Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:19

Κάνε καθαρή τη γλώσσα μου, Σωτήρα μου, πλάτυνε το στόμα μου, και αφού το γεμίσεις, φέρε σε κατάνυξη την καρδιά μου, ώστε να ακολουθώ αυτά που λέω και όσα δήθεν διδάσκω να τα πράξω εγώ πρώτος. Διότι καθένας που πράττει και διδάσκει, λέγει, αυτός είναι μέγας. Εάν λοιπόν λέγω αλλά δεν πράττω, θα θεωρηθώ ως χαλκός ηχών. Γι' αυτό, χάρισέ μου να ομιλώ τα δέοντα και να πράττω τα συμφέροντα, εσύ που μόνος γνωρίζεις τα βάθη της καρδιάς.

Προσέξτε λοιπόν και πάλι τον Δεσπότη και Θεό μας που λέει: «Δεν μπορεί το καλό δέντρο να κάνει σάπιους καρπούς, ούτε το σάπιο δέντρο να κάνει καλούς καρπούς», και πάλι: «Ο αγαθός άνθρωπος από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα αγαθά, ενώ ο πονηρός άνθρωπος από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα πονηρά», και πάλι: «Όποιος καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές και διδάξει έτσι τους ανθρώπους» να πράττουν, «ελάχιστος θα ονομαστεί στη βασιλεία των ουρανών.» Τι λέει δε και για τους γραμματείς και τους φαρισαίους; «Δένουν φορτία βαριά και δυσβάσταχτα και τα φορτώνουν στους ώμους των ανθρώπων, ενώ οι ίδιοι ούτε με το δάχτυλό τους δεν θέλουν να τα κουνήσουν. Όλα δε τα έργα τους τα κάνουν για να φανούν στους ανθρώπους, και πλαταίνουν τα φυλαχτά τους και μεγαλώνουν τα κρόσσια» των ιματίων τους, «και αγαπούν την πρώτη θέση στα δείπνα και τις πρωτοκαθεδρίες στις συναγωγές και τους ασπασμούς στις αγορές και να αποκαλούνται από τους ανθρώπους ραββί, ραββί.» Όταν λοιπόν δεις κάποιον να κάνει κάτι από όλα αυτά και να επιζητά τη δόξα των ανθρώπων και να καταλύει τις εντολές του Θεού για να αρέσει στους ανθρώπους, να γνωρίζεις ότι είναι πλάνος και όχι αληθινός. Λέει δε και ο απόστολος: «Όπου δε υπάρχει μεταξύ σας έριδα» και φθόνος «και ζήλια» και διαβολές «και διχοστασίες, δεν είστε σαρκικοί;»

Και για να μη νομίσεις ότι λέει πως έχουν τον θησαυρό του Πνεύματος όχι εκείνοι που εν μέρει τηρούν τις εντολές του Χριστού και εν μέρει τις καταφρονούν, αλλά εκείνοι που τις τηρούν όλες με ακρίβεια, δίδαξε λέγοντας: «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, εκείνος είναι που με αγαπά· και εκείνος που με αγαπά θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου, και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου· και εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε και θα κατοικήσουμε κοντά του». Βλέπεις πώς εκείνος που απέκτησε αγαθή καρδιά μέσα από τους κόπους και την εφαρμογή των εντολών, έλαβε να κατοικεί μέσα του ολόκληρη η θεότητα, η οποία είναι ο αγαθός θησαυρός; Και ότι σε εκείνον που παραβαίνει μία, έστω και την παραμικρή, εντολή, ή που την αμελεί και δεν την εφαρμόζει, δεν κατοικεί τέτοιος θησαυρός, άκουσέ τον πάλι να λέει: «Εκείνος που θα καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές και θα διδάξει έτσι τους ανθρώπους να κάνουν, ελάχιστος θα ονομαστεί στη βασιλεία των ουρανών». Και τις ονόμασε ελάχιστες, όχι επειδή είναι έτσι, αλλά επειδή από εμάς θεωρούνται ως τέτοιες· διότι το να αργολογούμε ή να επιθυμούμε κάτι από τον πλησίον ή να κοιτάζουμε εμπαθώς ή να εξουθενώνουμε και να υβρίζουμε κάποιον, επειδή τα θεωρούμε ως τίποτα, αδιαφορούμε, λησμονώντας Εκείνον που τα έθεσε αυτά υπό κρίση. Διότι τι λέει; «

Λόγος Α'. Αδελφοί και πατέρες, θέλω να σας μιλήσω για όσα συντελούν στην ωφέλεια της ψυχής και ντρέπομαι την αγάπη σας, μάρτυράς μου ο Χριστός, η αλήθεια, επειδή γνωρίζω την αναξιότητά μου. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο πάντοτε ήθελα να σιωπώ, όπως γνωρίζει ο Κύριος, και να μην σηκώνω καθόλου το κεφάλι μου ούτε να βλέπω πρόσωπο ανθρώπου, έχοντας τη συνείδησή μου να με κατακρίνει που τάχθηκα όλως αναξίως να προηγούμαι όλων σας, σαν να γνώριζα τον δρόμο, εγώ που δεν ξέρω ούτε τα όσα βρίσκονται μπροστά στα πόδια μου, ούτε καν έχω αγγίξει την αρχή του δρόμου που φέρει προς τον Θεό. Γι' αυτό, λοιπόν, με κατέχει όχι μικρή ούτε τυχαία λύπη, επειδή εγώ, ο ταπεινός, που προκρίθηκα να οδηγώ εσάς τους τιμιωτάτους, εσάς που εγώ ο ίδιος όφειλα μάλλον να έχω ως οδηγούς, όντας ο έσχατος όλων και ως προς τον χρόνο και ως προς την ηλικία, δεν έχω τον έμπρακτο και επιβεβαιωμένο από τον βίο μου λόγο, ώστε να σας παρακαλώ και να σας υπενθυμίζω τα σχετικά με τους νόμους και το θέλημα του Θεού, διότι και γι' αυτά που θέλω να μιλήσω, γνωρίζω ότι ποτέ δεν έχω πράξει τίποτε από αυτά. Γνωρίζω δε με ακρίβεια ότι ο Κύριος και Θεός μας δεν μακαρίζει μόνο εκείνον που διδάσκει, αλλά εκείνον που, πριν μιλήσει, έχει πράξει: «Διότι μακάριος», λέγει, «εκείνος που έπραξε και δίδαξε· αυτός θα ονομαστεί μέγας στη βασιλεία των ουρανών».

Εκείνος, λοιπόν, που πιστεύει στον Χριστό ως προς εκείνα τα φρικτά και υπεράνω του νου και υπεράνω κάθε ανθρώπινης διάνοιας, και σε όσα έχουν γίνει και σε όσα πρόκειται να γίνουν από τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, έχοντας την ψυχή του υπάκουη και σύμφωνη με αυτά, αν όμως ο ίδιος απιστεί όταν τον ακούει να λέει: «Όποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί» και: «Όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα παραπάνω από εμένα δεν είναι άξιός μου» και ότι «Όποιος έρχεται προς εμένα και δεν μισεί τον πατέρα του και την μητέρα και τους αδελφούς και τις αδελφές και τη γυναίκα και τα παιδιά, ακόμη δε και την ίδια του την ψυχή, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου» και ότι «Όποιος καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές, ελάχιστος θα ονομαστεί στη βασιλεία των ουρανών», πώς ένας τέτοιος άνθρωπος θεωρείται πιστός και δεν θα κατακριθεί μάλλον ως άπιστος ή και χειρότερος από άπιστο;

Τι σημαίνει λοιπόν, όπως προείπαμε προηγουμένως, το να προσέχει κανείς και να εξετάζει τον εαυτό του; Το να προσέχει ο καθένας τον εαυτό του είναι το εξής, το να λέει μέσα του: «Μήπως άραγε με κατέχει κάποιο πάθος; Διότι, όπως ακούω στις θείες Γραφές, αυτός που έχει έστω και ένα μόνο πάθος δεν εισέρχεται στη βασιλεία των ουρανών, καθώς είναι γραμμένο: 'Αν κάποιος τηρήσει όλον τον νόμο, αλλά σφάλει σε ένα σημείο, γίνεται ένοχος για όλα'.» Παρομοίως και το να εξετάζει τον εαυτό του σημαίνει να λέει μέσα του: «Μήπως τυχόν παραμέλησα αυτήν ή εκείνη την εντολή, ή αμελώ και την περιφρονώ και δεν την εφαρμόζω; Διότι λέει ο Χριστός και Θεός: 'Ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο των εντολών μου, μέχρι να εκπληρωθούν όλα', και πάλι: 'Εκείνος που θα αθετήσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές και θα διδάξει έτσι τους ανθρώπους, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών'.» Αλλά πρέπει να προσέχουμε και τις θείες Γραφές, και όταν αυτές διαβάζονται, οφείλει ο άνθρωπος να παρατηρεί τον εαυτό του, να κατανοεί και να εξετάζει την ψυχή του σαν σε καθρέφτη, για να δει σε ποια κατάσταση βρίσκεται. Τι εννοώ με αυτό; Ακούει τον Κύριο να λέει: «Μετανοείτε, γιατί έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Οφείλει λοιπόν να αναλογιστεί πώς περνάει τις ημέρες του. Και αν μετανοεί σωστά, ας αυξήσει και ας εντείνει την πνευματική του εργασία· αν όμως το κάνει με αμέλεια, ας διορθωθεί.

Υπάρχει ανάγκη, λοιπόν, θείου νοητού φωτός και μάλιστα τέτοιου, το οποίο έχει στη φύση του να χαρίζει το να δει κανείς τον Θεό. Ποιο είναι άραγε αυτό το φως; Λέει ο Χριστός: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου»· λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης: «Μέσα σε αυτόν υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων»· λέει ο βαπτιστής Ιωάννης: «Εκείνος που πιστεύει σε αυτόν έχει ζωή αιώνια· εκείνος όμως που απειθεί σε αυτόν δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει πάνω του». Απειθεί δε σε αυτόν όποιος παραβαίνει έστω και μία μόνο από τις εντολές του, καθώς ο ίδιος λέει: Όποιος καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές μου, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών· διότι όποιος είναι άπιστος στα λίγα, είναι άπιστος και στα πολλά. Και ποια οργή παραμένει πάνω του; Η οργή της κατάρας του Αδάμ που προήλθε από την παράβαση, της φθοράς και του θανάτου· όσοι δε βρίσκονται στη φθορά και στον θάνατο, αυτοί βρίσκονται και στη γέεννα. Διότι «η δική μου εντολή», λέει ο Κύριος, «είναι ζωή αιώνια», και «αν κάποιος τηρήσει τον λόγο μου, δεν θα δει ποτέ θάνατο»· εκείνος όμως που δεν τηρεί την εντολή, στέρησε τον εαυτό του από τη ζωή.

Και πάλι, ότι έχουν αθετήσει ολόκληρο το Ευαγγέλιο εξαιτίας των προηγούμενων παρανομιών τους, ω ιερή και θεία κορυφή, επειδή και ένα μόνο ανόμημα αρκεί για να ανατρέψει ολόκληρο τον νόμο. Διότι όλες οι εντολές συνδέονται μεταξύ τους, λέει ο Μέγας Βασίλειος, έτσι ώστε με την αθέτηση της μίας να καταλύονται αναγκαστικά και οι υπόλοιπες, λέγοντάς το αυτό όχι από τον εαυτό του, αλλά από τον Χριστό που ομιλεί μέσα του, ο οποίος λέει: καθένας που θα καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών, δηλαδή θα απολεστεί. Και ο θεσπέσιος Ιάκωβος λέει: όποιος τηρήσει όλο τον νόμο, αλλά φταίξει σε ένα σημείο, γίνεται ένοχος για όλα.

Προς τον Ευπρεπιανό και αυτούς που είναι μαζί του. Είμαι αισιόδοξος, αγαπημένα τέκνα, για την ειρηνική και θεότακτη διαγωγή σας. Γι' αυτό θα στρέψω τον λόγο στο κατεπείγον. Ποιο είναι όμως αυτό; Όταν αποκαλύψουμε τα πονηρά τους δόγματα και υποδείξουμε τις αιτίες για τις οποίες αναθεμάτισαν εμάς μαζί με τους άλλους, αποδεικνύεται απολύτως ότι δεν είναι απλώς αιρετικοί, αλλά αποστάτες του ευαγγελίου του Θεού, αναθεματιστές των αγίων και καταλυτές των κανόνων. Πρώτον, επειδή εναντιώνονται στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. «Να μην μοιχεύσεις», λέει ο νόμος· «να μην προφέρεις το όνομα του Θεού μάταια»· «ένας νόμος ας υπάρχει για τον Ιουδαίο και για τον προσήλυτο». Πάλι το ευαγγέλιο, δηλαδή ο Χριστός, λέει: «Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους 'δεν θα μοιχεύσεις'; Εγώ όμως σας λέω ούτε καν να κοιτάξετε γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσετε»· και «εκείνος που θα καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών», δηλαδή, όπως ερμηνεύουν οι πατέρες, θα ριχτεί στο πυρ.

Λέει, λοιπόν, ότι όσο υφίσταται το σύμπαν, ούτε το ελάχιστο γράμμα από τον νόμο δεν θα παρέλθει. Άλλοι δε λένε ότι το ιώτα και η κεραία είναι οι δέκα εντολές του νόμου, άλλοι πάλι ότι είναι ο σταυρός· διότι στον σταυρό το ιώτα είναι το όρθιο ξύλο και η κεραία το πλάγιο. Λέει, λοιπόν, ότι όσα έχουν ειπωθεί για τον σταυρό θα εκπληρωθούν. «Όποιος λοιπόν καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές και διδάξει έτσι τους ανθρώπους, ελάχιστος θα ονομαστεί στη βασιλεία των ουρανών.» Ελάχιστες εντολές ονομάζει αυτές που πρόκειται ο ίδιος να παραδώσει, όχι εκείνες του νόμου. Τις ονομάζει δε ελάχιστες από ταπείνωση, ώστε να εκπαιδεύσει και εσένα να μετριοφρονείς ως προς τις διδασκαλίες. Το «ελάχιστος θα ονομαστεί στη βασιλεία» σημαίνει ότι κατά την ανάσταση θα είναι ο έσχατος και θα απορριφθεί στη γέεννα. Διότι δεν πρόκειται να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, μη γένοιτο· αλλά με τη λέξη «βασιλεία» εννοεί την ανάσταση. «Όποιος όμως τις εφαρμόσει και τις διδάξει, αυτός μέγας θα ονομαστεί στη βασιλεία των ουρανών.» Πρώτα αναφέρει το «εφαρμόσει» και έπειτα το «διδάξει»· πώς, άλλωστε, θα οδηγήσω κάποιον άλλον σε έναν δρόμο που εγώ δεν έχω διασχίσει; Πάλι, εάν τις εφαρμόζω μεν εγώ, αλλά δεν τις διδάσκω, δεν λαμβάνω τόσο μεγάλο μισθό· και πολλές φορές υφίσταμαι και κατάκριση, όταν από φθόνο ή οκνηρία δεν διδάσκω. «Σας λέω, λοιπόν, ότι εάν δεν περισσέψει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από εκείνη των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών.»