Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:11

Δείξε, Πάτερ, και τώρα το έλεός σου σε μένα, και φώτισέ με στην ευθεία οδό, και προσευχήσου υπέρ της ασθένειάς μου. Απόκριση του Ιωάννη: Τα λόγια των αγίων δεν πρέπει να τα θεωρούμε μάταια, διότι είναι δραστικά και ειπωμένα σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Αλλά επειδή εμείς είμαστε προσηλωμένοι στα σαρκικά και στα υλικά, δεν μπορούμε να κατανοήσουμε αυτά που λέγονται από τους αγίους. Διότι, όπως ο Θεός μεριμνά για τη σωτηρία των ψυχών, έτσι πράττουν και οι άγιοί Του. Όταν λοιπόν μας μιλούν οι άγιοι, ας σκεφτόμαστε πρώτα τον έσω άνθρωπο, και διαπιστώνουμε ότι εάν μας βρει θλίψη από τους ανθρώπους ή απώλεια εισοδημάτων, αυτό γίνεται για τη δική μας ωφέλεια. Και γι' αυτό φανερώνεται η δύναμη των προρρήσεων εκείνων που είπαν ότι η πρόσοδος είναι καλή, διότι μέσω της απώλειάς της προκάλεσε ωφέλεια στην ψυχή, και συνεπώς απέβη σε εμάς καλή. Και σχετικά με τον εχθρό, ότι δεν μας βλάπτει, διότι η έχθρα του έγινε αφορμή για την ψυχική μας σωτηρία, εάν την υπομείνουμε με ευγνωμοσύνη, ενθυμούμενοι Εκείνον που είπε: «Για το καθετί να ευχαριστείτε», και «Να προσεύχεστε υπέρ των εχθρών σας και υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται». Και «Μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν και σας καταδιώξουν», και τα εξής. Διότι, είτε είμαστε δίκαιοι, ο πειρασμός που προέρχεται από αυτούς μας οδηγεί σε προκοπή, είτε είμαστε αμαρτωλοί, οδηγεί στη συγχώρηση των αμαρτιών και στη διόρθωση, και λειτουργεί ως άσκηση και διδασκαλία υπομονής.

Να είσαι καθαρός στην καρδιά, για να δεις τον Θεό στη δόξα Του. Γίνε ειρηνοποιός στην καρδιά σου, για να ονομαστείς υιός Θεού. Να είσαι έτοιμος, διά των αγαθών πράξεων, να διωχθείς ένεκα της δικαιοσύνης από πόλη σε πόλη, δηλαδή από τον πονηρό λογισμό του διαβόλου στον αγαθό λογισμό του Θεού, ώστε να ευφρανθείς στην κληρονομία της βασιλείας των ουρανών. Υπόμεινε τον ονειδισμό, τον διωγμό και την ψευδή καταλαλιά για τον Κύριο, ώστε να χαρείς με αγαλλίαση, βρίσκοντας μεγάλο μπροστά σου τον μισθό στους ουρανούς.

Ερώτηση 163. Με ποιον τρόπο μπορεί κανείς να κατορθώσει την αγάπη προς τον πλησίον; Απόκριση. Πρώτον μεν, φοβούμενος την κατάκριση εκείνων που παραβαίνουν την εντολή του Κυρίου του, ο οποίος είπε ότι: «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει επάνω του». Έπειτα δε, επιδιώκοντας την αιώνια ζωή· διότι η εντολή Του είναι ζωή αιώνια. Και η πρώτη και μεγάλη εντολή είναι: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και με όλη τη διάνοιά σου, και με όλη τη δύναμή σου»· και η δεύτερη, όμοια με αυτήν, είναι: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». Επίσης, επιθυμώντας να εξομοιωθεί με τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα». Ακόμη δε, εκκινώντας και από τέτοιους συλλογισμούς, ότι δηλαδή, αν μεν ο αδελφός είναι ευεργέτης, του οφείλουμε και κατά τα ανθρώπινα μέτρα την αγάπη, την οποία και οι εθνικοί τηρούν, όπως το δηλώνει ο Κύριος στο Ευαγγέλιο λέγοντας: «Και αν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, ποια χάρη σας οφείλεται; Διότι και οι αμαρτωλοί αγαπούν αυτούς που τους αγαπούν». Εάν όμως είναι κακοποιός, και πάλι οφείλουμε να τον αγαπάμε, όχι μόνο εξαιτίας της εντολής, αλλά και ως ευεργέτη μεγαλύτερων αγαθών· εφόσον βέβαια πιστεύουμε στον Κύριο που είπε: «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν, και σας διώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρετε και να αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς».

Ακόμη και τα θηρία από τη φύση τους αγαπούν τους ευεργέτες. Σε τι όμως μπορεί να μας ευεργετήσει τόσο πολύ ο φίλος, όσο οι εχθροί; Διότι αυτοί μας γίνονται πρόξενοι του μακαρισμού του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Μακάριοι είστε, όταν σας καταδιώξουν, και σας ονειδίσουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς».

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Μακάριοι είναι όσοι καταδιώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν, και σας καταδιώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγάλλεσθε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς.

Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν. Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό. Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί θα ονομαστούν υιοί του Θεού. Μακάριοι όσοι έχουν διωχθεί για χάρη της δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν, και σας καταδιώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου.

