Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:14

Διότι, επειδή δόθηκαν δύο επαγγελίες μέσω του χρησμού στον Αβραάμ σχετικά με τους απογόνους του, ότι δηλαδή θα είναι σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο της θάλασσας (όπου αφενός οι θεοφιλείς λάμπουν παρόμοια με τους ουράνιους φωστήρες, όπως ήταν οι παλαιοί προφήτες και οι απόστολοι του Σωτήρα μας, για τους οποίους έδωσε μαρτυρία λέγοντας: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»· ενώ αφετέρου οι γήινοι και χαμαιπετείς παρομοιάζονται με την άμμο της γης), εύλογα σε αυτά προσθέτει ο προφητικός λόγος: όταν ολόκληρο το πλήθος των υιών του Ισραήλ, αφού εκπέσει από την αξία και το μεγαλείο της αρετής και γίνει καθ' ολοκληρίαν χαμαιπετές, παρομοιαστεί με την άμμο της θάλασσας, τότε ακριβώς μόνο το υπόλειμμά τους θα σωθεί. Περί αυτού του υπολείμματος έχουμε πραγματευθεί εκτενώς. Και λέει ότι αυτά θα συμβούν, όταν ο ίδιος ο Κύριος θα εφαρμόσει σε ολόκληρη την οικουμένη λόγο συνοπτικό και οριστικό, παριστώντας εναργώς το ευαγγελικό κήρυγμα, στο οποίο, αφού καταργηθεί ολόκληρη η εποχή του Μωυσή με τις εικόνες, τα σύμβολα και τις σωματικές λατρείες, ο σύντομος λόγος του Ευαγγελίου, παραδιδόμενος σε όλους τους ανθρώπους, επιβεβαίωσε την αλήθεια της προφητείας. 〈〈μαʹ〉.〉 «Και κατά την ημέρα εκείνη θα υπάρχει η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που εγείρεται για να εξουσιάζει τα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη. Και η ανάπαυσή του θα είναι τιμή».

Όμως, κατά την πνευματική της έννοια, η αγία Εκκλησία του Χριστού (και το όρος στο οποίο έχει θεμελιωθεί, για το οποίο διδάσκει ο Σωτήρας λέγοντας: «δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που βρίσκεται πάνω σε όρος»), η οποία ανεγέρθηκε αντί της Ιερουσαλήμ, που έπεσε και δεν εγέρθηκε ξανά, και η οποία αξιώθηκε να δεχθεί τα πόδια του Κυρίου, δεν βρίσκεται μόνο «απέναντι από την Ιερουσαλήμ», αλλά και «στα ανατολικά» της, προσλαμβάνοντας τις ακτίνες του φωτός της θεοσέβειας και έχοντας βρεθεί πολύ πιο μπροστά από την Ιερουσαλήμ, καθώς πλησίασε τον ίδιο τον ήλιο της δικαιοσύνης, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «σε εκείνους όμως που με φοβούνται, θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης».

Αλλά επειδή τόσα πολλά πρόκειται να συμβούν κατά την ημέρα του Εμμανουήλ σχετικά με το ιουδαϊκό έθνος, σύμφωνα με την άλλη ερμηνεία λέγεται ότι θα είναι πολύ σπάνιος «αυτός που θα απομείνει» από αυτούς, για τον οποίο λέει ο απόστολος: «έχει απομείνει ένα υπόλειμμα σύμφωνα με την εκλογή της χάριτος», ο οποίος βέβαια «θα θρέψει μια δαμάλα και δύο πρόβατα, και επειδή θα παράγουν πάρα πολύ γάλα, θα φάει βούτυρο και μέλι». Τέτοιος ακριβώς αποδείχθηκε σε εμάς, σύμφωνα με τη δεύτερη ερμηνεία, ολόκληρος ο αποστολικός χορός των μαθητών του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού. Και όπως προφητεύεται ότι «αυτός που θα απομείνει» θα είναι τέτοιος, έτσι, ενώ ολόκληρη η χώρα του ιουδαϊκού έθνους και ο αμπελώνας τους θα έχουν μεταβληθεί σε χέρσα γη και αγκάθια και για τον λόγο αυτό θα έχουν παραδοθεί στους εχθρούς, αντίθετα από την άλλη πλευρά προφητεύεται ότι «κάθε βουνό που οργώνεται, θα οργωθεί». Θεωρώ δε ότι με αυτόν τον τρόπο υπονοείται η Εκκλησία του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, για την οποία και ο Ίδιος λέει: «δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό» (διότι θεωρώ ότι μέσω αυτών των λόγων ονομάζεται βουνό το εξυψωμένο, μετέωρο και υψιπετές πολίτευμα της Εκκλησίας). Αυτό λοιπόν, λέει, «το βουνό που οργώνεται, θα οργωθεί», έτσι ώστε «να μην έρθει εκεί φόβος», αλλά και θα μεταβληθεί σε τέτοιο βαθμό από την προηγούμενη ερημιά, τη χέρσα γη και τα αγκάθια, ώστε να καταστεί κατάλληλο «για βοσκή προβάτων και για πάτημα βοδιών».

Νύχτα επικρατούσε γύρω από εμένα τον ταλαίπωρο και το αγνοούσα· διότι θεωρούσα ότι η τρυφή αποτελούσε φωτισμό. Αλλά εκείνοι μεν είναι τέτοιοι και σε αυτήν την κατάσταση βρίσκονται· εμείς όμως ας ανάψουμε για τους εαυτούς μας το φως της γνώσης· και αυτό θα επιτευχθεί με το να σπείρουμε δικαιοσύνη και να τρυγήσουμε καρπό ζωής (διότι η πράξη είναι πρόξενος της θεωρίας), ώστε, μαζί με τα άλλα, να μάθουμε και τούτο: ποιο είναι το αληθινό φως και ποιο το ψεύτικο, και να μην ξεγελαστούμε πέφτοντας στο χειρότερο, εκλαμβάνοντάς το ως καλό. Ας γίνουμε φως, όπως ακριβώς άκουσαν οι μαθητές από το μεγάλο Φως που έλεγε: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Ας γίνουμε φωστήρες μέσα στον κόσμο, διακρατώντας τον λόγο της ζωής, δηλαδή αποτελώντας ζωτική δύναμη για τους άλλους. Ας κρατηθούμε από τη θεότητα, ας κρατηθούμε από το πρώτο και ακραιφνέστατο Φως.

Έκτον, ας τεθεί το ότι ο Υιός δεν μπορεί να κάνει τίποτα αφ' εαυτού Του, εάν δεν βλέπει τον Πατέρα να το κάνει. Αυτό, πάλι, έχει ως εξής: το «μπορώ» ή το «δεν μπορώ» δεν λέγεται με έναν μόνο τρόπο, αλλά είναι πολυσήμαντο. Διότι άλλοτε λέγεται λόγω έλλειψης δύναμης, και μάλιστα σε σχέση με συγκεκριμένο χρόνο και σκοπό, όπως το ότι το παιδάκι δεν μπορεί να αθληθεί, ή το κουταβάκι να δει, ή να αγωνιστεί εναντίον του τάδε. Επειδή ίσως κάποτε και θα αθληθεί, και θα δει, και θα αγωνιστεί εναντίον του, έστω κι αν παραμένει αδύναμο απέναντι σε κάποιον άλλον. Άλλοτε πάλι λέγεται με την έννοια του «ως επί το πλείστον», όπως το: «Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό». Διότι ίσως και να μπορούσε να κρυφτεί κάποια, εάν έμπαινε μπροστά της κάτι μεγαλύτερο. Άλλοτε λέγεται με την έννοια του «δεν είναι εύλογο»: «Δεν μπορούν οι φίλοι του νυμφίου να νηστεύουν, εφόσον ο νυμφίος βρίσκεται μαζί τους»· είτε πρόκειται για αυτόν που βλέπεται σωματικά (διότι ο καιρός της παρουσίας του δεν είναι καιρός κακοπάθειας, αλλά χαράς), είτε πρόκειται για Εκείνον που νοείται ως Λόγος. Διότι για ποιον λόγο πρέπει να νηστεύουν σωματικά όσοι καθαίρονται από τον Λόγο; Άλλοτε, τέλος, λέγεται με την έννοια του «μη επιθυμητού», όπως το ότι δεν μπορούσε να επιτελέσει εκεί σημεία, εξαιτίας της απιστίας εκείνων που τα δέχονταν. Επειδή, για να γίνουν οι θεραπείες, υπήρχε ανάγκη να συνυπάρχουν και τα δύο, δηλαδή και η πίστη των θεραπευομένων και η δύναμη του θεραπευτή, αυτό δεν ήταν δυνατόν να συμβεί, εάν έλειπε το ένα από τα δύο. Δεν γνωρίζω, ωστόσο, εάν δεν πρέπει και αυτό να προστεθεί στην κατηγορία του «εύλογου»· διότι δεν είναι εύλογη η θεραπεία για εκείνους που επρόκειτο να βλαφθούν εξαιτίας της απιστίας τους.

