Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:11

Διότι, λέγει, «μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας καταδιώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι εξαιτίας μου· να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Και αυτά βέβαια ισχύουν όταν κάποιος εκδιώκεται από τους ομοταγείς του, είτε από φθόνο, είτε για χάρη άλλων, είτε από απέχθεια, είτε με κάποιον άλλο εσφαλμένο λογισμό. Όταν όμως συμβαίνει να το υφίσταται αυτό από τους αντιπάλους του, θεωρώ πως δεν χρειάζονται καν λόγια για να καταδειχθεί το πόσο μεγάλο κέρδος τού συσσωρεύουν εκείνοι, μέσω της δικής τους πονηρίας.

Επειδή, λοιπόν, οι μεν εντολές είναι κοπιαστικές και υψηλές, τα δε έπαθλα και τα βραβεία είναι αντικείμενα της πίστεως, δες τι κάνει· πώς καθιστά εύκολο τον αγώνα· πώς κάνει εύκολους τους στίβους. Πώς και με ποιον τρόπο; Με αυτούς τους δύο τρόπους: αφενός, με το να τις εφαρμόσει ο ίδιος· αφετέρου, με το να δείξει ο ίδιος τα βραβεία και να τα φέρει μπροστά στα μάτια μας. Διότι από όσα έλεγε ο ίδιος, άλλα αποτελούσαν εντολή και άλλα έπαθλο. Εντολή μεν ήταν το: «Να προσεύχεσθε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται και σας καταδιώκουν»· έπαθλο δε το: «Για να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Και πάλι: «Μακάριοι είστε, όταν σας χλευάσουν και σας καταδιώξουν, και πουν κάθε κακό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι. Να χαίρεσθε και να αγαλλιάζεσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Είδες ότι το ένα είναι εντολή και το άλλο έπαθλο; Και πάλι: «Εάν θέλεις να γίνεις τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα ακολούθησέ με, και θα αποκτήσεις θησαυρό στον ουρανό». Είδες άλλη εντολή και έπαθλο; Διότι το ένα διέταξε να το κάνουν εκείνοι, ενώ το άλλο το ετοίμασε ο ίδιος, το οποίο αποτελούσε τον μισθό και την ανταπόδοση. Και πάλι: «Όποιος άφησε σπίτια και αδελφούς και αδελφές»· αυτό είναι εντολή· «θα λάβει εκατονταπλάσια και θα κληρονομήσει ζωή αιώνια»· αυτό είναι βραβείο και στεφάνι.

Διότι, όταν λέει: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, οι πενθούντες, οι πράοι, αυτοί που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, οι ελεήμονες, οι καθαροί στην καρδιά, οι ειρηνοποιοί, οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, και εκείνοι που ακούν ρητά και άρρητα κακά λόγια από τους έξω εξαιτίας του»· δεν χρησιμοποιεί ούτε το όνομα του κοσμικού ούτε του μοναχού, αλλά αυτός ο διαχωρισμός έχει εισαχθεί από την ανθρώπινη διάνοια. Οι δε Γραφές δεν γνωρίζουν τίποτα από αυτά, αλλά θέλουν να ζουν όλοι τον βίο των μοναχών, ακόμη και αν τυχαίνει να έχουν συζύγους. Άκου λοιπόν και τι λέει ο Παύλος· και όταν λέω τον Παύλο, εννοώ πάλι τον Χριστό. Αυτός, λοιπόν, γράφοντας επιστολές σε ανθρώπους που έχουν συζύγους και ανατρέφουν παιδιά, απαιτεί από αυτούς όλη την ακρίβεια βίου που αρμόζει στους μοναχούς. Διότι, περικόπτοντας κάθε πολυτέλεια, τόσο στα ενδύματα όσο και στα φαγητά, τους γράφει τα εξής λόγια: «Οι γυναίκες να στολίζουν τον εαυτό τους με σεμνή περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη, όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα»· και πάλι: «Η δε γυναίκα που ζει με σπατάλη και τρυφή, ενώ ζει, είναι νεκρή»· και πάλι: «Έχοντας δε τροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε». Τι περισσότερο από αυτά θα μπορούσε κανείς να απαιτήσει από τους μοναχούς; Διδάσκοντας δε άλλους να συγκρατούν τη γλώσσα τους, θέτει πάλι αυστηρούς νόμους, και τέτοιου είδους που είναι δύσκολο κατόρθωμα να τους τηρήσουν ακόμη και οι μοναχοί.

Άκουσε λοιπόν τον Θεό να δίνει μαρτυρία γι' αυτόν: «Δεν υπάρχει άνθρωπος όμοιός του πάνω στη γη, άνθρωπος άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, που να απέχει από κάθε πονηρό πράγμα». «Μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκεν δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Και από αυτό απέκτησε μεγάλη αφθονία αγώνων και βραβείων. Διότι δεν καταδιωκόταν από ανθρώπους, αλλά ο ίδιος ο αρχέκακος δαίμονας, αφού επιτέθηκε και έθεσε σε κίνηση όλες του τις μηχανουργίες, εφορμήσε έτσι εναντίον του, εκδιώκοντάς τον και από την οικία και από την πατρίδα του και οδηγώντας τον στην κοπριά, αφού του αφαίρεσε όλα τα χρήματα, τα κτήματα, τα παιδιά, αυτήν την ίδια την υγεία του σώματός του και τον παρέδωσε σε βαρύτατη πείνα· μαζί δε με εκείνον, και μερικοί από τους φίλους του, με πρωτοφανή σφοδρότητα, του επιτίθονταν και ξανανοίγαν τις πληγές της ψυχής του. «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και σας καταδιώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Αλλά και αυτόν τον μακαρισμό τον καρπώθηκε με πολλή αφθονία. Διότι τον διέβαλλαν όσοι ήταν παρόντες τότε, λέγοντας ότι τιμωρήθηκε λιγότερο από όσα είχε αμαρτήσει, απευθύνοντας εναντίον του μακροσκελείς κατηγορίες και λόγους ψευδείς και γεμάτους συκοφαντίες.

λζʹ. Ας μισήσουμε λοιπόν τους εχθρούς Του. Καθένας που δεν ομολογεί τον Χριστό ως Υιό του Θεού και Κύριο, είναι αντίχριστος. Εάν κάποιος πει ότι ο Χριστός είναι δούλος, ας κλείσουμε τις ακοές μας, γνωρίζοντας ότι είναι ψεύτης και αλήθεια μέσα του δεν υπάρχει. Ας υπομείνουμε τον ονειδισμό Του, σαν διάδημα δόξας. Διότι, λέγει, μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν, και σας διώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Διότι έτσι, αφενός μεν θα αποφύγουμε την αφροσύνη των μωρών, αφετέρου δε θα ζηλώσουμε τη σοφία των φρονίμων.

«Και θα είναι η ψυχή των αγίων σαν δέντρο καρποφόρο.» «Μακάριοι είμαστε, Ισραήλ, διότι τα αρεστά στον Θεό είναι γνωστά σε εμάς.» «Μακάριος ο άνθρωπος που δεν ολίσθησε με το στόμα του. Μακάριος εκείνος τον οποίο δεν κατέκρινε η συνείδησή του.» «Εννέα σκέψεις θεώρησα μακάριες στην καρδιά μου, και τη δέκατη θα την αναφέρω με τη γλώσσα μου: Ο άνθρωπος που ευφραίνεται για τα παιδιά του, και που ζει για να δει την πτώση των εχθρών του. Μακάριος αυτός που συζεί με συνετή γυναίκα, και αυτός που δεν ολίσθησε με τη γλώσσα του, και αυτός που δεν δούλεψε σε κάποιον ανάξιό του. Μακάριος αυτός που βρήκε τη φρόνηση, και που τα λόγια του κατευθύνονται σε αυτιά που ακούν. Πόσο μεγάλος είναι αυτός που βρήκε τη σοφία! Αλλά δεν υπάρχει κανένας ανώτερος από εκείνον που φοβάται τον Κύριο.» «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.» «Μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη.» «Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν.» «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν.» «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν.» «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό.» «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί θα ονομαστούν υιοί του Θεού.» «Μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκα της δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.» «Μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν και σας διώξουν και πουν εναντίον σας κάθε πονηρό λόγο ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς.» «

Παρήγγειλε δε να είμαστε πτωχοί τω πνεύματι, τους οποίους μακαρίζει και αποκαλεί άξιους της βασιλείας των ουρανών. Έπειτα, προτρέπει να πενθούμε στον παρόντα βίο, ώστε να αξιωθούμε της μελλοντικής παρηγορίας, να είμαστε πράοι και πάντοτε να πεινάμε και να διψάμε τη δικαιοσύνη, ελεήμονες και μεταδοτικοί, οικτίρμονες και συμπονετικοί, καθαροί στην καρδιά, απέχοντας από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, ειρηνοποιοί τόσο προς τους πλησίον όσο και προς την ίδια μας την ψυχή, υποτάσσοντας δηλαδή το κατώτερο στο ανώτερο και ειρηνεύοντας με ορθή κρίση τον μεταξύ τους αδιάκοπο πόλεμο, και να υπομένουμε κάθε διωγμό και κάθε θλίψη και ονειδισμό, που υφιστάμεθα ένεκα της δικαιοσύνης υπέρ του ονόματός Του, ώστε να αξιωθούμε της αιώνιας χαράς κατά τη λαμπρή διανομή των δωρεών. Αλλά παραγγέλλει και μέσα στον κόσμο να λάμπει το φως μας εμπρός στους ανθρώπους με τέτοιον τρόπο, ώστε να δουν, λέγει, τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς.

ΜΖʹ. Ο κόσμος έχει πολλούς που είναι πτωχοί τω πνεύματι, αλλά παρά το πρέπον· και πολλούς που πενθούν, αλλά εξαιτίας απώλειας χρημάτων ή τέκνων· και πολλούς που είναι πράοι, αλλά απέναντι στα ακάθαρτα πάθη· και πολλούς που πεινούν και διψούν, αλλά για να αρπάξουν τα ξένα και να κερδίσουν μέσα από την αδικία· και πολλούς ελεήμονες, αλλά προς το σώμα και τα του σώματος· και καθαρούς στην καρδιά, αλλά από κενοδοξία· και ειρηνοποιούς, αλλά επειδή υποτάσσουν την ψυχή στη σάρκα· και πολλούς διωκόμενους, αλλά ως άτακτους· και πολλούς ονειδιζόμενους, αλλά για αισχρά αμαρτήματα. Όμως, μακάριοι είναι μόνο εκείνοι που και πράττουν και υφίστανται αυτά για τον Χριστό και κατά Χριστόν. Γιατί; Επειδή δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών και αυτοί θα δουν τον Θεό, και τα λοιπά. Ώστε, δεν είναι μακάριοι απλώς επειδή τα πράττουν και τα υφίστανται αυτά· διότι και οι προαναφερθέντες κάνουν το ίδιο· αλλά επειδή και τα πράττουν και τα υφίστανται για τον Χριστό και κατά Χριστόν.

Επειδή όμως το προαναφερθέν ευκτήριο και ο τόπος στον οποίο βρισκόταν ανήκε σε έναν από τους αξιωματούχους, τον Χριστόφορο εκείνον που είχε το επώνυμο Φαγούρας, έγινε γνωστή και σε αυτόν, επειδή ήταν μαθητής, η εξορία του αγίου και η εγκατάστασή του στο ευκτήριό του. Αμέσως λοιπόν, αφού ο άνδρας διέπλευσε την Προποντίδα και έφτασε στον τόπο, μόλις είδε τον μακάριο να κάθεται εκεί με έναν μαθητή του, χωρίς να έχει τίποτα από όσα προσφέρουν παρηγοριά στο σώμα, γεμάτος δάκρυα έπεσε πρηνής στα ωραία πόδια του και έκλαιγε με βαθύ πόνο για τη συμφορά του δασκάλου. Όταν δε έμαθε και την αιτία της εξορίας του, αφού κατέκρινε αυστηρά αυτούς που ήταν γύρω από τον διώκτη, τον μακάριζε ως άνθρωπο που είχε υποστεί διωγμό και είχε ακούσει κάθε κακό λόγο εξαιτίας της εντολής του Θεού. Παρακάλεσε δε θερμά με τα λόγια του τον άγιο να δέχεται να του φέρνει εκείνος τα απαραίτητα για τις ανάγκες του σώματος και να μη στερείται τα αναγκαία. Ο άγιος όμως απάντησε: «Και τι περισσότερο μάς χρειάζεται, ω τέκνο μου, από την καθημερινή τροφή, την οποία ο άρτος και το αλάτι με το νερό την καθιστούν για εμάς πιο πλούσια από ό,τι για εκείνους που έχουν πολυτελή εδέσματα;»

Και επειδή εξορίστηκα από εκεί για τη δικαιοσύνη και την τήρηση της εντολής του ζώντος Θεού, δεν πρόκειται ποτέ πλέον να επιστρέψω εκεί όσο βρίσκομαι εν ζωή, αλλά θα συναποθάνω με την εντολή του Χριστού μου χωρίς να τον αθετήσω, και γνωρίζω καλά ότι δεν θα εκπέσω των θεοπνεύστων μακαρισμών του. Διότι είπε: Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου.

Και για να το δούμε αυτό καθαρά, ας αναλογιστούμε εκείνα για τα οποία ο ίδιος ο Χριστός ονόμασε μακάριους όσους τα κατορθώνουν, για να διαπιστώσουμε αν δεν εξαρτώνται όλα από αυτούς τους λογισμούς. Ποιους λοιπόν μακαρίζει ο μόνος αληθινά μακάριος; Τους φτωχούς στο πνεύμα, τους πενθούντες, τους πράους, εκείνους που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, τους ελεήμονες, τους καθαρούς στην καρδιά, τους ειρηνοποιούς, εκείνους που υπομένουν διωγμούς και κάθε ονειδισμό για χάρη της δικαιοσύνης και για την αφοσίωσή τους στον Χριστό. Αυτοί λοιπόν είναι εκείνοι που έχουν κατακτήσει τη μακάρια ζωή.

Εκείνοι, λοιπόν, που προσκυνούν εκείνο το αίμα, τι άλλο άραγε θα επιζητήσουν να κατορθώσουν, θεωρώντας ότι εκπληρώνουν το καθήκον τους, από το να γίνουν εργάτες συμφιλίωσης και ειρήνης μεταξύ των ανθρώπων; Περί του όγδοου και ένατου μακαρισμού: ότι το να υπομένει κανείς διωγμούς και ύβρεις ένεκεν της δικαιοσύνης και του Χριστού, κατορθώνεται μέσω αυτής της μελέτης.

Διότι η δόξα και ο πλούτος και η τρυφή και ο θησαυρός και η καύχηση των Χριστιανών είναι τα παθήματα του Χριστού, σύμφωνα με το αποστολικό λόγιο: Όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχόμαστε στις θλίψεις, καθώς και με αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο: Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας καταδιώξουν οι άνθρωποι και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου· χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Και πάλι ο μακάριος Παύλος, δείχνοντας πόση ευφροσύνη αισθανόταν για τα παθήματα υπέρ του Χριστού, αναφωνεί λέγοντας: Με μεγάλη χαρά λοιπόν θα καυχηθώ για τις ασθένειές μου, για να κατοικήσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού· γι' αυτό ευαρεστούμαι στις ασθένειες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στις στενοχώριες, στις πληγές, στις φυλακές· διότι όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός. Και πάλι: Ως διάκονοι του Θεού με πολλή υπομονή. Διότι η πληρέστατη ενοίκηση του Αγίου Πνεύματος μέσα τους και η άφθαρτη και ενεργή παρηγοριά θα τους προετοιμάσει να αποδεχθούν τα παθήματα του Χριστού με γλυκύτατη βεβαιότητα και με πολλή απόλαυση εξαιτίας της μελλοντικής αθάνατης ελπίδας της αναστάσεως· και έτσι είναι δυνατόν να αναλάβει κανείς πρόθυμα και εύκολα τα πάθη του Χριστού.

Διότι, λέει, προτίμησαν μάλλον να κακουχούνται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχουν την πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας. Και πάλι: «Τέκνο μου, αν προσέρχεσαι για να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου και δείξε καρτερία, και μην βιαστείς σε καιρό δοκιμασίας. Προσκολλήσου σε Αυτόν και μην απομακρυνθείς, για να μεγαλουργήσεις στα τέλη της ζωής σου. Οτιδήποτε σου συμβεί δέξου το ευχαρίστως, διότι στη φωτιά δοκιμάζεται ο χρυσός, και οι ευάρεστοι άνθρωποι στο καμίνι της ταπείνωσης. Πίστεψε σε Αυτόν και θα σε βοηθήσει», και τα εξής. Και αλλού: «Όλα όσα σου συμβαίνουν να τα αποδέχεσαι ως αγαθά, γνωρίζοντας ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς τον Θεό». Ο δε μακάριος απόστολος προσθέτει πιο ολοκληρωμένα, λέγοντας: «Ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε διωγμούς»· και ο Κύριος λέει: «Μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν και σας διώξουν», και τα εξής. Εάν, λοιπόν, θέλεις να γίνεις υιός και κληρονόμος τέτοιων ανθρώπων, οφείλεις να αναλάβεις τη μίμηση της συμπεριφοράς και της πολιτείας τους, και να γίνεις ακόλουθος και τηρητής των λόγων του Κυρίου. Διότι: «Στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τη διαβαίνουν».

Ο πρώτος νόμος, εξαιτίας της εύλογης αφορμής εκείνου που αμάρτησε, κατέκρινε περισσότερο τον αδικημένο. «Διότι», λέει, «με το κριτήριο που κρίνεις τον άλλον, κατακρίνεις τον εαυτό σου». Ενώ στο μέτρο που κάποιος συγχωρεί, θα συγχωρεθεί και ο ίδιος. Διότι έτσι λέει ο νόμος: «ανάμεσα στην κρίση υπάρχει κρίση και ανάμεσα στη συγχώρεση υπάρχει συγχώρεση». Επομένως, το πλήρωμα του νόμου είναι η συγχώρεση. Και κάναμε λόγο για πρώτο νόμο, όχι επειδή ο Θεός έδωσε δύο νόμους στους ανθρώπους, αλλά έναν, ο οποίος είναι μεν πνευματικός κατά τη φύση του, αλλά ως προς την ανταπόδοση επιφέρει στον καθένα δίκαια την απόφαση. Σε αυτόν που συγχωρεί δίνει συγχώρεση, και σε αυτόν που αντιδικεί ανταποδίδει αναλόγως. Διότι λέει: «με τον εκλεκτό θα είσαι εκλεκτός και με τον διεστραμμένο θα διαστραφείς». Γι' αυτό, εκείνοι που τον εφαρμόζουν πνευματικά και μετέχουν ανάλογα στη χάρη, αγαπούσαν όχι μόνο όσους τους ευεργετούσαν, αλλά και όσους τους χλεύαζαν και τους δίωκαν, εκλαμβάνοντας την πνευματική αγάπη ως ανταπόδοση των αγαθών. Και λέω των αγαθών, όχι μόνο επειδή συγχώρεσαν τα αδικήματα, αλλά επειδή ευεργέτησαν και τις ψυχές εκείνων που τους αδικούσαν. Διότι με τέτοιον τρόπο τους εμπιστεύονταν στον Θεό, σαν να επιτύγχαναν μέσω αυτών τον μακαρισμό, καθώς λέει: «μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν». Διδάσκονταν δε από τον πνευματικό νόμο να σκέφτονται με αυτόν τον τρόπο.

Κατανόησε, λοιπόν, και δες πώς από την αρχή οι πατέρες, οι πατριάρχες, οι προφήτες, οι απόστολοι και οι μάρτυρες πέρασαν μέσα από τη στενή οδό των θλίψεων και των πειρασμών και έτσι μπόρεσαν να ευαρεστήσουν τον Θεό, υπομένοντας κάθε θλίψη και πειρασμό γενναία, και στις στενοχώριες και τις κακουχίες χαίρονταν εξαιτίας της προσδοκώμενης ελπίδας της ανταμοιβής, καθώς λέει η Γραφή: «Τέκνο, αν προσέρχεσαι για να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· βάθυνε την καρδιά σου και δείξε καρτερία», και πάλι ο απόστολος λέει: «Αν όμως είστε χωρίς διαπαιδαγώγηση, της οποίας μέτοχοι έχουν γίνει όλοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί», και αλλού: «Όλα όσα σου συμβαίνουν να τα αποδέχεσαι ως αγαθά, γνωρίζοντας ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς τον Θεό». Και ο Κύριος λέει: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα ένεκα εμού. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς», και το: «Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκα δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών», και δεδιωγμένοι είτε φανερά από τους ανθρώπους είτε κρυφά από τα πνεύματα «της πονηρίας».

Ο πρώτος νόμος, μέσω της εύλογης αφορμής εκείνου που αμάρτησε, κατέκρινε περισσότερο τον αδικηθέντα· «διότι με ό,τι κρίνει κάποιος τον άλλον, κατακρίνει τον εαυτό του», ενώ με ό,τι συγχωρεί, θα του συγχωρεθεί. Διότι έτσι λέει και ο νόμος: «ανάμεσα σε κρίση υπάρχει κρίση και ανάμεσα σε συγχώρεση υπάρχει συγχώρεση». Πλήρωμα, λοιπόν, του νόμου είναι η συγχώρεση. Ονομάσαμε δε τον νόμο πρώτο, όχι επειδή ο Θεός έδωσε δύο νόμους στους ανθρώπους, αλλά έναν· πνευματικό μεν ως προς τη φύση, που επιφέρει όμως δίκαιη την απόφαση στον καθένα κατά την ανταπόδοση. Σε αυτόν που συγχωρεί θα συγχωρήσει και από αυτόν που απαιτεί αυστηρά θα απαιτήσει αυστηρά. Λέει άλλωστε: «Με τον εκλεκτό θα είσαι εκλεκτός και με τον διεστραμμένο θα συμπεριφερθείς αναλόγως». Γι' αυτό, εκείνοι που εφάρμοζαν τον νόμο πνευματικά και συμμετείχαν αναλόγως της χάριτος, αγαπούσαν όχι μόνο αυτούς που τους ευεργετούσαν, αλλά και αυτούς που τους ονείδιζαν και τους δίωκαν, προσδοκώντας την πνευματική ανταπόδοση των αγαθών. Όχι μόνο επειδή συγχώρησαν τα αδικήματα, αλλά επειδή ευεργέτησαν και τις ψυχές εκείνων που τους αδικούσαν· διότι έτσι τους εμπιστεύονταν στον Θεό, ώστε μέσω αυτών να επιτύχουν τον μακαρισμό, καθώς λέει: «Μακάριοι είστε όταν σας διώξουν και σας ονειδίσουν». Και από τον πνευματικό νόμο διδάσκονταν να φρονούν με αυτόν τον τρόπο.

Διότι κατανόησε και δες πώς εξαρχής οι πατέρες, οι πατριάρχες και οι προφήτες, οι απόστολοι και οι μάρτυρες, πέρασαν μέσα από τη στενή οδό των θλίψεων και των πειρασμών, και έτσι μπόρεσαν να ευαρεστήσουν τον Θεό, υπομένοντας γενναία κάθε πειρασμό και θλίψη, και στις στενοχώριες και τις κακουχίες χαίρονταν λόγω της προσδοκώμενης ελπίδας της ανταμοιβής, όπως λέει η Γραφή: «Τέκνο, εάν προσέρχεσαι να δουλέψεις τον Θεό, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· βάθυνε την καρδιά σου και κάνε υπομονή», και ο Απόστολος: «Εάν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας μέτοχοι έχουν γίνει όλοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί», και αλλού: «Όλα όσα σου συμβαίνουν να τα δέχεσαι ως αγαθά, γνωρίζοντας ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς τον Θεό». Και ο Κύριος λέει: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς», και το: «Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών», και καταδιωκόμενοι νοούνται είτε φανερά από τους ανθρώπους είτε κρυφά από τα πνεύματα «της πονηρίας».

Με όλα αυτά, βέβαια, γίνεται επίσης ελεήμων και συμπαθητική, ώστε από όλα αυτά να καθίσταται καθαρή η καρδιά της, να φθάνει στη θέα του Θεού και να βλέπει καθαρά τη δόξα Του, σύμφωνα με την υπόσχεση. Όσοι, λοιπόν, κατέστησαν τέτοιες τις ψυχές τους, είναι αληθινά ειρηνοποιοί και ονομάζονται υιοί του Υψίστου, οι οποίοι αναγνωρίζουν καθαρά τον δικό τους Πατέρα και Δεσπότη και Τον αγαπούν με όλη τους την ψυχή, υπομένοντας δηλαδή για χάρη Του κάθε πόνο και κάθε θλίψη, υβριζόμενοι, λοιδορούμενοι, στενοχωρούμενοι εξαιτίας της δίκαιης εντολής Του, την οποία μας παρήγγειλε να τηρούμε, ονειδιζόμενοι και διωκόμενοι, και υπομένοντας με χαρά κάθε κακό λόγο που λέγεται ψευδώς εναντίον τους για το όνομά Του, αγαλλιώμενοι επειδή αξιώθηκαν να υποστούν ατίμωση από τους ανθρώπους για την αγάπη Του.

Και ενώ εγώ έλεγα: «Εάν κάποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο», όχι μόνο κανείς από εσάς δεν το έκανε αυτό, αλλά οι περισσότεροι αγγαρέψατε και τους αδελφούς σας; Ενώ εγώ έλεγα: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου», εσείς ούτε έναν σκληρό λόγο δεν ανεχόσασταν να ακούσετε, όχι μόνο από τους ομοίους σας, αλλά ούτε και από τους ανωτέρους σας; Ενώ εγώ έλεγα: «Χαίρετε και αγαλλιάσθε για τους διωγμούς και τις θλίψεις», εσείς αγκαλιάσατε μάλλον τους επαίνους, την τιμή και τη δόξα, ενώ μπροστά σε τέτοιες καταστάσεις αποστρεφόσασταν ακόμη και την ίδια σας τη ζωή; Ενώ εγώ μακάριζα τους πτωχούς, εσείς δεν ποθήσατε ποτέ από τα βάθη της ψυχής σας να γίνετε πτωχοί; Ενώ εγώ έλεγα ότι οι πράοι θα κληρονομήσουν τη βασιλεία των ουρανών, εσείς συμπεριφερόσασταν σαν άγρια θηρία απέναντι σε όσους δεν έκαναν αμέσως τα θελήματά σας; Και πάλι, όταν τους βλέπατε να παραβαίνουν τις εντολές μου, δεν γινόσασταν τότε συμπονετικοί και επιεικείς και λέγατε: «Άφησε, είπε ο Κύριος· μην οργίζεσαι εναντίον κανενός»; Δεν ήσασταν εσείς που λέγατε, όταν εγώ έλεγα: «Να προσεύχεστε για εκείνους που σας κακομεταχειρίζονται, να αγαπάτε τους εχθρούς σας και να ευεργετείτε εκείνους που σας μισούν», — «Αυτό είναι γνώρισμα των αποστόλων, αυτό είναι των μεγάλων αγίων! Διότι ποιος άλλος μπορεί να το κάνει αυτό;» — Άθλιοι, και εσείς γιατί δεν γίνατε άγιοι;

Γι' αυτό και προσθέτοντας λέει: «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι ένεκεν εμού. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς.» Για ποιο λόγο λοιπόν έθεσε στο τέλος τους διωγμένους και τους ονειδιζομένους, και προστάζει με εξουσία αναφωνώντας τους το «Χαίρετε και αγαλλιάσθε»; Επειδή εκείνος που επέδειξε μετάνοια αντάξια των δικών του σφαλμάτων και έγινε εξαιτίας αυτού ταπεινός —για να σου πω πάλι τα ίδια επαναλαμβάνοντας—, αξιώνεται και να πενθεί καθημερινά και γίνεται πράος και πεινά και διψά τον ήλιο της δικαιοσύνης από τα βάθη της ψυχής του, και καθίσταται ελεήμων και συμπαθής, καθώς οικειοποιείται τα πάθη, τις θλίψεις και τις ασθένειες όλων, και κλαίγοντας και καθαιρόμενος βλέπει τον Θεό και συμφιλιώνεται μαζί Του και γίνεται πραγματικά ειρηνοποιός και αξιώνεται να ονομαστεί υιός του ίδιου του Θεού. Επομένως, ένας τέτοιος άνθρωπος μπορεί, ακόμα και όταν διώκεται και χτυπιέται και ονειδίζεται, λοιδορείται και υβρίζεται, και όταν ακούει να λέγεται εναντίον του κάθε πονηρός λόγος, να τα υπομένει με χαρά και ανείπωτη αγαλλίαση, και, επειδή το γνωρίζει αυτό ο Δεσπότης Θεός, το είπε αποφασιστικά: «Χαίρετε και αγαλλιάσθε». Εκείνος όμως που δεν έχει γίνει τέτοιος, ούτε έχει αποκτήσει πλούσια μέσα του την ενυπόστατη χαρά, πώς άραγε θα μπορέσει να τα υπομείνει όλα αυτά χωρίς μνησικακία; Ουδαμώς!

Αλλά αυτό, βέβαια, όντας τέτοιο και τόσο μεγάλο, ας τιμηθεί λόγω της ίδιας της μεγαλοψυχίας της. Όσο για τα δικά σας, αδελφοί, εξηγήστε τα εσείς οι ίδιοι, που απολαύσατε την ευεργεσία της, πώς σας περιέθαλψε όταν βγήκε προς εμάς, σαν νεοσσούς που πετάχτηκαν από τη φωλιά, στο οικείο της ασκητήριο. Έπειτα, όταν επέστρεψε, πώς παρηγόρησε τον καθένα, πορευόμενη προς την πόλη, και πώς, μπαίνοντας εκεί, φρόντιζε στοργικά, ικέτευε, άλλον υποδεχόμενη, άλλον ανακουφίζοντας, άλλον στηρίζοντας και άλλον διασώζοντας· και άλλους τους έτρεφε, ενώ άλλους τους υπηρετούσε, σαν άριστος οικονόμος και κατά Θεόν προστάτιδα, η όντως νέα Ναταλία και ομόζηλη της Πρίσκιλλας. Και μάρτυρες είστε εσείς, που ευεργετηθήκατε και που διακηρύσσετε και θαυμάζετε την ευσπλαχνία της. Αξιώθηκε, λοιπόν, τότε η θαυμαστή γυναίκα να επιτύχει και τον τελευταίο μακαρισμό, δεχόμενη ονειδισμούς από κάποιους των οποίων τα ονόματα ηθελημένα θα παραλείψω, και μάλιστα διωκόμενη ένεκα δικαιοσύνης και αληθείας. Απάντησέ μου και ο ίδιος, ω πάτερ, τι υπέστη για χάρη σου η πολύαθλη, εξαιτίας της φυλάκισής σου, στην κατάκριση, στην ανάκριση, στη φροντίδα των αναγκαίων. Πες για την αρπαγή από τον άρχοντα, την απειλή, την εξέταση. Μήπως δεν συμπάσχει κι αυτή μαζί σου, παραμένοντας φρουρούμενη για τριάντα ημέρες υπό την επίβλεψη τεσσάρων από τους συνασκουμένους, και μάλιστα χωρισμένων στα δεσμωτήρια;

Έτσι κατεδίωξαν και τους αγίους αποστόλους, προς τους οποίους λέει ο Κύριος: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου· χαίρετε και σκιρτήστε εκείνη την ημέρα.» Επομένως, τα παρόντα είναι αφορμή χαράς και σκιρτήματος· διότι μας προξενούν την ανεκλάλητη χαρά, την αιώνια ζωή και την ατελεύτητη βασιλεία. «Σε δρόμο εθνικών μην πάτε», λέει, «και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε.» Αυτό πρέπει να το εκλάβουμε ως αναφορά στους αιρετικούς· ας μην εισέλθουμε λοιπόν στις εκκλησίες τους ούτε στα σπίτια τους· αλλά όπου υπάρχει υιός ειρήνης, σπέρμα ευσέβειας, εκεί ας καταλύουμε και από εκεί ας τρεφόμαστε, όπως ακριβώς στους προηγούμενους χρόνους. Ας φυλαχτούμε από αυτούς που υποκρίνονται την αλήθεια, από αυτούς που λένε ότι είναι καθηγούμενοι και δεν είναι, αλλά είναι πλάνοι που πλανούν και πλανώνται, που εξαπατούν τους άλλους και εξαπατώνται οι ίδιοι, «των οποίων η καταδίκη είναι δίκαιη»· ας διαφυλάξουμε την πίστη ακλόνητη και τον βίο ακέραιο, χωρίς να φθείρουμε το ένα με το άλλο, αλλά όντας ακέραιοι και τέλειοι αμφοτέρωθεν. Το προκείμενο θέμα της ομολογίας αφορά την ενανθρώπηση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Ειρηνοποιοί είναι επίσης και εκείνοι που μέσω της διδασκαλίας μεταστρέφουν τους εχθρούς του Θεού. Τέτοιοι είναι Υιοί του Θεού. Διότι και ο Μονογενής μάς συμφιλίωσε με τον Θεό. «Μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκεν δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Δεν διώκονται μόνο οι μάρτυρες, αλλά και πολλοί επειδή βοηθούν τους αδικουμένους και απλώς για κάθε αρετή, διότι η δικαιοσύνη είναι όλη η αρετή. Επειδή και οι κλέφτες και οι φονιάδες διώκονται, αλλά δεν είναι μακάριοι. «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν». Απευθύνεται, λοιπόν, προς τους ίδιους τους αποστόλους, δείχνοντας ότι χαρακτηριστικό γνώρισμα των δασκάλων είναι προπάντων το να τους ονειδίζουν. «Και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου». Δεν είναι μακάριος όποιος απλώς ονειδίζεται, αλλά όταν αυτό γίνεται για τον Χριστό, και μάλιστα ψευδώς. Εάν όμως δεν υπάρχουν αυτά τα δύο, εκείνος είναι άθλιος, επειδή σκανδαλίζει πολλούς. «Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Στις άλλες περιπτώσεις δεν μίλησε για πολύ μισθό· εδώ όμως το κάνει, για να δείξει ότι το να υπομείνει κανείς τον ονειδισμό είναι κάτι το μεγάλο και πάρα πολύ δύσκολο. Διότι πολλοί μάλιστα μέχρι και απαγχονίστηκαν. Και ο Ιώβ ακόμη, ενώ υπέμεινε τους άλλους πειρασμούς, τότε κυρίως ταράχτηκε, όταν τον ονείδιζαν οι φίλοι του με τον ισχυρισμό ότι δήθεν υπέφερε εξαιτίας των αμαρτιών του. «Διότι έτσι καταδίωξαν τους προφήτες πριν από εσάς».

Και καθένας που θα σας σκοτώνει, με τέτοιο ζήλο θα επιδιώξει τον φόνο σας, ώστε «θα νομίσει ότι προσφέρει λατρεία στον Θεό»· δηλαδή, θα θεωρήσει ότι πράττει θεάρεστο και ευσεβές έργο. Προσθέτει όμως και την επαρκή παρηγοριά. «Διότι αυτά», λέγει, «θα τα κάνουν, επειδή δεν γνώρισαν τον Πατέρα, ούτε εμένα». Εξαιτίας εμού, λέγει, και του Πατέρα, πρόκειται να τα υποστείτε αυτά· επομένως να κάνετε υπομονή. «Διότι είστε μακάριοι, όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου». Αυτός ο μακαρισμός ας είναι για σας παρηγοριά, όταν τα θυμάστε αυτά. «Σας τα έχω πει δε αυτά», ώστε, όταν δείτε τα δυσάρεστα να έχουν πραγματοποιηθεί, να πιστέψετε και για τα υπόλοιπα. Διότι δεν θα μπορέσετε να πείτε, ότι σας προείπα τα ευχάριστα θέλοντας να σας εξαπατήσω· αλλά, όπως ακριβώς προαναγγέλλοντας τα λυπηρά δεν διαψεύστηκα, έτσι και όταν είπα τα ευχάριστα δεν αξίζει να μην με πιστεύετε· και συγχρόνως, για να μην είστε απροετοίμαστοι, αλλά έτοιμοι, ενθυμούμενοι ότι εγώ σας τα είπα αυτά, και γι' αυτό να στέκεστε γενναία απέναντι στα λυπηρά. «Δεν σας τα είπα όμως αυτά από την αρχή, επειδή ήμουν μαζί σας· τώρα όμως πηγαίνω προς εκείνον που με έστειλε, και κανείς από εσάς δεν με ρωτά· Πού πηγαίνεις; Αλλά επειδή σας έχω πει αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας».