Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:14

ΣΤ΄. Αναλογίσου μαζί μου και τα υπόλοιπα που αλληγορούνται με άριστη αλληλουχία. Εσείς είστε το φως του κόσμου· το φως αποδιώκει το σκοτάδι, είναι όραση των οφθαλμών, ανακαίνιση των σωμάτων, επιθυμητό, αξιοθαύμαστο. Τι είναι λοιπόν ο Απόστολος; Δεν μειώνει το αντίπαλο σκοτάδι; Δεν χαρίζει το φως στους τυφλούς και με τους δύο τρόπους; Δεν παρέχει ρώμη στα σώματα; Δεν είναι γι' αυτά αγαπητός και θαυμαστός; Αυτό ήταν άραγε που παράγγελλε ο Χριστός: Ασθενείς να θεραπεύετε, λεπρούς να καθαρίζετε, δαιμόνια να εκβάλλετε· δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε. Σκέψου τα αναρίθμητα είδη των νοσημάτων και θα δεις τα άπειρα πλήθη των θαυμάτων όσων συνέρρεαν από παντού κατά σμήνη και κατά πλήθη στο άμισθο και ανώδυνο ιατρείο της σωτηρίας, διότι η εκδίωξη των πόνων δεν γινόταν με τομές και καυτηριασμούς ούτε με την πόση κάποιων φαρμάκων, αλλά μόνο με την πίστη και με τη μάστιγα του λόγου. Ω, τι μεγαλειώδης δωρεά!

Λοιπόν, αφού κατέλαβε το έδαφος που του κληρώθηκε, όσα έπραξε εκεί, όσα υπέμεινε καρτερικά, θα τα ιστορήσει ο λόγος, άλλα σύμφωνα με την αρχαία παράδοση και άλλα κατ' αναλογίαν των ευαγγελικών διδαγμάτων. Διότι, αν είναι φως του κόσμου, είναι προφανές ότι έπραξε τα έργα του φωτός ανάμεσα στους αφώτιστους. Και αν αποτελεί το αλάτι της γης, είναι φανερό ότι αλάτισε και καθάρισε έθνη που στερούνταν τον Λόγο. Και αν έχει ονομαστεί εργάτης, ακολούθως επιτέλεσε πνευματική γεωργία. Και ό,τι έχει λεχθεί για όλους από κοινού, είναι εξαιρετικά εύλογο να το εκλαμβάνουμε και για το κάθε πρόσωπο χωριστά.

Τι μένει λοιπόν να πούμε; Ότι, όπως ακριβώς με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού συγκεντρωθήκατε και συνδεθήκατε με πνευματική αρμονία και ομόνοια ψυχών, λάμποντας εκεί σαν αστέρια στη σκοτεινή νύχτα της αιρέσεως, έτσι και στο εξής να παραμείνετε οι ίδιοι, σύμψυχοι, έχοντας το ίδιο φρόνημα, ομογνώμονες, υποτακτικοί, πειθήνιοι, υπάκουοι, ευγνώμονες, πρόθυμοι, αγαπώντας την αγνεία, σώφρονες, σεμνοί, άρτιοι, καταρτισμένοι σε κάθε αγαθό έργο, συνεχίζοντας να λάμπετε, να ακτινοβολείτε, να φωτίζετε, να λειτουργείτε ως αλάτι, ώστε να λεχθεί δικαίως και για εσάς από τον Κύριο: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»· και πάλι: «Εσείς είστε το αλάτι της γης». Ίσως μάλιστα, επειδή κατοικείτε σε ορεινή περιοχή, να ταιριάζει να ειπωθεί κατάλληλα για εσάς και εκείνο: «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό», σε βουνό, δηλαδή σε υψηλή πνευματική πολιτεία, στην οποία όσοι έχουν ανεβεί ζουν πάνω στη γη σαν να βρίσκονται στον ουρανό, και για τους οποίους ο κόσμος δεν είναι άξιος, σύμφωνα με τα αποστολικά λόγια.

Και εσείς, λοιπόν, είστε, εάν το θέλετε, φως του κόσμου, αλάτι ζωτικό, χορός αγγελικός, μερίδα του Κυρίου, ουρανός επίγειος, όπως ακριβώς άκουσα και κάποιον ηγούμενο να σας εγκωμιάζει. Μόνο να μην καταπέσετε, να μην γίνετε φιλόσαρκοι, να μην αγαπήσετε την ιδιοκτησία, για να κερδίσετε τα μελλοντικά αγαθά.

