Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:12

Να είσαι καθαρός στην καρδιά, για να δεις τον Θεό στη δόξα Του. Γίνε ειρηνοποιός στην καρδιά σου, για να ονομαστείς υιός Θεού. Να είσαι έτοιμος, διά των αγαθών πράξεων, να διωχθείς ένεκα της δικαιοσύνης από πόλη σε πόλη, δηλαδή από τον πονηρό λογισμό του διαβόλου στον αγαθό λογισμό του Θεού, ώστε να ευφρανθείς στην κληρονομία της βασιλείας των ουρανών. Υπόμεινε τον ονειδισμό, τον διωγμό και την ψευδή καταλαλιά για τον Κύριο, ώστε να χαρείς με αγαλλίαση, βρίσκοντας μεγάλο μπροστά σου τον μισθό στους ουρανούς.

Ερώτηση 163. Με ποιον τρόπο μπορεί κανείς να κατορθώσει την αγάπη προς τον πλησίον; Απόκριση. Πρώτον μεν, φοβούμενος την κατάκριση εκείνων που παραβαίνουν την εντολή του Κυρίου του, ο οποίος είπε ότι: «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει επάνω του». Έπειτα δε, επιδιώκοντας την αιώνια ζωή· διότι η εντολή Του είναι ζωή αιώνια. Και η πρώτη και μεγάλη εντολή είναι: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και με όλη τη διάνοιά σου, και με όλη τη δύναμή σου»· και η δεύτερη, όμοια με αυτήν, είναι: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». Επίσης, επιθυμώντας να εξομοιωθεί με τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα». Ακόμη δε, εκκινώντας και από τέτοιους συλλογισμούς, ότι δηλαδή, αν μεν ο αδελφός είναι ευεργέτης, του οφείλουμε και κατά τα ανθρώπινα μέτρα την αγάπη, την οποία και οι εθνικοί τηρούν, όπως το δηλώνει ο Κύριος στο Ευαγγέλιο λέγοντας: «Και αν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, ποια χάρη σας οφείλεται; Διότι και οι αμαρτωλοί αγαπούν αυτούς που τους αγαπούν». Εάν όμως είναι κακοποιός, και πάλι οφείλουμε να τον αγαπάμε, όχι μόνο εξαιτίας της εντολής, αλλά και ως ευεργέτη μεγαλύτερων αγαθών· εφόσον βέβαια πιστεύουμε στον Κύριο που είπε: «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν, και σας διώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρετε και να αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς».

Ακόμη και τα θηρία από τη φύση τους αγαπούν τους ευεργέτες. Σε τι όμως μπορεί να μας ευεργετήσει τόσο πολύ ο φίλος, όσο οι εχθροί; Διότι αυτοί μας γίνονται πρόξενοι του μακαρισμού του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Μακάριοι είστε, όταν σας καταδιώξουν, και σας ονειδίσουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς».

Αυτός, ο οποίος μετά από τόσο μεγάλες και λαμπρές ευεργεσίες, οι οποίες μάλιστα ξεπερνούν κάθε μέτρο, μας υπόσχεται πολλαπλάσια αγαθά για το μέλλον· την τρυφή του παραδείσου, και τη δόξα στη βασιλεία, και τιμές ίσες με των αγγέλων, και την επίγνωση του Θεού· πράγμα που αποτελεί το ύψιστο αγαθό για όσους αξιωθούν αυτά τα αγαθά· το οποίο ποθεί κάθε λογική φύση· και το οποίο είθε να επιτύχουμε κι εμείς, αφού καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από τα πάθη της σάρκας. Πώς λοιπόν, λέει, θα επιδείξουμε προς τον πλησίον μας το κοινωνικό και φιλόστοργο πνεύμα (το οποίο είναι το πρώτο και τελειότατο από τα αγαθά, διότι η αγάπη είναι το πλήρωμα του νόμου); Όταν, επισκεπτόμενοι κάποιους που δοκιμάζονται από μεγάλες συμφορές, δεν κλαίμε μαζί τους ούτε χύνουμε δάκρυα, αλλά αντίθετα ευχαριστούμε για όσα συνέβησαν; Διότι το να υπομένει κανείς το δικό του πάθημα με ευχαριστία αποτελεί απόδειξη υπομονής και καρτερικότητας· το να ευχαριστεί όμως τον Θεό για τις συμφορές των άλλων είναι γνώρισμα ανθρώπου που χαιρεκακεί και παροξύνει αυτούς που θλίβονται· και αυτά μάλιστα ενώ ο Απόστολος μας προτρέπει να κλαίμε μαζί με αυτούς που κλαίνε. Τι θα πούμε λοιπόν απέναντι σε αυτά; Ή μήπως είναι και πάλι αναγκαίο να σας υπενθυμίσουμε τα λόγια του Κυρίου, για ποια πράγματα πήραμε εντολή να χαιρόμαστε και για ποια να πενθούμε; Χαίρετε, λέει, και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς· και πάλι· Θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, μην κλαίτε για εμένα, αλλά να κλάψετε για τα παιδιά σας.

Αλλά τώρα ο Κύριος έφερε σε εμάς τον πολυπόθητο και ευλαβέστατο αδελφό Σαγκτήσιμο, τον συμπρεσβύτερο, μέσω του οποίου και απευθυνόμαστε στην αγάπη σας και σας παρακαλούμε να προσεύχεστε για εμάς, χαίροντες και αγαλλιώμενοι διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Και, εφόσον έχετε παρρησία προς τον Κύριο, να μην παύσετε νύχτα και ημέρα να βοάτε προς Αυτόν, ώστε αφενός να καταπαύσει αυτός ο σάλος των Εκκλησιών, και αφετέρου να αποδοθούν στους λαούς οι ποιμένες και να επανέλθει η Εκκλησία στο οικείο της αξίωμα. Διότι είμαι πεπεισμένος ότι, εάν βρεθεί φωνή που να εκλιπαρεί τον αγαθό Θεό, δεν θα καθυστερήσει να δείξει τα ελέη Του, αλλά θα μας παράσχει πλέον, μαζί με τον πειρασμό, και την έκβαση, ώστε να μπορέσουμε να τον υπομείνουμε. Ασπαστείτε εκ μέρους μας όλη την εν Χριστώ αδελφότητα.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Μακάριοι είναι όσοι καταδιώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν, και σας καταδιώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγάλλεσθε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς.

Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν. Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό. Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί θα ονομαστούν υιοί του Θεού. Μακάριοι όσοι έχουν διωχθεί για χάρη της δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν, και σας καταδιώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου.

Αφού λοιπόν παραθέτει και πάλι τον εαυτό του ως πρότυπο στους αγίους αποστόλους και σε αυτό το σημείο, τους προτρέπει να ακολουθήσουν τα ίχνη και τον δρόμο αυτών των παθημάτων, όταν μάλιστα ρητώς έλεγε κάπου αλλού πάλι: «Μακάριοι είστε όταν σας καταδιώξουν και σας ονειδίσουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου· να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς· διότι έτσι καταδίωξαν τους προφήτες πριν από εσάς». <Εάν ήσασταν από τον κόσμο, ο κόσμος θα αγαπούσε το δικό του· επειδή όμως δεν είστε από τον κόσμο, αλλά εγώ σας εξέλεξα από τον κόσμο, γι' αυτόν τον λόγο σας μισεί ο κόσμος.> Με επιδεξιότητα, λοιπόν, καθιστά ελαφρύ ακόμη και το πιο δυσβάσταχτο από όλα, για το οποίο ήταν φυσικό να δυσανασχετούν σε μεγάλο βαθμό, και παραδόξως τους κάνει να χαίρονται. Διότι είναι πράγματι βαρύ να μισείται κανείς από κάποιους, εξαιτίας των βλαβών και των απροσδόκητων επιβουλών που ενίοτε προκύπτουν από αυτό, αλλά είναι γλυκύ και αυτό όταν γίνεται για τον Θεό· και όταν συμβαίνει ένεκα ευσέβειας, αποτελεί την πιο ξεκάθαρη απόδειξη ότι εκείνος, εναντίον του οποίου στρέφεται το μίσος κάποιων, δεν είναι κοσμικός.

Αλλά δεν πρέπει να θεωρούμε τίποτα τέτοιο ως σημαντικό, αλλά μάλλον να αναλογιζόμαστε ότι και ο ίδιος ο Σωτήρας και Κύριος των πάντων υπέμεινε τον σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή. Και για τον λόγο αυτό έλεγε: «Δεν υπάρχει μαθητής ανώτερος από τον κύριό του. Αν εμένα καταδίωξαν, και εσάς θα καταδιώξουν· αν τον οικοδεσπότη τον αποκάλεσαν Βεελζεβούλ, πόσο μάλλον τους οικείους του;» και ακόμη επιπλέον αυτών: «Μακάριοι είστε όταν σας καταδιώξουν και σας ονειδίσουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Διότι έτσι καταδίωξαν τους προφήτες πριν από εσάς.» Πρέπει λοιπόν εσείς να έχετε αλύγιστο νου απέναντι σε αυτά, και να αποδοκιμάζετε ως σαθρό τον περίγελο των διωκτών, να περιφρονείτε κάθε λοιδορία, και να θεωρείτε μάλλον ως αφορμή κάθε δόξας το να διώκεστε για την ευσέβεια και το να λοιδορείστε για τον Χριστό. Διότι πώς θα βλάψει η ύβρις και ο λόγος που αναβράζει από μια ασύνετη καρδιά εκείνον που διακρίνεται μέσω της υπομονής; Διότι το ότι η δόξα εκείνων που υπέφεραν θα λάμψει στον κατάλληλο καιρό, ενώ θα χαθούν στο μηδέν εκείνοι που τους ευτέλισαν και τους ονείδισαν, το έχει βεβαιώσει λέγοντας ότι «Σαν ιμάτιο θα παλιώσουν από τον χρόνο, και σαν μαλλί θα καταφαγωθούν από τον σκόρο». Και τα πιο έτοιμα να υποστούν την παλαίωση και τη σήψη είναι το μαλλί και το ιμάτιο.

Κατανόησε και δες πώς εξ αρχής οι πατέρες και πατριάρχες και προφήτες και απόστολοι και μάρτυρες, αφού πέρασαν μέσα από αυτόν ακριβώς τον δρόμο των θλίψεων και των πειρασμών, έτσι κατόρθωσαν να γίνουν ευάρεστοι στον Θεό, υπομένοντας γενναία κάθε πειρασμό και θλίψη, και μέσα στις στενοχώριες χαίρονταν εξαιτίας της ελπίδας για την προσδοκώμενη ανταμοιβή, όπως λέει η Γραφή: «Τέκνο μου, εάν προσέρχεσαι να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου και κάνε υπομονή». Και πάλι ο Απόστολος λέει: «Εάν όμως είστε χωρίς την παιδαγωγία, στην οποία όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Και αλλού πάλι: «Όλα όσα σου συμβαίνουν, δέξου τα ως αγαθά, γνωρίζοντας ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς τον Θεό». Και ο Κύριος λέει: «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Και επίσης το: «Μακάριοι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών».

Και αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο: μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν και σας καταδιώξουν οι άνθρωποι και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς. Και πάλι ο μακάριος Παύλος βροντοφωνάζει πόση ευχαρίστηση αισθανόταν για τα παθήματα υπέρ του Χριστού, λέγοντας: πάρα πολύ ευχαρίστως λοιπόν θα καυχηθώ για τις αδυναμίες μου, ώστε να σκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού. Γι' αυτό ευαρεστούμαι στις αδυναμίες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στις στενοχώριες, στις πληγές, στις φυλακές· διότι όταν είμαι αδύναμος, τότε είμαι δυνατός.

Και για τον λόγο αυτό λέει: «Εγώ που μιλούσα στους προφήτες, ιδού, είμαι παρών», και προς τους Ιουδαίους είπε: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι εκείνος έγραψε για εμένα», και «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει την ημέρα μου, και την είδε και χάρηκε», και «Έτσι έκαναν οι πατέρες σας στους προφήτες», και «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και πουν εναντίον σας κάθε πονηρό λόγο, λέγοντας ψέματα. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς· διότι έτσι καταδίωξαν τους προφήτες πριν από εσάς», και άλλοτε: «Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους, πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου;» Το «πόσες φορές» όμως δείχνει ότι φρόντισε να τη συνάξει μέσω των προφητών του. Διότι, αν της λέει ελεγκτικά «εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες», άρα φρόντιζε για τους προφήτες. Και εκείνος που μεριμνούσε για τους προφήτες, δεν μεριμνούσε για ξένους, αλλά για τους δικούς του. «Και θα ζητηθεί», λέει, «το αίμα που χύνεται, από το αίμα του Άβελ μέχρι τον δίκαιο Ζαχαρία, το οποίο χύθηκε ανάμεσα στον ναό και το θυσιαστήριο.» * «Και αφού τα σήκωσε όλα, ανέτρεψε και τα τραπέζια των αργυραμοιβών, και είπε: μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», και προς τη Μαρία και τον Ιωσήφ έλεγε: «Γιατί με αναζητούσατε; Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου;»

Και πώς είναι δυνατόν να τα κάνω αυτά εγώ, που με θεϊκή και σωτήρια δύναμη δίνω υπόσταση σε όλους όσοι μέσω της σαρκικής γέννησης έρχονται «στο είναι από το μη ον»; Διότι όχι μόνο τους μεμονωμένους, αλλά και επιπλέον τούτων, τι άλλο απομένει παρά όλοι όσοι τα ακούν αυτά να χαίρονται και να γεμίζουν ευφροσύνη μαζί με εκείνη τη νέα Ιερουσαλήμ, την οποία δεν αρμόζει πλέον να αντιλαμβανόμαστε ως φτιαγμένη από άψυχους λίθους, αλλά ότι συγκροτείται από άγιες ψυχές, μαζί με την οποία αρμόζει να συνευφραινόμαστε και να συμπανηγυρίζουμε, τελώντας εορτή όχι έξω από αυτήν, αλλά μέσα σε αυτήν. Και «χαρείτε για αυτήν», λέει, «όλοι» όσοι βλέπετε αυτή την καινή και νέα σύσταση, καθώς και όσοι παλαιόθεν και από πολύ καιρό «πενθείτε» για να την αποκτήσετε, όπως ήταν ο Παύλος, ο οποίος έλεγε: «εμείς που βρισκόμαστε σε τούτο το σκήνωμα στενάζουμε φορτωμένοι», «επιποθώντας να ντυθούμε το κατοικητήριό μας το εξ ουρανού», αλλά τώρα, αφού απολαύσατε αυτήν την οποία παλιά στενάζοντας και πενθώντας επιποθούσατε, «χαίρετε και αγαλλιάσθε» διότι πρόκειται να χορτάσετε από το γάλα που υπάρχει σε αυτήν.

Τους αναδείκνυε δε ισότιμους με τους προφήτες, λέγοντας κατά τον Ματθαίο: «Διότι έτσι καταδίωξαν αυτούς πριν από εσάς»· με την έννοια ότι και αυτοί είναι μεν προφήτες, οι οποίοι, αν και υπολείπονται χρονικά, εξισώνονται ωστόσο με εκείνους λόγω των όμοιων παθημάτων τους.

Διότι πολλές είναι οι κατοικίες για τους πολλούς τρόπους ζωής. Μακάριος είναι εκείνος τον οποίο το μέγα Πνεύμα ανέδειξε φτωχό από πάθη· Εκείνος που έχει εδώ ζωή γεμάτη πένθος· Εκείνος που είναι πάντοτε αχόρταγος για την επουράνια τροφή, Εκείνος που με την πραότητά του γίνεται κληρονόμος μεγάλων αγαθών· Εκείνος που με την ευσπλαχνία του προσελκύει το μέγα έλεος του Θεού, Και είναι φίλος της ειρήνης, και καθαρός στην καρδιά· Εκείνος που υπέμεινε πολλούς πόνους για χάρη του μεγαλόδοξου Χριστού, Και θα αξιωθεί μεγάλης δόξας.

Αυτά, λοιπόν, που ατενίζει κανείς από αυτό το ύψος, το ποια και πόσα είναι, τα εξιστορεί ο ίδιος ο Θεός Λόγος, μακαρίζοντας όσους έχουν συνανέλθει μαζί του, δείχνοντάς τα σαν με το δάκτυλο: από τη μία πλευρά τη βασιλεία των ουρανών, και από την άλλη την κληρονομιά της άνω γης· έπειτα το έλεος, τη δικαιοσύνη, την παράκληση και τη συγγένεια που αποκτάται με τον Θεό των όλων· καθώς και τον καρπό των διωγμών, που είναι το να καταστεί κανείς σύνοικος του Θεού· και όσα άλλα είναι δυνατόν να δει κανείς επιπλέον αυτών, αγναντεύοντάς τα από την υψηλή σκοπιά μέσω των ελπίδων, καθώς τα δακτυλοδεικτεί ο Λόγος άνωθεν, από το όρος.

Αφού λοιπόν λάβει τη χάρη του Πνεύματος και προσκολληθεί στον Κύριο και γίνει ένα πνεύμα μαζί Του, όχι μόνο επιτελεί με ευκολία τα έργα της δικής της αρετής, χωρίς να αγωνίζεται καθόλου εναντίον του εχθρού επειδή καθίσταται ανώτερη από τις επιβουλές του, αλλά, το μεγαλύτερο από όλα, αναδέχεται στον εαυτό της τα πάθη του Σωτήρα και εντρυφά σε αυτά περισσότερο από όσο οι εραστές αυτού του βίου στις τιμές, τις δόξες και τις εξουσίες που προέρχονται από τους ανθρώπους. Διότι για τον χριστιανό ο οποίος, μέσω της αγαθής πολιτείας και της δωρεάς του Πνεύματος, έχει προχωρήσει στο μέτρο της νοητής ηλικίας της χάρης που του έχει δοθεί, δόξα και τρυφή και απόλαυση ανώτερη από κάθε ηδονή είναι το να μισείται για τον Χριστό, το να διώκεται, το να υπομένει κάθε ύβρη και αισχύνη για την πίστη στον Θεό. Επειδή, καθώς για έναν τέτοιο άνθρωπο όλη του η ελπίδα βρίσκεται στην ανάσταση και στα μέλλοντα αγαθά, κάθε ύβρη και τα μαστιγώματα και οι διωγμοί και τα υπόλοιπα πάθη μέχρι και τον σταυρό, όλα αυτά αποτελούν τρυφή και ανάπαυση και ενέχυρα των ουράνιων θησαυρών. Διότι, «Μακάριοι είστε», λέει, «όταν σας ονειδίσουν όλοι οι άνθρωποι και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου· να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς».

Αυτός όμως δείλιασε και δεν τόλμησε, πίστεψέ με, ούτε άχνα να βγάλει, παρουσία πολλών. Εάν τώρα εξαιτίας αυτού διαδίδει κατηγορίες εναντίον μας εκεί, γίνεται για εμάς πρόξενος χαράς και μεγάλου μισθού στους ουρανούς. Γι' αυτό και προς Εκείνον που μας υποσχέθηκε αυτά λέμε: «Κύριε, μην του καταλογίσεις αυτή την αμαρτία», αν και αισθανόμαστε οδύνη για εκείνους που βλάπτονται. Ότι αυτά έχουν έτσι, σχεδόν όλοι εδώ θα το επιμαρτυρήσουν.

Εισέλθετε ενώπιόν του με αγαλλίαση· δηλαδή με χαρά. Αλλά δεν υπονοεί αυτήν την πρόσκαιρη χαρά. Διότι, όπως ακριβώς στους ώριμους άνδρες η χαρά των παιδιών φαντάζει γελοία, επειδή χαίρονται και σεμνύνονται για πράγματα χωρίς καμία απολύτως αξία, έτσι και η χαρά των αμαρτωλών είναι αξιοκατάκριτη στους δικαίους. Επειδή χαίρονται για τον τυφλό και προερχόμενο από αρπαγή πλούτο, και για άλλα παρόμοια για τα οποία δεν χωράει καμία χαρά, εφόσον πρόκειται να παραστούμε ενώπιον του φοβερού Κριτή. Ενώ με τα αντίθετα, όταν δηλαδή εμείς πέσουμε θύματα αρπαγής, όταν συκοφαντηθούμε, με αυτά θα μπορέσουμε να εισέλθουμε με αγαλλίαση ενώπιον του Θεού. Και αυτό το φανερώνουν τα λόγια του Κυρίου: Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Γνωρίστε ότι ο ίδιος ο Κύριος είναι ο Θεός μας· αυτός μας δημιούργησε και όχι εμείς τον εαυτό μας. Βλέπεις ότι το Πνεύμα μάχεται εναντίον κάθε αιρετικής γλώσσας.

Καταπονούσε το σώμα του, ώστε να μπορέσει να εισέλθει· γι' αυτό σε όλες τις θλίψεις του συνέχιζε να ευχαριστεί τον Θεό. Ζημιώθηκες χρήματα; Αυτό σε ανακούφισε από το μεγάλο βάρος της ευρυχωρίας. Έκπεσες από τη δόξα; Αυτό είναι μια άλλη ευρυχωρία. Συκοφαντήθηκες; Έγιναν πιστευτά τα όσα ελέχθησαν εναντίον σου, για τα οποία η συνείδησή σου δεν σε ελέγχει; Να χαίρεσαι και να αγαλλιάς. Διότι «Μακάριοι είστε», λέει, «όταν σας ονειδίσουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Γιατί απορείς που εσύ δυσφορείς και θέλεις να απαλλαγείς από τους πειρασμούς; Ο Παύλος θέλησε να απαλλαγεί, και πολλές φορές παρακάλεσε τον Θεό, αλλά δεν εισακούστηκε· διότι το «τρεις φορές» σημαίνει πολλές. «Για τούτο παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο», λέει, «και μου είπε: Σου αρκεί η χάρις μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια»· και με τη λέξη ασθένεια εννοεί εδώ τις θλίψεις. Τι συνέβη λοιπόν; Επειδή άκουσε αυτά, τα υπέμεινε με ευχαριστία και λέει: «Γι' αυτό ευδοκώ στις ασθένειες»· δηλαδή, αρέσκομαι και αναπαύομαι στις θλίψεις.

«Διά δυσφημίας και ευφημίας». Διότι δεν υπέμεινε γενναία μόνο εκείνα που συνέβαιναν στο σώμα, δηλαδή τις θλίψεις και όσα απαρίθμησε, αλλά και εκείνα που έθιγαν μόνο την ψυχή· διότι και αυτά δεν συνηθίζουν απλώς να προκαλούν επιφανειακή ταραχή. Ο Ιερεμίας, για παράδειγμα, μολονότι υπέμεινε πολλούς πειρασμούς, απέναντι σε αυτά απελπίστηκε, και επειδή δεχόταν ονειδισμούς, έλεγε: «Δεν θα προφητεύσω, ούτε θα αναφέρω πια το όνομα του Κυρίου». Και ο Δαβίδ επίσης σε πολλά σημεία θρηνεί για τον ονειδισμό. Και ο Ησαΐας, μετά από πολλά, παρακινεί σχετικά με αυτό, λέγοντας: «Τον ονειδισμό των ανθρώπων να μην τον φοβάστε, και να μην υποκύπτετε στους εξευτελισμούς τους». Και ο Χριστός πάλι λέει στους μαθητές: «Όταν πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας λέγοντας ψέματα, να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε», λέει, «διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Και αλλού λέει: «Και σκιρτήστε από χαρά». Και δεν θα όριζε τόσο μεγάλο μισθό, εάν ο αγώνας δεν ήταν μεγάλος. Διότι, στα βασανιστήρια, και το σώμα μοιράζεται τους πόνους μαζί με την ψυχή· επειδή ο πόνος ανήκει και στο σώμα και στην ψυχή· σε αυτές τις περιπτώσεις, όμως, ανήκει μόνο στην ψυχή. Πολλοί, πράγματι, έπεσαν μόνο εξαιτίας αυτών των λόγων, και απώλεσαν την ίδια τους την ψυχή. Και στον Ιώβ, τα ονείδη από τους φίλους του φάνηκαν πιο δυσβάσταχτα από τα σκουλήκια και τις πληγές. Διότι δεν υπάρχει, πραγματικά δεν υπάρχει τίποτα πιο ανυπόφορο για όσους οδυνώνται, από έναν λόγο ικανό να πληγώσει την ψυχή. Γι' αυτό, μαζί με τους κινδύνους και τους ιδρώτες, τοποθετεί και αυτά, λέγοντας: «Διά δόξης και ατιμίας».

Ας τρέχουμε, λοιπόν, προς τους κινδύνους για χάρη Του σαν προς τα μεγαλύτερα στεφάνια, και ας μη θεωρούμε ούτε τη φτώχεια, ούτε την αρρώστια, ούτε την κακοήθεια, ούτε τη συκοφαντία, ούτε τον ίδιο τον θάνατο ως κάτι βαρύ και επαχθές, όταν τα υπομένουμε αυτά για Εκείνον. Διότι, εάν έχουμε πνευματική εγρήγορση, θα αποκομίσουμε το μέγιστο κέρδος μέσα από όλα αυτά· όπως ακριβώς, εάν δεν βρισκόμαστε σε εγρήγορση, δεν πρόκειται να καρπωθούμε τίποτα καλό ούτε από τα αντίθετα. Σκέψου, λοιπόν: σε κατατρέχει κάποιος και σε πολεμά; Άρα σε προετοιμάζει να βρίσκεσαι σε επαγρύπνηση και σου παρέχει την αφορμή να γίνεις όμοιος με τον Θεό. Διότι, εάν αγαπήσεις αυτόν που σε επιβουλεύεται, θα γίνεις όμοιος με Εκείνον που ανατέλλει τον ήλιο Του σε πονηρούς και σε αγαθούς. Σου αφαιρεί κάποιος άλλος τα χρήματα; Αν το υπομείνεις με γενναιότητα, θα λάβεις τον ίδιο μισθό με εκείνους που έχουν δαπανήσει τα πάντα για τους φτωχούς. Διότι «δεχθήκατε με χαρά», λέει, «την αρπαγή των υπαρχόντων σας, γνωρίζοντας ότι έχετε περιουσία ανώτερη στους ουρανούς, η οποία παραμένει αιώνια». Σε κακολόγησε κάποιος και σε χλεύασε; Είτε είναι αληθινά αυτά, είτε είναι ψευδή, σου έπλεξε το μεγαλύτερο στεφάνι, εάν υπομείνεις τη λοιδορία με πραότητα. Επειδή, αφενός εκείνος που συκοφαντεί μας εξασφαλίζει μεγάλο μισθό («Να χαίρεστε», λέει, «και να αγαλλιάζετε, όταν πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας λέγοντας ψέματα, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς»), αφετέρου εκείνος που λέει την αλήθεια πάλι μας ωφελεί τα μέγιστα, αρκεί μόνο να υπομείνουμε με πραότητα τα όσα λέγονται.

Μην τον λοιδορήσεις, λοιπόν, για να αποκομίσεις και εσύ ο ίδιος μεγαλύτερο μισθό και να διδάξεις σε εκείνον ότι το ζήτημα είναι έργο προθυμίας και όχι ανάγκης· πανηγύρεως και εορτής, όχι συμφοράς ούτε αθυμίας. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Χριστός έλεγε: «Χαίρετε, όταν πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι». Γι' αυτόν τον λόγο και οι απόστολοι επέστρεφαν γεμάτοι χαρά, όχι μόνο επειδή κακολογήθηκαν, αλλά επειδή και μαστιγώθηκαν. Διότι, εκτός από όσα ειπώθηκαν, θα αποκομίσεις και ένα άλλο διόλου μικρό κέρδος: το να καταπλήξεις με αυτόν τον τρόπο τους αντιδίκους και να τους διδάξεις μέσα από τα έργα ότι οδεύεις προς μια άλλη ζωή. Διότι, εάν σε δει να χαίρεσαι και να αναπτερώνεσαι από το γεγονός ότι πάσχεις κακώς, θα γνωρίσει σαφώς μέσα από τα ίδια τα πράγματα ότι τρέφεις άλλες ελπίδες, ανώτερες από τα παρόντα. Διότι, εάν δεν το πράξεις αυτό, αλλά κλαις και οδύρεσαι, από πού θα μπορέσει εκείνος να μάθει ότι αναμένεις άλλη ζωή; Πέραν δε τούτου, πάλι θα κατορθώσεις και κάτι ακόμη: διότι, εάν σε δει να μην υποφέρεις από τις ύβρεις, αλλά και να ευλογείς, θα σταματήσει να καταδιώκει. Δες, λοιπόν, πόσα καλά προκύπτουν από αυτό: και για εσένα ο μισθός είναι μεγαλύτερος και ο πειρασμός μικρότερος, και εκείνος θα παύσει να καταδιώκει, και ο Θεός θα δοξαστεί, και η δική σου φιλοσοφία θα γίνει διδασκαλία ευσέβειας για εκείνον που έσφαλε. Γι' αυτόν τον λόγο παρήγγειλε να ανταποδίδουμε με τα αντίθετα όχι μόνο σε αυτούς που μας υβρίζουν, αλλά και σε αυτούς που μας καταδιώκουν και μας βλάπτουν έμπρακτα.

Έτσι θα επιδιώξουν τον φόνο σας, ως πράξη ευσεβή και αρεστή στον Θεό. Έπειτα προσθέτει και πάλι την παρηγοριά: «Και θα τα κάνουν αυτά, διότι δεν γνώρισαν τον Πατέρα ούτε εμένα». Σας αρκεί ως παρηγοριά το ότι τα υποφέρετε αυτά για εμένα και για τον Πατέρα. Εδώ τους υπενθυμίζει και πάλι τον μακαρισμό, τον οποίο έλεγε στην αρχή: «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν, και σας καταδιώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Αυτά σας τα είπα, ώστε, όταν έλθει η ώρα, να τα θυμάστε· έτσι ώστε από αυτά να θεωρείτε αξιόπιστα και τα υπόλοιπα.

Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας καταδιώξουν, και πουν ψευδόμενοι κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε. Δηλαδή, ακόμη κι αν σας αποκαλέσουν μάγους, ή πλάνους, ή διαφθορείς, ή οτιδήποτε άλλο, μακάριοι είστε, λέγει. Τι πιο καινοφανές θα μπορούσε να υπάρξει από αυτά τα προστάγματα, όταν λέγει ότι είναι ποθητά εκείνα που για τους άλλους είναι αποφευκτέα; Εννοώ το να ζει κανείς στη φτώχεια, να πενθεί, να καταδιώκεται και να κακολογείται; Αλλά παρόλα αυτά, και τα είπε και έπεισε, όχι δύο και δέκα και είκοσι και εκατό και χίλιους ανθρώπους, αλλά ολόκληρη την οικουμένη.

Και τα πλήθη, ακούγοντας αυτά τα φορτικά και επαχθή που ήταν αντίθετα στη συνήθεια των πολλών, εκπλήσσονταν. Τόση ήταν η δύναμη εκείνου που μιλούσε. ε΄. Όμως, για να μη νομίσεις ότι απλώς το να κακολογείται κανείς τον καθιστά μακάριο, έθεσε δύο προϋποθέσεις: όταν αυτό γίνεται εξαιτίας Του και όταν όσα λέγονται είναι ψευδή. Διότι, εάν δεν συντρέχουν αυτά, αυτός που κακολογείται όχι μόνο δεν είναι μακάριος, αλλά είναι και άθλιος. Έπειτα, πρόσεξε πάλι το έπαθλο: «Διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Εσύ όμως, έστω και αν δεν ακούς σε καθέναν από τους μακαρισμούς να δωρίζεται η Βασιλεία, μην αποθαρρύνεσαι. Διότι, έστω και αν ονομάζει με διαφορετικούς τρόπους τις αμοιβές, ωστόσο εισάγει τους πάντες στη Βασιλεία. Επειδή, όταν λέει «θα παρηγορηθούν όσοι πενθούν», και «θα ελεηθούν οι ελεήμονες», και «θα δουν τον Θεό οι καθαροί στην καρδιά», και «υιοί Θεού θα ονομαστούν οι ειρηνοποιοί», τίποτε άλλο δεν υπονοεί μέσα από όλα αυτά παρά τη Βασιλεία· διότι όσοι απολαμβάνουν αυτά, οπωσδήποτε θα επιτύχουν και εκείνη.

Διότι δεν θα μπορούσε να είναι μακάριος εκείνος που στεφανώνεται με αυτά που καταλύονται μαζί με τον παρόντα βίο και παρέρχονται ταχύτερα από τη σκιά. Και αφού είπε, «Διότι ο μισθός σας είναι πολύς», πρόσθεσε και άλλη μία παρηγορία, λέγοντας: «Διότι έτσι καταδίωξαν τους προφήτες που υπήρξαν πριν από εσάς». Επειδή δηλαδή εκείνο, το οποίο αφορούσε τη βασιλεία, επρόκειτο να έρθει στο μέλλον και βρισκόταν στη σφαίρα των ελπίδων, γι' αυτό τους προσφέρει ήδη από τώρα την παρηγορία, μέσα από τη συμμετοχή τους στην τύχη εκείνων που κακοπάθησαν πριν από αυτούς. Μη νομίσετε, λέγει, ότι επειδή διδάσκετε και θεσπίζετε αντίθετα πράγματα υποφέρετε αυτά τα δεινά· ή ότι επειδή είστε διδάσκαλοι πονηρών δογμάτων, πρόκειται να εκδιωχθείτε από αυτούς. Διότι οι επιβουλές και οι κίνδυνοι δεν προέρχονται από την πονηρία αυτών που διδάσκετε, αλλά από την κακία εκείνων που τα ακούν. Επομένως, δεν διαβάλλουν εσάς που κακοπαθείτε, αλλά εκείνους που προξενούν το κακό. Και μάρτυρας σε αυτά είναι ολόκληρος ο παρελθοντικός χρόνος. Διότι ούτε και στους προφήτες μπορούσαν να προσάψουν κατηγορία περί παρανομίας και αντίθεου φρονήματος, όταν άλλους τους λιθοβολούσαν, άλλους τους εκδίωκαν, και άλλους τους υπέβαλαν σε μύρια άλλα δεινά. Ας μη σας θορυβεί, λοιπόν, αυτό· διότι με την ίδια ακριβώς νοοτροπία πράττουν τα πάντα και τώρα.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι, λέγει, εξαιτίας του Πατέρα, έτσι και εσείς εξαιτίας μου θα υποστείτε αυτά. Όταν δε λέγει, «Τους προφήτες πριν από εσάς», δείχνει ότι και οι ίδιοι έχουν ήδη γίνει προφήτες. Έπειτα, δηλώνοντας ότι αυτό προπάντων τους ωφελεί και τους κάνει λαμπρούς, δεν είπε: «Θα σας κακολογήσουν μεν και θα σας διώξουν, εγώ όμως θα το εμποδίσω»· διότι δεν θέλει να βρίσκεται η ασφάλειά τους στο να μην ακούνε κακά λόγια, αλλά στο να τα υπομένουν γενναία όταν τα ακούνε, και να τους ελέγχουν μέσω των έργων τους· διότι αυτό είναι πολύ ανώτερο από εκείνο· όπως ακριβώς το να χτυπιέται κανείς και να μην παθαίνει τίποτα το δεινό, είναι πολύ ανώτερο από το να μη χτυπιέται καθόλου. Εδώ, λοιπόν, λέγει ότι «Ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς»· ο Λουκάς, όμως, αναφέρει ότι το είπε αυτό με μεγαλύτερη ένταση και με περισσότερη παρηγοριά.

Επειδή δηλαδή είπε, ότι «Κατεδίωξαν τους προφήτες που υπήρξαν πριν από εσάς»· για να μην τρέφουν δυσαρέσκεια απέναντί τους εξαιτίας αυτών ακριβώς των πράξεων, παραγγέλλει όχι μόνο να υπομένουν αυτούς που τα διαπράττουν αυτά, αλλά και να τους αγαπούν.

Διότι, είτε οι μάρτυρες παρέδωσαν τα σώματά τους στους ανόμους, τα παρέδωσαν εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Μην φοβάστε εκείνους που θανατώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να θανατώσουν την ψυχή· μάλλον να φοβάστε Εκείνον που μπορεί να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα»· είτε, λοιπόν, κάποιοι ίδρυσαν εκκλησίες είτε ξενώνες σε όλη την οικουμένη, το έπραξαν για Εκείνον που είπε: «Ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε»· είτε εφαρμόζουμε την ταπεινοφροσύνη, την εφαρμόζουμε για Εκείνον που είπε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· είτε πάλι παρέχουμε άρτους στους πένητες, τους δίνουμε για Εκείνον που είπε: «Και όποιος προσφέρει έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό στο όνομα ενός μαθητή, δεν θα χάσει τον μισθό του»· είτε επισκεπτόμαστε τις φυλακές, τις επισκεπτόμαστε για Εκείνον που είπε: «Στη φυλακή ήμουν, και ήλθατε προς εμένα»· είτε ενδύουμε τις χήρες και τα ορφανά, τα ενδύουμε για Εκείνον που είπε: «Γυμνός ήμουν, και με περιβάλατε»· είτε γενικότερα κάνουμε διανομή στους φτωχούς, το πράττουμε για Εκείνον που είπε: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το πράξατε»· είτε υπομένουμε τους ονειδισμούς από τα ασεβή έθνη, επειδή προσκυνούμε Αυτόν που σταυρώθηκε από τους Ιουδαίους και ζωοποίησε την οικουμένη, το υπομένουμε για Εκείνον που είπε: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν, και σας διώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι· να χαίρεστε και να αγαλλιάτε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς».

Πολλοί θεωρούν ότι το να κακολογούνται και να βλάπτεται η υπόληψή τους από τους εχθρούς, είναι πιο ανυπόφορο από κάθε θάνατο. Ας εξετάσουμε λοιπόν ακριβώς αυτό. Σε κακολόγησε κάποιος και σε αποκάλεσε μοιχό και πόρνο; Αν μεν αυτά που λέει είναι αληθινά, διορθώσου· αν όμως είναι ψευδή, περιγέλασέ τα. Αν η συνείδησή σου σε ελέγχει για όσα ειπώθηκαν, συνετίσου· αν όμως δεν σε ελέγχει, περιφρόνησέ τα. Ή μάλλον, μην τα περιγελάσεις, ούτε απλώς να τα περιφρονήσεις, αλλά να χαίρεσαι και να σκιρτάς από χαρά, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου που προστάζει να πράττουμε έτσι. Διότι, «όταν σας ονειδίσουν», λέει, «και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς».

Αλλά οι εξορίες; Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Αλλά οι συκοφαντίες; Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, όταν πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Έβλεπα τα ξίφη και σκεφτόμουν τον ουρανό· περίμενα τον θάνατο και αναλογιζόμουν την ανάσταση· έβλεπα τα κάτω πάθη (τα επίγεια δεινά) και μετρούσα τα άνω βραβεία· έβλεπα τις επιβουλές και συλλογιζόμουν τον άνω στέφανο· διότι η ίδια η αιτία των αγώνων ήταν αρκετή για παρηγοριά και ανακούφιση. Με οδηγούσαν στην εξορία, αλλά αυτό που συνέβαινε δεν αποτελούσε προσβολή για εμένα· διότι προσβολή είναι μόνο ένα πράγμα, η αμαρτία. Διότι, ακόμη και αν ολόκληρη η οικουμένη σε υβρίζει, εφόσον εσύ ο ίδιος δεν προσβάλλεις τον εαυτό σου, δεν έχεις υβριστεί. Μόνη προδοσία είναι εκείνη της συνειδήσεως. Μην προδώσεις τη συνείδησή σου, και κανείς δεν σε προδίδει. Με έπαιρναν μακριά, και έβλεπα τα γεγονότα, ή μάλλον τα λόγια μου να γίνονται πράξεις, την ομιλία μου, εκείνη που έγινε με λόγια, να κηρύττεται στην αγορά μέσα από τα ίδια τα γεγονότα. Ποια ομιλία; Αυτήν που έλεγα πάντοτε. Φύσηξε άνεμος και έριξε κάτω τα φύλλα. Ξεράθηκε το χορτάρι και το άνθος έπεσε. Έφυγε η νύχτα και φάνηκε η ημέρα· ελέγχθηκε η σκιά και φάνηκε η αλήθεια. Ανέβηκαν έως τους ουρανούς και κατέβηκαν έως τις πεδιάδες. Διότι τα κύματα που υψώθηκαν, καταλάγιασαν μέσα από τα ανθρώπινα πράγματα. Πώς;

Κάποιος άλλος έχει το σώμα του πολιορκημένο από ασθένεια και από μύρια κακά; Επαρκής παρηγορία για αυτόν θα μπορούσαν να γίνουν τα σώματα αυτών των παραλυτικών, και μαζί με αυτούς ο μακάριος και γενναίος μαθητής του Παύλου, ο οποίος βρισκόταν διαρκώς σε αρρώστιες και ποτέ δεν εύρισκε ανάπαυση από τη μακροχρόνια ασθένεια, όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος: «Λίγο κρασί να χρησιμοποιείς για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες», και δεν αναφέρει απλώς ασθένειες. Ένας άλλος συκοφαντήθηκε από τους πολλούς και απέκτησε κακή φήμη, και αυτό ακριβώς οδυνά την ψυχή του και την κατατρώγει συνεχώς· μπαίνοντας όμως στον ναό και ακούγοντας ότι «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν, και πουν εναντίον σας κάθε πονηρό πράγμα λέγοντας ψέματα· να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς», θα αποβάλει κάθε αθυμία και θα αισθανθεί κάθε χαρά· «Διότι να σκιρτάτε και να αγαλλιάζετε», λέει, «όταν σας προσάψουν κακό όνομα».

Διότι τι λέει ο Χριστός; «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν οι άνθρωποι και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας λέγοντας ψέματα, εξαιτίας μου· να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς· διότι έτσι έκαναν και στους προφήτες οι πατέρες τους». Και πάλι ο Παύλος, θέλοντας να παρηγορήσει τους Μακεδόνες, λέει: «Διότι εσείς, αδελφοί, γίνατε μιμητές των Εκκλησιών του Θεού που βρίσκονται στην Ιουδαία, επειδή τα ίδια πάθατε και εσείς από τους δικούς σας ομοεθνείς, όπως ακριβώς και εκείνοι από τους Ιουδαίους». Και τους Εβραίους πάλι έτσι τους παρηγορεί, απαριθμώντας όλους τους δικαίους, αυτούς που διήγαγαν τον βίο τους σε καμίνια, σε λάκκους, σε ερήμους, σε όρη, σε σπήλαια, σε πείνα, σε στενοχώρια· διότι η κοινωνία των παθημάτων φέρνει κάποια παρηγοριά σε εκείνους που έχουν καταπέσει. Το ότι δε το γεγονός αυτό εισάγει και πάλι τους λόγους περί αναστάσεως, άκουσε τον ίδιο τον Παύλο που λέει: «Αν κατά τα ανθρώπινα δεδομένα θηριομάχησα στην Έφεσο, ποιο είναι το όφελός μου, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται;». Και πάλι: «Αν έχουμε ελπίσει στον Χριστό μόνο σε αυτήν τη ζωή, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους». Υποφέρουμε μύρια δεινά κατά τον παρόντα βίο, λέει· αν λοιπόν δεν υπάρχει ελπίδα για μια άλλη ζωή, τι θα μπορούσε να είναι πιο άθλιο από εμάς;

Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Αλλά μήπως πρόκειται για συκοφαντία; Χαίρετε, όταν πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς. Διότι, ακόμη και αν με οδηγούσαν δέσμιο, αυτό που συνέβαινε δεν αποτελούσε για εμένα ύβρη· διότι ύβρις είναι μόνο ένα πράγμα, η αμαρτία. Ακόμη και αν ολόκληρη η οικουμένη σε υβρίσει, εφόσον εσύ δεν υβρίσεις τον εαυτό σου, δεν έχεις υβριστεί. Μοναδική προδοσία είναι εκείνη της συνειδήσεως· να μην σε προδώσει η συνείδησή σου, και κανείς δεν σε προδίδει.

Γι' αυτό και ο Χριστός παραγγέλλει να χαίρονται και να σκιρτούν από αγαλλίαση όσοι διεξάγουν αυτόν τον αγώνα με την πρέπουσα υπομονή. «Να χαίρεστε», λέει, «και να σκιρτάτε από χαρά, όταν πουν με ψέματα κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας εξαιτίας μου, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς». Βλέπεις πόσης πνευματικής χαράς, πόσου μισθού και πόσης ευφροσύνης έγιναν πρόξενοι σε εμάς οι εχθροί; Πώς, λοιπόν, δεν είναι άτοπο, τα κακά που εκείνοι δεν μπόρεσαν να σου προξενήσουν, αλλά αντίθετα προκάλεσαν τα εντελώς αντίθετα, να τα επιβάλλεις εσύ η ίδια στον εαυτό σου; Και τι εννοώ με αυτό; Εκείνοι όχι μόνο δεν κατάφεραν να σε τιμωρήσουν, αλλά σου παρείχαν και αφορμή ευφροσύνης και αιτία αμάραντης χαράς.

Και εάν κάποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, πρόσφερέ του και την άλλη. Και μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και σας καταδιώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς.

Διότι, λέγει, «μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας καταδιώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι εξαιτίας μου· να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Και αυτά βέβαια ισχύουν όταν κάποιος εκδιώκεται από τους ομοταγείς του, είτε από φθόνο, είτε για χάρη άλλων, είτε από απέχθεια, είτε με κάποιον άλλο εσφαλμένο λογισμό. Όταν όμως συμβαίνει να το υφίσταται αυτό από τους αντιπάλους του, θεωρώ πως δεν χρειάζονται καν λόγια για να καταδειχθεί το πόσο μεγάλο κέρδος τού συσσωρεύουν εκείνοι, μέσω της δικής τους πονηρίας.

Ελάτε πρώτα εσείς, που φυλάξατε την πίστη άσπιλη και αμόλυντη· ελάτε, εσείς που για χάρη μου γίνατε φτωχοί με την πνευματική φτώχεια· ελάτε, εσείς που κατοικήσατε στις ερήμους και στα όρη και στα σπήλαια και στις οπές της γης μαζί με τα θηρία για το όνομά μου· ελάτε, οι πενθούντες και τεθλιμμένοι· ελάτε, εσείς που για χάρη μου πεινάσατε και διψάσατε· ελάτε, οι διωκόμενοι ένεκα της δικαιοσύνης· ελάτε, εσείς που χλευαστήκατε και μισηθήκατε για το όνομά μου· ελάτε, οι καθαροί στην καρδιά· ελάτε, οι ελεήμονες· ελάτε, οι γενναιόδωροι και πρόθυμοι στην προσφορά· ελάτε, οι εύσπλαχνοι· ελάτε, οι προστάτες των ορφανών· ελάτε, οι φιλόξενοι· ελάτε, οι προστάτες των χηρών· ελάτε, οι βοηθοί των αδυνάτων· ελάτε, οι παρηγορητές των ασθενών· ελάτε, εσείς που επισκέπτεστε όσους βρίσκονται στη φυλακή· ελάτε, εσείς που εξοφλείτε τα χρέη όσων χρωστούν· ελάτε, εσείς που χορτάσατε τις ψυχές εκείνων που πεινούσαν και διψούσαν για το όνομά μου· ελάτε, οι θερμότατοι προστάτες αυτών που αδίκως υποδουλώθηκαν και κινδυνεύουν· ελάτε, οι εύσπλαχνοι ελευθερωτές αυτών που βρίσκονται στην εξορία και σε πικρές δουλείες· ελάτε, εσείς που για χάρη μου ζήσατε βίο ήρεμο και ήσυχο· ελάτε, εσείς που αγωνιστήκατε μέχρι θανάτου με παρθενία και άσκηση και σεμνή βιοτή· ελάτε, εσείς που διατηρήσατε το σώμα και την ψυχή άσπιλα και αμόλυντα με σωφροσύνη και αγνεία· ελάτε, εσείς που περάσατε όλη σας τη ζωή με νηστείες, αγρυπνίες και ψαλμωδίες· ελάτε, εσείς που κάθε νύχτα και ημέρα δεν απομακρυνθήκατε από την εκκλησία· ελάτε, εσείς που στολίζετε και φροντίζετε τα θυσιαστήριά μου· ελάτε, εσείς που περιφρονήσατε τα επίγεια, λάβετε τα επουράνια· ελάτε, εσείς που αφήσατε για χάρη μου πατέρες και μητέρες, υιούς και θυγατέρες, οικίες και αγρούς και συγγενείς, απολαύστε τα αγαθά της επουράνιας Ιερουσαλήμ· ελάτε και δείτε τη δική μου δόξα, και χαρείτε και αγαλλιάστε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς· ελάτε και δείτε τίνος Δεσπότου είστε υπηρέτες, και χαρείτε και σκιρτήστε, διότι δική σας είναι η βασιλεία των ουρανών.

Ας μην πλανάται κανείς· κανένας άδικος ή κανένας από τους παρόμοιους δεν θα καταξιωθεί για τη βασιλεία των ουρανών. Αντιθέτως, θα εισέλθουν μόνο εκείνοι: όσοι μεταδίδουν πρόθυμα τα αγαθά τους, οι πτωχοί στο πνεύμα, όσοι πενθούν, οι πράοι, όσοι πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, οι καθαροί στην καρδιά, και οι ειρηνοποιοί. Τέτοιοι άνθρωποι θα εισέλθουν στη βασιλεία των ουρανών, και θα χαρούν και θα αγαλλιάσουν, διότι ο μισθός τους είναι πολύς στον ουρανό.