Έτσι, λοιπόν, κατανοήσαμε τον τράχηλο που είναι ριζωμένος πάνω στους ώμους. Ως ώμους δε, πάνω στους οποίους αυτός αναπτύσσεται, εννοούμε τις πρακτικές και δραστήριες μέριμνες, μέσω των οποίων οι βραχίονές μας κατεργάζονται τη σωτηρία τους. Την δε προς το μείζον επαύξηση της ψυχής που υψώνεται κατά Θεόν, την αντιλαμβάνεται βεβαίως εκείνος που παρακολουθεί επισταμένως τα λεγόμενα· διότι προηγουμένως, βέβαια, ήταν αγαπητό για τη νύμφη να παρομοιαστεί με την ίππο που κατατρόπωσε τον Αιγύπτιο τύραννο, και η ευπρέπεια του τραχήλου της να μοιάζει με περιδέραια. Τώρα, όμως, πόσο μεγάλη τελειότητα ως προς το αγαθό τής μαρτυρεί, εφόσον δεν παρομοιάζει την ομορφιά του τραχήλου της με κάποια περιδέραια, αλλά λέγεται ότι είναι πύργος εξαιτίας του μεγέθους, τον οποίο καθιστά περίβλεπτο και ορατό ακόμη και σε όσους βρίσκονται μακριά όχι μόνο η μεγαλοπρέπεια της κατασκευής που τον υψώνει στο μέγιστο δυνατό, αλλά και η θέση του τόπου που εκ φύσεως υπερέχει των γειτονικών; Όταν, λοιπόν, ο πύργος είναι έργο βασιλιά και τυγχάνει να είναι θεμελιωμένος πάνω στην υψηλή πολιτεία, τότε αποδεικνύεται αληθινό αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο, ότι «δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που βρίσκεται πάνω σε όρος». Εννόησέ μου δε τον πύργο στη θέση της πόλης.

Διότι όλα αυτά, μέσω των οποίων έγινε η περιγραφή της ωραιότητας, δεν είναι ενδεικτικά των αοράτων και ακαταλήπτων της θεότητας, αλλά εκείνων που φανερώθηκαν κατά τη θεία οικονομία, όταν εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους ενδυόμενος την ανθρώπινη φύση, μέσω των οποίων, σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο, και τα αόρατά Του καθορώνται κατανοούμενα από τα δημιουργήματα, καθώς φανερώνονται μέσω της συγκροτήσεως του εκκλησιαστικού κόσμου. Διότι η συγκρότηση της Εκκλησίας αποτελεί δημιουργία κόσμου, στην οποία, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, και καινός ουρανός κτίζεται (το οποίο είναι το στερέωμα της πίστεως στον Χριστό, καθώς λέει ο Παύλος) και καινή γη κατασκευάζεται, η οποία πίνει τη βροχή που έρχεται επάνω της, και πλάθεται ένας άλλος άνθρωπος, ο οποίος ανακαινίζεται μέσω της άνωθεν γεννήσεως κατ' εικόνα Εκείνου που τον έκτισε, και δημιουργείται μια διαφορετική φύση φωστήρων, για τους οποίους λέει ότι «Εσείς είστε το φως του κόσμου», και «Ανάμεσα στους οποίους φαίνεσθε ως φωστήρες στον κόσμο», και αστέρες πολλοί, οι οποίοι ανατέλλουν στο στερέωμα της πίστεως.

Στην εποχή δε της νέας χάριτος, ο Σωτήρας, μιλώντας για τον εαυτό Του, «Εγώ είμαι το φως αυτού του κόσμου», δεν απαξίωσε, όντας η πηγή της αγαθότητας που προήλθε από τον αγαθό Πατέρα, να μεταδώσει τη δική Του προσηγορία σε αυτούς που Τον υπηρετούν· αλλά λέει προς τους μαθητές Του: «Εσείς είστε το φως του κόσμου» και «Ας λάμψουν τα έργα σας μπροστά στους ανθρώπους». Και το ακόμη σπουδαιότερο που έχουμε να παραθέσουμε σε υπενθύμιση των προλεχθέντων, τούτο, με τη χάρη του Θεού, θα εκθέσουμε πάλι: τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, ο οποίος ονομάστηκε λύχνος, και προαναγγέλθηκε στους Ψαλμούς, και έλαβε τη μαρτυρία από τον ίδιο τον Κύριο.

Όταν λοιπόν βλέπει την άνω σκηνή, αυτά βλέπει ο προφήτης μέσα από εκείνα. Εάν όμως κάποιος θεωρήσει την κάτω σκηνή, επειδή σε πολλά σημεία η Εκκλησία ονομάζεται Χριστός από τον Παύλο, θα ήταν ορθό να θεωρήσει ότι οι ονομασίες αυτές αφορούν τους υπηρέτες του θείου μυστηρίου, τους οποίους ο λόγος ονομάζει και στύλους της Εκκλησίας, δηλαδή τους αποστόλους, τους διδασκάλους και τους προφήτες. Διότι δεν είναι μόνο ο Πέτρος, ο Ιωάννης και ο Ιάκωβος στύλοι της Εκκλησίας, ούτε μόνο ο Ιωάννης ο Βαπτιστής ήταν ο καιόμενος λύχνος, αλλά όλοι όσοι στηρίζουν δι' εαυτών την Εκκλησία και όσοι γίνονται φωστήρες διά των ιδίων τους έργων, ονομάζονται και στύλοι και λύχνοι. Εσείς είστε το φως του κόσμου, λέει προς τους Αποστόλους ο Κύριος. Και πάλι, ο θείος Απόστολος παραγγέλλει σε άλλους να είναι στύλοι, λέγοντας: να γίνεστε εδραίοι και αμετακίνητοι. Και τον Τιμόθεο οικοδόμησε ως καλό στύλο, καθιστώντας τον, όπως λέει με την ίδια του τη φωνή, στύλο και εδραίωμα της αλήθειας.