Διότι το να φθείρεται κανείς μέσω του γογγυσμού, της αυθάδειας, της κενοδοξίας, της ταραχής και της αντιλογίας, δεν είναι γνώρισμα φρονήσεως ούτε συνέσεως, ούτε ανθρώπου που φέρει αληθινά αυτή την ονομασία· διότι ο άνθρωπος είναι κάτι το σπουδαίο, όπως ορίζεται σύμφωνα με τον αοίδιμο Ιώβ, «αληθινός, θεοσεβής, που απέχει από κάθε πονηρό πράγμα». Ας παρατηρήσει δε ο καθένας και τούτο, πώς ο σπουδαίος και ενάρετος είναι αγαπητός σε όλους, ελκυστικός, σεβάσμιος, ένδοξος, και όχι μόνο στους δικούς του αδελφούς, αλλά και στους έξωθεν που ακούν γι' αυτόν· διότι η αρετή, ακόμη και όταν επιτελείται στα κρυφά και από αφανές πρόσωπο, έχει από τη φύση της την ιδιότητα να αντηχεί, να φανερώνεται και να διακηρύσσεται, σύμφωνα με αυτό που ελέχθη από τον Κύριο, ότι δεν είναι δυνατόν «να κρυφτεί πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε όρος».

Και δείτε, αδελφοί μου, πόσο περιζήτητο είναι το χάρισμα της ταπεινοφροσύνης· αυτό είναι ένα περιεκτικό κατόρθωμα, στο οποίο έχει παύσει η ταραχή, έχει αποκρουστεί η υπερηφάνεια, έχει εξοριστεί η φιλοδοξία, έχει αποδιωχθεί η ιδιορρυθμία, έχει νεκρωθεί η φιληδονία, και έχουν εισαχθεί αντ' αυτών η πραότητα, η ειρήνη, η αγάπη, η συμπάθεια, η υπομονή, η φιλοφροσύνη. Και τι χρειάζεται να λέω; Είναι μια πηγή αρετών, που αναβλύζει κάθε αγαθωσύνη, ή μάλλον ένας θεόφυτευτος παράδεισος, που βλασταίνει την παγκαρπία της αθανασίας. Δεν είναι όμως δυνατόν να κρυφτεί πόλη που βρίσκεται πάνω σε όρος, όπως λέει ο λόγος, ούτε να μείνει απαρατήρητος αυτός που την κατέχει, ακόμη κι αν βρίσκεται στην έσχατη βαθμίδα, ακόμη κι αν κρύβεται κάτω από τη γη, ακόμη κι αν κάποιοι με φθόνο τον διαβάλλουν· διότι τότε γίνεται ακόμη περισσότερο γνωστός, ανατέλλοντας σαν ένα φως στο όρος και συγκεντρώνοντας πάνω του τα βλέμματα αυτών που τον βλέπουν. Διότι αυτό ισχύει και για τον εκλεγόμενο, αφού πολλοί και από τους έξω συνεισέφεραν την ψήφο τους στην αδελφότητα. Και αυτά τα λέω όχι για να είστε άγνωστοι, ούτε για να μην επιδιώκετε αυτό το καλό απόκτημα, αλλά για να φροντίζετε σε δεύτερη μοίρα τη γνώση σε σχέση με τον βίο, και όπως σε ένα δέντρο, επειδή είναι άριστο μετά τον καρπό να έχει κανείς και τα φύλλα· διότι τα φύλλα είναι η γνώση σε σχέση με την καρποφορία του βίου, και είναι αναγκαίο μεν το πρώτο, ευχάριστο δε το δεύτερο, ώστε μαζί με τους καρπούς να υπάρχουν και τα φύλλα· ειδάλλως, ας επιδιώκεται τουλάχιστον ο καρπός, που είναι ο βίος, διότι και μόνος του μπορεί να σώσει.

Δεν μας άνοιξε και εδώ θύρα αναπαύσεως, όπου υπάρχει περικαλλής ναός και ευπρεπή οικήματα, και αυτός που μας υποδέχθηκε είναι ομόψυχος αδελφός; Πόσο μεγάλη είναι η πρόνοια του αγαθού Θεού μας! Διότι τι έπρεπε να κάνει και δεν το έκανε; Κατά τη διάρκεια αυτής της φυγής μάς παρείχε άφθονα άρτους, κρασιά, ψάρια και όσα άλλα είχαμε ανάγκη, αλλά και περισσότερα από την ανάγκη μας, ώστε να εκπλήσσονται όσοι τα βλέπουν. Έναντι αυτών, εμείς οι ταπεινοί έχουμε χρέος όχι απλώς να τον ευχαριστούμε, αλλά και να παραδώσουμε την ψυχή μας μέχρις αίματος. Γι' αυτό, παρακαλώ, ας ανάψουμε γι' αυτόν πιο δυνατή αγάπη, ας προσκολληθούμε σε αυτόν εξ ολοκλήρου, ας του προσφέρουμε την πιο προσφιλή ανταπόδοση. Και ποια είναι η ανταπόδοση; Το να ζήσουμε και εδώ προς δόξαν του προσκυνητού ονόματός του, ώστε να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από αυτόν: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς.» Λέει άλλωστε και ο Απόστολος κάπου: «Χάρη οφείλεται στον Θεό που πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ και φανερώνει μέσω ημών την οσμή της γνώσεώς του σε κάθε τόπο, διότι είμαστε η ευωδία του Χριστού προς τον Θεό, ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται και σε αυτούς που χάνονται.» Βλέπεις ότι ο ενάρετος είναι ευωδία Θεού, όπου κι αν αναστρέφεται; Διότι η αρετή δεν έχει από τη φύση της το να κρύβεται, αλλά εκείνος που την εφαρμόζει γίνεται φανερός σε όλους, επειδή είναι γραμμένο: «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε όρος.»

Για να μην υποθέσουν οι απόστολοι ότι θα διωχθούν επειδή διδάσκουν αντίθετα πράγματα, τους παρηγορεί, λέγοντας ότι και οι προφήτες πριν από εσάς διώχθηκαν για την αρετή τους, ώστε να έχετε ως παρηγοριά τα δικά τους παθήματα. «Εσείς είστε το αλάτι της γης». Οι προφήτες, βέβαια, απεστάλησαν σε ένα έθνος. Εσείς όμως είστε το αλάτι ολόκληρης της γης, συσφίγγοντας με τη διδασκαλία και τους ελέγχους τους πνευματικά χαύνους, για να μη γεννήσουν τα ατελεύτητα σκουλήκια· επομένως, μην αποβάλετε την αυστηρότητα των ελέγχων, έστω κι αν ονειδίζεστε, έστω κι αν διώκεστε. Γι' αυτό λέει: «Εάν όμως το αλάτι χάσει τη δύναμή του, με τι θα αλατιστεί; Σε τίποτα δεν χρησιμεύει πλέον, παρά να πεταχτεί έξω και να καταπατείται από τους ανθρώπους». Διότι ο δάσκαλος, αν μωρανθεί, δηλαδή αν δεν ελέγχει και δεν συσφίγγει, αλλά γίνει και ο ίδιος χαύνος, με τι θα αλατιστεί, δηλαδή πώς θα διορθωθεί; Από τότε λοιπόν ρίπτεται έξω από το διδασκαλικό αξίωμα και καταπατείται, δηλαδή καταφρονείται. «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Πρώτα αλάτι, και ύστερα φως. Διότι εκείνος που ελέγχει τα κρυφά πραττόμενα, αυτός είναι φως. Επειδή καθετί που φανερώνεται, είναι φως. Και αυτοί δεν φώτισαν ένα μόνο έθνος, αλλά τον κόσμο. «Δεν είναι δυνατόν να κρυφτεί μια πόλη που βρίσκεται πάνω σε όρος». Τους διδάσκει να είναι σε εγρήγορση και ακριβείς στον βίο τους, αφού πρόκειται να παρατηρούνται από όλους.

Ήταν αδύνατο, συνεπώς, να διαψευστεί ο λόγος του Κυρίου στα θεία Ευαγγέλια και να κρυφτεί μια πόλη που βρίσκεται χτισμένη πάνω σε βουνό, δηλαδή η πολιτεία αυτών των ιερών ανδρών, η οποία είχε εγκατασταθεί στο ύψος της αρετής και είχε υψωθεί πάνω από την κοιλάδα του κλαυθμώνος, μακριά από την ταπεινότητα των γήινων και χαμερπών πραγμάτων. Αντιθέτως, όσο προσπαθούσαν να μείνουν στην αφάνεια, τόσο πιο περιφανείς γίνονταν, και μάλιστα σε όσους αγαπούσαν την αρετή. Αυτοί, θεωρώντας ανυπόφορο, ενώ διψούσαν, να μην προστρέξουν στην πηγή που ανέβλυζε εξαιρετικά γλυκό και διαυγές νάμα, έτρεξαν με προθυμία. Ήταν δε αυτοί ο Πέτρος και ο Ιωάννης, ο Σέργιος, ο Θεόδωρος και ο Νικηφόρος, οι οποίοι δοξολογούσαν τον Κύριο από την τάξη των πρεσβυτέρων. Μαζί με αυτούς ο Βασίλειος και ο Θωμάς, που είχαν τον βαθμό του διακόνου, και από τους μοναχούς ο Ιερόθεος, ο Δανιήλ και ο Χαρίτων. Ο Σωκράτης, που υπηρετούσε με σύνεση στις τάξεις του στρατού, έχοντας αρκετό πλούτο και δόξα, αφού τα αποτίναξε όλα σαν σκόνη, έγινε και αυτός μέλος αυτής της ευλογημένης συνοδείας των Πατέρων. Όταν, λοιπόν, συγκεντρώθηκαν όλοι μαζί, ακολουθούσαν πράγματι αγγελικό βίο και, μελετώντας τον νόμο του Θεού ημέρα και νύχτα, εκπλήρωναν στο πρόσωπό τους εκείνο το δαβιτικό λόγιο: «Ιδού δη, τι καλόν ή τι τερπνόν, αλλ' ή το κατοικείν αδελφούς επί το αυτό;».