Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:14

Και πότε τα ύδατα τον είδαν και φοβήθηκαν, παρά όταν επιτίμησε τη θάλασσα και αυτή φιμώθηκε; «Έδωσαν φωνή οι νεφέλες. Διότι τα βέλη σου διαπερνούν». Με τη λέξη νεφέλες, σε αυτά τα λόγια, εννοεί τους αγίους αποστόλους, οι οποίοι διακονούν τον ουράνιο και ευαγγελικό λόγο· και με τη λέξη βέλη, τις ενέργειες του Αγίου Πνεύματος. Είναι λοιπόν σαν να λένε: Οι ενέργειες που δόθηκαν στους αγίους σου μαθητές έγιναν ξακουστές σε όλη την οικουμένη. Πρέπει δε να γνωρίζουμε, ότι και ο Ίδιος έχει ονομαστεί εκλεκτό βέλος από τον προφήτη Ησαΐα. «Η φωνή της βροντής σου μέσα στον τροχό». Βροντή ονομάζει τον ευαγγελικό λόγο, ο οποίος αντήχησε δυνατά σε όλη την υφήλιο. Γι' αυτό και τον ευαγγελιστή τον αποκάλεσε υιό της βροντής. Τροχό δε ονομάζει τον βίο των ανθρώπων, όπως ακριβώς μπορεί κανείς να μάθει και από τον Ιεζεκιήλ. Είναι λοιπόν σαν να λέγει: Ο ευαγγελικός σου λόγος έχει διαδοθεί σε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος. «Φώτισαν οι αστραπές σου την οικουμένη». Και ποιες θα μπορούσαν να είναι οι αστραπές παρά εκείνοι που αστράφτουν σε εμάς το νοητό φως, οι άγιοι απόστολοι και ευαγγελιστές; Στους οποίους έλεγε ο Σωτήρας: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». «Σαλεύτηκε και έγινε έντρομη η γη». Αντί του να πει: Έγινε ξακουστό σε όλη τη γη το σωτήριο κήρυγμα, διά του οποίου αγνός φόβος κατέλαβε τους πάντες, σύμφωνα με το ρητό: «Δουλεύσατε στον Κύριο με φόβο και αγαλλιάσθε σε αυτόν με τρόμο».

Αφού δε τον παρακάλεσαν πολύ, τον έστειλαν πίσω στο δικό του κοινόβιο παρά τη θέλησή του, ενώ εκείνος οδυρόταν, επειδή ακριβώς δεν του επιτρεπόταν να εκπληρώσει την προσφιλή σε αυτόν ταπείνωση και υποταγή. Αφού παρέμεινε λοιπόν για λίγο χρόνο στο μοναστήρι του, φλεγόμενος και πάλι από τον πόθο της ταπείνωσης και της υποταγής, βρήκε την κατάλληλη ευκαιρία μέσα στη νύχτα και έφυγε σε ξένη χώρα· διότι επιβιβάστηκε σε πλοίο και ήλθε στα μέρη της Παλαιστίνης, ελπίζοντας ότι εκεί θα μπορούσε τελικά να παραμείνει κρυμμένος. Φθάνοντας λοιπόν στην Παλαιστίνη, κατευθύνθηκε στο μοναστήρι που βρισκόταν πλησίον του σπηλαίου όπου γεννήθηκε ο Δεσπότης Χριστός· στο οποίο μοναστήρι έτυχε να διαμένει εκείνο τον καιρό. Αλλά και εκεί που πήγε, δεν μπόρεσε να περάσει απαρατήρητος, σύμφωνα με τη δεσποτική φωνή που λέει: «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι κτισμένη επάνω σε όρος». Διότι, όταν ήλθαν αδελφοί από τα μέρη της Αιγύπτου για προσκύνημα στους αγίους τόπους και τον αναγνώρισαν, τον οδήγησαν και πάλι πίσω στο δικό του κοινόβιο, αφού τον έπεισαν με πολλές παρακλήσεις και θρήνους. Με αυτόν λοιπόν τον άγιο άνδρα συγκατοίκησα εγώ για λίγο χρόνο στην Αίγυπτο· και αφού διηγηθώ όσα τον άκουσα να συμβουλεύει έναν αδελφό, τον οποίο δέχθηκε παρουσία μου, θα ολοκληρώσω τον λόγο μου.

Μακεδ. Πείθομαι, τους αποκάλεσε γιους της βροντής εξαιτίας του υψηλού κηρύγματος της πίστεως. Ορθ. Και τι είναι υψηλότερο από το βάπτισμα; Εξέτασε λοιπόν με φόβο Θεού, εάν παντού στη θεόπνευστη Γραφή το βάπτισμα δεν υποδηλώνεται αλληγορικά ως βροντή. Διότι και ο Δαβίδ λέγει: «Η φωνή της βροντής σου ακούστηκε μέσα στον τροχό· οι αστραπές σου φώτισαν την οικουμένη. Είδε και συγκλονίστηκε η γη.» Τι άλλο ονομάζει βροντή παρά το βάπτισμα; Και τον τροχό [τι άλλο] παρά τον κύκλο αυτού του βίου; Και τις αστραπές, [τι άλλο] παρά τους αγίους αποστόλους, οι οποίοι φώτισαν στην οικουμένη το φως της βροντής; Διότι αυτοί είναι που άκουσαν: «Εσείς είστε το φως του κόσμου.» Η δε γη που συγκλονίστηκε από τη βροντή για να καλλιεργηθεί, και από τη λάμψη των άστρων, [συμβολίζει] τα έθνη που μετέβησαν από την άγνοια στην επίγνωση.

Ορθ. Και πώς δεν κατόρθωσαν αληθινή δικαιοσύνη αυτοί που άκουσαν: «Θα καθίσετε και εσείς σε δώδεκα θρόνους, κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ;» και, «Εσείς είστε το φως του κόσμου;» Και ακόμη κι αν κατόρθωσαν αληθινή δικαιοσύνη, εντούτοις δεν είναι αυτοδικαιοσύνη. Ο δε Θεός Λόγος, όντας αυτοδικαιοσύνη, αφού έλαβε μορφή δούλου, «έγινε για εμάς δικαιοσύνη, και αγιασμός, και απολύτρωση.» Αυτός που είναι δικαιοσύνη, έγινε δικαιοσύνη σύμφωνα με τον λόγο της ανθρώπινης φύσης, ώστε εμάς που δεν είμαστε δικαιοσύνη, να μας δικαιώσει με τη δική του χάρη. Και ο ίδιος είναι Θεός και άνθρωπος· ως Θεός μεν, όντας δικαιοσύνη· ως άνθρωπος δε, γινόμενος δικαιοσύνη, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε: «Γι' αυτό όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς.» Απολλ. Αν ο άνθρωπος έχει συμπλακεί με τον Θεό, εν Χριστώ νομοθετούσε ο ίδιος αφ' εαυτού του ή όχι; Αλλά αν μεν νομοθετούσε αφ' εαυτού του, είναι Θεός· αν όμως όχι αφ' εαυτού του, πώς δεν έλεγε: «Αυτά λέγει ο Κύριος», αλλά, «Εγώ σας λέω;» Και πώς δεν ήταν χωρισμένος από αυτόν που μιλούσε, εκείνος που δεν μιλούσε; Ορθ. Αν μεν ο Χριστός είναι άλλο πρόσωπο και δεν έχει συμπλακεί με τον Θεό, η ερώτησή σου είναι ανακόλουθη· αν όμως ο ίδιος ο Χριστός είναι Θεός και άνθρωπος, προς τι ο περιττός κόπος της ερώτησης; Από πού δε πήρες το ρήμα «συμπέπλεκται» και ρώτησας, εφόσον πουθενά η Γραφή δεν λέει κάτι τέτοιο;

