς και τον καρπό των διωγμών, που είναι το να καταστεί κανείς σύνοικος του Θεού· και όσα άλλα είναι δυνατόν να δει κανείς επιπλέον αυτών, αγναντεύοντάς τα από την υψηλή σκοπιά μέσω των ελπίδων, καθώς τα δακτυλοδεικτεί ο Λόγος άνωθεν, από το όρος.

Λόγος Η΄. Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Η σειρά της υψηλής διδασκαλίας των μαθημάτων οδηγεί την παρούσα εξέταση του ρητού στον όγδοο βαθμό· εγώ όμως θεωρώ ότι είναι ορθό να κατανοήσουμε πρώτα με τον λόγο, ποιο είναι το μυστήριο της ογδόης κατά τον Προφήτη, το οποίο προτάσσεται σε δύο ψαλμωδίες, και τι είναι ο μακαρισμός και η νομοθεσία της περιτομής, τα οποία σύμφωνα με τον νόμο τηρούνται και τα δύο κατά την όγδοη ημέρα. Ίσως αυτός ο αριθμός να έχει κάποια συγγένεια με την όγδοη μακαριότητα, η οποία, σαν κορυφή όλων των μακαρισμών, βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο της αγαθής ανάβασης. Διότι εκεί ο Προφήτης υποδηλώνει την αναστάσιμη ημέρα με το αίνιγμα της ογδόης, και ο καθαρισμός υποδεικνύει την επιστροφή του μολυσμένου ανθρώπου στην καθαρή και κατά φύσιν κατάστασή του, και η περιτομή ερμηνεύει την αποβολή των νεκρών δερμάτων, τα οποία ντυθήκαμε, έχοντας γυμνωθεί από τη ζωή μετά την παρακοή· έτσι και εδώ, η όγδοη μακαριότητα αφορά την αποκατάσταση στους ουρανούς εκείνων που εξέπεσαν μεν στη δουλεία, αλλά ανακλήθηκαν και πάλι από τη δουλεία στη βασιλεία.

«Μακάριοι», λέγει, «είναι όσοι διώκονται ένεκεν εμού, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Ιδού η κατάληξη των κατά Θεόν αγώνων, το έπαθλο των κόπων, το βραβείο των ιδρώτων: το να αξιωθεί κανείς τη βασιλεία των ουρανών. Η ελπίδα της καλής κληρονομίας δεν περιπλανάται πλέον γύρω από το άστατο και το αλλοιούμενο. Διότι ο περίγειος χώρος ανήκει σε εκείνα που τρέπονται και αλλοιώνονται. Για όσα όμως φαίνονται και κινούνται στον ουρανό, κανένα από αυτά δεν γνωρίζουμε που να μην παραμένει πάντοτε το ίδιο και αναλλοίωτο, αλλά όλα διαγράφουν την πορεία τους στον ουρανό με ειρμό, με τάξη και με συνέπεια στη δική τους τροχιά. Βλέπεις, λοιπόν, το υπερβάλλον μεγαλείο της δωρεάς; Ότι το μέγεθος αυτής της αξίας δεν χαρίζεται σε όσα υπόκεινται σε αλλαγή, ούτως ώστε ο φόβος κάποιας μεταβολής να ταράξει με λύπη τις αγαθές ελπίδες. Αντιθέτως, λέγοντας «βασιλεία των ουρανών», αποδεικνύει το αμετάβλητο και πάντοτε αναλλοίωτο της δωρεάς που προβάλλει ενώπιόν μας σύμφωνα με την ελπίδα.

