Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:10

ΜΖʹ. Ο κόσμος έχει πολλούς που είναι πτωχοί τω πνεύματι, αλλά παρά το πρέπον· και πολλούς που πενθούν, αλλά εξαιτίας απώλειας χρημάτων ή τέκνων· και πολλούς που είναι πράοι, αλλά απέναντι στα ακάθαρτα πάθη· και πολλούς που πεινούν και διψούν, αλλά για να αρπάξουν τα ξένα και να κερδίσουν μέσα από την αδικία· και πολλούς ελεήμονες, αλλά προς το σώμα και τα του σώματος· και καθαρούς στην καρδιά, αλλά από κενοδοξία· και ειρηνοποιούς, αλλά επειδή υποτάσσουν την ψυχή στη σάρκα· και πολλούς διωκόμενους, αλλά ως άτακτους· και πολλούς ονειδιζόμενους, αλλά για αισχρά αμαρτήματα. Όμως, μακάριοι είναι μόνο εκείνοι που και πράττουν και υφίστανται αυτά για τον Χριστό και κατά Χριστόν. Γιατί; Επειδή δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών και αυτοί θα δουν τον Θεό, και τα λοιπά. Ώστε, δεν είναι μακάριοι απλώς επειδή τα πράττουν και τα υφίστανται αυτά· διότι και οι προαναφερθέντες κάνουν το ίδιο· αλλά επειδή και τα πράττουν και τα υφίστανται για τον Χριστό και κατά Χριστόν.

Επειδή όμως το προαναφερθέν ευκτήριο και ο τόπος στον οποίο βρισκόταν ανήκε σε έναν από τους αξιωματούχους, τον Χριστόφορο εκείνον που είχε το επώνυμο Φαγούρας, έγινε γνωστή και σε αυτόν, επειδή ήταν μαθητής, η εξορία του αγίου και η εγκατάστασή του στο ευκτήριό του. Αμέσως λοιπόν, αφού ο άνδρας διέπλευσε την Προποντίδα και έφτασε στον τόπο, μόλις είδε τον μακάριο να κάθεται εκεί με έναν μαθητή του, χωρίς να έχει τίποτα από όσα προσφέρουν παρηγοριά στο σώμα, γεμάτος δάκρυα έπεσε πρηνής στα ωραία πόδια του και έκλαιγε με βαθύ πόνο για τη συμφορά του δασκάλου. Όταν δε έμαθε και την αιτία της εξορίας του, αφού κατέκρινε αυστηρά αυτούς που ήταν γύρω από τον διώκτη, τον μακάριζε ως άνθρωπο που είχε υποστεί διωγμό και είχε ακούσει κάθε κακό λόγο εξαιτίας της εντολής του Θεού. Παρακάλεσε δε θερμά με τα λόγια του τον άγιο να δέχεται να του φέρνει εκείνος τα απαραίτητα για τις ανάγκες του σώματος και να μη στερείται τα αναγκαία. Ο άγιος όμως απάντησε: «Και τι περισσότερο μάς χρειάζεται, ω τέκνο μου, από την καθημερινή τροφή, την οποία ο άρτος και το αλάτι με το νερό την καθιστούν για εμάς πιο πλούσια από ό,τι για εκείνους που έχουν πολυτελή εδέσματα;»

Και για να το δούμε αυτό καθαρά, ας αναλογιστούμε εκείνα για τα οποία ο ίδιος ο Χριστός ονόμασε μακάριους όσους τα κατορθώνουν, για να διαπιστώσουμε αν δεν εξαρτώνται όλα από αυτούς τους λογισμούς. Ποιους λοιπόν μακαρίζει ο μόνος αληθινά μακάριος; Τους φτωχούς στο πνεύμα, τους πενθούντες, τους πράους, εκείνους που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, τους ελεήμονες, τους καθαρούς στην καρδιά, τους ειρηνοποιούς, εκείνους που υπομένουν διωγμούς και κάθε ονειδισμό για χάρη της δικαιοσύνης και για την αφοσίωσή τους στον Χριστό. Αυτοί λοιπόν είναι εκείνοι που έχουν κατακτήσει τη μακάρια ζωή.