Παρατίθεται η γενεαλογία του Χριστού· ο Ιωσήφ δέχεται το χαρμόσυνο μήνυμα· οι μάγοι προσκυνούν· ο Χριστός κατέρχεται στην Αίγυπτο· ο Ηρώδης θανατώνει τα βρέφη και πεθαίνει. Ανεβαίνοντας από την Αίγυπτο, ο Χριστός κατοικεί στη Ναζαρέτ. Έρχεται ο Ιωάννης βαπτίζοντας, και αποστρέφεται τους Σαδδουκαίους και τους Φαρισαίους. Ο Χριστός βαπτίζεται και πειράζεται από τον Σατανά. Έπειτα ήλθε στην Καπερναούμ, όταν πια είχε παραδοθεί ο Ιωάννης. Καλεί τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τους συν αυτούς. Θεραπεύει πολλούς, κάθεται στο όρος, λέγει τους μακαρισμούς και προσθέτει: «Εσείς είστε το αλάτι», και, «εσείς είστε το φως του κόσμου». Τους νουθετεί σχετικά με τον ορθό βίο. Έπειτα καθιστά αυστηρότερες τις εντολές του νόμου, όπου κάνει λόγο και για τον δεξιό οφθαλμό, και για την κενοδοξία, και για τη φιλοχρηματία, και για το να μην μεριμνούν για την τροφή, και για να μην κρίνουν τον πλησίον. Έπειτα λέγει: «Μην ρίξετε τα μαργαριτάρια μπροστά στους χοίρους». Προτροπή για το ότι πρέπει να ζητούν· παραβολή για το ίδιο θέμα· διδασκαλία περί της στενής οδού, περί των ψευδοπροφητών και περί εκείνων που τηρούν τις εντολές. Εκεί βρίσκεται και η παραβολή της οικίας που οικοδομήθηκε πάνω στην πέτρα. Κατεβαίνει από το όρος και θεραπεύει τον λεπρό, τον δούλο του εκατοντάρχου, την πεθερά του Πέτρου και πολλούς άλλους. Ο γραμματέας εμποδίζεται από το να τον ακολουθήσει, ενώ ο μαθητής παρακινείται να το πράξει.

Ερώτηση: Τι σημαίνει το «Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό;» Απόκριση: Πόλη είναι η ψυχή, και βουνό είναι το ύψωμα των αρετών στο οποίο όσοι έχουν ανεβεί «λάμπουν ως φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής προς καύχησή τους κατά την ημέρα του Χριστού». Ερώτηση: Τι σημαίνει το «Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε, για το καθετί να ευχαριστείτε;» Απόκριση:

Ερώτηση ΣΚΓ΄. Εφόσον ο Κύριος είπε: «Εσύ όμως, όταν νηστεύεις, άλειψε το κεφάλι σου και νίψε το πρόσωπό σου, για να μη φανείς στους ανθρώπους ότι νηστεύεις»· εκείνος που θέλει να νηστέψει για κάποιον λόγο αρεστό στον Θεό, όπως βρίσκουμε να έχουν κάνει πολλές φορές και οι άγιοι, εφόσον τελικά γίνεται φανερός έστω και αν δεν το θέλει, τι πρέπει να κάνει; Απόκριση. Το παράγγελμα αυτό απευθύνεται προς εκείνους που εφαρμόζουν επιτηδευμένα την εντολή του Θεού με σκοπό να φανούν στους ανθρώπους, ώστε να θεραπεύσουν το πάθος της ανθρωπαρέσκειας. Επειδή, το ότι η εντολή του Κυρίου, όταν τηρείται προς δόξαν Θεού, είναι από τη φύση της αδύνατον να κρυφτεί από τους φιλόθεους, ο Κύριος το φανέρωσε λέγοντας: «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που βρίσκεται πάνω σε όρος· ούτε ανάβουν λύχνο και τον βάζουν κάτω από τον μόδιο», και τα εξής.

Ερώτηση ΣΟΖ΄. Ποιο είναι το ταμείο, στο οποίο προστάζει ο Κύριος να εισέλθει αυτός που προσεύχεται; Απόκριση. Η συνήθεια γνωρίζει να ονομάζει ταμείο τον χώρο που είναι κενός και απομονωμένος, στον οποίο αποθέτουμε όσα θα θέλαμε να αποταμιεύσουμε· ή εκείνο στο οποίο είναι δυνατόν να κρυφτούμε, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί και από τον προφήτη: «Βάδισε, λαέ μου, είσελθε στο ταμείο σου, κρύψου». Το νόημα όμως της εντολής το αποσαφηνίζει η αφορμή της· διότι ο λόγος απευθύνεται προς αυτούς που νοσούν από το πάθος της ανθρωπαρέσκειας. Ώστε, εάν κάποιος ενοχλείται από το πάθος εκείνο, καλά κάνει να αποσύρεται κατά την προσευχή και να απομονώνεται, μέχρις ότου μπορέσει να αποκτήσει τη σταθερή έξη να μην αποβλέπει στους επαίνους των ανθρώπων, αλλά να στρέφει το βλέμμα του μόνο στον Θεό, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «Ιδού, όπως τα μάτια των δούλων είναι στραμμένα στα χέρια των κυρίων τους, όπως τα μάτια της δούλης στα χέρια της κυρίας της, έτσι και τα μάτια μας είναι στραμμένα προς τον Κύριο τον Θεό μας». Εάν όμως κάποιος, με τη χάρη του Θεού, είναι καθαρός από το πάθος εκείνο, δεν έχει ανάγκη να κρύβει το καλό. Διδάσκοντας ακριβώς αυτό ο ίδιος ο Κύριος, λέει: «Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που βρίσκεται χτισμένη πάνω σε βουνό. Ούτε ανάβουν λύχνο και τον τοποθετούν κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται μέσα στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς».

Βάπτισμα μετανοίας. Και διδάσκει με παραβολές, όχι μία, ούτε δύο φορές, ώστε, διδασκόμενος πολλές φορές, να μάθεις. Ο Πέτρος τον απαρνείται τρεις φορές, και όμως τίθεται στο θεμέλιο. Ο Παύλος από διώκτης γίνεται κήρυκας. Αλλά εδώ υπάρχει ένα ζήτημα. Αλλά τι λέει ο ίδιος; «Ο Ιησούς Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ». Φανερώνει το δικό του σφάλμα, για να δείξει το μέγεθος της χάριτος. Αλλά ο Πέτρος, αφού ομολόγησε και ευλογήθηκε, αφού είπε ότι «Εσύ είσαι ο Υιός του Θεού» του Υψίστου, και αφού άκουσε ότι «Είσαι Πέτρα», εγκωμιάστηκε. Διότι, αν και είναι πέτρα, δεν είναι πέτρα όπως ο Χριστός, αλλά πέτρα ως Πέτρος· διότι ο Χριστός είναι όντως η ασάλευτη πέτρα, ενώ ο Πέτρος είναι πέτρα εξαιτίας αυτής της πέτρας. Διότι ο Ιησούς χαρίζει τα δικά του αξιώματα, χωρίς να κενώνεται από αυτά, αλλά διατηρώντας τα ενώ τα δίνει. Είναι φως. «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Είναι Ιερεύς· καθιστά ιερείς. Είναι πρόβατο. «Ιδού, σας αποστέλλω ως πρόβατα εν μέσω λύκων». Είναι πέτρα· καθιστά πέτρα, και τα δικά του τα χαρίζει στους δούλους του.

Κεφάλαιο ΣΤ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εσείς είστε το φως του κόσμου. Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που βρίσκεται πάνω σε όρος· ούτε ανάβουν λύχνο και τον τοποθετούν κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. ΛΟΥΚΑΣ. Κανείς δε, αφού ανάψει λύχνο, δεν τον καλύπτει με κάποιο σκεύος, ούτε τον τοποθετεί κάτω από το κρεβάτι, αλλά τον τοποθετεί πάνω στον λυχνοστάτη, ώστε εκείνοι που εισέρχονται να βλέπουν το φως. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ.

Κεφάλαιο θ΄. Ματθαίος. Εσείς είστε το φως του κόσμου. Προς Φιλιππησίους. Ανάμεσα στους οποίους λάμπετε ως φωστήρες στον κόσμο. Ως αλάτι στη γη, ώστε εκείνοι που έρχονται σε κοινωνία με αυτούς να ανανεώνονται στο πνεύμα προς αφθαρσία.