Κεφάλαιο ΣΤ΄ Απάντηση προς αυτούς που ισχυρίζονται ότι ο Υιός δεν είναι μαζί με τον Πατέρα, αλλά μετά τον Πατέρα, όπου εξετάζονται τα περί της ομότιμης δόξας. Και βέβαια, δεν είναι καν δυνατόν να καταφύγουν στη συγγνώμη που παρέχεται λόγω άγνοιας, εφόσον με τόσο τεχνικό και κακόβουλο τρόπο παρερμηνεύουν τον λόγο. Αυτοί ολοφάνερα οργίζονται εναντίον μας, επειδή αναπέμπουμε τη δοξολογία στον Μονογενή μαζί με τον Πατέρα και δεν χωρίζουμε το άγιο Πνεύμα από τον Υιό. Γι' αυτό τον λόγο μας αποκαλούν νεωτεριστές, καινοτόμους και εφευρέτες λέξεων, και με ποιο από τα πιο προσβλητικά ονόματα δεν μας αποκαλούν; Εγώ όμως τόσο απέχω από το να δυσανασχετώ με τις λοιδορίες τους, ώστε, αν η δική τους πνευματική ζημία δεν μας προκαλούσε λύπη και αδιάκοπη οδύνη, παραλίγο να έλεγα ότι τους χρωστώ και χάρη για τη βλασφημία τους, επειδή γίνονται πρόξενοι μακαρισμού. «Μακάριοι είστε», λέει [ο Κύριος], «όταν σας ονειδίσουν ένεκα εμού». Εκείνα για τα οποία αγανακτούν είναι τα εξής: Ο Υιός, λένε, δεν είναι μαζί με τον Πατέρα, αλλά μετά τον Πατέρα· γι' αυτό και είναι λογικό να προσφέρουμε τη δόξα στον Πατέρα «μέσω αυτού» (δι' αυτού), αλλά όχι «μαζί με αυτόν» (μετ' αυτού). Διότι το «μαζί με αυτόν» δηλώνει την ισοτιμία, ενώ το «μέσω αυτού» υποδηλώνει υπηρεσία. Ούτε βέβαια πρέπει, ισχυρίζονται, να τοποθετούμε το Πνεύμα μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό, αλλά κάτω από τον Υιό και τον Πατέρα, να μην το συντάσσουμε ισότιμα αλλά να το υποτάσσουμε, ούτε να το συναριθμούμε αλλά να το υπαριθμούμε σε κατώτερη βαθμίδα. Και με τέτοιου είδους λεκτικά τεχνάσματα διαστρεβλώνουν το απλό και ανεπιτήδευτο της πίστεως.

Αφού λοιπόν παραθέτει και πάλι τον εαυτό του ως πρότυπο στους αγίους αποστόλους και σε αυτό το σημείο, τους προτρέπει να ακολουθήσουν τα ίχνη και τον δρόμο αυτών των παθημάτων, όταν μάλιστα ρητώς έλεγε κάπου αλλού πάλι: «Μακάριοι είστε όταν σας καταδιώξουν και σας ονειδίσουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου· να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς· διότι έτσι καταδίωξαν τους προφήτες πριν από εσάς». <Εάν ήσασταν από τον κόσμο, ο κόσμος θα αγαπούσε το δικό του· επειδή όμως δεν είστε από τον κόσμο, αλλά εγώ σας εξέλεξα από τον κόσμο, γι' αυτόν τον λόγο σας μισεί ο κόσμος.> Με επιδεξιότητα, λοιπόν, καθιστά ελαφρύ ακόμη και το πιο δυσβάσταχτο από όλα, για το οποίο ήταν φυσικό να δυσανασχετούν σε μεγάλο βαθμό, και παραδόξως τους κάνει να χαίρονται. Διότι είναι πράγματι βαρύ να μισείται κανείς από κάποιους, εξαιτίας των βλαβών και των απροσδόκητων επιβουλών που ενίοτε προκύπτουν από αυτό, αλλά είναι γλυκύ και αυτό όταν γίνεται για τον Θεό· και όταν συμβαίνει ένεκα ευσέβειας, αποτελεί την πιο ξεκάθαρη απόδειξη ότι εκείνος, εναντίον του οποίου στρέφεται το μίσος κάποιων, δεν είναι κοσμικός.

Αλλά δεν πρέπει να θεωρούμε τίποτα τέτοιο ως σημαντικό, αλλά μάλλον να αναλογιζόμαστε ότι και ο ίδιος ο Σωτήρας και Κύριος των πάντων υπέμεινε τον σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή. Και για τον λόγο αυτό έλεγε: «Δεν υπάρχει μαθητής ανώτερος από τον κύριό του. Αν εμένα καταδίωξαν, και εσάς θα καταδιώξουν· αν τον οικοδεσπότη τον αποκάλεσαν Βεελζεβούλ, πόσο μάλλον τους οικείους του;» και ακόμη επιπλέον αυτών: «Μακάριοι είστε όταν σας καταδιώξουν και σας ονειδίσουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Διότι έτσι καταδίωξαν τους προφήτες πριν από εσάς.» Πρέπει λοιπόν εσείς να έχετε αλύγιστο νου απέναντι σε αυτά, και να αποδοκιμάζετε ως σαθρό τον περίγελο των διωκτών, να περιφρονείτε κάθε λοιδορία, και να θεωρείτε μάλλον ως αφορμή κάθε δόξας το να διώκεστε για την ευσέβεια και το να λοιδορείστε για τον Χριστό. Διότι πώς θα βλάψει η ύβρις και ο λόγος που αναβράζει από μια ασύνετη καρδιά εκείνον που διακρίνεται μέσω της υπομονής; Διότι το ότι η δόξα εκείνων που υπέφεραν θα λάμψει στον κατάλληλο καιρό, ενώ θα χαθούν στο μηδέν εκείνοι που τους ευτέλισαν και τους ονείδισαν, το έχει βεβαιώσει λέγοντας ότι «Σαν ιμάτιο θα παλιώσουν από τον χρόνο, και σαν μαλλί θα καταφαγωθούν από τον σκόρο». Και τα πιο έτοιμα να υποστούν την παλαίωση και τη σήψη είναι το μαλλί και το ιμάτιο.

Στο μεταξύ, βέβαια, σύμφωνα με το ιδίωμα της Γραφής λέγεται ότι ο Θεός κοιμάται, όταν μακροθυμεί· όπως στο, «Γιατί κοιμάσαι, Κύριε;» και πάλι ότι ανίσταται, όταν εκδικείται και επισκέπτεται. Και εδώ λοιπόν λέει, Ανάστα, Κύριε· δηλαδή, απόβαλε την πολλή μακροθυμία, και εξεγέρσου για να με βοηθήσεις. Και όταν ο Σωτήρας παραδιδόταν για χάρη μας, ήταν σαν να κοιμόταν γι' αυτόν ο Πατέρας, δείχνοντας ανοχή. Προς τον οποίο και έλεγε: «Σώσε με από αυτή την ώρα.» Το ίδιο μπορούμε να λέμε και εμείς στους πειρασμούς. Πλην όμως πρόσεξε ότι, όταν ανανήψουμε, τότε και ο Θεός ανίσταται προς σωτηρία μας. Και ο Δαβίδ λοιπόν ο ίδιος πρώτα απέβαλε τον ύπνο της ραθυμίας, και έπειτα παρακαλούσε και τον Θεό να αναστηθεί προς βοήθεια. «Διότι εσύ πάταξες όλους όσοι με εχθρεύονται ματαίως.» (A f. 19 b, B f. 12 b, E f. 7.) Σκέψου δε την ακρίβεια του λόγου· διότι δεν είπε απλώς αυτούς που εχθρεύονται, αλλά αυτούς που το πράττουν αυτό ματαίως, δηλαδή άσκοπα και περιττά και χωρίς κανένα παράπτωμα. Εχθρεύεται δε κάποιος ματαίως, όταν δεν έχει προηγουμένως αδικηθεί, ούτε έχει υποστεί κάτι από όσα συνηθίζουν να προκαλούν λύπη και παροξυσμό. Και εκείνος έχει ματαίως εχθρούς, ο οποίος δεν δίνει αφορμή έχθρας και μίσους, όπως όλοι όσοι διώκονται επειδή ζουν με ευσέβεια. Προς αυτούς λέει ο Σωτήρας: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου», και τα εξής.