Εκείνοι, λοιπόν, που προσκυνούν εκείνο το αίμα, τι άλλο άραγε θα επιζητήσουν να κατορθώσουν, θεωρώντας ότι εκπληρώνουν το καθήκον τους, από το να γίνουν εργάτες συμφιλίωσης και ειρήνης μεταξύ των ανθρώπων; Περί του όγδοου και ένατου μακαρισμού: ότι το να υπομένει κανείς διωγμούς και ύβρεις ένεκεν της δικαιοσύνης και του Χριστού, κατορθώνεται μέσω αυτής της μελέτης.

Από την εξορία, προς τους συνδιωκόμενους επισκόπους. Ο διωγμός είναι βαρύς, αλλά ο μακαρισμός του Δεσπότου είναι γλυκύς. η εξορία είναι σκληρή, αλλά η βασιλεία των ουρανών είναι τερπνή. «Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Πολλές είναι οι θλίψεις και ξεπερνούν κάθε δυσκολία. αλλά η προερχόμενη από εκεί χαρά και αγαλλίαση όχι μόνο γνωρίζει πώς να ελαφρύνει τη δριμύτητά τους, αλλά για όσους ζουν έχοντας τις ελπίδες τους στραμμένες στα άνω, τα μετατρέπει και σε αφορμή ευθυμίας. Ας παραμείνουμε σταθεροί, λοιπόν, στους αγώνες, για να επιτύχουμε τα έπαθλα. ώστε να αξιωθούμε και εμείς να φωνάζουμε μαζί με τον Παύλο: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη διατήρησα. Στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης». Τι είναι πιο γλυκύ ή πιο χαριτωμένο από αυτή την επινίκια φωνή; Και τι είναι πιο ικανό να καταισχύνει τον κοινό εχθρό του γένους μας; «Τον δρόμο τελείωσα. την πίστη διατήρησα. Στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης». Ω, φωνή που καταπραΰνει τη ζάλη κάθε λύπης, ή μάλλον που χορηγεί τη χάρη κάθε πνευματικής ευφροσύνης, που φέρνει τους διώκτες σε κατάπληξη, που στεφανώνει τους διωκόμενους, που ενδυναμώνει τους ασθενείς, που ανορθώνει τους καταρρακωμένους.

Γι' αυτό, αφού περιζώσετε τις οσφύες σας, υπηρετήστε τον Θεό με φόβο και αλήθεια, εγκαταλείποντας την κενή ματαιολογία και την πλάνη των πολλών, έχοντας πιστέψει σε Εκείνον που ανέστησε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό εκ νεκρών και Του έδωσε δόξα και θρόνο στα δεξιά Του. Σε Αυτόν υποτάχθηκαν τα πάντα, τα επουράνια και τα επίγεια, Τον οποίον κάθε πνοή λατρεύει, ο Οποίος έρχεται ως κριτής ζώντων και νεκρών, του Οποίου το αίμα ο Θεός θα εκζητήσει από εκείνους που Τον απειθούν. Εκείνος δε που Τον ανέστησε εκ νεκρών, θα αναστήσει και εμάς, εάν πράττουμε το θέλημά Του και πορευόμαστε σύμφωνα με τις εντολές Του και αγαπούμε όσα Εκείνος αγάπησε, απέχοντας από κάθε αδικία, πλεονεξία, φιλαργυρία, καταλαλιά, ψευδομαρτυρία· χωρίς να ανταποδίδουμε κακό αντί κακού ή λοιδορία αντί λοιδορίας ή γροθιά αντί γροθιάς ή κατάρα αντί κατάρας· αλλά ενθυμούμενοι αυτά που είπε ο Κύριος διδάσκοντας: Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε· συγχωρείτε, και θα σας συγχωρηθεί· ελεείτε, για να ελεηθείτε· με όποιο μέτρο μετράτε, με το ίδιο θα αντιμετρηθεί σε εσάς· και ότι μακάριοι είναι οι φτωχοί και εκείνοι που διώκονται ένεκα της δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία του Θεού.