Αποβάλλοντας, λοιπόν, τη σκληρότητα της απείθειας, ας επιδείξουμε ευπείθεια και υπακοή στα προστάγματα, και, όντας ζέοντες στο πνεύμα, ας αναλάμψουμε, και ας ελευθερωθούμε από την εξουσία του σκότους που παρασύρει στον θάνατο· «διότι ο μισθός της αμαρτίας είναι θάνατος»· ώστε να εκπληρωθεί και σε εμάς αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο: «Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη· πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Υπακούοντας δε στον Κύριο, τον Ήλιο της Δικαιοσύνης, ας φωτιστούμε από αυτόν και ας καταξιωθούμε να αποκτήσουμε σύνεση και δύναμη, ώστε να δικαιωθούμε σε αυτόν· και όχι μόνο να γίνουμε εμείς οι ίδιοι πιο λευκοί από το χιόνι (διότι είναι αψευδής ο Θεός που υποσχέθηκε ότι «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι»), αλλά να φωτίζουμε και εκείνους που μας πλησιάζουν· άλλοτε μεν ακούγοντας τον Κύριο να λέει: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»· άλλοτε δε ακούγοντας και κάνοντας πράξη το: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Τότε εξάπαντος και ο Απόστολος θα δώσει τη μαρτυρία του για εμάς λέγοντας: «Ανάμεσα στους οποίους λάμπετε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής, για δικό μου καύχημα κατά την ημέρα του Χριστού». Και πώς να μην είναι ακόμη πιο περίλαμπρη η καινότητα της ζωής, όχι μόνο σε σύγκριση με τους εθνικούς και τους κοσμικούς ανθρώπους, αλλά και κατ' εξοχήν σε σύγκριση με εκείνους που δικαιώνονται σύμφωνα με τον νόμο;

XIII. Αυτούς τους προτύπωσε ο νόμος, και τους προκήρυξαν επίσης οι προφήτες. Είναι γραμμένο λοιπόν στο Μωσαϊκό βιβλίο: «Και θα πάρετε σιμιγδάλι και θα το κάνετε δώδεκα άρτους και θα τους τοποθετήσετε σε δύο στοίβες πάνω στην καθαρή τράπεζα ενώπιον του Κυρίου και θα τοποθετήσετε πάνω στη στοίβα λιβάνι και αλάτι, και θα βρίσκονται ως άρτοι εις ανάμνησιν ενώπιον του Κυρίου». Διότι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά ο Σωτήρας των όλων, ο Χριστός; Κατά μίμηση δε προς Αυτόν, άρτοι έχουν ονομαστεί και οι μακάριοι μαθητές. Επειδή, έχοντας γίνει μέτοχοι Εκείνου που μας τρέφει εις ζωήν αιώνιον, τρέφουν και αυτοί, μέσα από τα δικά τους συγγράμματα, εκείνους που πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη. Και όπως ο Σωτήρας, όντας το αληθινό φως, ονόμασε φως και τους μαθητές: «Διότι εσείς είστε το φως του κόσμου», έτσι και Αυτός, όντας ο άρτος της ζωής, χάρισε στους δικούς Του μαθητές το να νοούνται στην τάξη των άρτων. Και πρόσεξε τη σοφία του νόμου. Διότι λέει ότι θα τοποθετήσετε πάνω στους άρτους λιβάνι και αλάτι. Το μεν λιβάνι είναι σύμβολο της ευωδίας, ενώ το αλάτι της συνέσεως και της φρόνησης. Και τα δύο αυτά ενυπήρχαν σε ύψιστο βαθμό στους αγίους αποστόλους. Διότι ο βίος τους ήταν ευώδης. Γι' αυτό και έλεγαν ότι «είμαστε η ευωδία του Χριστού προς τον Θεό», και επιπλέον ήταν και πάνσοφοι. Γι' αυτό και άκουγαν: «Εσείς είστε το αλάτι της γης».

Διότι, όπως γνωρίζουμε, είπε προς αυτούς: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Και επιπλέον, αναδεικνύοντάς τους σε αλάνθαστους και αληθινούς μυσταγωγούς, είπε: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Εκεί δε όπου υπάρχει αληθινά Πατέρας, και γέννηση, και βεβαίως Υιός, ο οποίος δεν έχει τη δόξα της υιότητας επίκτητη, αλλά ουσιώδη και προερχόμενη από τον Πατέρα, ποια θέση θα μπορούσε να έχει η συκοφαντία ότι έχει δημιουργηθεί; Β. Καμία, όπως νομίζω. Α. Ας μην φτάσει λοιπόν κανείς από αυτούς που μεριμνούν για την ορθότητα σε τέτοιο σημείο διαστροφής των λογισμών, ώστε να νομίζει ότι εμείς πρέπει να θεωρούμε τον τοκετό, δηλαδή το γεγονός της γεννήσεως, ως κάτι εντελώς ξένο από την ουσία του Θεού και Πατρός, ντρεπόμενος από αμάθεια μήπως τυχόν η ουσία υποστεί κάτι το ανεπιθύμητο στον εαυτό της, και ταλαιπωρηθεί υποκύπτοντας στις ανάγκες των σωμάτων.

Διότι πώς να μην είναι εξαιρετικά ανώτερος, και πώς να μην είναι με κάθε τρόπο αξιοθαύμαστος, αυτός που έχει περιβληθεί τόσο μεγάλη αρετή, και είναι τόσο διαπρεπής στη δικαιοσύνη, ώστε να μιμηθεί τον ίδιο τον Χριστό, και λόγω της εξαιρετικής ομορφιάς της ευλάβειάς του, να θεωρείται τελικά ότι είναι το ίδιο το φως; Δεν ήταν λοιπόν, λέει, εκείνος το φως, αλλά είχε σταλεί για να δώσει μαρτυρία για το φως. Και λέγοντας «το φως», με την προσθήκη του άρθρου, δείχνει σαφώς ότι αυτό είναι ένα· διότι έτσι είναι σύμφωνα με την αλήθεια. Διότι δεν θα αρνηθούμε ότι δικαίως θα μπορούσε να ονομαστεί φως και ο μακάριος Βαπτιστής, ή και καθένας από τους άλλους αγίους, εξαιτίας αυτού που ειπώθηκε γι' αυτούς από τον Σωτήρα μας: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Έχει ειπωθεί πάλι για τον άγιο Βαπτιστή: «Ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου». Και: «Εκείνος ήταν ο λύχνος που καίει και φέγγει· και εσείς θελήσατε για λίγο να αγαλλιαστείτε στο φως του». Αλλά, αν και οι άγιοι είναι φως και ο Βαπτιστής λύχνος, δεν θα αγνοήσουμε τη χάρη που τους δόθηκε και τη χορηγία από το φως. Διότι ούτε το φως μέσα στον λύχνο είναι δικό του, ούτε βέβαια ο φωτισμός μέσα στους αγίους, αλλά αναδείχθηκαν λαμπροί και διαυγείς με την έλλαμψη της αλήθειας, και «είναι φωστήρες στον κόσμο, προβάλλοντας τον λόγο της ζωής». Και ποια είναι η ζωή, της οποίας τον λόγο προβάλλοντας έγιναν φως, αν όχι βεβαίως ο ίδιος ο Μονογενής, που λέει: «Εγώ είμαι η ζωή»;

Τι δε, πες μου, και ο σοφότατος Δανιήλ, όταν αντίκρισε τις αξιοθαύμαστες οπτασίες, δεν έλαβε την αποκάλυψη των όσων έβλεπε μέσω της αγγελικής φωνής; Διότι άκουσέ τον να λέει: «Και εγένετο καθώς εγώ, ο Δανιήλ, έβλεπα το όραμα και αναζητούσα την κατανόησή του, και ιδού, στάθηκε μπροστά μου κάποιος με όψη άνδρα· και άκουσα φωνή άνδρα ανάμεσα στον Ουβάλ, ο οποίος φώναξε και είπε: Γαβριήλ, κάνε τον να κατανοήσει το όραμα.» Επομένως, οι άγγελοι έχουν την ικανότητα να φωτίζουν, και όχι μόνο αυτοί, αλλά πλέον και ο άνθρωπος δανείζεται τον φωτισμό από άνθρωπο. Έτσι άλλωστε και εκείνος ο φιλομαθής ευνούχος, μη κατανοώντας τις προφητείες περί του Σωτήρος ημών, λέει στον Φίλιππο: «Σε παρακαλώ, για ποιον τα λέει αυτά ο προφήτης; Για τον εαυτό του ή για κάποιον άλλον;» Και όσοι προστρέχουν στους διδασκάλους κατά τον βίο, νομίζω πως για κανέναν άλλο λόγο δεν τους πλησιάζουν παρά μόνο για αυτόν. Αλλά προς τι επιμένουμε σε αυτά, εφόσον μπορούμε εύκολα να τα αφήσουμε, παραθέτοντας ως απόδειξη εκείνο που ειπώθηκε από τον Σωτήρα μας προς τους αγίους αποστόλους: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»;