Γι' αυτό κι εμείς, αγαπητοί, έστω κι αν υβριζόμαστε, ή εμπαιζόμαστε, ή υποφέρουμε οποιοδήποτε άλλο δεινό από τους ανθρώπους για χάρη του αγαθού, ας μη δειλιάσουμε ούτε να εγκαταλείψουμε την ευθεία οδό, σύμφωνα με τον Προφήτη που λέει: «Εάν παραταχθεί εναντίον μου στρατόπεδο, δεν θα φοβηθεί η καρδιά μου». Και πάλι: «Οι υπερήφανοι παρανομούσαν υπερβολικά, όμως εγώ δεν παρέκκλινα από τον νόμο σου». Και σε άλλο σημείο: «Για χάρη σου υπέμεινα ονειδισμό, και ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου». Λέει εξάλλου και ο Σωτήρας: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν» και τα εξής.

Κατανόησε και δες πώς εξ αρχής οι πατέρες και πατριάρχες και προφήτες και απόστολοι και μάρτυρες, αφού πέρασαν μέσα από αυτόν ακριβώς τον δρόμο των θλίψεων και των πειρασμών, έτσι κατόρθωσαν να γίνουν ευάρεστοι στον Θεό, υπομένοντας γενναία κάθε πειρασμό και θλίψη, και μέσα στις στενοχώριες χαίρονταν εξαιτίας της ελπίδας για την προσδοκώμενη ανταμοιβή, όπως λέει η Γραφή: «Τέκνο μου, εάν προσέρχεσαι να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου και κάνε υπομονή». Και πάλι ο Απόστολος λέει: «Εάν όμως είστε χωρίς την παιδαγωγία, στην οποία όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Και αλλού πάλι: «Όλα όσα σου συμβαίνουν, δέξου τα ως αγαθά, γνωρίζοντας ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς τον Θεό». Και ο Κύριος λέει: «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Και επίσης το: «Μακάριοι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών».

Και αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο: μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν και σας καταδιώξουν οι άνθρωποι και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς. Και πάλι ο μακάριος Παύλος βροντοφωνάζει πόση ευχαρίστηση αισθανόταν για τα παθήματα υπέρ του Χριστού, λέγοντας: πάρα πολύ ευχαρίστως λοιπόν θα καυχηθώ για τις αδυναμίες μου, ώστε να σκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού. Γι' αυτό ευαρεστούμαι στις αδυναμίες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στις στενοχώριες, στις πληγές, στις φυλακές· διότι όταν είμαι αδύναμος, τότε είμαι δυνατός.

Και για τον λόγο αυτό λέει: «Εγώ που μιλούσα στους προφήτες, ιδού, είμαι παρών», και προς τους Ιουδαίους είπε: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι εκείνος έγραψε για εμένα», και «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει την ημέρα μου, και την είδε και χάρηκε», και «Έτσι έκαναν οι πατέρες σας στους προφήτες», και «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και πουν εναντίον σας κάθε πονηρό λόγο, λέγοντας ψέματα. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς· διότι έτσι καταδίωξαν τους προφήτες πριν από εσάς», και άλλοτε: «Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους, πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου;» Το «πόσες φορές» όμως δείχνει ότι φρόντισε να τη συνάξει μέσω των προφητών του. Διότι, αν της λέει ελεγκτικά «εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες», άρα φρόντιζε για τους προφήτες. Και εκείνος που μεριμνούσε για τους προφήτες, δεν μεριμνούσε για ξένους, αλλά για τους δικούς του. «Και θα ζητηθεί», λέει, «το αίμα που χύνεται, από το αίμα του Άβελ μέχρι τον δίκαιο Ζαχαρία, το οποίο χύθηκε ανάμεσα στον ναό και το θυσιαστήριο.» * «Και αφού τα σήκωσε όλα, ανέτρεψε και τα τραπέζια των αργυραμοιβών, και είπε: μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», και προς τη Μαρία και τον Ιωσήφ έλεγε: «Γιατί με αναζητούσατε; Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου;»

Διότι πολλές είναι οι κατοικίες για τους πολλούς τρόπους ζωής. Μακάριος είναι εκείνος τον οποίο το μέγα Πνεύμα ανέδειξε φτωχό από πάθη· Εκείνος που έχει εδώ ζωή γεμάτη πένθος· Εκείνος που είναι πάντοτε αχόρταγος για την επουράνια τροφή, Εκείνος που με την πραότητά του γίνεται κληρονόμος μεγάλων αγαθών· Εκείνος που με την ευσπλαχνία του προσελκύει το μέγα έλεος του Θεού, Και είναι φίλος της ειρήνης, και καθαρός στην καρδιά· Εκείνος που υπέμεινε πολλούς πόνους για χάρη του μεγαλόδοξου Χριστού, Και θα αξιωθεί μεγάλης δόξας.

Αυτά, λοιπόν, που ατενίζει κανείς από αυτό το ύψος, το ποια και πόσα είναι, τα εξιστορεί ο ίδιος ο Θεός Λόγος, μακαρίζοντας όσους έχουν συνανέλθει μαζί του, δείχνοντάς τα σαν με το δάκτυλο: από τη μία πλευρά τη βασιλεία των ουρανών, και από την άλλη την κληρονομιά της άνω γης· έπειτα το έλεος, τη δικαιοσύνη, την παράκληση και τη συγγένεια που αποκτάται με τον Θεό των όλων· καθώς και τον καρπό των διωγμών, που είναι το να καταστεί κανείς σύνοικος του Θεού· και όσα άλλα είναι δυνατόν να δει κανείς επιπλέον αυτών, αγναντεύοντάς τα από την υψηλή σκοπιά μέσω των ελπίδων, καθώς τα δακτυλοδεικτεί ο Λόγος άνωθεν, από το όρος.