Διότι, αφού εκείνος απέδειξε ότι η απόσταση μεταξύ του γεννητού και του αγεννήτου δεν συνίσταται σε κάποιου είδους μείωση ή αύξηση, αλλά ότι υπάρχει διαμετρική αντίθεση στις σημασίες τους, και αφού συμπέρανε μέσα από τη λογική ακολουθία των όσων ετέθησαν ότι, αναλόγως προς την «αγεννησία» και τη «γέννηση» με τις οποίες το πατρικό φως διαφέρει από το φως του Υιού, είναι απόλυτη ανάγκη να μη νοηθεί απλώς μία ελάττωση φωτός ως προς τον Υιό, αλλά παντελής αποξένωση (διότι, όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν να πει κανείς ότι η γέννηση είναι μία μειωμένη αγεννησία, αλλά οι σημασίες της αγεννησίας και της γέννησης διαφέρουν ριζικά και αντιθετικά μεταξύ τους, έτσι, αν το πατρικό φως διατηρούσε την ίδια διαφορά προς το φως που νοείται στον Υιό, τότε, κατά λογική ακολουθία, ο Υιός δεν θα θεωρούνταν πλέον φως, ευρισκόμενος εξίσου έξω και από την ίδια την αγεννησία και από το φως που της αντιστοιχεί· εκείνος δε που είναι κάτι άλλο πέρα από το φως, προφανώς θα σχετίζεται αναλόγως με το αντίθετό του)· εφόσον, λοιπόν, φανερώθηκε αυτό το άτοπο μέσα από τα όσα εκτέθηκαν, ο Ευνόμιος επιχειρεί να το ανατρέψει με τις έντεχνες μεθόδους των αποδείξεών του, λέγοντας τα εξής: «Γνωρίζουμε, βεβαίως γνωρίζουμε το αληθινό φως, γνωρίζουμε εκείνον που έκτισε το φως μετά τον ουρανό και τη γη, ακούσαμε την ίδια τη ζωή και την αλήθεια, τον Χριστό, να λέει στους μαθητές του: "Εσείς είστε το φως του κόσμου"· διδαχθήκαμε από τον μακάριο Παύλο, ο οποίος ονομάζει τον επί πάντων Θεό απρόσιτο φως, διακρίνοντάς τον με αυτήν την προσθήκη και διδάσκοντας την υπεροχή του φωτός Του· έπειτα, αφού διδαχθήκαμε μια τόσο μεγάλη διαφορά ως προς το φως, δεν θα ανεχθούμε, ούτε καν ως απλό άκουσμα, ότι η έννοια του φωτός είναι η ίδια».

Δεν θέλεις ως μοναχός, λέει, να αφοσιωθείς σε μένα χωρίς μέριμνες, για να σε καταστήσω ναό της θείας δόξας και τόπο τρυφής, για να σε αναδείξω αλάτι της γης και φως του κόσμου, λαμπρότερο και από τους φωστήρες, κατέχοντας τον λόγο της ζωής; Δεν το θέλεις έτσι; Ακόμη και αν ασπάζεσαι τη σωφροσύνη έχοντας σύζυγο, σε ασπάζομαι και σε αποδέχομαι σχεδόν εξίσου. Διότι και ο Παύλος, ο κήρυκας της χάριτος, «οδηγεί ως νύμφη ολόκληρη την Εκκλησία και την παριστάνει στον Χριστό ως αγνή παρθένο». Αλλά δυσφορείς με τη φτώχεια, τη λιτότητα της διατροφής, τη σκληρότητα της νηστείας, την τραχύτητα της υπόλοιπης κακοπάθειας, την εν γένει στενότητα του βίου και την αλλαγμένη αγωγή, και δεν ανέχεσαι να ζεις χωρίς πόλη, χωρίς εστία και χωρίς κτήματα; Κατοίκησε στην πόλη σου, θεωρώντας δική σου όποια θέλεις. Έχε μια στέγη που να επαρκεί για τις αλλαγές των εποχών. Έχοντας τροφές και σκεπάσματα, να αρκείσαι σε αυτά.

Εφόσον, λοιπόν, παρακινηθήκατε πρόσφατα από την αγάπη που κατοικεί μέσα σας, δηλαδή από τον ίδιο τον Θεό, να δώσετε μαρτυρία υπέρ του αδελφού Γρηγορίου και να διαβεβαιώσετε εγγράφως ότι γνωρίζετε με ακρίβεια, μεταξύ άλλων, και την ευσέβεια του ανδρός, και ότι είστε έτοιμοι να θυσιάσετε και τα κεφάλια σας για χάρη της αλήθειας που έχετε γνωρίσει και μαρτυρήσει, επειδή τώρα λάβατε αντίγραφα που μαρτυρούν εναντίον εκείνου που δέχτηκε αυτήν τη συνηγορία από εσάς και που δείχνουν σαφώς ότι ο λόγος σας είναι σαν ψέμα και η γνώση σας απάτη, και μάλιστα σε θέματα ευσέβειας, να θεωρήσετε τώρα ότι σας έχει δοθεί από τον Θεό η κρίση, παρόμοια με εκείνον τον Δανιήλ, αφού οφείλετε όσο το δυνατόν περισσότερο να τον μιμηθείτε. Και να θεωρήσετε ότι έχετε γίνει πλέον κύριοι, όπως εκείνος, όχι μόνο για να πείτε: «Είμαστε όλοι καθαροί από την καταδίκη του αδελφού Γρηγορίου», αλλά και για τον μέχρι τέλους έλεγχο εκείνων που αθετούν, και για την ανάλογη και πρέπουσα στην υπόθεση απόφαση, σύμφωνα με αυτόν τον έλεγχο. Να θεωρήσετε ότι Εκείνος που σας παρακίνησε αρχικά να χαράξετε γράμματα αγάπης, ο Ίδιος σας παρακινεί και τώρα να συνάψετε με την κατά Θεόν αγάπη την παρρησία της κατά Θεόν αλήθειας, και, όσον αφορά το μέρος που σας αναλογεί, να στήσετε περιφανές τρόπαιο κατά του ψεύδους και να δείξετε την ακρίβεια της ευσέβειας, η οποία είναι χτισμένη πάνω στο δικό μας βουνό και δεν μπορεί να κρυφτεί, σύμφωνα με τη φωνή του Ευαγγελίου.

Σε αυτόν, λοιπόν, ο φιλόσοφος αυτός εξαπέλυσε τη φαντασιώδη του ευστροφία, σαν μια φωτιά, χρησιμοποιώντας αυτό που τον εμπόδιζε σαν καύσιμη ύλη. Δεν σέβεται τη μακάρια εκείνη ομολογία και την εξορία που υπέστη εξαιτίας της, δεν σέβεται εκείνους που τον συναναστράφηκαν κατά την εξορία και διδάχθηκαν από αυτόν τα θεία, οι οποίοι αναδείχθηκαν «άλας της γης» και «φως του κόσμου» και λαμπρότεροι από φωστήρες στην Εκκλησία, κατέχοντας λόγο ζωής —ακούς βέβαια για τον Θεόληπτο, εκείνον που έλαμψε πάνω στην πόλη της Φιλαδέλφειας σαν πάνω σε λυχνία, τον Σελιώτη τον πνευματικό καθοδηγητή των μοναχών, τον Ηλία που ασπάστηκε σχεδόν δια βίου την έρημο κατά το πρότυπο του προφήτη Ηλία, και τους άλλους μέσω των οποίων ο Θεός, επαναφέροντας την οικεία Του Εκκλησία, την εκόσμησε και τη συγκρότησε—, ούτε, λοιπόν, εξαιτίας αυτών και εκείνων που εκπαιδεύτηκαν από αυτούς και που ακολουθούν ακόμα και τώρα την ίδια πνευματική αγωγή, πείστηκε να εγκαταλείψει τις κακές υποψίες, ή μάλλον τους λόγους του, εναντίον αυτού του ανδρός, ή, αν μη τι άλλο, τουλάχιστον να πάψει να ατιμάζει με μακροσκελή συγγράμματα εκείνον που οπωσδήποτε δεν θα μπορούσε να εγκωμιάσει επάξια. Απεναντίας, ακριβώς επειδή το σύγγραμμα συντάχθηκε από εκείνον με τρόπο απλοϊκό και ανεπιτήδευτο, αυτό τον παρακίνησε σε αντίλογο, από όπου μπόρεσε και να βρει αφορμές.

Ο θρόνος του είναι φλόγα φωτιάς, και οι τροχοί του φωτιά που φλέγεται. Ποταμός φωτιάς εκπορευόταν και κυλούσε μπροστά του. Οι αστραπές του φώτισαν την οικουμένη. Ως αστραπές του θα κατανοήσουμε τις λάμψεις του, οι οποίες δεν περιμένουν τον μέλλοντα αιώνα, αλλά από τώρα κιόλας φωτίζουν την οικουμένη. Βλέπεις λοιπόν τη διαφορά της φωτιάς. Διότι εκείνη που είναι δική του, φωτίζει· ενώ εκείνη που δεν είναι δική του, αλλά κινείται αντίθετα από αυτόν, καίει· διότι για αυτόν τον σκοπό έχει ταχθεί. Επομένως, ονομάζει αστραπές του τους αποστόλους, επειδή, έχοντας συμμετάσχει στο αληθινό φως, δικαίως ονομάζονται και οι ίδιοι φως· γι' αυτό και ο Κύριος τους έλεγε: Εσείς είστε το φως του κόσμου. —Είδε, και σείστηκε η γη.