Διότι, προβάλλοντας εκεί τη συμπόνια, τη μεταδοτικότητα και τη φιλαλληλία, πουθενά δεν αναφέρει ούτε την πνευματική πτωχεία ούτε τον διωγμό εξαιτίας Του· αν και με μια πρόχειρη σκέψη φαίνεται ότι αυτά διαχωρίζονται πολύ μεταξύ τους. Διότι, τι κοινό έχει το να πτωχεύσει κανείς με το να διωχθεί; Ή αυτά πάλι, τι συμφωνία έχουν με τα αποτελέσματα της αγαπητικής συμπάθειας; Έθρεψε κάποιος αυτόν που είχε ανάγκη, ή έντυσε τον γυμνό, ή φιλοξένησε κάτω από τη στέγη του τον οδοιπόρο, ή πρόσφερε την ενδεδειγμένη φροντίδα σε κάποιον ασθενή και φυλακισμένο· τι κοινό έχουν αυτά με το να πτωχεύσει και να διωχθεί κανείς, ως προς τη φύση της πράξης; Ο μεν πρώτος θεραπεύει τις συμφορές των άλλων· ενώ καθένας από τους δεύτερους, δηλαδή τόσο ο πτωχός όσο και ο διωκόμενος, έχουν ανάγκη από εκείνους που θα τους προσφέρουν θεραπεία, όμως η κατάληξη για όλους είναι η ίδια. Διότι κατά τον ίδιο τρόπο οδηγεί στον ουρανό και αυτόν που πτώχευσε κατά το πνεύμα, και αυτόν που διώχθηκε εξαιτίας Του, και εκείνους που επέδειξαν συμπάθεια προς τον συνάνθρωπο. Τι λέμε λοιπόν ως προς αυτά; Ότι όλα συνδέονται μεταξύ τους, συγκλίνοντας και συμπνέοντας προς τον έναν σκοπό. Διότι αφενός η πτωχεία καθιστά εύκολη τη μετάβαση, και αφετέρου η φιλοπτωχεία δεν είναι αποξενωμένη από την πτωχεία. Αλλά μου φαίνεται καλό να ερευνήσουμε πρώτα τον παρόντα λόγο, και έπειτα να εξετάσουμε κατ' αυτόν τον τρόπο τη συμφωνία και το νόημα σε όσα έχουμε αναλύσει.

Μακάριοι είναι οι διωκόμενοι ένεκα δικαιοσύνης. Από πού διώκονται και από ποιον; Η πιο προφανής ερμηνεία, λοιπόν, μας υποδεικνύει το στάδιο των μαρτύρων και υποσημαίνει τον δρόμο της πίστεως. Διότι η λέξη «δίωξη» φανερώνει την έντονη προσπάθεια εκείνου που τρέχει με ταχύτητα· ή μάλλον υποσημαίνει και τη νίκη κατά τη διάρκεια του αγώνα δρόμου. Επειδή δεν είναι δυνατόν να νικήσει κάποιος που τρέχει με διαφορετικό τρόπο, παρά μόνο εάν αφήσει πίσω του αυτόν που τρέχει μαζί του. Επειδή, λοιπόν, τόσο εκείνος που τρέχει προς το βραβείο της άνω κλήσεως, όσο και εκείνος που καταδιώκεται από τον εχθρό για το βραβείο, έχουν εξίσου στα νώτα τους, ο μεν τον ανταγωνιστή του, ο δε τον διώκτη του· και αυτοί είναι εκείνοι που διανύουν τον δρόμο του μαρτυρίου, κατά τους αγώνες υπέρ της ευσέβειας, οι οποίοι διώκονται αλλά δεν καταλαμβάνονται· φαίνεται ότι στα τελευταία τούτα λόγια τοποθετήθηκε το αποκορύφωμα της προκείμενης μακαριότητας που προσδοκούμε, σαν ένα είδος στεφάνου. Διότι είναι αληθινά μακάριο το να διώκεται κανείς για χάρη του Κυρίου. Γιατί άραγε;

Μακάριοι, λοιπόν, οι δεδιωγμένοι ένεκεν εμού. Αυτό έχει την εξής έννοια (για να κατανοήσουμε και τον άλλον λόγο): όπως δηλαδή, εάν κάποιος έδινε φωνή στην υγεία, θα έλεγε και εκείνη ότι «Μακάριοι είναι όσοι αποχωρίστηκαν από την ασθένεια για χάρη μου». Διότι η αποξένωση από τα οδυνηρά προετοιμάζει εκείνους που άλλοτε νοσούσαν να βρεθούν μέσα σε εμένα. Έτσι ας ακούσουμε τη φωνή, ωσάν να φωνάζει δυνατά προς εμάς έναν τέτοιον μακαρισμό η ίδια η ζωή.