«Μακάριοι», λέγει, «είναι όσοι διώκονται ένεκεν εμού, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Ιδού η κατάληξη των κατά Θεόν αγώνων, το έπαθλο των κόπων, το βραβείο των ιδρώτων: το να αξιωθεί κανείς τη βασιλεία των ουρανών. Η ελπίδα της καλής κληρονομίας δεν περιπλανάται πλέον γύρω από το άστατο και το αλλοιούμενο. Διότι ο περίγειος χώρος ανήκει σε εκείνα που τρέπονται και αλλοιώνονται. Για όσα όμως φαίνονται και κινούνται στον ουρανό, κανένα από αυτά δεν γνωρίζουμε που να μην παραμένει πάντοτε το ίδιο και αναλλοίωτο, αλλά όλα διαγράφουν την πορεία τους στον ουρανό με ειρμό, με τάξη και με συνέπεια στη δική τους τροχιά. Βλέπεις, λοιπόν, το υπερβάλλον μεγαλείο της δωρεάς; Ότι το μέγεθος αυτής της αξίας δεν χαρίζεται σε όσα υπόκεινται σε αλλαγή, ούτως ώστε ο φόβος κάποιας μεταβολής να ταράξει με λύπη τις αγαθές ελπίδες. Αντιθέτως, λέγοντας «βασιλεία των ουρανών», αποδεικνύει το αμετάβλητο και πάντοτε αναλλοίωτο της δωρεάς που προβάλλει ενώπιόν μας σύμφωνα με την ελπίδα.

Μακάριοι, λοιπόν, οι δεδιωγμένοι ένεκεν εμού. Αυτό έχει την εξής έννοια (για να κατανοήσουμε και τον άλλον λόγο): όπως δηλαδή, εάν κάποιος έδινε φωνή στην υγεία, θα έλεγε και εκείνη ότι «Μακάριοι είναι όσοι αποχωρίστηκαν από την ασθένεια για χάρη μου». Διότι η αποξένωση από τα οδυνηρά προετοιμάζει εκείνους που άλλοτε νοσούσαν να βρεθούν μέσα σε εμένα. Έτσι ας ακούσουμε τη φωνή, ωσάν να φωνάζει δυνατά προς εμάς έναν τέτοιον μακαρισμό η ίδια η ζωή.

Αφού λοιπόν λάβει τη χάρη του Πνεύματος και προσκολληθεί στον Κύριο και γίνει ένα πνεύμα μαζί Του, όχι μόνο επιτελεί με ευκολία τα έργα της δικής της αρετής, χωρίς να αγωνίζεται καθόλου εναντίον του εχθρού επειδή καθίσταται ανώτερη από τις επιβουλές του, αλλά, το μεγαλύτερο από όλα, αναδέχεται στον εαυτό της τα πάθη του Σωτήρα και εντρυφά σε αυτά περισσότερο από όσο οι εραστές αυτού του βίου στις τιμές, τις δόξες και τις εξουσίες που προέρχονται από τους ανθρώπους. Διότι για τον χριστιανό ο οποίος, μέσω της αγαθής πολιτείας και της δωρεάς του Πνεύματος, έχει προχωρήσει στο μέτρο της νοητής ηλικίας της χάρης που του έχει δοθεί, δόξα και τρυφή και απόλαυση ανώτερη από κάθε ηδονή είναι το να μισείται για τον Χριστό, το να διώκεται, το να υπομένει κάθε ύβρη και αισχύνη για την πίστη στον Θεό. Επειδή, καθώς για έναν τέτοιο άνθρωπο όλη του η ελπίδα βρίσκεται στην ανάσταση και στα μέλλοντα αγαθά, κάθε ύβρη και τα μαστιγώματα και οι διωγμοί και τα υπόλοιπα πάθη μέχρι και τον σταυρό, όλα αυτά αποτελούν τρυφή και ανάπαυση και ενέχυρα των ουράνιων θησαυρών. Διότι, «Μακάριοι είστε», λέει, «όταν σας ονειδίσουν όλοι οι άνθρωποι και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου· να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς».

Αυτός όμως δείλιασε και δεν τόλμησε, πίστεψέ με, ούτε άχνα να βγάλει, παρουσία πολλών. Εάν τώρα εξαιτίας αυτού διαδίδει κατηγορίες εναντίον μας εκεί, γίνεται για εμάς πρόξενος χαράς και μεγάλου μισθού στους ουρανούς. Γι' αυτό και προς Εκείνον που μας υποσχέθηκε αυτά λέμε: «Κύριε, μην του καταλογίσεις αυτή την αμαρτία», αν και αισθανόμαστε οδύνη για εκείνους που βλάπτονται. Ότι αυτά έχουν έτσι, σχεδόν όλοι εδώ θα το επιμαρτυρήσουν.

Εισέλθετε ενώπιόν του με αγαλλίαση· δηλαδή με χαρά. Αλλά δεν υπονοεί αυτήν την πρόσκαιρη χαρά. Διότι, όπως ακριβώς στους ώριμους άνδρες η χαρά των παιδιών φαντάζει γελοία, επειδή χαίρονται και σεμνύνονται για πράγματα χωρίς καμία απολύτως αξία, έτσι και η χαρά των αμαρτωλών είναι αξιοκατάκριτη στους δικαίους. Επειδή χαίρονται για τον τυφλό και προερχόμενο από αρπαγή πλούτο, και για άλλα παρόμοια για τα οποία δεν χωράει καμία χαρά, εφόσον πρόκειται να παραστούμε ενώπιον του φοβερού Κριτή. Ενώ με τα αντίθετα, όταν δηλαδή εμείς πέσουμε θύματα αρπαγής, όταν συκοφαντηθούμε, με αυτά θα μπορέσουμε να εισέλθουμε με αγαλλίαση ενώπιον του Θεού. Και αυτό το φανερώνουν τα λόγια του Κυρίου: Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Γνωρίστε ότι ο ίδιος ο Κύριος είναι ο Θεός μας· αυτός μας δημιούργησε και όχι εμείς τον εαυτό μας. Βλέπεις ότι το Πνεύμα μάχεται εναντίον κάθε αιρετικής γλώσσας.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΔΑΝΙΗΛ Βεβαίως, δεν εκτοξεύονται όλες οι ύβρεις για τον Χριστό, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις που γίνονται εξαιτίας μας, είτε επειδή αδικούμε είτε επειδή πράττουμε κάτι άλλο, και υπάρχουν περιπτώσεις που γίνονται μεν για Εκείνον, είναι όμως αληθινές και όχι κατασκευασμένες. Δύο πράγματα λοιπόν απαιτεί το ύψιστο κριτήριο της πνευματικής προκοπής: και να είναι ψευδείς οι ύβρεις, και να γίνονται για χάρη Του. Αν λείπει το ένα, το άλλο δεν πρόκειται βέβαια να αναιρεθεί, ούτε θα μείνει ανενεργό (διότι αυτό είναι άτοπο), δεν θα καταλήξει όμως στην ύψιστη μακαριότητα. Διότι, αν μεν λοιδορούμαστε για τον Χριστό, αλλά οι ύβρεις είναι αληθινές, ο μισθός μειώνεται· αν πάλι δεν λοιδορούμαστε για τον Χριστό, αλλά οι ύβρεις είναι ψευδείς, πάλι ο μισθός δεν είναι ο ύψιστος. Το καθένα βέβαια έχει τον δικό του μισθό, αλλά όχι τόσο μεγάλο όσο αν συνδυάζονταν και τα δύο. Λέγοντας δε το «ένεκεν εμού», δεν μας οδηγεί στο να σκεφτούμε ταπεινά για Εκείνον, ούτε εντελώς μέτρια και σύμφωνα με την αξία των κτισμάτων· διότι είναι δείγμα υπεροψίας για όλα αυτά τα κτιστά όντα το να μη θέτουν ως σκοπό τους τον Θεό, αλλά τον εαυτό τους, θεωρώντας τους εαυτούς τους άξιους σπουδής μέσα από μέγιστους αγώνες και έσχατους κινδύνους.