Η καρδιά μου ταράχθηκε, με εγκατέλειψε η ισχύς μου, και το φως των οφθαλμών μου, και αυτό δεν είναι μαζί μου. Πώς λοιπόν ταράχθηκε η καρδιά του; Έχει ειπωθεί, επειδή δεν σώζονταν οι Ιουδαίοι. Ως ισχύ δε ονομάζει τον Πέτρο εξαιτίας της ομολογίας της πίστεως· «διότι εσύ είσαι Πέτρος», λέει, «και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και πύλες του άδη δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Αυτός τον εγκατέλειψε, αφού τον αρνήθηκε. Φως δε (είναι) όλοι οι απόστολοι, προς τους οποίους έλεγε: «εσείς είστε το φως του κόσμου». Αυτοί ήταν το φως των οφθαλμών των δύο διαθηκών, του νόμου και του ευαγγελίου· διότι αυτοί μας φωτίζουν την παλαιά και τη νέα στο φως του Ιησού, οι οποίοι κατά τον καιρό του σταυρού δεν ήταν μαζί με τον Χριστό· διότι, έχοντας φοβηθεί τους Ιουδαίους, έφυγαν.

Εφόσον, λοιπόν, υπάρχουν τρία στοιχεία, το μεν υλικό, το οποίο ονομάζουν και αριστερό, λένε ότι κατ' ανάγκην καταστρέφεται, καθώς δεν δύναται να δεχθεί καμία πνοή αφθαρσίας. Το δε ψυχικό, το οποίο προσαγορεύουν και δεξιό, επειδή βρίσκεται στο μέσο του πνευματικού και του υλικού, μεταβαίνει εκεί προς τα όπου θα δείξει την κλίση του. Το δε πνευματικό έχει αποσταλεί, ώστε να μορφοποιηθεί εδώ συζευγμένο με το ψυχικό, συμπαιδευόμενο με αυτό κατά την αναστροφή του. Και αυτό λένε ότι είναι το αλάτι και το φως του κόσμου, διότι υπήρχε ανάγκη από τα ψυχικά και τα αισθητά παιδεύματα.

Ο ίδιος ο Κύριος σας εγκωμιάζει, λέγοντας: Εσείς είστε το φως του κόσμου· εσείς που είστε ευπορότεροι από τους βασιλείς, δυνατότεροι από τους πλουσίους, ισχυρότεροι από τους στρατιώτες, σοφότεροι από τους σοφούς και τους φιλοσόφους, ευγλωττότεροι από τους ρήτορες, αυτοί που δεν έχουν τίποτα, και όμως κατέχουν τα πάντα. Εσείς είστε η υπομονή των μαρτύρων, το ορθόδοξο φρόνημα των πατριαρχών, η άσκηση των μοναχών, οι στεφανίτες των παρθένων, οι ειρηνοποιοί των εγγάμων, οι χαλινοί των άρπαγων πλουσίων, οι σωφρονιστές των ακόλαστων, η σκέπη των βασιλέων, τα τείχη των Χριστιανών, οι αντίπαλοι των βαρβάρων, εσείς που βάλατε φίμωτρο στους αιρετικούς, που νεκρώνετε τα άλογα πάθη των σωμάτων, που εκδιώξατε τις λεγεώνες των δαιμόνων, που γκρεμίσατε τους βωμούς των Ελλήνων, που κληρονομήσατε τα άνω και τα κάτω· έχοντας από τη μία λάβει τα κλειδιά των άνω, και για τα κάτω έχοντας την εξουσία να λύνετε και να δένετε τις αμαρτίες.

Εδώ όμως, προφήτες, απόστολοι και πατριάρχες, οι οποίοι είναι ανώτεροι από όλους τους βασιλιάδες, πραγματεύονται το τι θέλει ο Θεός και πώς λατρεύεται, και με ποιον τρόπο θα μπορέσουμε να διασχίσουμε τη δυσχερή θάλασσα του βίου. Εμείς, αντιθέτως, θεωρούμε τα λόγια τους ανοησίες, και προσκολλώμενοι μάλλον σε ανώφελα λόγια, νομίζουμε ότι βρίσκουμε ανάπαυση. Άραγε ευαρεστείται με αυτά ο Κύριος, ο οποίος είπε προς τους αγίους που μας ομιλούν: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»; Και τι να πω περί λειτουργών και δούλων;

βʹ. Πώς νομίζετε ότι οδυνώμαι, όταν θυμάμαι ότι στις γιορτές τα πλήθη των συνάξεων μιμούνται απέραντα πελάγη, ενώ τώρα ούτε το ελάχιστο μέρος εκείνου του πλήθους δεν συγκεντρώνεται εδώ; Πού βρίσκονται τώρα εκείνοι που μας προκαλούν συνωστισμό στις γιορτές; Εκείνους αναζητώ και για εκείνους οδύρομαι, αναλογιζόμενος πόσο μεγάλο πλήθος χάνεται από εκείνους που θα μπορούσαν να σωθούν, πόσο μεγάλη απώλεια αδελφών υφίσταμαι, πώς η σωτηρία περιορίζεται σε λίγους και το μεγαλύτερο μέρος του σώματος της Εκκλησίας μοιάζει με σώμα νεκρό και ακίνητο. Και τι μας αφορά αυτό, θα πει κάποιος; Σας αφορά μάλιστα πάρα πολύ, εσάς που δεν τους θεραπεύετε, που δεν τους νουθετείτε και δεν τους συμβουλεύετε, εσάς που δεν τους ασκείτε πίεση και δεν τους ελκύετε έστω και με κάποια βία, ώστε να τους απομακρύνετε από τη μεγάλη τους ραθυμία. Διότι το γεγονός ότι δεν πρέπει κανείς να είναι χρήσιμος μόνο στον εαυτό του, αλλά και στους πολλούς, το φανέρωσε ο Χριστός όταν μας ονόμασε αλάτι, ζύμη και φως· διότι αυτά είναι χρήσιμα και ωφέλιμα στους άλλους.

Εάν όμως παραμένετε να τους ελέγχετε και έπειτα σας κακολογούν, να χαίρεστε. Διότι αυτό είναι το έργο του αλατιού, το να τσούζει και να πονά τους νωθρούς. Επομένως, η κακολογία ακολουθεί αναγκαστικά, χωρίς να σας βλάπτει σε τίποτα, αλλά μάλλον μαρτυρεί τη σταθερότητά σας. Αν όμως, επειδή τη φοβηθείτε, προδώσετε την αυστηρότητα που σας αρμόζει, θα πάθετε πολύ χειρότερα, καθώς και θα κακολογείστε και θα καταφρονείστε από όλους. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το να καταπατείται κανείς. Έπειτα προχωρά σε ένα άλλο, υψηλότερο παράδειγμα: Εσείς είστε το φως του κόσμου. Πάλι λέει του κόσμου· όχι ενός έθνους, ούτε είκοσι πόλεων, αλλά ολόκληρης της οικουμένης. Και μάλιστα φως νοητό, πολύ ανώτερο από τούτη την υλική αχτίδα, όπως ακριβώς και το αλάτι είναι πνευματικό. Και πρώτα αναφέρει το αλάτι και ύστερα το φως, για να μάθεις πόσο μεγάλο είναι το κέρδος από τα αυστηρά λόγια και ποια η ωφέλεια της σεμνής διδασκαλίας. Διότι πράγματι συσφίγγει την ψυχή, δεν την αφήνει να χαλαρώσει, και την κάνει να βλέπει καθαρά, οδηγώντας την προς την αρετή. Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό· ούτε ανάβουν λυχνάρι και το τοποθετούν κάτω από το μόδιο. Πάλι μέσω αυτών των παραδειγμάτων τους οδηγεί σε ακρίβεια βίου, διδάσκοντάς τους να ζουν με αγωνιστικότητα, εφόσον βρίσκονται εκτεθειμένοι στα μάτια όλων και αγωνίζονται στο μέσο του θεάτρου της οικουμένης.