Κατανόησε, λοιπόν, και δες πώς από την αρχή οι πατέρες, οι πατριάρχες, οι προφήτες, οι απόστολοι και οι μάρτυρες πέρασαν μέσα από τη στενή οδό των θλίψεων και των πειρασμών και έτσι μπόρεσαν να ευαρεστήσουν τον Θεό, υπομένοντας κάθε θλίψη και πειρασμό γενναία, και στις στενοχώριες και τις κακουχίες χαίρονταν εξαιτίας της προσδοκώμενης ελπίδας της ανταμοιβής, καθώς λέει η Γραφή: «Τέκνο, αν προσέρχεσαι για να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· βάθυνε την καρδιά σου και δείξε καρτερία», και πάλι ο απόστολος λέει: «Αν όμως είστε χωρίς διαπαιδαγώγηση, της οποίας μέτοχοι έχουν γίνει όλοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί», και αλλού: «Όλα όσα σου συμβαίνουν να τα αποδέχεσαι ως αγαθά, γνωρίζοντας ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς τον Θεό». Και ο Κύριος λέει: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα ένεκα εμού. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς», και το: «Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκα δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών», και δεδιωγμένοι είτε φανερά από τους ανθρώπους είτε κρυφά από τα πνεύματα «της πονηρίας».

Διότι κατανόησε και δες πώς εξαρχής οι πατέρες, οι πατριάρχες και οι προφήτες, οι απόστολοι και οι μάρτυρες, πέρασαν μέσα από τη στενή οδό των θλίψεων και των πειρασμών, και έτσι μπόρεσαν να ευαρεστήσουν τον Θεό, υπομένοντας γενναία κάθε πειρασμό και θλίψη, και στις στενοχώριες και τις κακουχίες χαίρονταν λόγω της προσδοκώμενης ελπίδας της ανταμοιβής, όπως λέει η Γραφή: «Τέκνο, εάν προσέρχεσαι να δουλέψεις τον Θεό, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· βάθυνε την καρδιά σου και κάνε υπομονή», και ο Απόστολος: «Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας μέτοχοι έχουν γίνει όλοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί», και αλλού: «Όλα όσα σου συμβαίνουν να τα δέχεσαι ως αγαθά, γνωρίζοντας ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς τον Θεό». Και ο Κύριος λέει: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς», και το: «Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών», και καταδιωκόμενοι νοούνται είτε φανερά από τους ανθρώπους είτε κρυφά από τα πνεύματα «της πονηρίας».

Εάν όμως δεν μπορούμε να τον αγαπήσουμε ή, καλύτερα να πούμε, δεν θέλουμε, είναι προφανές ότι ούτε έχουμε συμφιλιωθεί μαζί του. Αλλά ας προσπαθήσουμε με ζήλο να δούμε και να συμφιλιωθούμε και να τον αγαπήσουμε, αδελφοί, όπως ο ίδιος παρήγγειλε, με όλη μας την ψυχή. Έπειτα πάλι ακούει να λέει: «Μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκεν δικαιοσύνης», και αναλογίζεται εξετάζοντας τον εαυτό του, εάν διώχθηκε για χάρη της εντολής του Θεού, επειδή «όλοι όσοι θέλουν να ζουν εν Χριστώ θα διωχθούν», όπως λέει ο απόστολος.

Αλλά αυτό, βέβαια, όντας τέτοιο και τόσο μεγάλο, ας τιμηθεί λόγω της ίδιας της μεγαλοψυχίας της. Όσο για τα δικά σας, αδελφοί, εξηγήστε τα εσείς οι ίδιοι, που απολαύσατε την ευεργεσία της, πώς σας περιέθαλψε όταν βγήκε προς εμάς, σαν νεοσσούς που πετάχτηκαν από τη φωλιά, στο οικείο της ασκητήριο. Έπειτα, όταν επέστρεψε, πώς παρηγόρησε τον καθένα, πορευόμενη προς την πόλη, και πώς, μπαίνοντας εκεί, φρόντιζε στοργικά, ικέτευε, άλλον υποδεχόμενη, άλλον ανακουφίζοντας, άλλον στηρίζοντας και άλλον διασώζοντας· και άλλους τους έτρεφε, ενώ άλλους τους υπηρετούσε, σαν άριστος οικονόμος και κατά Θεόν προστάτιδα, η όντως νέα Ναταλία και ομόζηλη της Πρίσκιλλας. Και μάρτυρες είστε εσείς, που ευεργετηθήκατε και που διακηρύσσετε και θαυμάζετε την ευσπλαχνία της. Αξιώθηκε, λοιπόν, τότε η θαυμαστή γυναίκα να επιτύχει και τον τελευταίο μακαρισμό, δεχόμενη ονειδισμούς από κάποιους των οποίων τα ονόματα ηθελημένα θα παραλείψω, και μάλιστα διωκόμενη ένεκα δικαιοσύνης και αληθείας. Απάντησέ μου και ο ίδιος, ω πάτερ, τι υπέστη για χάρη σου η πολύαθλη, εξαιτίας της φυλάκισής σου, στην κατάκριση, στην ανάκριση, στη φροντίδα των αναγκαίων. Πες για την αρπαγή από τον άρχοντα, την απειλή, την εξέταση. Μήπως δεν συμπάσχει κι αυτή μαζί σου, παραμένοντας φρουρούμενη για τριάντα ημέρες υπό την επίβλεψη τεσσάρων από τους συνασκουμένους, και μάλιστα χωρισμένων στα δεσμωτήρια;

Στην πατρικία Ειρήνη. Είτε σου γράφουμε είτε όχι, έχουμε ως έργο να μνημονεύουμε αλησμόνητα την τιμιότητά σου, όχι μόνο για τις ευεργεσίες που έδειξες από παλιά προς την ταπεινότητά μας, αλλά και για τον τρόπο της ομολογίας σου στον Χριστό, συγκαταλέγοντάς σε με εκείνους που είναι εδώ και εκεί εξόριστοι και αγωνίζονται για τον Χριστό. Διότι, μήπως και η ίδια δεν είσαι διωκόμενη, μακριά από την πατρίδα σου, χωρίς πόλη, εξόριστη, και πάντοτε έτοιμη για κινδύνους; Ναι, αληθινά, και γι' αυτό είσαι μακαρία, διότι δική σου είναι η βασιλεία των ουρανών. Ποιος από τους ομολογητές δεν γνωρίζει ότι υπήρξες συνομολογήτρια; Πού δεν ακούστηκε ότι και μία συγκλητική συγκαταλέγεται στους μάρτυρες; Σε θαύμασαν τα τάγματα των μοναχών, σε επαίνεσαν οι συνάξεις των λαϊκών. Αλλά τι είναι αυτά; Τα ίδια τα τάγματα των αγγέλων και των αγίων ευφράνθηκαν για σένα. Και μην νομίσεις ότι ο λόγος αυτός είναι κολακεία. Δες, λοιπόν, ω μάρτυρα του Χριστού, πόσο έχεις τιμηθεί, πόσο έχεις υψωθεί. Σύγκρινέ μου τον πηλό με τον χρυσό· τόσο και πολύ περισσότερο από το επίγειο αξίωμα που εγκατέλειψες είναι το επουράνιο αξίωμα που σου δωρήθηκε τώρα από τον Θεό, το να ονομάζεσαι μάρτυρας του Χριστού και ομολογήτρια της αλήθειας.