Και αυτά μεν έτσι έχουν· πάλι όμως θα μας πει ίσως ο αντίπαλος: Αν οι άγιοι δεν ήταν φως εκ φύσεως, για ποιο λόγο ο Σωτήρας δεν τους αποκάλεσε μετόχους του φωτός, αλλά τους ονόμασε φως; Και πώς είναι άλλης φύσης η κτίση ως προς αυτόν, αν, όπως ακριβώς ο ίδιος ονομάστηκε φως, έτσι και τα λογικά όντα; Διότι «Εσείς είστε το φως του κόσμου», άκουγαν οι μαθητές. Τι θα πούμε λοιπόν, ω άριστε; Πάλι θα του πούμε: Υιοί του Θεού και θεοί έχουμε κληθεί από τις θείες Γραφές, σύμφωνα με το: «Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου»; Άραγε λοιπόν, εγκαταλείποντας το να είμαστε σύμφωνα με τη φύση αυτό που είμαστε, θα ανεβούμε στη θεία και άρρητη ουσία, και, αποβάλλοντας τον Λόγο του Θεού από την αληθινή υιότητα, αντί για εκείνον θα παρακαθίσουμε δίπλα στον Πατέρα, και θα κάνουμε αφορμή ασέβειας τη χάρη Εκείνου που μας τιμά; Μη γένοιτο· αλλά από τη μια ο Υιός θα παραμείνει αναλλοίωτα σε αυτά που είναι· εμείς όμως είμαστε θετοί στην υιότητα, και θεοί κατά χάριν, χωρίς να αγνοούμε τι ακριβώς είμαστε· έτσι πιστεύουμε ότι είναι και φως οι άγιοι. Νομίζω δε ότι, ερευνώντας, πρέπει να δούμε και εκείνο.

Διότι, αναλογίσου πώς, έχοντας γίνει άνθρωπος σαν κι εμάς λόγω της ομοίωσής του με εμάς, σαν μια απαρχή του δικού μας φυράματος και αφιέρωμα σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, προσφέρθηκε στον Θεό και Πατέρα, αφού αναδείχθηκε πρωτότοκος εκ των νεκρών και απαρχή της ανάστασης όλων, αναβαίνοντας στον ίδιο τον ουρανό. Διότι, ελήφθη από εμάς, προσέλαβε το σπέρμα του Αβραάμ, όπως λέει ο Παύλος, αλλά προσφέρθηκε ως προερχόμενος από όλους και υπέρ πάντων, για να ζωοποιήσει τους πάντες, και όπως ακριβώς το πρώτο δεμάτι από το αλώνι προσφέρεται στον Θεό και Πατέρα. Και όπως, όντας αληθινά το φως, μετέδιδε στους μαθητές του τη χάρη που προερχόταν από αυτό: «Εσείς είστε», λέει, «το φως του κόσμου», έτσι, όντας και ο ζωντανός άρτος που ζωογονεί τα πάντα και τα συγκρατεί στην ύπαρξη, κατ' αναλογία πάλι και μέσω της σκιάς του νόμου, προτύπωσε τον ιερό χορό των αποστόλων με τους δώδεκα άρτους. Διότι λέει τα εξής στο βιβλίο του Λευιτικού: «Και μίλησε ο Κύριος στον Μωυσή λέγοντας: Δώσε εντολή στους υιούς Ισραήλ, και ας πάρουν για σένα καθαρό ελαιόλαδο από κοπανισμένες ελιές για το φως, για να καίει ο λύχνος διαπαντός έξω από το καταπέτασμα στη σκηνή του μαρτυρίου».

Ματθ. 5, 14. Ως προς το «δεν μπορεί μία πόλη», σημαίνει ότι εκείνοι που είναι θεμελιωμένοι πάνω στην πίστη, σαν πάνω σε ψηλό όρος, δεν πρέπει να ομιλούν τον λόγο στα κρυφά ή με δειλία.

Ματθ. 5, 14. Αφού λοιπόν γίνατε οι ίδιοι 〈φως〉 κατά μετοχήν, εφόσον δεν ζείτε πλέον εσείς, αλλά ζει μέσα σας 〈το φως〉, ο Χριστός, ο οποίος δύναται διά του λόγου να φωτίζει και ολόκληρο 〈τον κόσμο〉.

Ματθ. 10, 2 Αυτούς τους δώδεκα μαθητές και ο νόμος τους προτύπωσε και οι προφήτες τους προανήγγειλαν. Είναι γραμμένο λοιπόν στο Μωσαϊκό βιβλίο: «και θα πάρετε σιμιγδάλι και θα το κάνετε δώδεκα άρτους, και θα τους τοποθετήσετε πάνω στην καθαρή τράπεζα ενώπιον του Κυρίου, και θα προσθέσετε λιβάνι και αλάτι»· διότι ο μεν άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό «και δίνει ζωή στον κόσμο» είναι ο ίδιος ο Χριστός, και κατά μίμηση δική του έχουν ονομαστεί άρτοι και οι μακάριοι μαθητές· επειδή, αφού έγιναν μέτοχοι εκείνου που μας τρέφει για την αιώνια ζωή, τρέφουν και οι ίδιοι μέσα από τα δικά τους συγγράμματα εκείνους που «πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη». Και όπως, ενώ είναι «το φως το αληθινό», ο Σωτήρας τους ονόμασε φως (διότι «εσείς», λέει, «είστε το φως του κόσμου»)· έτσι και ο ίδιος, όντας «ο άρτος της ζωής», χάρισε και στους μαθητές το να θεωρούνται ότι ανήκουν στην τάξη των άρτων. Και πρόσεξε την έντεχνη σοφία του νόμου. «Θα βάλετε», λέει, πάνω στους άρτους «λιβάνι και αλάτι». Και το μεν λιβάνι είναι σύμβολο της ευωδίας, ενώ το αλάτι της φρόνησης και της σύνεσης. Και ενυπήρχαν σε άριστο βαθμό και τα δύο στους αγίους αποστόλους· διότι ο βίος τους ήταν ευώδης και γι' αυτό έλεγαν: «είμαστε ευωδία του Χριστού» στον Χριστό. Ήταν δε, εκτός από αυτό, και απόλυτα συνετοί. Γι' αυτό και άκουσαν: «εσείς είστε το αλάτι της γης».

Διότι είναι πράγματι υψηλή και περίοπτη, και ευρύτατα γνωστή στους απανταχού ανθρώπους. Είναι δε υψηλή και με άλλον τρόπο· διότι δεν φρονεί τίποτε από τα επίγεια, αλλά βρίσκεται υπεράνω των επιγείων, και ατενίζει τη δόξα του Θεού, όσο είναι δυνατόν, με τα μάτια της διανοίας, και καυχάται για τα εξόχως υψηλά δόγματα περί Αυτού. Διότι οι διανοούμενοι των Ελλήνων, μολονότι υπερηφανεύονται πολύ για τη σοφία τους, θεοποιούν την κτίση, και αποδίδουν σεβασμό στα στοιχεία του κόσμου. Έχουν γαρ τον νου ταπεινό, και τα θεωρήματά τους χαμαιπετή, και την καρδιά σκοτισμένη· διατείνονται ότι είναι σοφοί, αλλά εμωράνθησαν, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Η δε νοητή Σιών, δηλαδή η Εκκλησία, ίπταται υπεράνω κάθε κτίσεως, ορατής και αόρατης, και φθάνει σε αυτήν ακριβώς τη φύση που βρίσκεται επέκεινα των πάντων. Διότι έχει γεμίσει από το θείο φως και, αναγνωρίζοντας αυτήν (τη θεία φύση) ως δημιουργό και τεχνίτη των όλων, μόνο σε αυτήν αποδίδει την κυριαρχία πάνω στα πάντα. Και με τέτοια δόξα στεφανώνει τον παμβασιλέα των όλων και Θεό και Κύριο. Επομένως, ο οίκος του Θεού δικαίως θα μπορούσε να ονομαστεί νοητό όρος. Και είναι ολοφάνερος, σαν να είναι υψωμένος πάνω σε βουνά. Και θα μπορούσε κανείς να πει γι' αυτόν, και μάλιστα πολύ εύλογα, εκείνο που ειπώθηκε από τη φωνή του Σωτήρος, ως ένα ξεκάθαρο παράδειγμα: «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε όρος.»