Διότι, λέγει, μην κοιτάτε αυτό, ότι τώρα καθόμαστε εδώ και βρισκόμαστε σε μια μικρή γωνιά· διότι θα γίνετε τόσο ολοφάνεροι σε όλους, σαν την πόλη που είναι χτισμένη στην κορυφή του βουνού, σαν τον λύχνο μέσα στο σπίτι που φέγγει πάνω στον λυχνοστάτη.

Διότι δεν τους έκανε παντού γνωστούς μόνο η φήμη που κυκλοφορούσε, αλλά και η ίδια η απόδειξη μέσω των έργων τους. Επειδή, σαν να απέκτησαν φτερά, διέτρεξαν ολόκληρη τη γη πιο γρήγορα και από την ακτίνα του φωτός, σπέρνοντας το φως της ευσέβειας. Και εδώ μου φαίνεται ότι τους προετοιμάζει για να έχουν παρρησία. Διότι το να πει: «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που κείτεται πάνω σε όρος», φανερώνει τη δική Του δύναμη. Διότι, όπως ακριβώς είναι ακατόρθωτο να κρυφτεί εκείνη, έτσι είναι αδύνατο το κήρυγμα να αποσιωπηθεί και να μείνει άγνωστο. Επειδή δηλαδή ανέφερε διωγμούς, κακολογίες, επιβουλές και πολέμους, για να μη νομίσουν ότι αυτά θα μπορέσουν να τους αποστομώσουν, τους ενθαρρύνει λέγοντας ότι το κήρυγμα όχι μόνο δεν θα περάσει απαρατήρητο, αλλά και θα καταλάμψει ολόκληρη την οικουμένη. Γι' αυτό ακριβώς, λοιπόν, θα καταστούν λαμπροί και περίβλεπτοι. Με αυτόν τον τρόπο, συνεπώς, αποδεικνύει τη δική Του δύναμη· με τα επόμενα όμως απαιτεί από αυτούς την παρρησία, λέγοντας τα εξής: «Ούτε ανάβουν λύχνο και τον βάζουν κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στη λυχνία, και λάμπει σε όλους όσους βρίσκονται μέσα στο σπίτι».

«Εάν είπε ψέματα αυτός που ήλθε προηγουμένως, προκαλώ εναντίον μου τη γλώσσα του γέροντα». Και καθώς τα σκεπτόταν αυτά η Παρθένος, η κοιλιά της φούσκωνε και μεγάλωνε, και το βρέφος σκιρτούσε μέσα της. Η Μαρία σκεπτόταν γύρω από αυτό, και ρίχνοντας αμέτρητα καλύμματα πάνω στην κοιλιά της, επιθυμούσε να περάσει απαρατήρητη από τον Ιωσήφ· αλλά δεν ήταν δυνατόν να κρύψει πόλη που βρίσκεται κτισμένη πάνω σε όρος. Τον Ιωσήφ τον κέντρισε η θέα της κοιλιάς της, και με λοξή ματιά περιεργαζόταν την κοιλιά της Παρθένου. Και ήθελε να την επιπλήξει, αλλά αναγκαζόταν να σιωπά· ήθελε να την επιπλήξει, νομίζοντας πως είχε πουλήσει τα κειμήλια της παρθενίας της· όμως ο πρότερος βίος της τον εμπόδιζε. Επομένως, βασάνιζε την ίδια του την ψυχή με θλίψεις, λέγοντας: «Αλίμονό μου, τι να κάνω εγώ; Η όψη της είναι παρθένου, η διαγωγή της παρθένου, τα μάτια της παρθένου, το γέλιο της παρθένου· αλλά η κοιλιά της δεν είναι παρθένου, παρά μητέρας· τα λόγια της είναι παρθένου· αλίμονο, αλίμονο· δεν αντέχω πλέον να βλέπω. Να καταστήσω λοιπόν δημόσιο το ζήτημα, να ελέγξω τη Μαρία; Διότι η ντροπή είναι κοινή».

Έτσι και τον θεσπέσιο Ιωάννη ονόμασε λύχνο ο Δεσπότης Χριστός, ο οποίος φανερώθηκε στους Ιουδαίους ενώ ήταν ακόμη νύχτα. Επειδή όμως ανέτειλε το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο, ονόμασε και τους ιερούς αποστόλους φως, εφόσον είχαν μετάσχει σε εκείνο το φως που φώτισε όλους τους ανθρώπους. Και επειδή, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, ολόκληρος ο κόσμος βρίσκεται στην εξουσία του πονηρού, και βρίσκεται μέσα σε σύγχυση και σε αμαρτίες, τα οποία είναι σκοτάδι (διότι και ο ίδιος ο Δαβίδ είπε, όπως είναι γραμμένο στα βιβλία των Βασιλειών: «Νύχτα περιέβαλλε εμένα τον ταλαίπωρο, και βρισκόμουν σε άγνοια»), έχουμε ανάγκη από λύχνο. Μας δίνεται ο νόμος για βοήθεια, και γίνεται φως στις πορείες μας· διότι είναι γραμμένο: «Επειδή φως είναι τα προστάγματά σου πάνω στη γη». Ο λόγος αυτός έχει όμως και άλλο νόημα. Λύχνος είναι η Παλαιά Διαθήκη που δόθηκε άλλοτε στους Ισραηλίτες· διότι φώτιζε μόνο ένα έθνος. Όταν όμως ήλθε ο Ήλιος της δικαιοσύνης, ο Χριστός ο Θεός μας, το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο, αυτός φώτισε τα πέρατα της οικουμένης, και είπε στους μαθητές του: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»· από αυτό το φως λάβαμε όλοι εμείς. Ορκίστηκα και αποφάσισα σταθερά να φυλάξω τις κρίσεις της δικαιοσύνης σου.

Και αυτός μεν στέκεται διαφυλάσσοντας το δικό του όριο και τον κανόνα. Το ύψος όμως της ψυχής εκείνων ξεπέρασε όλους τους ουρανούς, και η ομορφιά της μάλιστα ήταν τέτοια, ώστε και ο ίδιος ο Θεός να τη διακηρύσσει. Διότι τα μεν άστρα τα θαύμασαν οι άγγελοι όταν δημιουργήθηκαν· την ομορφιά όμως της ψυχής των Αποστόλων την επαίνεσε ο ίδιος, λέγοντας: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Και αυτόν μεν τον ουρανό πολλές φορές τον κάλυψε σύννεφο· την ψυχή όμως αυτών κανένας πειρασμός δεν την κάλυψε, αλλά και τότε μάλιστα έλαμπε περισσότερο. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Ευαρεστούμαι στις ασθένειες, στους διωγμούς, στις θλίψεις»· και στους Φιλιππησίους πάλι: «Επειδή σας έχω στην καρδιά μου κατά τα δεσμά μου»· και αλλού: «Για να ακούσετε εσείς», λέει, «εγώ έχω δεθεί»· προβάλλοντας παντού τα δεσμά. Αυτά σφοδρά τα αγαπώ, διότι ανορθώνουν την καρδιά μου και με οδηγούν στην επιθυμία να φέρω στο μέσον τον Παύλο, αυτόν που κοπίασε περισσότερο από τους άλλους, για τον οποίο ο Χριστός λέει: «Αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής». Αυτός, λοιπόν, τον καιρό του κηρύγματος λυμαινόταν την Εκκλησία, μπαίνοντας στα σπίτια και σέρνοντας άνδρες και γυναίκες· ενώ όμως πλησίαζε στη Δαμασκό, ξαφνικά άστραψε γύρω του φως και τον τύφλωσε. Αλλά η τύφλωση εκείνου έγινε φωτισμός της οικουμένης.