Ας μη λυπούμαστε, λοιπόν, όταν διωκόμαστε, αλλά μάλλον ας ευφραινόμαστε, διότι, με το να εκδιωκόμαστε από τα όσα θεωρούνται πολύτιμα στη γη, ωθούμαστε προς το ουράνιο αγαθό, σύμφωνα με Εκείνον που υποσχέθηκε ότι είναι μακάριοι όσοι διώκονται για χάρη Του· διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών, με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· επειδή σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και από την οδό που οδηγεί στον θάνατο διασώζει με τέτοιους λόγους, ενώ την οδό της ζωής την φανερώνει πάλι αλλού μακαρίζοντας: «μακάριοι οι πτωχοί, μακάριοι οι ελεήμονες, μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης», και, «πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους πτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στον ουρανό», και, «καθένας που άφησε οικία ή αγρούς ή οτιδήποτε άλλο από τα γήινα ένεκεν εμού και του ευαγγελίου, θα λάβει εκατονταπλάσια και θα κληρονομήσει αιώνια ζωή». Και τον θυμό σε τέτοιο βαθμό τον περιόρισε, ώστε να αποφανθεί ότι η οργή είναι ίση με τον φόνο, θέτοντάς την υπό την ίδια καταδίκη με αυτόν, και ότι εκείνος που από οργή κινείται σε λοιδορία εναντίον κάποιου, είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός. Την πραότητα, όμως, όχι μόνο την εμακάρισε, αλλά και την αξίωσε με τα μεγαλύτερα βραβεία. Την ακολασία πάλι σε τέτοιο βαθμό την τιμώρησε, ώστε να αποκαλέσει μοιχεία ακόμη και το εμπαθές και περίεργο βλέμμα προς ξένη γυναίκα. Ενώ για εκείνον που επιδιώκει την αγνεία, αφού τον μακαρίσει, διατείνεται ότι θα γίνει και θεόπτης. Και την επιορκία δεν την έδειξε σε τέτοιο βαθμό αποτρόπαιη, ώστε να απαγορεύσει ακόμη και την ευορκία και να αποφανθεί ότι καθετί πέρα από το ναι και το όχι προέρχεται από τον πονηρό, λέγοντας: «ας είναι ο λόγος σας ναι ναι, όχι όχι, ενώ το παραπάνω από αυτά προέρχεται από τον πονηρό»; Και τι σημαίνει αυτός ο διπλασιασμός;

Διότι ο νομοθέτης θα δώσει ευλογίες· θα πορευθούν από δύναμη σε δύναμη· θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών. Αναφέρεται, λοιπόν, στις ευαγγελικές εντολές, στις οποίες δεν μπορεί να βρει κανείς μόνο μία ευλογία, αλλά πολλές, δηλαδή τους διάφορους μακαρισμούς που νομοθέτησε ο Χριστός, στους οποίους όποιος δίνει προσοχή πορεύεται από δύναμη σε δύναμη, βαδίζοντας από αρετή σε αρετή: από την ταπεινοφροσύνη στο πένθος για τις αμαρτίες, από εκεί στην πραότητα, έπειτα στη διαρκή επιθυμία της δικαιοσύνης· στη συνέχεια στην ελεημοσύνη, από εκεί στην καθαρότητα της καρδιάς, και από αυτήν στην επίτευξη της ειρήνης. Και ως στεφάνι όλων αυτών θέτει τους διωγμούς υπέρ του Χριστού, στους οποίους όποιος καταρτιστεί και φθάσει στην τελειότητα, θα δει τον Θεό στη Σιών, στο παρατηρητήριο της ψυχής. Διότι η Σιών μεταφράζεται ως παρατηρητήριο. Η προκοπή, λοιπόν, της μακαριότητας είναι το να δει κάποιος τον Θεό, όχι κατά τη φύση Του, αλλά κατά το μέτρο που Εκείνος χαρίζεται. Θα μπορούσες δε να πεις ότι όλα αυτά, από το σημείο που αναφέρθηκε από εμάς το διάψαλμα, λέγονται και για τον Πέτρο. Διότι υπήρξε μακάριος επειδή έτυχε της θείας βοήθειας τον καιρό της άρνησης· γι' αυτό δεν απελπίστηκε, αλλά έθεσε στην καρδιά του αναβάσεις μέσω της μετάνοιας «στην κοιλάδα του κλαυθμώνος».