Διότι, αν και υπάρχουν πολλοί άγιοι, τόσο λογικές δυνάμεις όσο βεβαίως και άνθρωποι επί της γης, εντούτοις ονομάζονται άγιοι εκ μετοχής σε Εκείνον που είναι κατά φύσιν άγιος, και που μόνος είναι αληθινά τέτοιος. Διότι, όπως ακριβώς Αυτός είναι το αληθινό φως, αλλά έδωσε αυτό το αξίωμα και σε άλλους· «Διότι εσείς», λέει, «είστε το φως του κόσμου». Έτσι και Αυτός, όντας ο μόνος άγιος μαζί με τον Θεό και Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, δίδει ως από το δικό του πλήρωμα τον αγιασμό και σε αυτούς που μετέχουν σε Αυτόν. Έτσι λέμε και στις προσευχές: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, αγιασθήτω το όνομά σου». Και ασφαλώς δεν λέμε ότι παρακαλούμε να γίνει κάποια προσθήκη αγιασμού στο όνομα του Πατέρα· διότι κάτι τέτοιο είναι εντελώς ανόητο. Απεναντίας ευχόμαστε να αναγνωρίζεται από όλους ως αυτό που αληθινά είναι, δηλαδή άγιο και φοβερό. Έτσι και εδώ το «Αγιάσατε» πρέπει να εννοηθεί, ακόμη κι αν θεωρείται, λέει, ότι ευτέλισε την ψυχή του, δηλαδή, ακόμη κι αν λέγεται ότι υπέστη κάτι από τα ανθρώπινα, και άφησε τη δική του σάρκα να γευθεί τον θάνατο, και έθεσε την ψυχή του υπέρ πολλών. Προχωρά δε ο λόγος και υπενθυμίζει και άλλα, τα οποία μπορεί μερικές φορές να σταθούν εμπόδιο στο να τον πιστέψουν εκείνοι που δεν βλέπουν το βάθος της θείας οικονομίας, ωστόσο σε εκείνους που σκέπτονται ορθά δεν θα προκαλούσαν απολύτως καμία βλάβη.

Διότι έπαψαν μεν να πενθούν και να την κλαίνε, αλλά δέχθηκαν τη χάρη διά του Χριστού, ευαγγελιζόμενοι και εξαγγέλλοντας. «Τους δόθηκε δε άλειμμα ευφροσύνης αντί για πένθος, και ένδυμα δόξης αντί για πνεύμα ακηδίας.» Με τη λέξη άλειμμα εννοεί εδώ το ιλαρό, δηλαδή την ιλαρότητα και την ευφροσύνη αντί του πένθους και του κλάματος, και με το ένδυμα δόξης, εννοεί το περίβλημα, δηλαδή τη στολή και το άμφιο, αντί του πνεύματος της ακηδίας, δηλαδή αντί της παλαιάς μικροψυχίας. Διότι δοξάστηκαν εκείνοι που παλαιά τη θρηνούσαν και κατέχονταν από ακηδία εξαιτίας της. Και πώς δοξάστηκαν; Διότι ορίστηκαν ως καθοδηγητές και διδάσκαλοί της, και αυτό ακριβώς ειπώθηκε προς αυτήν μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Αντί των πατέρων σου, γεννήθηκαν σε εσένα υιοί.» Επειδή οι πάνσοφοι μαθητές, αν και ήταν τέκνα της Συναγωγής των Ιουδαίων, έγιναν πατέρες. Γράφει εξάλλου σε κάποιους ο πάνσοφος Παύλος: «Διότι εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας εγέννησα.» Τοποθετήθηκαν λοιπόν στην τάξη των πατέρων εκείνοι που υπήρξαν υιοί της. Το ότι δε οι θεσπέσιοι μαθητές περιβλήθηκαν τη στολή της θείας δόξας, καθίσταται σαφές από τον Χριστό, ο οποίος τους λέει άλλοτε μεν: «Ασθενείς να θεραπεύετε, δαιμόνια να εκβάλλετε, νεκρούς να ανασταίνετε», άλλοτε δε πάλι: «Εσείς είστε το φως του κόσμου.» Και θα ονομαστούν γενεές δικαιοσύνης, φύτευμα του Κυρίου εις δόξαν.

Έγιναν δε τέτοιοι, εννοώ βέβαια ως προς τη δόξα, οι θεσπέσιοι μαθητές, υψηλοί και περίβλεπτοι σε όλους παντού, σαν πόλη χτισμένη πάνω σε όρος και λύχνος τοποθετημένος πάνω στον λυχνοστάτη, που φωτίζει όλους όσοι βρίσκονται στο σπίτι, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα. Αυτό λοιπόν το σπέρμα από τον Ιακώβ και από τον Ιούδα: «Θα κληρονομήσει», λέει, «το άγιο όρος μου»· και είναι φανερό ότι εννοεί την Εκκλησία. Διότι έτσι την υποδηλώνει και κάπου αλλού ο πάνσοφος Ησαΐας, μιλώντας για εκείνους που έχουν κληθεί μέσω της πίστης στον Χριστό στη μέθεξη, δηλαδή στην κοινωνία της θείας Του φύσης: «Διότι θα πιουν ευφροσύνη, και θα πιουν κρασί, θα χριστούν με μύρο σε αυτό το όρος». Παράδωσε όλα αυτά στα έθνη. Διότι αυτή η βουλή αφορά όλα τα έθνη. Σε αυτό λοιπόν το όρος, λέει, θα υπάρχει κλήρος για τους εκλεκτούς μου, και εκεί θα κατοικήσουν όλοι όσοι υπεισέρχονται στον ζυγό της βασιλείας μου· δεν είναι δε καθόλου παράλογο να πούμε ότι και η άνω πόλη, η επουράνια Ιερουσαλήμ, ονομάζεται όρος, στο οποίο βρίσκεται ο κλήρος των αγίων, καθώς ο Θεός διανέμει σε αυτούς τα αγαθά που ξεπερνούν κάθε νου και λόγο. «

λ.> (A f. 93 b, B f. 63, G f. 13 b) Αφού διανυκτέρευσε προσευχόμενος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, και αφού συνομίλησε με τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό με τρόπο άρρητο και ακατάληπτο, όπως μόνος αυτός γνωρίζει, προσφέροντας τον εαυτό του σε εμάς ως πρότυπο ενός σωτηριώδους έργου —διότι μας δίδαξε με ποιον τρόπο πρέπει να προσευχόμαστε ορθά και αψεγάδιαστα—, κατεβαίνει από το όρος και αναδεικνύει τους μυσταγωγούς της οικουμένης. —(A f. 94) Διότι είπε προς αυτούς: «Εσείς είστε το φως του κόσμου.» Αυτήν ακριβώς την ανάδειξη των αγίων αποστόλων μνημονεύει λέγοντας και ο μακάριος Δαβίδ προς τον Χριστό: «Θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη, θα μνημονεύουν το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά.» Διότι, βεβαίως, και όσο βρίσκονταν στο σώμα, μνημόνευαν τη δόξα του Χριστού, κηρύττοντας το μυστήριό του σε πόλεις και χώρες. Αλλά και τώρα που έχουν κληθεί στις άνω μονές, εξίσου εξακολουθούν να μας μιλούν για αυτόν, μέσω των πάνσοφων συγγραμμάτων που συνέταξαν για εκείνον. Και εκείνοι μεν που χειροτονήθηκαν ιερουργοί σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, ο Ααρών δηλαδή και οι συν αυτώ, στολίζονταν αισθητά με ιεροπρεπή ενδύματα. Οι θεσπέσιοι όμως μαθητές, διαπρέποντας με τα πνευματικά χαρίσματα, αναλάμβαναν τη διακονία των ευαγγελικών θεσπισμάτων. διότι έχει ειπωθεί σε αυτούς: «Να θεραπεύετε τους ασθενείς.