Σε καμία περίπτωση· αλλά τι λέει; Όταν σας ονειδίσουν και σας καταδιώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Αν όμως το να κακολογείται κανείς τον καθιστά τόσο μακάριο, το να κακοπαθεί τι δεν θα κατόρθωνε; Άκου τον ίδιο αυτόν μακάριο να λέει αλλού: Στο εξής με περιμένει το στεφάνι της δικαιοσύνης. Αλλά από αυτό το στεφάνι πιο λαμπρός είναι ο δεσμός. Ας με αξιώσει αυτού, λέει, και δεν ζητώ λεπτομέρειες για τίποτε από εκείνα. Μου αρκεί ως απόλυτη ανταπόδοση το να κακοπαθήσω για τον Χριστό.

Καταπονούσε το σώμα του, ώστε να μπορέσει να εισέλθει· γι' αυτό σε όλες τις θλίψεις του συνέχιζε να ευχαριστεί τον Θεό. Ζημιώθηκες χρήματα; Αυτό σε ανακούφισε από το μεγάλο βάρος της ευρυχωρίας. Έκπεσες από τη δόξα; Αυτό είναι μια άλλη ευρυχωρία. Συκοφαντήθηκες; Έγιναν πιστευτά τα όσα ελέχθησαν εναντίον σου, για τα οποία η συνείδησή σου δεν σε ελέγχει; Να χαίρεσαι και να αγαλλιάς. Διότι «Μακάριοι είστε», λέει, «όταν σας ονειδίσουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Γιατί απορείς που εσύ δυσφορείς και θέλεις να απαλλαγείς από τους πειρασμούς; Ο Παύλος θέλησε να απαλλαγεί, και πολλές φορές παρακάλεσε τον Θεό, αλλά δεν εισακούστηκε· διότι το «τρεις φορές» σημαίνει πολλές. «Για τούτο παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο», λέει, «και μου είπε: Σου αρκεί η χάρις μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια»· και με τη λέξη ασθένεια εννοεί εδώ τις θλίψεις. Τι συνέβη λοιπόν; Επειδή άκουσε αυτά, τα υπέμεινε με ευχαριστία και λέει: «Γι' αυτό ευδοκώ στις ασθένειες»· δηλαδή, αρέσκομαι και αναπαύομαι στις θλίψεις.

«Διά δυσφημίας και ευφημίας». Διότι δεν υπέμεινε γενναία μόνο εκείνα που συνέβαιναν στο σώμα, δηλαδή τις θλίψεις και όσα απαρίθμησε, αλλά και εκείνα που έθιγαν μόνο την ψυχή· διότι και αυτά δεν συνηθίζουν απλώς να προκαλούν επιφανειακή ταραχή. Ο Ιερεμίας, για παράδειγμα, μολονότι υπέμεινε πολλούς πειρασμούς, απέναντι σε αυτά απελπίστηκε, και επειδή δεχόταν ονειδισμούς, έλεγε: «Δεν θα προφητεύσω, ούτε θα αναφέρω πια το όνομα του Κυρίου». Και ο Δαβίδ επίσης σε πολλά σημεία θρηνεί για τον ονειδισμό. Και ο Ησαΐας, μετά από πολλά, παρακινεί σχετικά με αυτό, λέγοντας: «Τον ονειδισμό των ανθρώπων να μην τον φοβάστε, και να μην υποκύπτετε στους εξευτελισμούς τους». Και ο Χριστός πάλι λέει στους μαθητές: «Όταν πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας λέγοντας ψέματα, να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε», λέει, «διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Και αλλού λέει: «Και σκιρτήστε από χαρά». Και δεν θα όριζε τόσο μεγάλο μισθό, εάν ο αγώνας δεν ήταν μεγάλος. Διότι, στα βασανιστήρια, και το σώμα μοιράζεται τους πόνους μαζί με την ψυχή· επειδή ο πόνος ανήκει και στο σώμα και στην ψυχή· σε αυτές τις περιπτώσεις, όμως, ανήκει μόνο στην ψυχή. Πολλοί, πράγματι, έπεσαν μόνο εξαιτίας αυτών των λόγων, και απώλεσαν την ίδια τους την ψυχή. Και στον Ιώβ, τα ονείδη από τους φίλους του φάνηκαν πιο δυσβάσταχτα από τα σκουλήκια και τις πληγές. Διότι δεν υπάρχει, πραγματικά δεν υπάρχει τίποτα πιο ανυπόφορο για όσους οδυνώνται, από έναν λόγο ικανό να πληγώσει την ψυχή. Γι' αυτό, μαζί με τους κινδύνους και τους ιδρώτες, τοποθετεί και αυτά, λέγοντας: «Διά δόξης και ατιμίας».