Χάρη, λοιπόν, ανήκει σε Εκείνον που σου έδωσε να αποκτήσεις τέλειο φρόνημα. Εσένα πραγματικά δεν είναι άξιος ο κόσμος, αφού ζεις υπερκόσμια σύμφωνα με τον θείο απόστολο, σε εσένα πραγματικά ανήκει ο μακαρισμός του Χριστού, αφού διώκεσαι ένεκα δικαιοσύνης. Και πράγματι έπρεπε, εκείνος που από αγάπη για τον Θεό εγκατέλειψε τα μέγιστα από τα επίγεια αξιώματα και τη ζωή των βασιλικών αυλών, και θα πρόσθετα τα σωματικά κάλλη και τα πλούτη, να μην κυριευθεί με τρόπο άδοξο και απάνθρωπο, αλλά να προτιμήσει τα θεία και να καταφύγει στα ερημικά και ορεινά εδάφη. Σε αυτά σου δίνεται η δυνατότητα να ζεις αγγελικά, αναπνέοντας τον Θεό, ατενίζοντας τον ουρανό και συμπορευόμενος με τους αγγέλους.

Προς το τέκνο Γεννάδιο. Έλαβα γνώση αυτών που μου έστειλες, αγαπημένο τέκνο. Λυπείσαι διότι εξαιτίας του διωγμού μεταβαίνεις από τόπο σε τόπο, κυριευμένος από φόβο και αγωνία. διότι αυτά συνεπάγεται η κατάσταση της φυγής, καθώς και το να στερείσαι τα αναγκαία προς το ζην. Όμως ο μακαρισμός του Κυρίου ας σε ευφραίνει και ας ανακουφίζει τους πόνους σου: μακάριοι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Άραγε δεν είναι ικανή αυτή η υπόσχεση να διαλύσει κάθε θλίψη και στενοχώρια; Ο Υιός του ανθρώπου δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι του. Βλέπεις ότι αυτή η δοκιμασία σε καθιστά μιμητή του Θεού; Η βασιλεία των ουρανών, λοιπόν, ανήκει σε αυτούς που αγωνίζονται σκληρά. Υπόμεινε, τέκνο, όπως υπέμεινες προηγουμένως για τον Χριστό όχι μόνο διωγμό, αλλά και φυλακή. Όποιος προσθέτει γνώση, προσθέτει πόνο, λέει η Γραφή. Από νωρίς αρίστευσες. και τώρα που έχεις ωριμάσει στη γνώση και στην ηλικία, δεν θα γίνεις ακόμη σπουδαιότερος;

Προς το τέκνο Κληδόνιο. Μόλις τώρα βρήκα την ευκαιρία, αγαπημένο μου τέκνο, να σου απαντήσω με επιστολή. Χαίρομαι λοιπόν που είσαι καλά στην υγεία σου, αλλά το ότι έχεις μείνει μόνος σου δεν με ευχαριστεί, έστω κι αν αυτό έγινε ακούσια, εξαιτίας της κράτησης του αδελφού Νείλου. Φρόντισε λοιπόν, σε παρακαλώ, να βρίσκεσαι μαζί με κάποιον από τους αδελφούς, και αυτός, αν είναι δυνατόν, να είναι συνετός· διότι γνωρίζεις ότι ο εχθρός πολεμά τους πάντες, και υπάρχει ανάγκη ψυχικής ασφάλειας. Στον αββά Λεόντιο πώς σου ήρθε η ιδέα να πας; Αν βέβαια γνώριζες ότι είχε προφυλαχθεί από την αίρεση, θα ήταν καλό· διότι αυτό και εγώ το επιθυμούσα, όπως ακριβώς είχα παραγγείλει προηγουμένως και στον μακάριο Θεόδουλο. Επειδή όμως παρασύρθηκε μαζί με τους αιρετικούς μέσω υπογραφής και κοινωνίας, εξαιτίας των οποίων και απομακρύνθηκε από αυτόν εκείνος ο μακάριος, το να πας σε αυτόν δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά το να γίνεις όμοιός του και να τα χάσεις όλα, και την υπακοή και την ομολογία του Χριστού. Στάσου, τέκνο μου, σταθερός στη δύναμη της αλήθειας, χωρίς να πηγαίνεις άσκοπα από τόπο σε τόπο όταν δεν υπάρχει ανάγκη. Εξάλλου, ο Θεός που είπε «δεν θα σε αφήσω ούτε θα σε εγκαταλείψω» δεν θα σε παραβλέψει, εφόσον πορεύεσαι με ειλικρινή καρδιά, σκεπάζοντας και τρέφοντας και προνοώντας για σένα με κάθε τρόπο. Πλην όμως, είναι καιρός θλίψεως και υπάρχει ανάγκη υπομονής. Μακάριοι όσοι διώκονται για χάρη του Χριστού· αυτό ας σε ευφραίνει και ας ελαφρώνει τους πόνους σου. Ο κατά σάρκα αδελφός σου, όμως, επειδή είναι σάρκα, θέλει να γίνεις και εσύ σάρκα.