Κατά μίμησή του δε, έχουν ονομαστεί άρτοι και οι μακάριοι μαθητές. Διότι, έχοντας γίνει μέτοχοι εκείνου που μας τρέφει για την αιώνια ζωή, τρέφουν και οι ίδιοι μέσω των δικών τους συγγραμμάτων εκείνους που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη. Και όπως ο Σωτήρας, υπάρχοντας ως το αληθινό φως, ονόμασε φως και τους μαθητές: «Εσείς είστε το φως του κόσμου», έτσι και ο ίδιος, όντας ο άρτος της ζωής, χάρισε στους μαθητές του το να νοούνται στην τάξη των άρτων.

Ή ίσως ο προφητικός λόγος μάς υποδηλώνει και κάτι άλλο. Διότι φαίνεται να αποκαλεί την Ιουδαία γη ποταμών, επειδή ακριβώς αναδείχθηκαν σε αυτήν πάρα πολλοί προφήτες, οι οποίοι δίκην ποταμών άρδευαν το έθνος, και σαν να το κατέκλυζαν με θεία νάματα. Για αυτούς νομίζω λέει κάπου και ο μακάριος Δαβίδ: «Οι ποταμοί θα χειροκροτήσουν ταυτόχρονα»· και μάλιστα και διά φωνής του Ησαΐα λέει ο Θεός: «Θα με δοξάσουν τα θηρία του αγρού, οι σειρήνες και οι θυγατέρες των στρουθοκαμήλων, διότι έδωσα ύδωρ στην έρημο, και ποταμούς σε γη άνυδρη για να ποτίσω το γένος μου το εκλεκτό, τον λαό μου που απέκτησα για να διηγείται τις αρετές μου». Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός κάπου έχει ονομαστεί χείμαρρος τρυφής, και είναι αληθινά, καθώς βέβαια και ποταμός· επειδή κάπου ειπώθηκε για αυτόν διά φωνής αγίων: «Ιδού εγώ στρέφω προς αυτούς σαν ποταμός ειρήνης, και σαν χείμαρρος που κατακλύζει δόξα εθνών». Έχει ειπωθεί επίσης διά φωνής του Δαβίδ: «Τα ορμήματα του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού». Δεν βλάπτει λοιπόν καθόλου το να ονομάζονται και οι ίδιοι οι άγιοι ποταμοί, καθ' ομοιότητα προς αυτόν, εφόσον βέβαια έχουν γίνει σύμμορφοί του νοητώς. Διότι, όπως ακριβώς ο ίδιος είναι το αληθινό φως, αλλά είπε κάπου στους αγίους αποστόλους: «Εσείς είστε το φως του κόσμου», έτσι, παρότι ο ίδιος είναι ποταμός καθώς και ύδωρ ζωντανό, χαρίζει και στους αγίους το προνόμιο να σεμνύνονται με τα ίδια χαρακτηριστικά.

Παρατήρησε δε, ότι στους μεν επτά λύχνους υπήρχαν δοχεία, μέσω των οποίων χυνόταν σε αυτούς το έλαιο, όμως η λαμπάδα δεν έχει τέτοιο δοχείο. Για ποια αιτία; Διότι το αληθινό φως είναι ο Υιός, ο οποίος δεν έλαβε την ικανότητα να φωτίζει από έξω, ούτε επίκτητα, ούτε δοσμένη από άλλον· αλλά ο ίδιος είναι το φως κατά φύση· ενώ στους αγίους το φως υπάρχει κατά μέθεξη και προέρχεται από αυτόν. Και το επιβεβαιώνει ο σοφός Ιωάννης λέγοντας: «Διότι από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Όντας δε ο Υιός το αληθινό φως, ονόμαζε φως του κόσμου εκείνους που είχαν γίνει μέτοχοι της δικής του λαμπρότητας· διότι είπε στους αγίους αποστόλους: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Οι δύο ελιές εξάλλου, που βρίσκονται η μία στα δεξιά και η άλλη στα αριστερά της λαμπάδας, υποδηλώνουν τους δύο λαούς, οι οποίοι παραστέκονται σχεδόν κυκλικά γύρω από τον Χριστό. Διότι έχουν τιμηθεί με αυτήν τη στάση ως ελεημένοι. Και οι μεν προέρχονταν από την ήμερη ελιά, δηλαδή από τη Συναγωγή των Ιουδαίων· οι δε φύτρωσαν μεν από την αγριελιά, δηλαδή από το πλήθος των εθνών, πλην όμως, αφού εμβολιάστηκαν στην ήμερη ελιά, έγιναν κοινωνοί του πλούτου της ρίζας, σύμφωνα με τα λόγια του μακάριου Παύλου. Πρόσεξε δε πώς πάνω στη λυχνία βρίσκονται, μαζί με τη λαμπάδα, και οι λύχνοι και οι δύο ελιές.

Αλλά και οι αστραπές που εκπέμπουν προς εμάς το νοητό φως, οι ιερουργοί του Ευαγγελίου, προς τους οποίους ειπώθηκε: «Εσείς είστε το φως του κόσμου», έλαμψαν μέχρι τα πέρατα της γης.

{ "chunk_id": "", "translation": "Διότι δεν υπήρχε άλλος τρόπος να ελευθερώσει όσους βρίσκονταν στη γη υποταγμένοι σε αυτόν, παρά μόνο αν άφηνε εναντίον του, σαν κάποια φωτιά, την οργή που καταναλώνει και αφανίζει. Έτσι, λοιπόν, ελευθέρωσε όσους είχαν υποταχθεί σε αυτόν, έσωσε αυτούς που βρίσκονταν στην αιχμαλωσία, ελευθέρωσε τους πλανημένους και τους κάλεσε στο φως της αλήθειας.] [<Φώτισαν οι αστραπές του την οικουμένη.> (B f. 391 b, H f. 458 Cord. Ανωνύμου.) Διότι φανερώθηκε η λάμψη του Χριστού σε όσους βρίσκονται σε όλη τη γη, και φώτισε τις καρδιές όλων. Και μετά από λίγο: Φαίνεται πως σε αυτά ο μακάριος Ψαλμωδός ονομάζει αστραπές του Χριστού εκείνους που ιερουργούν το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα, δηλαδή τους αποστόλους και τους ευαγγελιστές, στους οποίους και ο ίδιος ο Χριστός είπε: «Εσείς είστε το φως του κόσμου.» Διότι το μεν αληθινό φως είναι ο ίδιος ο Υιός, ο οποίος καταυγάζει κάθε λογική κτίση. Επειδή όμως έγιναν μέτοχοι του φωτός που προέρχεται από Αυτόν, και αυτοί λαμβάνουν την ονομασία φως του κόσμου. Αυτοί, λοιπόν, οι ιερουργοί των ευαγγελικών κηρυγμάτων έγιναν σαν αστραπές, διατρέχοντας τα πάντα κάτω από τον ουρανό, και στέλνοντας το θείο και νοητό φως στις καρδιές όσων μυσταγωγούνται.] [<Είδε, και σαλεύτηκε η γη.> (B f. 392, H f. 439. Cord. Ανωνύμου.) Το δε είδε, αντί του ανέβλεψε." }