«Αν μπορεί ο Αιθίοπας να αλλάξει το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να πράξετε το καλό, έχοντας μάθει να κάνετε το κακό.» «Την άμμο των θαλασσών, και τις σταγόνες της βροχής, και τις ημέρες του αιώνα, ποιος θα τις απαριθμήσει; Το ύψος του ουρανού, και το πλάτος της γης, και την άβυσσο, και τη σοφία, ποιος θα τα εξιχνιάσει;» «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι κτισμένη πάνω σε βουνό.» «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους. Διότι ή θα μισήσει τον έναν και θα αγαπήσει τον άλλον· ή θα προσκολληθεί στον έναν και θα καταφρονήσει τον άλλον. Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον Μαμμωνά. Ποιος από εσάς, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχη;» «Μήπως μαζεύουν από τα αγκάθια σταφύλια ή από τα τριβόλια σύκα; Έτσι δεν μπορεί το αγαθό δέντρο να παράγει κακούς καρπούς, ούτε το σάπιο δέντρο να παράγει καλούς καρπούς.» «Δεν είναι ο μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλό του, ούτε ο δούλος ανώτερος από τον Κύριό του.» «Δεν υπάρχει τίποτε συγκαλυμμένο, το οποίο δεν θα αποκαλυφθεί, και κρυφό, το οποίο δεν θα γίνει γνωστό και δεν θα έλθει στο φως.» «Γεννήματα οχιών, πώς μπορείτε να λέτε αγαθά, ενώ είστε πονηροί;» «Δεν υπάρχει προφήτης δίχως τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του και στο σπίτι του.» «Πόσο δύσκολα θα εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών! Και πάλι σας λέω: Είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας, παρά πλούσιος να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού.»

Να δίνεις σε όποιον σου ζητά, και να μην αποστραφείς εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα. Ακούσατε ότι ειπώθηκε: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου». Εγώ όμως σας λέω: Να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε αυτούς που σας καταριούνται, να ευεργετείτε αυτούς που σας μισούν, ώστε να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς, διότι ανατέλλει τον ήλιο του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους. «Εσείς είστε το φως του κόσμου. Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό, ούτε ανάβουν λύχνο και τον τοποθετούν κάτω από το μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» «Φροντίζοντας να πράττετε το καλό ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων.» «Ας πορευθούμε με ευπρέπεια όπως ταιριάζει στην ημέρα· όχι με γλέντια και μεθύσια, όχι με ακολασίες και ασέλγειες, όχι με φιλονικία και φθόνο· αλλά ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό, και μην φροντίζετε για την ικανοποίηση των επιθυμιών της σάρκας.» «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού. Να μην γίνεστε αιτία προσκόμματος ούτε στους Ιουδαίους, ούτε στους Έλληνες, ούτε στην Εκκλησία του Θεού.» «Προσέχετε, λοιπόν, με ακρίβεια πώς πορεύεστε, όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί· αξιοποιώντας τον χρόνο σας, επειδή οι ημέρες είναι πονηρές.»

Στις 28 του μηνός Νοεμβρίου. Στιχηρά στον άγιο Συμεών τον Μεταφραστή. Ήχος πλάγιος β'. Όλην αποθέμενοι. Αφού ανύψωσες όλη σου τη διάνοια από τα ορώμενα και την προσήλωσες σε αυτά που υπερβαίνουν τις αισθήσεις, όσιε, από τη νεότητά σου, δεν κάμφθηκες ως προς την προαίρεση από τα κοσμικά πράγματα και το μέγεθος της δόξας, ούτε υποχώρησες, θεωρώντας ότι το αξίωμα της αρετής υπερέχει από όλα. Γι' αυτό έγινες φως του κόσμου και πόλη λαμπρή κτισμένη πάνω σε ψηλή κορυφή, φωτίζοντας τα πέρατα του κόσμου με τις αστραπές του βίου σου.

Αφού παραθέσω το καθένα από τα κεφάλαια με ειρμό και τάξη, όπως ακριβώς γράφτηκαν από εσάς, θα δώσω αναλυτικά την απάντηση, όσο το δυνατόν πιο σύντομη και οριστική, στο μέτρο των δυνατοτήτων μου και εφόσον μου χορηγείται από τον Θεό η χάρη και η δύναμη για να κατανοώ και να μιλώ με ευσέβεια, ώστε να μη βαρύνουμε με το πλήθος των λόγων την ακοή αυτών που θα τα διαβάσουν. Και τούτο ισχύει ιδιαίτερα επειδή απευθύνω τον λόγο σε εσάς, που είστε όντως γνωστικοί και ακριβείς θεατές των θείων, που έχετε ξεπεράσει την ενόχληση των παθών, έχετε υπερβεί την όλη προσκόλληση στη φύση, έχετε αποκτήσει τον λόγο ως ηγεμόνα και δικαιότατο κριτή των καθηκόντων σας, και έχετε εγκαταστήσει τον νου, μέσω της ανώτερης και υπέρλογης απουσίας εννοιών (ανοησίας), στον πιο εσώτερο τόπο της θείας σιωπής (αφθεγξίας). Εκεί είναι δυνατόν να αντιλαμβάνεται κανείς μόνο με άγνωστο τρόπο τη θεία ευφροσύνη, η οποία έχει ως μοναδικό διδάσκαλο του μεγέθους της την εμπειρία όσων αξιώνονται να τη γευθούν. Γι' αυτόν τον λόγο χρειάζεστε μόνο μια μικρή νύξη σχετικά με τα ζητούμενα, η οποία να υποδεικνύει το ολόφωτο κάλλος των μυστικών θεαμάτων που εμπεριέχονται στα θεία λόγια και την πνευματική μεγαλοφροσύνη που απορρέει από αυτά – αν βέβαια μου επιτρέπεται να το πω αυτό σε εσάς, οι οποίοι, σύμφωνα με τον κυριακό λόγο, έχετε ήδη γίνει το αλάτι της γης και το φως του κόσμου, χάρη στον πλούτο της αρετής και την άφθονη χύση της γνώσης, και οι οποίοι καθαρίζετε στους άλλους τη σήψη των παθών με τους τρόπους των αρετών και καταυγάζετε με το φως της γνώσης την άγνοια, που αποτελεί τύφλωση της ψυχής.

Συνοδεύοντας λοιπόν αυτούς τους άνδρες αμπελουργούς ο θαυμάσιος Πολυχρόνιος, τους οποίους αργότερα είχε και συναθλητές μαρτυρώντας υπέρ του Χριστού, φτάνει στη βασιλίδα των πόλεων. Μαζί τους εργαζόταν στα αμπέλια πιο κοπιαστικά από τους άλλους. Διότι, αν και προσπαθούσε να αποκρύψει την ένθεη πολιτεία του, δεν έμεινε καθόλου απαρατήρητος. Σύμφωνα με τον κυριακό λόγο «δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε όρος», έτσι και η ένθεη πολιτεία του Πολυχρονίου δεν διέλαθε της προσοχής του κυρίου του αμπελώνα, αλλά κατανοώντας την αρετή του εκπλησσόταν, διότι μετά από τόσο κόπο και εργασία δεν καταδεχόταν να λάβει ούτε τροφή, παρά μόνο κάθε δύο ή και τρεις ημέρες μετείχε σε ελάχιστη τροφή, και διανυκτέρευε στο ύπαιθρο προσευχόμενος. Γι' αυτό, ο κύριος του αμπελώνα, τρέφοντας βαθύ σεβασμό για την αρετή του ανδρός, τον εφοδίασε με χρήματα και τα λοιπά εφόδια για τον δρόμο· και αφού τον κατευόδωσε με τιμές, κράτησε τη δίκελλά του ως ευλογία για τον οίκο του. Ως προς αυτό καθόλου δεν έπεσε έξω στον σκοπό του, αλλά η δίκελλα επιτελούσε πάρα πολλά θαύματα σε όσους τη χρησιμοποιούσαν με πίστη.