Χαίρετε εν Κυρίω, πατέρες και αδελφοί, χαίρετε οι διωκόμενοι ένεκεν δικαιοσύνης, χαίρετε οι διαμένοντες σε όρη και σπήλαια, αλλά βέβαια και οι κρυπτόμενοι σε πόλεις και ερημικότερους τόπους. Διότι, αν μας έχει παραγγελθεί από τον απόστολο ότι πρέπει πάντοτε να χαιρόμαστε, πόσο μάλλον τώρα, οπότε τα παθήματα είναι υπέρ του Χριστού, ο οποίος απεικονίζεται σε πίνακα, ο οποίος εμφανίζεται στη δική του εικόνα, και ο οποίος τιμάται μέσω αυτής; Μήπως, άλλωστε, είναι δικά μου τα λόγια αυτά, του οικτρού;

Προς τους επισκόπους που εξορίστηκαν στη Χερσώνα για χάρη του Κυρίου. Έργο αληθινής αγάπης και απόδειξη ανυπόκριτης πίστης αποτελεί το ότι, από τόσο μεγάλη τοπική απόσταση, η πατρική σας αγιοσύνη απέστειλε έναν από τους αδελφούς που συμμερίζονται τον διωγμό, τον αιδεσιμότατο μοναχό Αγάπητο (ή μάλλον τον μακαριότατο, σύμφωνα με το λεχθέν υπό του Κυρίου για τους διωκόμενους ένεκεν δικαιοσύνης), προκειμένου να επισκεφθεί πρωτίστως τη θεία και κορυφαία κάρα, και έπειτα εμάς, τους ελάχιστους από τους αδελφούς και τα πνευματικά σας τέκνα. Ώ, τι καλή απόφαση! Ώ, τι ειλικρινής αγάπη! Και ποιών άλλων το σαφέστατο αυτό δείγμα θα μπορούσε να είναι, παρά εκείνων που για τον Χριστό προτίμησαν να εγκαταλείψουν τα οικεία τους και να διαφύγουν σε ξένη γη, η οποία χωρίζεται από τόσο μεγάλη θαλάσσια απόσταση, και να υποφέρουν εκεί όλα όσα είναι επόμενο να συμβαίνουν; Ας είναι, λοιπόν, ευλογημένος Κύριος ο Θεός, ο οποίος σας ενέπνευσε τέτοια συμπάθεια προς την ταπεινότητά μας, και ο οποίος έδωσε δύναμη και χάρη στον απεσταλμένο να μας κάνει γνωστά όλα όσα κατορθώσατε και όσα ακόμη υπομένετε, τρισμακάριοι πατέρες, υπέρ του ονόματος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Ακούγοντάς τα αυτά χαρήκαμε, δοξάσαμε, ευχαριστήσαμε και είπαμε ότι ο Θεός βρίσκεται όντως μέσα σας, ευαρεστούμενος και τιμώμενος με την ομολογία σας υπέρ της αλήθειας.