Λαμβάνεται, λοιπόν, το πρόβατο κατά την πρώτη ημέρα του πενθημέρου, δηλαδή τη δέκατη ημέρα, η οποία αποτελεί τύπο της αρχής του αιώνα, και αφού διατηρηθεί μέχρι τον τελευταίο καιρό, δηλαδή τη δέκατη τέταρτη ημέρα, σφάζεται προς το βράδυ· για να κατανοήσεις πάλι ότι το μυστήριο του Χριστού δεν είναι ούτε νέο, ούτε πρόσφατο· αλλά φυλασσόταν στην πρόγνωση του Πατέρα ήδη από την ίδια την καταβολή του κόσμου. Πέθανε δε υπέρ ημών στους έσχατους καιρούς του αιώνα, ενώ το νοητό και θείο φως δεν κατέλαμπε ακόμη· και ενώ η γη ήταν ακόμη βυθισμένη στο σκοτάδι της άγνοιας, και οι κοσμοκράτορες του σκότους τούτου μόλυναν τις καρδιές όλων με τις πλάνες. Γι' αυτό, όταν ήρθε, ο Σωτήρας έλεγε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Και οι άγιοι καλούνται φωστήρες στον κόσμο, επειδή κατέχουν τον λόγο της ζωής· και επιπλέον τούτο: δικαίως ακούνε το «Και εσείς είστε το φως του κόσμου», επειδή μπορούν να φωτίζουν αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι. Θα θαυμάσεις δε πάλι, βρίσκοντας σε αυτό και άλλη μυστική οικονομία.

β΄. Διότι εάν συμβεί, λέει, να διαβούμε τον Ιορδάνη και να εισέλθουμε στην τριπόθητη γη της επαγγελίας, τότε λοιπόν, αφού στήσετε μεγάλους λίθους σε υψηλό μέρος, θα τους ασβεστώσετε και θα γράψετε πάνω τους όλο αυτόν τον νόμο με μεγάλη σαφήνεια. Οι μεγάλοι λοιπόν λίθοι που έχουν τοποθετηθεί ψηλά, υποδηλώνουν για εμάς τον χορό των αγίων αποστόλων, οι οποίοι είναι αληθινά μεγάλοι και υψηλοί και περίβλεπτοι. Διότι, όσον αφορά την αρετή και τα καυχήματα της εν Χριστώ πολιτείας, τίποτα δεν είναι ισάξιο με αυτούς. Επειδή διαπιστώνουμε ότι οι δικοί μας στέκονται στο ύψος της υπεροχής και υπερέχουν πάρα πολύ. Διότι ποιος, πες μου, που έχει σώας τας φρένας, θα προσπαθήσει να ανταγωνιστεί ως ίσος εκείνους τους ιερούς και ξακουστούς άνδρες, τους οποίους ο Χριστός ονόμασε και δικούς του φίλους; «Διότι δεν σας ονομάζω πλέον», λέει, «δούλους· εσείς είστε φίλοι μου». Τους ονόμασε δε φως του κόσμου και αλάτι της γης, και πρόσταξε να φαίνονται στολισμένοι με τα ίδια τα δικά του και πρέποντα σε αυτόν αξιώματα. Τους κατέστησε ευεργέτες και τους ανέδειξε ιατρούς της οικουμένης, λέγοντας: «Ασθενείς να θεραπεύετε, δαιμόνια να εκβάλλετε, λεπρούς να καθαρίζετε, νεκρούς να ανασταίνετε· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε». Είναι λοιπόν μεγάλοι οι λίθοι, και σαν να βρίσκονται τοποθετημένοι πάνω σε όρος.

«Και θα πάρετε σιμιγδάλι, και θα παρασκευάσετε από αυτό δώδεκα άρτους. Δύο δέκατα θα είναι ο κάθε άρτος, και θα τους τοποθετήσετε σε δύο σειρές, έξι άρτους η κάθε σειρά, πάνω στην καθαρή τράπεζα ενώπιον του Κυρίου, και θα βάλετε πάνω στην κάθε σειρά καθαρό λιβάνι και αλάτι, και θα προκείνται ως άρτοι εις ανάμνησιν ενώπιον του Κυρίου. Την ημέρα του Σαββάτου θα τους προθέτετε ενώπιον του Κυρίου διαπαντός ενώπιον των υιών Ισραήλ, ως αιώνια διαθήκη. Και θα ανήκουν στον Ααρών και στους γιους του, και θα τους τρώνε σε άγιο τόπο, διότι είναι Άγια των αγίων. Αυτό αποτελεί για αυτόν αιώνιο νόμιμο, από τις θυσίες που προσφέρονται στον Κύριο.» Καθαρό λοιπόν είναι το έλαιο, και μάλιστα ελαιόλαδο, δηλαδή από ελιές, και όχι από άλλου είδους και πιο γεώδη σπέρματα, από τα οποία εξαγόταν μεν λάδι, αλλά νόθο και τρόπον τινά νοθευμένο. Διότι πάντοτε είναι καθαρό και αληθώς γνήσιο το φως στις Εκκλησίες, προφανώς το φως δια του Χριστού, εν Πνεύματι, έστω κι αν διακονείται μέσω της φωνής των αγίων, προς τους οποίους ο Χριστός είπε: «Εσείς είστε το φως του κόσμου.» Και δεν υπάρχει τίποτα το παράδοξο. διότι σε εκείνους που ονόμασε αδελφούς και κατέστησε μετόχους Του, σε αυτούς εύλογα θα επιμέριζε και τη δόξα των δικών Του αξιωμάτων. Ανάβει λοιπόν ο λύχνος και στην πρώτη σκηνή, και το γεγονός αυτό θα μπορούσε να έχει διττό νόημα. διότι στην εσωτερική σκηνή φέγγουν επτά λύχνοι, οι οποίοι ανάβουν το πρωί, και προσφέρουν πλούσιο το φως σε όσους εισέρχονται.

Το όρος θα μπορούσε να υποδηλώνει το περίοπτο και το υψηλό, καθώς και το περιφανές μέσα στη δόξα. Ας λεχθεί, λοιπόν, στον καθένα που έχει πλέον οδηγηθεί στην ιερουργία: «Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που βρίσκεται πάνω σε όρος.»

Εγκώμιο στον Πέτρο και τον Παύλο και τον Ανδρέα, καθώς και στον Θωμά, τον Λουκά και τον Ιωάννη· και στην ανάγνωση του Θωμά από το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο. Χαίρετε βασιλείς του Χριστού, άγιοι Απόστολοι· διότι σε εσάς εμπιστεύθηκε την άνω και την κάτω βασιλεία. Παρέδωσε τα σκήπτρα για να κυβερνάτε και να ποιμαίνετε και τους δύο θρόνους, θέλοντας αφενός να ανορθωθεί ο κλήρος της κάτω βασιλείας, αφετέρου να αστράψει η δόξα της άνω, να πλεονάσει το κάλλος, να φανερωθεί το φως, να γίνουν γνωστά τα μυστήρια, να κηρυχθεί η δύναμη. Χαίρετε, το αλάτι της γης, που δεν μπορεί ποτέ να φθαρεί. Χαίρετε, το φως του κόσμου, που παραμένει στην ανατολή και λάμπει παντού, που φωτίζει τους σκοτισμένους, που καίει χωρίς υλική καύσιμη ύλη· ο λύχνος είναι ο Χριστός, λυχνία ο Πέτρος, και έλαιο η χορηγία του Αγίου Πνεύματος. Χαίρετε, το φως του κόσμου, στο οποίο κάθε νύχτα υποχωρεί· δεν το επισκιάζει σύννεφο, δεν του εναντιώνεται καταιγίδα, ούτε το απειλεί λαίλαπα, αλλά τουναντίον όσα είναι σκοτεινά μέσα μας φωτίζονται, λευκαίνει τα κρυφά, καθαρίζει τα λανθάνοντα, εξαγνίζει τις συνειδήσεις. Χαίρετε, εσείς που επισφραγίζετε τους ιερείς, οι παιδαγωγοί των δασκάλων, οι σαγηνευτές των εθνών, οι αγορητές των λαών, οι αλείπτες των δικαίων, οι καθαρτές των αμαρτωλών, οι σφαγείς της αμαρτίας, οι φωτιστές των απίστων, οι αήττητοι φύλακες, οι πολύτιμοι έμποροι.

Διότι εκείνοι που έχουν εμπιστοσύνη στη δική τους δύναμη και καυχώνται για το πλήθος του πλούτου τους, θα πεθάνουν σαν άνθρωποι και θα πέσουν όπως ένας από τους άρχοντες· επειδή δεν διατήρησαν την εύνοια προς τον Δημιουργό. Εκείνοι όμως που τον προσμένουν, αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη· διότι ο λόγος είναι μέσα τους φως και αλάτι και δύναμη, σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίου: «Εσείς είστε το αλάτι της γης και το φως του κόσμου»· γι' αυτό και ο κόσμος διατηρείται μέχρι σήμερα, έχοντας μέσα του αυτό το αλάτι και τους φωστήρες· διότι υπάρχουν από γενιά σε γενιά εκείνοι που λατρεύουν τον Κύριο· διαφορετικά ο κόσμος δεν θα διατηρούνταν. Διότι, λέει, «εάν το αλάτι χάσει τη δύναμή του, με τι θα αρτυθεί; Δεν χρησιμεύει πλέον σε τίποτα, παρά μόνο να πεταχτεί έξω και να καταπατείται από τους ανθρώπους». Στα Σόδομα, επειδή δεν βρέθηκε κανένας από αυτή τη μερίδα, παρά μόνο ένας και μοναδικός, καταστράφηκαν σε μια στιγμή. Αλλά ούτε και όσο ο δίκαιος βρισκόταν ακόμη μαζί τους έριξε πάνω τους την οργή το παντοδύναμο χέρι, παρά μόνο αφού απέσπασε και αυτόν από ανάμεσά τους. Γι' αυτό, μακάρια είναι η χώρα, μακάρια η πόλη, μακάρια η γενιά που έχει μέσα της πλήθος δικαίων· αλλά πολύ πιο μακάριοι είναι οι ίδιοι οι δίκαιοι, χάρη στους οποίους σώζεται ο κόσμος· διότι μακαρισμοί και έπαινοι επιφυλάσσονται για τους δικαίους.

Και αυτό λένε ότι είναι το αλάτι και το φως του κόσμου. Επειδή το ψυχικό στοιχείο είχε ανάγκη και από αισθητή παιδαγωγία· γι' αυτό και λένε ότι κατασκευάστηκε ο κόσμος. Και ο Σωτήρας εμφανίστηκε για αυτό το ψυχικό στοιχείο, επειδή είναι αυτεξούσιο, ώστε να το σώσει. Διότι ισχυρίζονται ότι έλαβε τις απαρχές όσων επρόκειτο να σώσει: από μεν την Αχαμώθ το πνευματικό στοιχείο, από δε τον Δημιουργό ενδύθηκε τον ψυχικό Χριστό, ενώ από την οικονομία περιεβλήθη σώμα που έχει ψυχική ουσία, το οποίο κατασκευάστηκε με άρρητη τέχνη ώστε να γίνει και ορατό και ψηλαφητό και παθητό. Λένε δε ότι δεν έλαβε απολύτως κανένα υλικό στοιχείο, διότι η ύλη δεν είναι δεκτική σωτηρίας. Υποστηρίζουν δε ότι η συντέλεια θα επέλθει, όταν μορφωθεί και τελειωθεί μέσω της γνώσης καθετί πνευματικό, δηλαδή οι πνευματικοί άνθρωποι που έχουν την τέλεια γνώση περί του Θεού και έχουν μυηθεί στα μυστήρια της Αχαμώθ· και θεωρούν ότι αυτοί είναι οι ίδιοι. Στα ψυχικά στοιχεία παιδαγωγήθηκαν οι ψυχικοί άνθρωποι, οι οποίοι στηρίζονται σε έργα και σε ψιλή πίστη και δεν έχουν την τέλεια γνώση· λένε μάλιστα ότι αυτοί είμαστε εμείς της Εκκλησίας. Γι' αυτό αποφαίνονται ότι για εμάς μεν είναι αναγκαία η αγαθή πράξη (διότι διαφορετικά είναι αδύνατον να σωθούμε), για τους εαυτούς τους όμως δογματίζουν ότι θα σωθούν εξάπαντος και με κάθε τρόπο, όχι μέσω των πράξεων, αλλά επειδή είναι εκ φύσεως πνευματικοί.

Τι θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς κατά την πνευματική έννοια για την Ιουδαία ή για εκείνη που δηλώνεται μέσω του ρητού: «γνωστός στην Ιουδαία ο Θεός»; Η ψυχή, συνεπώς, που έχει λάβει τη γνώση του Θεού θα ήταν αληθώς Ιουδαία, εφόσον πράγματι «είναι γνωστός στην Ιουδαία ο Θεός»· επομένως, αποκαλεί τη θεογνωσία των εθνών Ιουδαία. Ο δε «οίκος του Θεού» που έχει συσταθεί σε αυτήν θα μπορούσε να είναι η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, η οποία ονομάζεται «οίκος Θεού» και είναι «θεμελιωμένη πάνω στη» σωτήρια και αρραγή «πέτρα», ονομάζοντας παράλληλα «όρος» τον Λόγο του Θεού. Δεν θα έπεφτες έξω από την αλήθεια αν γινόσουν μαθητής του προφήτη Δανιήλ, ο οποίος είδε «λίθο να αποκόπτεται από όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια», με τα οποία υπονοούσε ως «λίθο» την ανθρώπινη φύση του Σωτήρα, και ως «όρος» τον Θεό Λόγο. Και προφητεύει ότι αυτά θα συμβούν «στις έσχατες ημέρες». Θα εννοήσεις δε ως «οίκο του Θεού πάνω στις κορυφές των ορέων», αν ακούσεις τον Σωτήρα μας που είπε για την Εκκλησία του: «δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε όρος». Το δε «όρος του Θεού» κατανοείται με διάφορους τρόπους: με την πιο υλική έννοια, όπως θα το αντιλαμβάνονταν οι Ιουδαίοι, ως εκείνο που βρίσκεται στη χώρα της Παλαιστίνης, κατά την πνευματική έννοια, ως ο υψηλός και επουράνιος ευαγγελικός Λόγος του Θεού, και κατά τρίτον λόγο, ο θείος Απόστολος διδάσκει ότι είναι η «επουράνια» Σιών και «η άνω Ιερουσαλήμ, η οποία είναι μητέρα όλων μας».

Φωτιά θα ανάψει ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του. Έλαμψαν οι αστραπές του στην οικουμένη· είδε και συγκλονίστηκε η γη. Τα όρη έλιωσαν σαν κερί από το πρόσωπο του Κυρίου, από το πρόσωπο του Κυρίου όλης της γης. Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του, και είδαν όλοι οι λαοί τη δόξα του. Ας καταντροπιαστούν όλοι όσοι προσκυνούν τα γλυπτά, όσοι καυχώνται για τα είδωλά τους. Με αυτά υποδεικνύει τα φοβερά στοιχεία της ανταποδοτικής δυνάμεως, μέσω του πυρός και της αστραπής που διασχίζει τον ουρανό κατά τη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού· αποκαλύπτει όμως και την ευαγγελική φωταγωγία, ονομάζοντας αστραπές τους λόγους του θείου κηρύγματος, οι οποίοι εκλάμπουν σε ολόκληρη την οικουμένη. Διότι δεν λέμε, βέβαια, ότι έκανε λόγο για την αστραπή που εμφανίζεται κατά τις βροχές, αλλά με το όνομα της αστραπής υποδηλώνει την ανάλαμψη του θείου και νοητού φωτός· ή ονομάζει αστραπές του Χριστού αυτούς που ιερουργούν το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα, δηλαδή τους αποστόλους και τους ευαγγελιστές, οι οποίοι σαν φως καταύγασαν την οικουμένη· προς τους οποίους και ο ίδιος ο Χριστός είπε: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Διότι το αληθινό φως είναι ο ίδιος ο Υιός, ο οποίος καταφωτίζει κάθε λογική κτίση. Επειδή όμως έγιναν μέτοχοι του δικού Του φωτός και αυτοί, σύμφωνα με το ρητό: «Άνθρακες άναψαν από αυτόν», λαμβάνουν την ονομασία του φωτός του κόσμου.