γ'. Εάν δε ο δίκαιος, όταν αμελεί, παροικεί στον θάνατο, ο ασεβής ενοικεί και κατοικεί μόνιμα σε αυτόν. Διότι δεν υπάρχει γι' αυτόν καμία ανασύνταξη μέσα στον θάνατο· επειδή, όπως λέει ο Σολομών, «όταν πέσει σε βάθος κακών, καταφρονεί». Αν έλεγα, σαλεύτηκε το πόδι μου, το έλεός σου, Κύριε, με βοηθούσε. Διότι όποιος επιγνώσει και ομολογήσει το δικό του αμάρτημα, και αφού κλονιστεί ούτε αμελήσει ούτε απελπιστεί, αλλά έλθει σε συναίσθηση, αυτός αισθάνεται αμέσως την εύνοια και το έλεος του Θεού προς βοήθειά του. Κατά το πλήθος των οδυνών στην καρδιά μου, οι παρηγοριές σου εύφραναν την ψυχή μου. Είναι γνώρισμα και αυτό ενός επιστήμονα ιατρού, το να εφαρμόζει τα φάρμακα ανάλογα με τα τραύματα. Οδύνες δε στην καρδιά, είτε εννοείς τις λύπες για τα δικά μας αμαρτήματα, οι οποίες γεννιούνται από την επιστροφή και την κατάνυξη, είτε αυτές για την ευημερία των αμαρτωλών, είτε τις συμφορές που μας επιβάλλονται αδίκως, σε όλες αυτές ο Θεός παρέχει την ανάλογη παρηγοριά. Διότι όσοι αδίκως υφίστανται επιβουλές, έχουν ως καινούργια παρηγοριά αυτόν τον μακαρισμό του Χριστού: Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, ότι αυτών εστιν η βασιλεία των ουρανών.

Μην αποφεύγεις τους πειρασμούς· «Διότι μακάριος είναι ο άνθρωπος που υπομένει τον πειρασμό.» Μην παραιτείσαι από τους διωγμούς, επειδή «Μακάριοι είναι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.» Μη φοβάσαι τον κίνδυνο· «Διότι κίνδυνοι του Άδη με βρήκαν, και επικαλέστηκα το όνομα του Κυρίου», λέει ο Δαβίδ, και Εκείνος ως σύμμαχος από τους ουρανούς ανταποκρίθηκε. Μη δειλιάζεις μπροστά στον θάνατο· διότι μόλις τώρα, καθώς έψαλλε η εκκλησία, άκουσες «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων του», και πολύ δικαιολογημένα.

Ας τους οδηγήσουμε, λοιπόν, στο παιδευτήριο της φιλοσοφίας, και ας δούμε ποιος από αυτούς θα αποδεχθεί περισσότερο τα της διδασκαλίας. Ας είναι, λοιπόν, το πρώτο παράγγελμα: «Να είσαι ταπεινός και μετριόφρων»· διότι αυτό πρόσταξε ο Χριστός· ποιος θα μπορέσει να το κατορθώσει ευκολότερα, αυτός ή εκείνος; «Μακάριοι οι πενθούντες»· ποιος θα δώσει περισσότερη προσοχή σε αυτό που ειπώθηκε; «Μακάριοι οι ταπεινοί»· ποιος θα το ακούσει πιο πρόθυμα; «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά»· «μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη»· «μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκα δικαιοσύνης»· ποιος θα τα αποδεχθεί αυτά με ευκολία;

Για ποιο λόγο λυπήθηκε; Για να επιδείξει ταυτόχρονα τη δική του στοργή, και να μας διδάξει ότι είναι πάντοτε δίκαιο να θρηνούμε όχι εκείνον που υφίσταται το κακό, αλλά εκείνον που πράττει το κακό. Διότι το δεύτερο είναι χειρότερο από το πρώτο, ή μάλλον το πρώτο, το να υφίσταται δηλαδή κανείς το κακό, δεν είναι κακό, αλλά κακό είναι το να πράττει το κακό. Επειδή το να υφίσταται κανείς το κακό, του εξασφαλίζει τη βασιλεία των ουρανών, ενώ το να πράττει το κακό γίνεται για εμάς αιτία της γέεννας και της κολάσεως. Διότι λέει: «Μακάριοι όσοι διώκονται για χάρη της δικαιοσύνης, επειδή δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Βλέπεις πώς το να υφίσταται κανείς το κακό έχει ως μισθό και έπαθλο τη βασιλεία των ουρανών; Άκουσε πώς το να πράττει κανείς το κακό επιφέρει κόλαση και τιμωρία.