Προς το τέκνο Ευάρεστο. Από πολλή θλίψη και συνοχή καρδιάς, θα πρόσθετα και με δάκρυα, προέρχεται αυτή η επιστολή, αδελφέ, διότι άκουσα ότι απέθανες τον θάνατο της αμαρτίας. Διότι λένε ότι, αφού απέρριψες την υπόσχεση της παρθενίας, το αγγελικό ένδυμα, την σεβάσμια και σε αγγέλους και σε ανθρώπους πολιτεία, έλαβες γυναίκα μοιχικά, ή μάλλον είναι ορθότερο να την πω Εύα. Διότι αυτή, αφού σε εξέβαλε από τον παράδεισο της αγίας ζωής, προκάλεσε πένθος σε εμένα τον αμαρτωλό σου πατέρα, αισχύνη στην αγγελική σου αδελφότητα και έπαρση και καύχημα στον διάβολο. Ω, τι συνέβη; Αλίμονο, πώς σε υπέταξε ο δράκων, σε τι βάθος δυσωδίας σε έριξε; Εσύ το φως έγινες σκοτάδι, η ευωδία του Χριστού δυσωδία, ο ιερός μιαρός, ο τίμιος άτιμος, ο ένδοξος άδοξος, ο αμέτοχος στον δαίμονα δέσμιος, ο αγαπητός μισητός, το πρόβατο του Ιησού θήραμα (και θα προσθέσω τα χειρότερα), ο διωκόμενος ένεκεν δικαιοσύνης κατακυριευμένος από την αμαρτία, ο ομολογητής αρνητής, αυτός που έφερε τον μακαρισμό στο κεφάλι του ως διάδημα, στερημένος πλέον το θαυμαστό όνομα του μοναχού.

Ποιους λοιπόν εννοώ; Όχι μόνο τους παλαιούς αγίους, αλλά και εκείνους της δικής μας αδελφότητας. Μιμήσου τον μακάριο Δομετιανό, του οποίου η πίστη ήταν διάπυρη· μιμήσου τον μακάριο Ζωσιμά, του οποίου η υπακοή ήταν ανυπόκριτη· μιμήσου τον μακάριο Μάρκο, ο οποίος, αποδεχόμενος τους ονειδισμούς και τις ατιμώσεις ως επαίνους, παρέμεινε αμετακίνητος στην καλή του πνευματική κατάσταση· μιμήσου τον μακάριο Τερέντιο, ο οποίος, εξυπηρετώντας για πολλά χρόνια τους ασθενείς στο μαγειρείο, δεν ολιγώρησε, δεν λιποψύχησε· αλλά και όταν προτρεπόταν να μετακινηθεί από εκεί δεν το επέλεξε, προτιμώντας μάλλον να συγκακουχείται στη διακονία· μιμήσου τους άλλους αδελφούς, που είναι πολλοί και αρίστευσαν στην υποταγή, «των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στη βίβλο» των ζώντων· αυτούς να μιμείσαι και όχι τους ερημίτες. Ας έχει λοιπόν ο πατήρ Ιωαννίκιος μαζί με τους ομοταγείς του την έρημο και την ορεινή περιοχή· εσύ να αγαπάς την υποταγή και την ξενιτεία· εκείνος κατά τον παρόντα καιρό δεν έχει διωχθεί, ενώ εσύ έχεις διωχθεί ένεκα δικαιοσύνης· εκείνος δεν έχει φυλακιστεί, ενώ εσύ φυλακίστηκες για τον Κύριο· εκείνος δεν έχει χτυπηθεί, ενώ εσύ χτυπήθηκες για τον Χριστό.