Το δε καλλίνικο και πανάγιο λείψανο του αγίου Δημητρίου κειτόταν παραμελημένο εξαιτίας του φόβου προς τον βασιλιά και τους διώκτες. Όμως, κάποιοι πιστοί άνδρες το πήραν κρυφά μέσα στη νύχτα και το έκρυψαν κάτω από χώματα, όσο καλύτερα μπορούσαν. Αλλά επειδή «δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό», η πηγή των θαυμάτων δεν επέτρεψε ούτε και σε αυτό το λείψανο να παραμείνει κρυμμένο, αλλά ο άγιος έγινε ξακουστός σε όλη τη Μακεδονία και τη Θεσσαλία, προφανώς μέσω των θαυμάτων του, με τα οποία και καταβλήθηκαν οι αλαζονείες της ειδωλολατρικής μανίας και λαμπρύνθηκαν τα δόγματα της αμώμητης πίστης των χριστιανών.

Και παλαιότερα μεν το γένος των Ναζηραίων, επειδή ήταν πάρα πολύ άγιο και εκλεκτό στον Θεό, έλαμπε περισσότερο από το γάλα, σύμφωνα με τον Ιερεμία που δικαίως μας θρηνεί, και ήταν πιο καθαρό από το χιόνι και η όψη του ήταν πολυτιμότερη από το ζαφείρι, δηλαδή η γνώση και η σοφία του, καθώς σεμνυνόταν για την άκρα του καθαρότητα. Καθαρίστηκαν, λέει, οι Ναζηραίοι της περισσότερο από το χιόνι, έλαμψαν περισσότερο από το γάλα, η όψη τους έγινε πιο στέρεη από πέτρα ζαφειριού. Και έτσι αποτελούσε το φως και το αλάτι της γης, σύμφωνα με τον ιερότατο λόγο, και ήταν δοξασμένο για τις αρετές του μέσα στην παγκόσμια και κοινή Εκκλησία των πιστών. Τώρα όμως, δεν ξέρω τι και πώς, κατακρίνοντας πρώτα τον εαυτό μου, να πω πως αυτό που παλαιότερα ήταν φημισμένο για τη σοφία και τη γνώση του, τώρα σκεπάζεται από το σκοτάδι της άγνοιας, και αντί για φως, σχεδόν σε όλους φαίνεται ως ζόφος. Και δεν είναι πλέον το αλάτι που αρτύζει πνευματικά τις άναλες και ασύνετες ψυχές, αλλά πικρία ψυχής που καταπικραίνει τις αισθήσεις εκείνων που τους συναναστρέφονται. Υπάρχουν δε, με την εξαίρεση ολίγων, οι οποίοι ίσως είναι παραγκωνισμένοι ή φθονούνται ή είναι γνωστοί μόνο στον Θεό που γνωρίζει τα πάντα, στον βαθμό που και Αυτός αναγνωρίστηκε από αυτούς, άνθρωποι που με αναίδεια, με φαυλότητα βίου και δυστροπία ψυχής, χορεύουν τολμηρά πάνω στα θεία και τα καταπατούν με τα πόδια τους, καθυβρίζοντας τα άγια οι μιαροί, όσο περνάει από το χέρι τους.

Αυτό, αφενός, μέσα από έργα και προσποιήσεις και φαυλότατα ήθη, και, αφετέρου, μέσα από λόγια και διεφθαρμένη συναναστροφή, διαφθείρει ψυχές και αγαθά και χρηστά ήθη. ΟΘ'. Εκείνος που τηρεί τις εντολές του Θεού, δεν γίνεται πέτρα σκανδάλου για τους ανθρώπους, επειδή ούτε και μέσα του υπάρχει σκάνδαλο. Διότι υπάρχει πολλή ειρήνη σε αυτούς που αγαπούν τον νόμο σου, και δεν υπάρχει σε αυτούς σκάνδαλο, αλλά φως και αλάτι και ζωή, σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίου: «Εσείς είστε το φως του κόσμου και το αλάτι της γης». Φως μεν, επειδή είναι ενάρετος στον βίο του, και λαμπρός στον λόγο, και σοφός στη διάνοια. Αλάτι δε, επειδή είναι πλούσιος στη θεία γνώση και δυνατός στη σοφία του Θεού. Ζωή δε, επειδή με τα ρήματα της διδασκαλίας του ζωογονεί όσους είναι νεκρωμένοι από τα πάθη και τους ανασταίνει από τον άδη της απελπισίας. Και με το φως των έργων της δικαιοσύνης του λάμπει μπροστά στους ανθρώπους και τους καταφωτίζει. Με τον ευχάριστο και συνάμα στυπτικό χαρακτήρα των λόγων του τους συσφίγγει από τη χαυνότητα και τους απαλλάσσει από τη σήψη των παθών. Με τη ζωή των ρημάτων του, δίνει ζωή στις νεκρωμένες από την αμαρτία ψυχές.

Επομένως, αφού ξεπέρασαν κάθε αίσθηση του κόσμου και, με φωτισμένη διάνοια, υψώθηκαν σε όσα υπερβαίνουν τις αισθήσεις, διασαφηνίζουν τον λόγο, και στο μέσο της Εκκλησίας του Θεού και μεγάλης σύναξης των πιστών αναβλύζουν αγαθά λόγια από καθαρή καρδιά· και γίνονται για τους ανθρώπους αλάτι και φως, όπως ακριβώς και ο Κύριος διακηρύσσει προς αυτούς: «Εσείς είστε το φως του κόσμου και το αλάτι της γης». η΄. Ησυχάστε, και γνωρίστε ότι εγώ είμαι ο Θεός.

Τι έκανε λοιπόν ο πονηρός; Ησύχασε εντελώς βλέποντας αυτά, ή ξέχασε την έμφυτη κακία του; Όχι βέβαια, σε καμία περίπτωση, αλλά ξεσηκώνεται και, χρησιμοποιώντας το παλαιό όπλο του φθόνου, εγείρει πλήθος πειρασμών εναντίον του Συμεών και κάθε είδους επιθέσεις θλίψεων. Αλλά ακούστε με προσοχή: Κάποιος Στέφανος έγινε πρόεδρος στη μητρόπολη της Νικομήδειας, ο Στέφανος της Αλεξίνης, άνδρας που ξεχώριζε από τους πολλούς στον λόγο και τη γνώση και είχε μεγάλη επιρροή όχι μόνο στον πατριάρχη και τον βασιλιά, αλλά ήταν ικανός και να δώσει λύσεις σε όποιον ρωτούσε για νέα ζητήματα, χάρη στην ευφράδεια του λόγου και την ευστροφία της γλώσσας του. Αυτός, αφού παραιτήθηκε από τον επισκοπικό θρόνο για άγνωστους λόγους που μόνο εκείνος και ο Θεός γνωρίζουν, βρισκόταν συνεχώς μαζί με τον πατριάρχη και έχαιρε μεγάλης φήμης σε όλους για τη γνώση του. Επειδή όμως και ο μακάριος Συμεών, έχοντας την αληθινή γνώση του Πνεύματος, ήταν σε όλους εκείνο τον καιρό πολύ αγαπητός, και όλοι υμνούσαν και θαύμαζαν τη γνώση του, και όχι μόνο τιμόταν από κάθε άνθρωπο ως σοφός κατά το πνεύμα, αλλά και ως άγιος, έφτασαν αυτά τα νέα —διότι δεν ήταν δυνατόν να κρυφτεί μια τέτοια πόλη χτισμένη πάνω στο όρος της σοφίας του Θεού— και στα αυτιά του προαναφερθέντος ανδρός.