Διότι, βλέποντάς τον, λέγει, ταράχθηκε και είπε: «Ένας από εσάς θα με παραδώσει». Και για ποιον λόγο ταράχθηκε; Αναλογιζόμενος ότι, μετά από τόση διδασκαλία, μετά από τόσες παραινέσεις, δεν αντιλαμβανόταν σε ποιον γκρεμό ωθούσε τον εαυτό του. Βλέποντας λοιπόν ο Δεσπότης τη μανία του μαθητή και σπλαχνιζόμενος αυτόν, ταράχθηκε και δάκρυσε. Διότι αυτό το τονίζουν επανειλημμένως οι ευαγγελιστές, για να επιβεβαιώσουν την αλήθεια της θείας Οικονομίας. Ταράχθηκε λοιπόν ο Δεσπότης βλέποντας την υπερβολική αγνωμοσύνη του μαθητή, διδάσκοντάς μας να θρηνούμε κυρίως εκείνους που πράττουν το κακό και όχι εκείνους που υποφέρουν το κακό· διότι εκείνοι που πάσχουν και αδικούνται, αυτοί είναι μάλλον άξιοι μακαρισμού. Γι’ αυτό και έλεγε ο Χριστός: «Μακάριοι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Είδες πόσο μεγάλο έδειξε πως είναι το κέρδος εκείνων που πάσχουν; Δες πάλι αλλού την αναπόφευκτη τιμωρία εκείνων που πράττουν το κακό· άκουσε τον μακάριο Παύλο να λέει: «Εσείς όμως, αδελφοί, γίνατε μιμητές των Εκκλησιών του Θεού που βρίσκονται στην Ιουδαία, διότι τα ίδια πάθατε και εσείς από τους ομοεθνείς σας, όπως ακριβώς και εκείνοι από τους Ιουδαίους, οι οποίοι και τον Κύριο Ιησού σκότωσαν και τους δικούς τους προφήτες, και εμποδίζουν εμάς, λέγει, να κηρύξουμε στα έθνη για να σωθούν, ώστε να συμπληρώσουν το μέτρο των αμαρτιών τους· και έφτασε πλέον πάνω τους οριστικά η οργή του Θεού».

Διότι και εκείνοι επισύρουν την οργή εναντίον του ίδιου του εαυτού τους· και είναι δίκαιο παντού να θρηνούμε όχι εκείνον που πάσχει άδικα, αλλά εκείνον που διαπράττει το κακό. Διότι το να υποφέρει κανείς, μας εξασφαλίζει τη βασιλεία των ουρανών· ενώ το να προξενεί κανείς κακό σε κάποιον, γίνεται για εμάς αιτία της γέεννας και της κόλασης. Διότι λέει: «Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης». Βλέπεις πώς το να πάσχει κανείς άδικα έχει ως μισθό και έπαθλο τη βασιλεία των ουρανών; Άκουσε πώς και το να πράττει κανείς το κακό επιφέρει κόλαση και τιμωρία. Διότι ο Παύλος, αφού είπε για τους Ιουδαίους ότι σκότωσαν τον Κύριο και καταδίωξαν τους προφήτες, πρόσθεσε: «Το τέλος των οποίων θα είναι ανάλογο με τα έργα τους». Είδες πώς οι μεν διωκόμενοι λαμβάνουν τη βασιλεία των ουρανών, ενώ οι διώκτες κληρονομούν την οργή του Θεού;

Έπειτα, για να μη νομίσεις ότι η ειρήνη είναι σε κάθε περίπτωση καλό, πρόσθεσε: «Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης»· δηλαδή, ένεκα της αρετής, της προστασίας των άλλων, της ευσέβειας. Διότι συνηθίζει πάντοτε να ονομάζει δικαιοσύνη ολόκληρη τη φιλοσοφία της ψυχής.

Αλλά εκεί μεν έχει θέσει τα έπαθλα για όσους κατορθώνουν την αρετή, ενώ εδώ τις τιμωρίες για όσους δεν την πράττουν. Γι' αυτό εκεί μεν έλεγε ότι οι πράοι θα κληρονομήσουν τη γη· εδώ όμως λέει ότι όποιος αποκαλέσει τον αδελφό του μωρό, θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός. Και εκεί μεν, ότι οι καθαροί στην καρδιά θα δουν τον Θεό· εδώ όμως, ότι είναι ολοκληρωμένος μοιχός εκείνος που κοιτάζει ακόλαστα· και αφού εκεί ονόμασε τους ειρηνοποιούς υιούς Θεού, εδώ από την άλλη πλευρά τούς φοβίζει λέγοντας: «Μήπως τυχόν σε παραδώσει ο αντίδικος στον κριτή». Έτσι, ενώ μακαρίζει όσους πενθούν και όσους διώκονται στα προηγούμενα, στα επόμενα οικοδομώντας το ίδιο ακριβώς, απειλεί με απώλεια όσους δεν πορεύονται σε αυτή την οδό· διότι όσοι βαδίζουν στην πλατιά οδό, λέει, καταλήγουν εκεί. Και το «Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά», μου φαίνεται ότι είναι ισοδύναμο με το «Μακάριοι οι ελεήμονες» και με το «Εκείνοι που πεινούν για τη δικαιοσύνη».

Διότι ενθυμούνταν τον Κύριο που έλεγε: Μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκεν δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών· ομοίως και τον απόστολο Παύλο: Ότι μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών.

Μόνο αυτούς μακαρίζει η Γραφή. Διότι, λέει: «Μακάριος είναι ο άνθρωπος που δεν πορεύθηκε με τη βουλή των ασεβών»· «Μακάριος εκείνος που θα τον παιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις τον νόμο σου»· «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό τους»· «Μακάριοι όλοι όσοι ελπίζουν σε Αυτόν»· «Μακάριος ο λαός του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός του»· «Μακάριος εκείνος τον οποίο δεν καταδίκασε η ψυχή του»· «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο». Και ο Χριστός πάλι λέει τα εξής: «Μακάριοι οι πενθούντες, μακάριοι οι ταπεινοί, μακάριοι οι πράοι, μακάριοι οι ειρηνοποιοί, μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκεν δικαιοσύνης». Βλέπεις πώς παντού οι θείοι νόμοι δεν μακαρίζουν κανέναν από τους πλουσίους, ούτε από αυτούς που έχουν ευγενική καταγωγή, ούτε από εκείνους που απολαμβάνουν τη δόξα, αλλά εκείνον που έχει κατακτήσει την αρετή; Διότι το ζητούμενο είναι, σε όλα όσα πράττουμε ή υποφέρουμε, να αποτελεί θεμέλιο ο φόβος του Θεού· και αν φυτέψεις από πριν αυτή τη ρίζα, όχι μόνο η άνεση, ούτε οι τιμές, και οι δόξες, και οι περιποιήσεις, αλλά και οι επιβουλές, και οι συκοφαντίες, και οι ύβρεις, και οι ατιμώσεις, και τα βάσανα, και γενικά τα πάντα, θα σου βλαστήσουν καρπούς πνευματικής αγαλλίασης. Και όπως ακριβώς οι ίδιες οι ρίζες των δέντρων είναι μεν πικρές, αλλά μας φέρνουν τους πιο γλυκούς καρπούς, έτσι βέβαια και η κατά Θεόν λύπη θα μας φέρει πολλή χαρά. Το γνωρίζουν αυτό όσοι πολλές φορές προσευχήθηκαν με οδύνη και έχυσαν δάκρυα, πόση ευφροσύνη αποκόμισαν, πώς καθάρισαν τη συνείδησή τους, πώς σηκώθηκαν με αγαθή ελπίδα.

Ελάτε πρώτα εσείς, που φυλάξατε την πίστη άσπιλη και αμόλυντη· ελάτε, εσείς που για χάρη μου γίνατε φτωχοί με την πνευματική φτώχεια· ελάτε, εσείς που κατοικήσατε στις ερήμους και στα όρη και στα σπήλαια και στις οπές της γης μαζί με τα θηρία για το όνομά μου· ελάτε, οι πενθούντες και τεθλιμμένοι· ελάτε, εσείς που για χάρη μου πεινάσατε και διψάσατε· ελάτε, οι διωκόμενοι ένεκα της δικαιοσύνης· ελάτε, εσείς που χλευαστήκατε και μισηθήκατε για το όνομά μου· ελάτε, οι καθαροί στην καρδιά· ελάτε, οι ελεήμονες· ελάτε, οι γενναιόδωροι και πρόθυμοι στην προσφορά· ελάτε, οι εύσπλαχνοι· ελάτε, οι προστάτες των ορφανών· ελάτε, οι φιλόξενοι· ελάτε, οι προστάτες των χηρών· ελάτε, οι βοηθοί των αδυνάτων· ελάτε, οι παρηγορητές των ασθενών· ελάτε, εσείς που επισκέπτεστε όσους βρίσκονται στη φυλακή· ελάτε, εσείς που εξοφλείτε τα χρέη όσων χρωστούν· ελάτε, εσείς που χορτάσατε τις ψυχές εκείνων που πεινούσαν και διψούσαν για το όνομά μου· ελάτε, οι θερμότατοι προστάτες αυτών που αδίκως υποδουλώθηκαν και κινδυνεύουν· ελάτε, οι εύσπλαχνοι ελευθερωτές αυτών που βρίσκονται στην εξορία και σε πικρές δουλείες· ελάτε, εσείς που για χάρη μου ζήσατε βίο ήρεμο και ήσυχο· ελάτε, εσείς που αγωνιστήκατε μέχρι θανάτου με παρθενία και άσκηση και σεμνή βιοτή· ελάτε, εσείς που διατηρήσατε το σώμα και την ψυχή άσπιλα και αμόλυντα με σωφροσύνη και αγνεία· ελάτε, εσείς που περάσατε όλη σας τη ζωή με νηστείες, αγρυπνίες και ψαλμωδίες· ελάτε, εσείς που κάθε νύχτα και ημέρα δεν απομακρυνθήκατε από την εκκλησία· ελάτε, εσείς που στολίζετε και φροντίζετε τα θυσιαστήριά μου· ελάτε, εσείς που περιφρονήσατε τα επίγεια, λάβετε τα επουράνια· ελάτε, εσείς που αφήσατε για χάρη μου πατέρες και μητέρες, υιούς και θυγατέρες, οικίες και αγρούς και συγγενείς, απολαύστε τα αγαθά της επουράνιας Ιερουσαλήμ· ελάτε και δείτε τη δική μου δόξα, και χαρείτε και αγαλλιάστε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς· ελάτε και δείτε τίνος Δεσπότου είστε υπηρέτες, και χαρείτε και σκιρτήστε, διότι δική σας είναι η βασιλεία των ουρανών.

Διότι, όταν λέει: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, οι πενθούντες, οι πράοι, αυτοί που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, οι ελεήμονες, οι καθαροί στην καρδιά, οι ειρηνοποιοί, οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, και εκείνοι που ακούν ρητά και άρρητα κακά λόγια από τους έξω εξαιτίας του»· δεν χρησιμοποιεί ούτε το όνομα του κοσμικού ούτε του μοναχού, αλλά αυτός ο διαχωρισμός έχει εισαχθεί από την ανθρώπινη διάνοια. Οι δε Γραφές δεν γνωρίζουν τίποτα από αυτά, αλλά θέλουν να ζουν όλοι τον βίο των μοναχών, ακόμη και αν τυχαίνει να έχουν συζύγους. Άκου λοιπόν και τι λέει ο Παύλος· και όταν λέω τον Παύλο, εννοώ πάλι τον Χριστό. Αυτός, λοιπόν, γράφοντας επιστολές σε ανθρώπους που έχουν συζύγους και ανατρέφουν παιδιά, απαιτεί από αυτούς όλη την ακρίβεια βίου που αρμόζει στους μοναχούς. Διότι, περικόπτοντας κάθε πολυτέλεια, τόσο στα ενδύματα όσο και στα φαγητά, τους γράφει τα εξής λόγια: «Οι γυναίκες να στολίζουν τον εαυτό τους με σεμνή περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη, όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα»· και πάλι: «Η δε γυναίκα που ζει με σπατάλη και τρυφή, ενώ ζει, είναι νεκρή»· και πάλι: «Έχοντας δε τροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε». Τι περισσότερο από αυτά θα μπορούσε κανείς να απαιτήσει από τους μοναχούς; Διδάσκοντας δε άλλους να συγκρατούν τη γλώσσα τους, θέτει πάλι αυστηρούς νόμους, και τέτοιου είδους που είναι δύσκολο κατόρθωμα να τους τηρήσουν ακόμη και οι μοναχοί.

Άκουσε λοιπόν τον Θεό να δίνει μαρτυρία γι' αυτόν: «Δεν υπάρχει άνθρωπος όμοιός του πάνω στη γη, άνθρωπος άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, που να απέχει από κάθε πονηρό πράγμα». «Μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκεν δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Και από αυτό απέκτησε μεγάλη αφθονία αγώνων και βραβείων. Διότι δεν καταδιωκόταν από ανθρώπους, αλλά ο ίδιος ο αρχέκακος δαίμονας, αφού επιτέθηκε και έθεσε σε κίνηση όλες του τις μηχανουργίες, εφορμήσε έτσι εναντίον του, εκδιώκοντάς τον και από την οικία και από την πατρίδα του και οδηγώντας τον στην κοπριά, αφού του αφαίρεσε όλα τα χρήματα, τα κτήματα, τα παιδιά, αυτήν την ίδια την υγεία του σώματός του και τον παρέδωσε σε βαρύτατη πείνα· μαζί δε με εκείνον, και μερικοί από τους φίλους του, με πρωτοφανή σφοδρότητα, του επιτίθονταν και ξανανοίγαν τις πληγές της ψυχής του. «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και σας καταδιώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Αλλά και αυτόν τον μακαρισμό τον καρπώθηκε με πολλή αφθονία. Διότι τον διέβαλλαν όσοι ήταν παρόντες τότε, λέγοντας ότι τιμωρήθηκε λιγότερο από όσα είχε αμαρτήσει, απευθύνοντας εναντίον του μακροσκελείς κατηγορίες και λόγους ψευδείς και γεμάτους συκοφαντίες.

«Και θα είναι η ψυχή των αγίων σαν δέντρο καρποφόρο.» «Μακάριοι είμαστε, Ισραήλ, διότι τα αρεστά στον Θεό είναι γνωστά σε εμάς.» «Μακάριος ο άνθρωπος που δεν ολίσθησε με το στόμα του. Μακάριος εκείνος τον οποίο δεν κατέκρινε η συνείδησή του.» «Εννέα σκέψεις θεώρησα μακάριες στην καρδιά μου, και τη δέκατη θα την αναφέρω με τη γλώσσα μου: Ο άνθρωπος που ευφραίνεται για τα παιδιά του, και που ζει για να δει την πτώση των εχθρών του. Μακάριος αυτός που συζεί με συνετή γυναίκα, και αυτός που δεν ολίσθησε με τη γλώσσα του, και αυτός που δεν δούλεψε σε κάποιον ανάξιό του. Μακάριος αυτός που βρήκε τη φρόνηση, και που τα λόγια του κατευθύνονται σε αυτιά που ακούν. Πόσο μεγάλος είναι αυτός που βρήκε τη σοφία! Αλλά δεν υπάρχει κανένας ανώτερος από εκείνον που φοβάται τον Κύριο.» «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.» «Μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη.» «Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν.» «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν.» «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν.» «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό.» «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί θα ονομαστούν υιοί του Θεού.» «Μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκα της δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.» «Μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν και σας διώξουν και πουν εναντίον σας κάθε πονηρό λόγο ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς.» «

Παρήγγειλε δε να είμαστε πτωχοί τω πνεύματι, τους οποίους μακαρίζει και αποκαλεί άξιους της βασιλείας των ουρανών. Έπειτα, προτρέπει να πενθούμε στον παρόντα βίο, ώστε να αξιωθούμε της μελλοντικής παρηγορίας, να είμαστε πράοι και πάντοτε να πεινάμε και να διψάμε τη δικαιοσύνη, ελεήμονες και μεταδοτικοί, οικτίρμονες και συμπονετικοί, καθαροί στην καρδιά, απέχοντας από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, ειρηνοποιοί τόσο προς τους πλησίον όσο και προς την ίδια μας την ψυχή, υποτάσσοντας δηλαδή το κατώτερο στο ανώτερο και ειρηνεύοντας με ορθή κρίση τον μεταξύ τους αδιάκοπο πόλεμο, και να υπομένουμε κάθε διωγμό και κάθε θλίψη και ονειδισμό, που υφιστάμεθα ένεκα της δικαιοσύνης υπέρ του ονόματός Του, ώστε να αξιωθούμε της αιώνιας χαράς κατά τη λαμπρή διανομή των δωρεών. Αλλά παραγγέλλει και μέσα στον κόσμο να λάμπει το φως μας εμπρός στους ανθρώπους με τέτοιον τρόπο, ώστε να δουν, λέγει, τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς.

Και αυτά τα λέγω όχι επιδιώκοντας επαίνους για τον εαυτό μου, ούτε βέβαια υπερηφανευόμενος έναντι κάποιων, αλλά για να γνωρίσετε από αυτά ότι δεν έχω πάθει τίποτα κακό, αλλά μάλλον κάτι ψυχωφελές και σωτήριο, και να μη λυπάστε πλέον για εμένα. Διότι, όταν κάποιος στεφανώνεται, οι δικοί του δεν αποθαρρύνονται, ούτε όταν απολαμβάνει αγαθά δυσαρεστούνται. Όπως ακριβώς δεν θα ήταν δίκαιο να θλίβονται όταν κάποιος σώζεται. Διότι «πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων και από όλες αυτές τους λυτρώνει ο Κύριος». Και «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε· μέσα σε μικρή θλίψη ήρθε σε εμάς η παιδαγωγία σου». Αυτές είναι προφητικές φωνές. «Όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού θα διωχθούν παντού». Και «μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών». Αυτές είναι συνηγορίες του Παύλου για τούτο. «Μακάριοι όσοι έχουν διωχθεί για τη δικαιοσύνη». Και «αν εμένα δίωξαν, και εσάς θα διώξουν». Και «όταν σας διώκουν από την πόλη αυτή, να φεύγετε στην άλλη». Αυτές είναι διδασκαλίες του Χριστού.