Ας τρέχουμε, λοιπόν, προς τους κινδύνους για χάρη Του σαν προς τα μεγαλύτερα στεφάνια, και ας μη θεωρούμε ούτε τη φτώχεια, ούτε την αρρώστια, ούτε την κακοήθεια, ούτε τη συκοφαντία, ούτε τον ίδιο τον θάνατο ως κάτι βαρύ και επαχθές, όταν τα υπομένουμε αυτά για Εκείνον. Διότι, εάν έχουμε πνευματική εγρήγορση, θα αποκομίσουμε το μέγιστο κέρδος μέσα από όλα αυτά· όπως ακριβώς, εάν δεν βρισκόμαστε σε εγρήγορση, δεν πρόκειται να καρπωθούμε τίποτα καλό ούτε από τα αντίθετα. Σκέψου, λοιπόν: σε κατατρέχει κάποιος και σε πολεμά; Άρα σε προετοιμάζει να βρίσκεσαι σε επαγρύπνηση και σου παρέχει την αφορμή να γίνεις όμοιος με τον Θεό. Διότι, εάν αγαπήσεις αυτόν που σε επιβουλεύεται, θα γίνεις όμοιος με Εκείνον που ανατέλλει τον ήλιο Του σε πονηρούς και σε αγαθούς. Σου αφαιρεί κάποιος άλλος τα χρήματα; Αν το υπομείνεις με γενναιότητα, θα λάβεις τον ίδιο μισθό με εκείνους που έχουν δαπανήσει τα πάντα για τους φτωχούς. Διότι «δεχθήκατε με χαρά», λέει, «την αρπαγή των υπαρχόντων σας, γνωρίζοντας ότι έχετε περιουσία ανώτερη στους ουρανούς, η οποία παραμένει αιώνια». Σε κακολόγησε κάποιος και σε χλεύασε; Είτε είναι αληθινά αυτά, είτε είναι ψευδή, σου έπλεξε το μεγαλύτερο στεφάνι, εάν υπομείνεις τη λοιδορία με πραότητα. Επειδή, αφενός εκείνος που συκοφαντεί μας εξασφαλίζει μεγάλο μισθό («Να χαίρεστε», λέει, «και να αγαλλιάζετε, όταν πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας λέγοντας ψέματα, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς»), αφετέρου εκείνος που λέει την αλήθεια πάλι μας ωφελεί τα μέγιστα, αρκεί μόνο να υπομείνουμε με πραότητα τα όσα λέγονται.

Μην τον λοιδορήσεις, λοιπόν, για να αποκομίσεις και εσύ ο ίδιος μεγαλύτερο μισθό και να διδάξεις σε εκείνον ότι το ζήτημα είναι έργο προθυμίας και όχι ανάγκης· πανηγύρεως και εορτής, όχι συμφοράς ούτε αθυμίας. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Χριστός έλεγε: «Χαίρετε, όταν πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι». Γι' αυτόν τον λόγο και οι απόστολοι επέστρεφαν γεμάτοι χαρά, όχι μόνο επειδή κακολογήθηκαν, αλλά επειδή και μαστιγώθηκαν. Διότι, εκτός από όσα ειπώθηκαν, θα αποκομίσεις και ένα άλλο διόλου μικρό κέρδος: το να καταπλήξεις με αυτόν τον τρόπο τους αντιδίκους και να τους διδάξεις μέσα από τα έργα ότι οδεύεις προς μια άλλη ζωή. Διότι, εάν σε δει να χαίρεσαι και να αναπτερώνεσαι από το γεγονός ότι πάσχεις κακώς, θα γνωρίσει σαφώς μέσα από τα ίδια τα πράγματα ότι τρέφεις άλλες ελπίδες, ανώτερες από τα παρόντα. Διότι, εάν δεν το πράξεις αυτό, αλλά κλαις και οδύρεσαι, από πού θα μπορέσει εκείνος να μάθει ότι αναμένεις άλλη ζωή; Πέραν δε τούτου, πάλι θα κατορθώσεις και κάτι ακόμη: διότι, εάν σε δει να μην υποφέρεις από τις ύβρεις, αλλά και να ευλογείς, θα σταματήσει να καταδιώκει. Δες, λοιπόν, πόσα καλά προκύπτουν από αυτό: και για εσένα ο μισθός είναι μεγαλύτερος και ο πειρασμός μικρότερος, και εκείνος θα παύσει να καταδιώκει, και ο Θεός θα δοξαστεί, και η δική σου φιλοσοφία θα γίνει διδασκαλία ευσέβειας για εκείνον που έσφαλε. Γι' αυτόν τον λόγο παρήγγειλε να ανταποδίδουμε με τα αντίθετα όχι μόνο σε αυτούς που μας υβρίζουν, αλλά και σε αυτούς που μας καταδιώκουν και μας βλάπτουν έμπρακτα.

Έτσι θα επιδιώξουν τον φόνο σας, ως πράξη ευσεβή και αρεστή στον Θεό. Έπειτα προσθέτει και πάλι την παρηγοριά: «Και θα τα κάνουν αυτά, διότι δεν γνώρισαν τον Πατέρα ούτε εμένα». Σας αρκεί ως παρηγοριά το ότι τα υποφέρετε αυτά για εμένα και για τον Πατέρα. Εδώ τους υπενθυμίζει και πάλι τον μακαρισμό, τον οποίο έλεγε στην αρχή: «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν, και σας καταδιώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Αυτά σας τα είπα, ώστε, όταν έλθει η ώρα, να τα θυμάστε· έτσι ώστε από αυτά να θεωρείτε αξιόπιστα και τα υπόλοιπα.

Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας καταδιώξουν, και πουν ψευδόμενοι κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε. Δηλαδή, ακόμη κι αν σας αποκαλέσουν μάγους, ή πλάνους, ή διαφθορείς, ή οτιδήποτε άλλο, μακάριοι είστε, λέγει. Τι πιο καινοφανές θα μπορούσε να υπάρξει από αυτά τα προστάγματα, όταν λέγει ότι είναι ποθητά εκείνα που για τους άλλους είναι αποφευκτέα; Εννοώ το να ζει κανείς στη φτώχεια, να πενθεί, να καταδιώκεται και να κακολογείται; Αλλά παρόλα αυτά, και τα είπε και έπεισε, όχι δύο και δέκα και είκοσι και εκατό και χίλιους ανθρώπους, αλλά ολόκληρη την οικουμένη.

Είδες πώς ανύψωσε το φρόνημά τους, τοποθετώντας τους δίπλα στον Μωυσή και τον Ηλία; Έτσι και ο Παύλος, γράφοντας στους Θεσσαλονικείς, λέει: «Διότι εσείς γίνατε μιμητές των Εκκλησιών του Θεού που βρίσκονται στην Ιουδαία. Διότι και εσείς πάθατε τα ίδια από τους δικούς σας ομοεθνείς, όπως ακριβώς και εκείνοι από τους Ιουδαίους, οι οποίοι και τον Κύριο Ιησού σκότωσαν και τους δικούς τους προφήτες, και εμάς καταδίωξαν, και δεν είναι αρεστοί στον Θεό, και είναι εχθρικοί προς όλους τους ανθρώπους». Αυτό ακριβώς προετοίμασε και εδώ ο Χριστός. Και στους μεν άλλους μακαρισμούς έλεγε: «Μακάριοι οι πτωχοί» και «οι ελεήμονες»· εδώ όμως δεν το διατύπωσε αόριστα, αλλά στρέφει τον λόγο προς αυτούς, λέγοντας: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας καταδιώξουν, και πουν εναντίον σας κάθε πονηρό λόγο»· δείχνοντας ότι αυτό κυρίως αποτελεί το δικό τους εξαίρετο χάρισμα, και περισσότερο από όλους τους άλλους, αυτό είναι το ίδιον των διδασκάλων. Συγχρόνως δε, υπαινίσσεται εδώ και το δικό Του αξίωμα, καθώς και την ομοτιμία Του προς Εκείνον που Τον γέννησε.