«Αυτός είναι ο ξακουστός Γεώργιος, ο οποίος κάπου στα όρια των Θηβών της Ελλάδας, στο νότιο μέρος της πόλεως, ετοίμασε για σένα το κατάλυμα». Αυτά είπε εκείνος που του εμφανίστηκε και, αφού τον συνόδευσε για ένα αρκετό διάστημα, στη συνέχεια έγινε αόρατος. Εκείνος δε, έχοντας κατανοήσει ότι, όπως ακριβώς και ήταν, επρόκειτο για θεία πρόνοια και ότι η οπτασία δεν ήταν τίποτε άλλο, πείθεται στα λόγια αυτού που εμφανίστηκε και, ακολουθώντας σαν να είχε οδηγό, φτάνει στον καθορισμένο τόπο. Εκεί, αφού βρήκε ένα ευκτήριο του μεγαλομάρτυρα Γεωργίου, το οποίο απείχε από την πόλη των Θηβών περίπου είκοσι στάδια, εγκαθίσταται παραπλεύρως αυτού, όπου και διέτριψε αρκετό χρόνο, ιδρώνοντας σε πολλούς ασκητικούς αγώνες. Επειδή όμως δεν ήταν καθόλου δυνατόν να παραμείνει κρυμμένος, μολονότι το επιδίωκε αυτό με μεγάλο ζήλο —διότι ούτε πόλη, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, που βρίσκεται πάνω σε όρος μπορεί να κρυφτεί, αλλά το μεγάλο φως της αρετής του, που έλαμπε παντού λαμπρό, φανέρωνε τον λύχνο σε όσους έβλεπαν, έστω και παρά τη θέλησή του— προσείλκυσε με αυτόν τον τρόπο πολλούς προς τον έρωτα του καλού και τους θέρμανε με ένθεο ζήλο. Και τους παρακίνησε να αποταχθούν όλα τα παρόντα και να ενταχθούν στον μοναχικό βίο, και αφού τους προσέλαβε ως συνοίκους, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα μετέτρεψε το ευκτήριο σε μοναστήρι.

Έτσι, λοιπόν, θα αξιωθούν και τα σώματα κατά την ανάσταση, εφόσον η ψυχή έχει ήδη δοξαστεί από τώρα κατ' αυτόν τον τρόπο και έχει αναμειχθεί με το Πνεύμα. Και ότι οι ψυχές των αγίων γίνονται ουράνιο φως, ο ίδιος ο Κύριος το έλεγε στους αποστόλους: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Διότι ο ίδιος, αφού τους κατέστησε φως, πρόσταξε μέσω αυτών να φωτιστεί ο κόσμος και λέει: «δεν ανάβουν λυχνάρι και το τοποθετούν κάτω από το μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους», αντί να πει: «Μην κρύψετε το χάρισμα που λάβατε από εμένα, αλλά να το μεταδώσετε σε όλους όσοι το επιθυμούν». Και πάλι: «Το λυχνάρι του σώματος είναι το μάτι. Εάν, λοιπόν, το μάτι σου είναι φωτεινό, όλο το σώμα σου θα είναι φωτισμένο· εάν όμως το μάτι σου είναι πονηρό, όλο το σώμα σου θα είναι σκοτεινό. Εάν, λοιπόν, το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο θα είναι;» Διότι, όπως ακριβώς τα μάτια είναι το φως του σώματος και όταν τα μάτια είναι υγιή, όλο το σώμα είναι φωτισμένο, όταν όμως τους συμβεί κάτι και σκοτιστούν, όλο το σώμα είναι σκοτεινό — έτσι και οι απόστολοι τέθηκαν ως μάτια και φως όλου του κόσμου. Έλεγε, λοιπόν, δίνοντάς τους παραγγελία ο Κύριος: «Εάν εσείς σταθείτε σταθεροί και δεν παρεκκλίνετε, ως φως του σώματος που είστε, ιδού όλο το σώμα του κόσμου έχει φωτιστεί».

Έτσι θα αξιωθούν τη λαμπρότητα και τα σώματα κατά την ανάσταση, καθώς η ψυχή ήδη από τώρα προδοξάζεται με αυτόν τον τρόπο και αναμειγνύεται με το Πνεύμα. Το ότι δε οι ψυχές των αγίων γίνονται ουράνιο φως, ο ίδιος ο Κύριος το έλεγε στους αποστόλους: «εσείς είστε το φως του κόσμου». Διότι, αφού τους έκανε φως, προσέταξε να φωτίζουν τον κόσμο μέσω αυτών. Και λέει: «δεν ανάβουν λυχνάρι για να το βάλουν κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και λάμπει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους», αντί του: «μην κρύψετε το δώρο που λάβατε από εμένα, αλλά δώστε το σε όλους όσους το βούλονται και το ποθούν». Και πάλι λέει: «το λυχνάρι του σώματος είναι ο οφθαλμός. Αν λοιπόν ο οφθαλμός σου είναι φωτεινός, όλο το σώμα σου είναι φωτεινό». «Αν λοιπόν το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο μεγάλο θα είναι;» Διότι, όπως ακριβώς οι οφθαλμοί του σώματος είναι φως, και όταν οι οφθαλμοί του σώματος είναι υγιείς, όλο το σώμα φωτίζεται. όταν όμως κάτι παρεμβληθεί και σκοτεινιάσουν, «όλο το σώμα σου είναι σκοτεινό», — έτσι και οι απόστολοι τέθηκαν ως οφθαλμοί και φως όλου του σώματος, δηλαδή του κόσμου. Τους έλεγε λοιπόν ο Κύριος δίνοντας παραγγελία: «Εάν εσείς σταθείτε σταθεροί και δεν παρεκκλίνετε, όντας φως του σώματος, ιδού, όλο το σώμα του κόσμου φωτίζεται».

Εσείς πραγματικά είστε το φως του κόσμου και το αλάτι της γης, ω τρισμακάριοι, το φως που δεν δύει και το αλάτι που δεν χάνει τη νοστιμιά του, το φως που δεν σβήνει και το αλάτι που δεν πετιέται έξω, το ακοίμητο φως και το αλάτι που δεν καταπατείται, φως που πάντοτε γίνεται ορατό και αλάτι που πάντοτε καταναλώνεται, φως γλυκύτατο σε όλους και αλάτι αγαπητό σε όλους, χωρίς τα οποία και ο λόγος στερείται χάριτος και ο άρτος γίνεται άβρωτος, φως που δωρίζει τη θεογνωσία και αλάτι που καλλιεργεί τη φιλοθεΐα, φως που διαλύει το σκοτάδι και αλάτι που δίνει γεύση σε όσα την έχουν χάσει, φως που φωτίζει τα αφώτιστα και αλάτι που κάνει εύγευστα τα άνοστα, φως που ελέγχει τα άτοπα και αλάτι που συγκρατεί τα χαλαρά.

Ω δυάδα αγίων, μέσω της οποίας θαυμάζεται το θείο· διότι πραγματικά θαυμαστός είναι ο Θεός στους αγίους Του. Ω δυάδα μαρτύρων, μέσω της οποίας λαμπρύνεται ο κόσμος. Ω δυάδα δικαίων, μέσω της οποίας ανακαινίζεται ο βίος. Ω δυάδα οσίων, μέσω της οποίας κραταιώνεται η πίστη. Ω δυάδα μακάριων, μέσω της οποίας μεγαλύνονται οι ευσεβείς. Ω δυάδα ζηλωτών, μέσω της οποίας θερίζεται η πλάνη. Ω δυάδα ισχυρών, μέσω της οποίας συντρίβεται ο διάβολος. Ω δυάδα οπλιτών, μέσω της οποίας τιμωρούνται οι δαίμονες. Ω δυάδα ευσεβών, μέσω της οποίας καταποντίζονται τα είδωλα. Χαίρε, όντως, ω ιερή δυάδα, που παρίστασαι στον Θεό και προσφέρεις τα βέλτιστα στους θνητούς· χαίρε, ω τίμια δυάδα, που μένεις στον ουρανό και δεν εγκατέλειψες τη γη· χαίρε, ω αγία δυάδα, που συγχορεύεις με τους αγγέλους και εποπτεύεις τους ανθρώπους· όντως, επάξια ακούτε τον Σωτήρα να σας εγκωμιάζει και να κηρύττει μεγαλόφωνα: Εσείς είστε το φως του κόσμου και το αλάτι της γης· φως που φωτίζεται από το αληθινό φως, και αλάτι που αρταίνεται από το ίδιο το όντως αλάτι, και φωτίζει καθαρά τους πιστεύοντες, και αρταίνει διαρκώς αυτούς που σας τιμούν.