Και εφόσον πιστεύουμε, ο Κύριος θα μας χορηγήσει όλα τα αιτήματα για τη σωτηρία μας, καθώς και τα υλικά εφόδια· και την έρημο του βίου θα διασχίσουμε καταυγαζόμενοι από το φως της αλήθειας, και τον αόρατο Αμαλήκ θα τρέψουμε σε φυγή οπλισμένοι με τα δυνατά όπλα του Πνεύματος, και στη γη της επαγγελίας μεν δεν θα εισέλθουμε, διότι δεν μας αφορούν τα πρόσκαιρα και τα παρερχόμενα, στη βασιλεία των ουρανών όμως θα εισέλθουμε, διότι είναι πιστός αυτός που το υποσχέθηκε και λέει: «Μακάριοι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΠΖʹ ΠΕΡΙ ΑΚΤΗΜΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΑ ΜΗ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΜΟΝΟΣ Αδελφοί και πατέρες, ο Θεός μάς έδωσε ως μέγιστη δωρεά τον διωγμό για χάρη του, όπως ο ίδιος έχει πει στα ευαγγέλια: «Μακάριοι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Ας σκεφτούμε, όμως, μήπως εμείς, ζώντας ανάξια αυτού του μακαρισμού, έχουμε τον διωγμό για καταδίκη μας. Αρμόζει λοιπόν στον διωκόμενο πρώτα-πρώτα να μη ζει απομονωμένος, αλλά να συζεί με άλλον αδελφό· «Διότι όπου είναι συγκεντρωμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους», είπε ο Κύριος. Έπειτα, να μην κάνει εξόδους, παρά μόνο τις αναγκαίες, αλλά να μένει στον τόπο όπου φιλοξενείται, και εκεί να ασχολείται με την προσευχή, τη δέηση, την ανάγνωση, την ψαλμωδία, το εργόχειρο και τις άλλες αγαθές ενασχολήσεις· να αποφεύγει τη θέα γυναίκας· «να απομακρύνεται από κάθε αδελφό που ζει άτακτα»· να είναι εύθυμος, ευγνώμων, αισιόδοξος, να αρκείται στα παρόντα και να είναι έτοιμος να υποδεχτεί τα παθήματα για τον Χριστό· διότι όπου υπάρχει διωγμός, ακολουθούν και τα παθήματα. Αν λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα, πού βρίσκονται άραγε αυτοί που ζουν μεμονωμένα και είναι κληρονόμοι του «Ουαί»; «Διότι αλίμονο, λέει, στον μόνο, επειδή αν πέσει, δεν υπάρχει αυτός που θα τον σηκώσει». Και πού βρίσκονται εκείνοι που έχουν δούλους και απέχουν από την ελευθερία των μοναχών;

Ειρηνοποιοί είναι επίσης και εκείνοι που μέσω της διδασκαλίας μεταστρέφουν τους εχθρούς του Θεού. Τέτοιοι είναι Υιοί του Θεού. Διότι και ο Μονογενής μάς συμφιλίωσε με τον Θεό. «Μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκεν δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Δεν διώκονται μόνο οι μάρτυρες, αλλά και πολλοί επειδή βοηθούν τους αδικουμένους και απλώς για κάθε αρετή, διότι η δικαιοσύνη είναι όλη η αρετή. Επειδή και οι κλέφτες και οι φονιάδες διώκονται, αλλά δεν είναι μακάριοι. «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν». Απευθύνεται, λοιπόν, προς τους ίδιους τους αποστόλους, δείχνοντας ότι χαρακτηριστικό γνώρισμα των δασκάλων είναι προπάντων το να τους ονειδίζουν. «Και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου». Δεν είναι μακάριος όποιος απλώς ονειδίζεται, αλλά όταν αυτό γίνεται για τον Χριστό, και μάλιστα ψευδώς. Εάν όμως δεν υπάρχουν αυτά τα δύο, εκείνος είναι άθλιος, επειδή σκανδαλίζει πολλούς. «Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Στις άλλες περιπτώσεις δεν μίλησε για πολύ μισθό· εδώ όμως το κάνει, για να δείξει ότι το να υπομείνει κανείς τον ονειδισμό είναι κάτι το μεγάλο και πάρα πολύ δύσκολο. Διότι πολλοί μάλιστα μέχρι και απαγχονίστηκαν. Και ο Ιώβ ακόμη, ενώ υπέμεινε τους άλλους πειρασμούς, τότε κυρίως ταράχτηκε, όταν τον ονείδιζαν οι φίλοι του με τον ισχυρισμό ότι δήθεν υπέφερε εξαιτίας των αμαρτιών του. «Διότι έτσι καταδίωξαν τους προφήτες πριν από εσάς».