Διότι δεν καθορίζει μεγάλη την ανταπόδοση μόνο για τους κινδύνους που υπέμεναν, αλλά και για την κακολογία. Γι' αυτό δεν είπε: «Όταν σας καταδιώξουν και σας σκοτώσουν», αλλά: «Όταν σας ονειδίσουν και πουν κάθε πονηρό λόγο». Διότι τις περισσότερες φορές οι κακολογίες πληγώνουν χειρότερα και από τα ίδια τα δεινά. Επειδή στους μεν κινδύνους υπάρχουν πολλά που ελαφρύνουν τον πόνο, όπως το να ενθαρρύνεται κανείς από όλους, το να έχει πολλούς που τον χειροκροτούν, τον στεφανώνουν και τον ανακηρύσσουν νικητή· εδώ όμως, στην κακολογία, έχει αφαιρεθεί και αυτή η παρηγοριά. Διότι το κατόρθωμα δεν φαίνεται να είναι κάτι το σπουδαίο, και έτσι η συκοφαντία πληγώνει τον αγωνιζόμενο περισσότερο από τους κινδύνους.

Ζ΄. Μην δυσανασχετείτε, λοιπόν, θεωρώντας ότι όσα λέγονται είναι δυσβάσταχτα. Διότι οι μεν άλλοι, εάν διαφθαρούν, είναι δυνατόν να επανέλθουν μέσω υμών· εσείς όμως, εάν το πάθετε αυτό, μαζί με τον εαυτό σας θα συμπαρασύρετε στην απώλεια και άλλους. Επομένως, όσο σπουδαιότερα είναι τα έργα που αναλαμβάνετε, τόσο μεγαλύτερη επιμέλεια χρειάζεστε. Γι' αυτό λέει: «Εάν όμως το αλάτι μωρανθεί, με τι θα αλατιστεί; Σε τίποτα δεν χρησιμεύει πλέον, παρά να πεταχτεί έξω και να καταπατείται από τους ανθρώπους». Διότι οι άλλοι, έστω και αν πέσουν αμέτρητες φορές, μπορούν να τύχουν συγγνώμης· ο δάσκαλος όμως, εάν πάθει κάτι τέτοιο, στερείται κάθε απολογίας και θα υποστεί την εσχάτη τιμωρία. Για να μη δειλιάσουν, λοιπόν, να βγουν στο προσκήνιο ακούγοντας τα λόγια: «Όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας», τους λέει ότι, εάν δεν είστε έτοιμοι και παρατεταγμένοι για να τα αντιμετωπίσετε αυτά, μάταια εκλεχθήκατε. Διότι δεν πρέπει να φοβάστε την κακολογία, αλλά το να φαίνεστε ότι συνυποκρίνεστε και συμβιβάζεστε· διότι τότε θα χάσετε τη χάρη σας και θα καταπατηθείτε.

Διότι, είτε οι μάρτυρες παρέδωσαν τα σώματά τους στους ανόμους, τα παρέδωσαν εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Μην φοβάστε εκείνους που θανατώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να θανατώσουν την ψυχή· μάλλον να φοβάστε Εκείνον που μπορεί να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα»· είτε, λοιπόν, κάποιοι ίδρυσαν εκκλησίες είτε ξενώνες σε όλη την οικουμένη, το έπραξαν για Εκείνον που είπε: «Ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε»· είτε εφαρμόζουμε την ταπεινοφροσύνη, την εφαρμόζουμε για Εκείνον που είπε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· είτε πάλι παρέχουμε άρτους στους πένητες, τους δίνουμε για Εκείνον που είπε: «Και όποιος προσφέρει έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό στο όνομα ενός μαθητή, δεν θα χάσει τον μισθό του»· είτε επισκεπτόμαστε τις φυλακές, τις επισκεπτόμαστε για Εκείνον που είπε: «Στη φυλακή ήμουν, και ήλθατε προς εμένα»· είτε ενδύουμε τις χήρες και τα ορφανά, τα ενδύουμε για Εκείνον που είπε: «Γυμνός ήμουν, και με περιβάλατε»· είτε γενικότερα κάνουμε διανομή στους φτωχούς, το πράττουμε για Εκείνον που είπε: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το πράξατε»· είτε υπομένουμε τους ονειδισμούς από τα ασεβή έθνη, επειδή προσκυνούμε Αυτόν που σταυρώθηκε από τους Ιουδαίους και ζωοποίησε την οικουμένη, το υπομένουμε για Εκείνον που είπε: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν, και σας διώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι· να χαίρεστε και να αγαλλιάτε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς».

Πολλοί θεωρούν ότι το να κακολογούνται και να βλάπτεται η υπόληψή τους από τους εχθρούς, είναι πιο ανυπόφορο από κάθε θάνατο. Ας εξετάσουμε λοιπόν ακριβώς αυτό. Σε κακολόγησε κάποιος και σε αποκάλεσε μοιχό και πόρνο; Αν μεν αυτά που λέει είναι αληθινά, διορθώσου· αν όμως είναι ψευδή, περιγέλασέ τα. Αν η συνείδησή σου σε ελέγχει για όσα ειπώθηκαν, συνετίσου· αν όμως δεν σε ελέγχει, περιφρόνησέ τα. Ή μάλλον, μην τα περιγελάσεις, ούτε απλώς να τα περιφρονήσεις, αλλά να χαίρεσαι και να σκιρτάς από χαρά, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου που προστάζει να πράττουμε έτσι. Διότι, «όταν σας ονειδίσουν», λέει, «και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς».

Αλλά οι εξορίες; Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Αλλά οι συκοφαντίες; Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, όταν πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Έβλεπα τα ξίφη και σκεφτόμουν τον ουρανό· περίμενα τον θάνατο και αναλογιζόμουν την ανάσταση· έβλεπα τα κάτω πάθη (τα επίγεια δεινά) και μετρούσα τα άνω βραβεία· έβλεπα τις επιβουλές και συλλογιζόμουν τον άνω στέφανο· διότι η ίδια η αιτία των αγώνων ήταν αρκετή για παρηγοριά και ανακούφιση. Με οδηγούσαν στην εξορία, αλλά αυτό που συνέβαινε δεν αποτελούσε προσβολή για εμένα· διότι προσβολή είναι μόνο ένα πράγμα, η αμαρτία. Διότι, ακόμη και αν ολόκληρη η οικουμένη σε υβρίζει, εφόσον εσύ ο ίδιος δεν προσβάλλεις τον εαυτό σου, δεν έχεις υβριστεί. Μόνη προδοσία είναι εκείνη της συνειδήσεως. Μην προδώσεις τη συνείδησή σου, και κανείς δεν σε προδίδει. Με έπαιρναν μακριά, και έβλεπα τα γεγονότα, ή μάλλον τα λόγια μου να γίνονται πράξεις, την ομιλία μου, εκείνη που έγινε με λόγια, να κηρύττεται στην αγορά μέσα από τα ίδια τα γεγονότα. Ποια ομιλία; Αυτήν που έλεγα πάντοτε. Φύσηξε άνεμος και έριξε κάτω τα φύλλα. Ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος έπεσε. Έφυγε η νύχτα και φάνηκε η ημέρα· ελέγχθηκε η σκιά και φάνηκε η αλήθεια. Ανέβηκαν έως τους ουρανούς και κατέβηκαν έως τις πεδιάδες. Διότι τα κύματα που υψώθηκαν, καταλάγιασαν μέσα από τα ανθρώπινα πράγματα. Πώς;

Κάποιος άλλος έχει το σώμα του πολιορκημένο από ασθένεια και από μύρια κακά; Επαρκής παρηγορία για αυτόν θα μπορούσαν να γίνουν τα σώματα αυτών των παραλυτικών, και μαζί με αυτούς ο μακάριος και γενναίος μαθητής του Παύλου, ο οποίος βρισκόταν διαρκώς σε αρρώστιες και ποτέ δεν εύρισκε ανάπαυση από τη μακροχρόνια ασθένεια, όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος: «Λίγο κρασί να χρησιμοποιείς για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες», και δεν αναφέρει απλώς ασθένειες. Ένας άλλος συκοφαντήθηκε από τους πολλούς και απέκτησε κακή φήμη, και αυτό ακριβώς οδυνά την ψυχή του και την κατατρώγει συνεχώς· μπαίνοντας όμως στον ναό και ακούγοντας ότι «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν, και πουν εναντίον σας κάθε πονηρό πράγμα λέγοντας ψέματα· να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς», θα αποβάλει κάθε αθυμία και θα αισθανθεί κάθε χαρά· «Διότι να σκιρτάτε και να αγαλλιάζετε», λέει, «όταν σας προσάψουν κακό όνομα».

Διότι τι λέει ο Χριστός; «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν οι άνθρωποι και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας λέγοντας ψέματα, εξαιτίας μου· να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς· διότι έτσι έκαναν και στους προφήτες οι πατέρες τους». Και πάλι ο Παύλος, θέλοντας να παρηγορήσει τους Μακεδόνες, λέει: «Διότι εσείς, αδελφοί, γίνατε μιμητές των Εκκλησιών του Θεού που βρίσκονται στην Ιουδαία, επειδή τα ίδια πάθατε και εσείς από τους δικούς σας ομοεθνείς, όπως ακριβώς και εκείνοι από τους Ιουδαίους». Και τους Εβραίους πάλι έτσι τους παρηγορεί, απαριθμώντας όλους τους δικαίους, αυτούς που διήγαγαν τον βίο τους σε καμίνια, σε λάκκους, σε ερήμους, σε όρη, σε σπήλαια, σε πείνα, σε στενοχώρια· διότι η κοινωνία των παθημάτων φέρνει κάποια παρηγοριά σε εκείνους που έχουν καταπέσει. Το ότι δε το γεγονός αυτό εισάγει και πάλι τους λόγους περί αναστάσεως, άκουσε τον ίδιο τον Παύλο που λέει: «Αν κατά τα ανθρώπινα δεδομένα θηριομάχησα στην Έφεσο, ποιο είναι το όφελός μου, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται;». Και πάλι: «Αν έχουμε ελπίσει στον Χριστό μόνο σε αυτήν τη ζωή, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους». Υποφέρουμε μύρια δεινά κατά τον παρόντα βίο, λέει· αν λοιπόν δεν υπάρχει ελπίδα για μια άλλη ζωή, τι θα μπορούσε να είναι πιο άθλιο από εμάς;

Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Αλλά μήπως πρόκειται για συκοφαντία; Χαίρετε, όταν πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Διότι, ακόμη και αν με οδηγούσαν δέσμιο, αυτό που συνέβαινε δεν αποτελούσε για εμένα ύβρη· διότι ύβρις είναι μόνο ένα πράγμα, η αμαρτία. Ακόμη και αν ολόκληρη η οικουμένη σε υβρίσει, εφόσον εσύ δεν υβρίσεις τον εαυτό σου, δεν έχεις υβριστεί. Μοναδική προδοσία είναι εκείνη της συνειδήσεως· να μην σε προδώσει η συνείδησή σου, και κανείς δεν σε προδίδει.

Γι' αυτό και ο Χριστός παραγγέλλει να χαίρονται και να σκιρτούν από αγαλλίαση όσοι διεξάγουν αυτόν τον αγώνα με την πρέπουσα υπομονή. «Να χαίρεστε», λέει, «και να σκιρτάτε από χαρά, όταν πουν με ψέματα κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας εξαιτίας μου, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς». Βλέπεις πόσης πνευματικής χαράς, πόσου μισθού και πόσης ευφροσύνης έγιναν πρόξενοι σε εμάς οι εχθροί; Πώς, λοιπόν, δεν είναι άτοπο, τα κακά που εκείνοι δεν μπόρεσαν να σου προξενήσουν, αλλά αντίθετα προκάλεσαν τα εντελώς αντίθετα, να τα επιβάλλεις εσύ η ίδια στον εαυτό σου; Και τι εννοώ με αυτό; Εκείνοι όχι μόνο δεν κατάφεραν να σε τιμωρήσουν, αλλά σου παρείχαν και αφορμή ευφροσύνης και αιτία αμάραντης χαράς.

Και εάν κάποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, πρόσφερέ του και την άλλη. Και μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και σας καταδιώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς.