Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:13

Και γιατί να απαριθμεί κανείς τα επακόλουθα των συλλογισμών του; Αυτά θα μας προετοιμάσουν να υπομείνουμε πιο ανώδυνα όσα συμβαίνουν; Αυτά θα έχουμε ως παρηγοριά; Με αυτά επιδίωξες να μας αναζωογονήσεις, ω φίλε και αδελφέ; Διότι δεν εγκαταλείπω τα πιο σεμνά λόγια, ούτε αποδίδω τα πάντα στην κακή πρόθεση, αλλά, επειδή έως τώρα δεν έχει συντελεστεί η πράξη, μοιράζω τις προσφωνήσεις τρέφοντας την ελπίδα της διόρθωσης. «Εάν το αλάτι χάσει τη δύναμή του», λέει ο Κύριος, «με τι θα αλατιστεί;» Εάν των φίλων, των αδελφών, των τέκνων, των δικών μου μελών, των δικών μου σπλάγχνων, όλων αυτών που είναι για μένα τα πιο πολύτιμα, για τους οποίους το να παραμένω ακόμη στη σάρκα προτιμάται από το να αναχωρήσω και να βρίσκομαι μαζί με τον Χριστό, για τους οποίους οδύρομαι και σπαράζω και τα δάκρυά μου γίνονται τροφή μου — εάν, λοιπόν, τα δικά τους είναι τέτοια, τι είδους πρέπει να περιμένουμε ότι θα είναι τα έργα των άλλων;

«Εάν δε εσείς που είστε φως σκοτεινιάσετε, πόσο μεγάλο θα είναι το σκοτάδι, το οποίο είναι ο κόσμος;» Έχοντας γίνει λοιπόν οι απόστολοι φως, διακόνησαν το φως σε όσους πίστεψαν, φωτίζοντας τις καρδιές τους με το επουράνιο φως του Πνεύματος, με το οποίο ακριβώς τύγχαναν και οι ίδιοι φωτισμένοι. Και όντας οι ίδιοι αλάτι, άρτυζαν και αλάτιζαν κάθε ψυχή που πίστευε με το αλάτι του Αγίου Πνεύματος. Διότι τους έλεγε ο Κύριος: «Εσείς είστε το αλάτι της γης», αποκαλώντας «γη» τις ψυχές των ανθρώπων. Διότι διακόνησαν στις ψυχές των ανθρώπων το επουράνιο αλάτι του Πνεύματος, αρτύζοντάς τες και καθιστώντας τες άσηπτες και αβλαβείς από την πολλή δυσοσμία.

«Αν όμως εσείς, που είστε φως, σκοτιστείτε εκκλίνοντας από το αγαθό, πόσο μεγάλο θα είναι το σκοτάδι, το οποίο είναι ο κόσμος;» Έχοντας λοιπόν γίνει φως οι απόστολοι, διακόνησαν το φως σε όσους πίστεψαν, όντας φωτισμένοι στις καρδιές τους με το επουράνιο φως, με το οποίο και οι ίδιοι είχαν φωτιστεί. Και όντας οι ίδιοι αλάτι, άρτυαν και αλάτιζαν κάθε ψυχή που πίστευε, με το αλάτι του Αγίου Πνεύματος. Διότι τους έλεγε ο Κύριος: «Εσείς είστε το αλάτι της γης», αποκαλώντας γη τις ψυχές των ανθρώπων. Διότι διακόνησαν στις ψυχές των ανθρώπων το επουράνιο αλάτι του Πνεύματος, αρτύζοντάς τες και καθιστώντας τες άσηπτες και αβλαβείς από την πολλή δυσωδία.

Εσείς πραγματικά είστε το φως του κόσμου και το αλάτι της γης, ω τρισμακάριοι, το φως που δεν δύει και το αλάτι που δεν χάνει τη νοστιμιά του, το φως που δεν σβήνει και το αλάτι που δεν πετιέται έξω, το ακοίμητο φως και το αλάτι που δεν καταπατείται, φως που πάντοτε γίνεται ορατό και αλάτι που πάντοτε καταναλώνεται, φως γλυκύτατο σε όλους και αλάτι αγαπητό σε όλους, χωρίς τα οποία και ο λόγος στερείται χάριτος και ο άρτος γίνεται άβρωτος, φως που δωρίζει τη θεογνωσία και αλάτι που καλλιεργεί τη φιλοθεΐα, φως που διαλύει το σκοτάδι και αλάτι που δίνει γεύση σε όσα την έχουν χάσει, φως που φωτίζει τα αφώτιστα και αλάτι που κάνει εύγευστα τα άνοστα, φως που ελέγχει τα άτοπα και αλάτι που συγκρατεί τα χαλαρά.

Ω δυάδα αγίων, μέσω της οποίας θαυμάζεται το θείο· διότι πραγματικά θαυμαστός είναι ο Θεός στους αγίους Του. Ω δυάδα μαρτύρων, μέσω της οποίας λαμπρύνεται ο κόσμος. Ω δυάδα δικαίων, μέσω της οποίας ανακαινίζεται ο βίος. Ω δυάδα οσίων, μέσω της οποίας κραταιώνεται η πίστη. Ω δυάδα μακάριων, μέσω της οποίας μεγαλύνονται οι ευσεβείς. Ω δυάδα ζηλωτών, μέσω της οποίας θερίζεται η πλάνη. Ω δυάδα ισχυρών, μέσω της οποίας συντρίβεται ο διάβολος. Ω δυάδα οπλιτών, μέσω της οποίας τιμωρούνται οι δαίμονες. Ω δυάδα ευσεβών, μέσω της οποίας καταποντίζονται τα είδωλα. Χαίρε, όντως, ω ιερή δυάδα, που παρίστασαι στον Θεό και προσφέρεις τα βέλτιστα στους θνητούς· χαίρε, ω τίμια δυάδα, που μένεις στον ουρανό και δεν εγκατέλειψες τη γη· χαίρε, ω αγία δυάδα, που συγχορεύεις με τους αγγέλους και εποπτεύεις τους ανθρώπους· όντως, επάξια ακούτε τον Σωτήρα να σας εγκωμιάζει και να κηρύττει μεγαλόφωνα: Εσείς είστε το φως του κόσμου και το αλάτι της γης· φως που φωτίζεται από το αληθινό φως, και αλάτι που αρταίνεται από το ίδιο το όντως αλάτι, και φωτίζει καθαρά τους πιστεύοντες, και αρταίνει διαρκώς αυτούς που σας τιμούν.

7. Αλλά, για να μην επιμείνω περισσότερο στις λεπτομέρειες και γίνω κουραστικός στους ακροατές, θα στραφώ σε κάτι άλλο. «Εσείς είστε το αλάτι της γης». Από τα απολύτως αναγκαία έχει ληφθεί και εδώ η μεταφορά· όπως και αλλού: «Να έχετε αλάτι μέσα σας»· και αυτό τι άλλο θα μπορούσε να είναι παρά η αγάπη, η οποία αποτελεί και την εκπλήρωση του νόμου, όπως λέει ο ιερός απόστολος Παύλος; Όπως λοιπόν ούτε το ψωμί μπορεί να καταναλωθεί χωρίς αλάτι, όπως σχεδόν και κανένα από τα φαγώσιμα, έτσι είναι φανερό ότι και χωρίς την αγάπη κανένα από τα θεάρεστα έργα δεν μπορεί να επιτευχθεί. Τέτοιον παρουσιάζει τον εαυτό του σε εμάς ο Απόστολος, έχοντας ψυχή σαν διαμάντι και ακαταμάχητη στους αγώνες υπέρ της αλήθειας· και χωρίς να μεταβάλλεται προς καμία κατεύθυνση, ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά, δηλαδή χωρίς να χάνει τη χάρη του. Σκέψου: καταδιωκόταν, και δεν εγκατέλειπε την αγάπη για τους διώκτες του· οδηγούνταν μπροστά σε βασιλιάδες και ηγεμόνες, και δεν υστερούσε στη θαρραλέα ομολογία του· μαστιγωνόταν, και αναδεικνυόταν ιατρός για τους βασανιστές του· χλευαζόταν, προπηλακιζόταν, και εξασφάλιζε δόξα για τους υβριστές του· μιμούμενος τον Διδάσκαλο, ο οποίος, ακόμη και κατά τη στιγμή του Πάθους Του, ζητούσε από τον Πατέρα την άφεση για τους σταυρωτές Του. Εκείνοι προέτασσαν το ξίφος, ενώ αυτός πρόβαλλε τη διδασκαλία· εκείνοι απειλούσαν με φωτιά, ενώ αυτός αύξανε τον ζήλο του· αυτοί απειλούσαν, και αυτός προσευχόταν· εκείνοι επέβαλλαν θλίψη, και αυτός διψούσε για τη σωτηρία τους· αντλώντας χαρά από τα δεινά, και πλατυνόμενος πνευματικά μέσα από τις καταπιέσεις.

Λοιπόν, αφού κατέλαβε το έδαφος που του κληρώθηκε, όσα έπραξε εκεί, όσα υπέμεινε καρτερικά, θα τα ιστορήσει ο λόγος, άλλα σύμφωνα με την αρχαία παράδοση και άλλα κατ' αναλογίαν των ευαγγελικών διδαγμάτων. Διότι, αν είναι φως του κόσμου, είναι προφανές ότι έπραξε τα έργα του φωτός ανάμεσα στους αφώτιστους. Και αν αποτελεί το αλάτι της γης, είναι φανερό ότι αλάτισε και καθάρισε έθνη που στερούνταν τον Λόγο. Και αν έχει ονομαστεί εργάτης, ακολούθως επιτέλεσε πνευματική γεωργία. Και ό,τι έχει λεχθεί για όλους από κοινού, είναι εξαιρετικά εύλογο να το εκλαμβάνουμε και για το κάθε πρόσωπο χωριστά.

Ας έρθουμε λοιπόν στον εαυτό μας, αδελφέ, και ας αποβλέψουμε προς το φως της αλήθειας, και ας φανούμε σταθεροί τηρητές των ιερών κανόνων καθώς και των δογμάτων, προπάντων εμείς οι μοναχοί, προπάντων εμείς που θεωρούμε ότι είμαστε κάτι. Διότι, εάν το φως που είναι μέσα μας είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο θα είναι; Και εάν το αλάτι μωρανθεί, με τι θα αλατιστούν οι λαϊκοί; Εμείς πιστεύουμε και ευχόμαστε να είσαι για τους εκεί σωτήρας και φωστήρας και λύχνος ευσέβειας και ακρίβειας, όχι με το να γίνεσαι τα πάντα για τους πάντες, αλλά εξαιτίας του ύψους της αρετής, του σύμφωνου με τους κανόνες βίου και της ιεροπρεπούς πολιτείας. Και δέξου την υπόμνηση του αδελφού σου, η οποία είναι γεμάτη αγάπη, φιλαλήθης και θεάρεστη. Και ενώ η επιθυμία με παρακινεί να πω περισσότερα, η υπερβολική έκταση της επιστολής με συγκρατεί και με σταματά εδώ. Λάβαμε, λοιπόν, την πλούσια ευλογία σου· και το ότι φρόντισας για την ταπεινότητα του μοναστηριού σου, είναι δείγμα της φειδούς και του πόνου σου γι' αυτό, και αποτελεί αρκετό κόπο από την πλευρά σου.

Προς τον αρχιμανδρίτη Ιλαρίωνα. Βρήκα ευκαιρία αργοπορημένα να ασπαστώ τον άγιο πατέρα μου μέσω γράμματος. Διότι, όπως γνωρίζει η τιμιότητά σου, επειδή μαίνεται η αίρεση και εμείς έχουμε απομακρυνθεί πολύ μέσω της εξορίας, είναι σπάνιο να βρει κανείς αγγελιοφόρο και μάλιστα έμπιστο. Λαχταρώ λοιπόν να μάθω τα νέα της πατρότητάς σου, πού και πώς βρίσκεται και πώς περιφέρθηκε από τους παρανόμους. Πάντως, επειδή υπερέχεις των πολλών στην αρετή, υποθέτω ότι έχεις υποστεί πολλά θλιβερά και στενόχωρα. Διότι, όπου η κατά Θεόν δύναμη είναι μεγάλη, εκεί και ο πόλεμος των εχθρών είναι πικρός. Αλλά όμως, και σε σένα ταιριάζει, ω πάτερ, να λες: όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει. Γνωρίζεις δε πώς μας εγκατέλειψαν οι περισσότεροι από τους ομόταγους αδελφούς, των οποίων τα ονόματα με τη θέλησή μου θα παραλείψω, επειδή αγάπησαν τον παρόντα αιώνα. Αλίμονο για τη συμφορά, αλίμονο για την ήττα. Αν το φως, λέει, που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο θα είναι; Και αν το αλάτι χάσει την αλμύρα του, με τι θα αλατιστεί; Οδυρόμενος και σφαδάζοντας τα λέω αυτά. Αυτά, πάτερ, δεν χρειάζεται να τα διδάξω σε σένα. Χάλασε το φυσερό, λέει ο προφήτης, εις μάτην ο αργυροκόπος κατεργάζεται το ασήμι. Πόσα έκανε ο ιεράρχης μας και αληθινός ποιμένας, πόσα η αδελφότητα προς τον εαυτό της; Και όλα αποδείχθηκαν μάταια. Μια μικρή προσβολή του ενάντιου πνεύματος και το πλοίο των ψυχών βυθίστηκε αύτανδρο στο βυθό της ασέβειας.

Τι μένει λοιπόν να πούμε; Ότι, όπως ακριβώς με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού συγκεντρωθήκατε και συνδεθήκατε με πνευματική αρμονία και ομόνοια ψυχών, λάμποντας εκεί σαν αστέρια στη σκοτεινή νύχτα της αιρέσεως, έτσι και στο εξής να παραμείνετε οι ίδιοι, σύμψυχοι, έχοντας το ίδιο φρόνημα, ομογνώμονες, υποτακτικοί, πειθήνιοι, υπάκουοι, ευγνώμονες, πρόθυμοι, αγαπώντας την αγνεία, σώφρονες, σεμνοί, άρτιοι, καταρτισμένοι σε κάθε αγαθό έργο, συνεχίζοντας να λάμπετε, να ακτινοβολείτε, να φωτίζετε, να λειτουργείτε ως αλάτι, ώστε να λεχθεί δικαίως και για εσάς από τον Κύριο: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»· και πάλι: «Εσείς είστε το αλάτι της γης». Ίσως μάλιστα, επειδή κατοικείτε σε ορεινή περιοχή, να ταιριάζει να ειπωθεί κατάλληλα για εσάς και εκείνο: «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό», σε βουνό, δηλαδή σε υψηλή πνευματική πολιτεία, στην οποία όσοι έχουν ανεβεί ζουν πάνω στη γη σαν να βρίσκονται στον ουρανό, και για τους οποίους ο κόσμος δεν είναι άξιος, σύμφωνα με τα αποστολικά λόγια.

Για να μην υποθέσουν οι απόστολοι ότι θα διωχθούν επειδή διδάσκουν αντίθετα πράγματα, τους παρηγορεί, λέγοντας ότι και οι προφήτες πριν από εσάς διώχθηκαν για την αρετή τους, ώστε να έχετε ως παρηγοριά τα δικά τους παθήματα. «Εσείς είστε το αλάτι της γης». Οι προφήτες, βέβαια, απεστάλησαν σε ένα έθνος. Εσείς όμως είστε το αλάτι ολόκληρης της γης, συσφίγγοντας με τη διδασκαλία και τους ελέγχους τους πνευματικά χαύνους, για να μη γεννήσουν τα ατελεύτητα σκουλήκια· επομένως, μην αποβάλετε την αυστηρότητα των ελέγχων, έστω κι αν ονειδίζεστε, έστω κι αν διώκεστε. Γι' αυτό λέει: «Εάν όμως το αλάτι χάσει τη δύναμή του, με τι θα αλατιστεί; Σε τίποτα δεν χρησιμεύει πλέον, παρά να πεταχτεί έξω και να καταπατείται από τους ανθρώπους». Διότι ο δάσκαλος, αν μωρανθεί, δηλαδή αν δεν ελέγχει και δεν συσφίγγει, αλλά γίνει και ο ίδιος χαύνος, με τι θα αλατιστεί, δηλαδή πώς θα διορθωθεί; Από τότε λοιπόν ρίπτεται έξω από το διδασκαλικό αξίωμα και καταπατείται, δηλαδή καταφρονείται. «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Πρώτα αλάτι, και ύστερα φως. Διότι εκείνος που ελέγχει τα κρυφά πραττόμενα, αυτός είναι φως. Επειδή καθετί που φανερώνεται, είναι φως. Και αυτοί δεν φώτισαν ένα μόνο έθνος, αλλά τον κόσμο. «Δεν είναι δυνατόν να κρυφτεί μια πόλη που βρίσκεται πάνω σε όρος». Τους διδάσκει να είναι σε εγρήγορση και ακριβείς στον βίο τους, αφού πρόκειται να παρατηρούνται από όλους.