Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:22

Κʹ. Εσείς, λοιπόν, να θυμάστε πάντοτε όσα ειπώθηκαν, φέροντας μέσα στην καρδιά σας εκείνη τη θεία ωραιότητα, έχοντας πάντοτε να ηχεί στα αυτιά σας η φωνή του Πατέρα: «Αυτός δεν είναι δούλος, ούτε πρεσβευτής, ούτε άγγελος, αλλά ο Υιός μου ο αγαπητός· αυτόν να ακούτε». Ας τον ακούσουμε, επομένως, να λέει: «Να αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά. Δεν θα φονεύσεις· αλλά ούτε και να οργιστείς χωρίς λόγο εναντίον του αδελφού σου· πρώτα να συμφιλιωθείς με τον αδελφό σου, και έπειτα να έλθεις να προσφέρεις το δώρο σου. Δεν θα μοιχεύσεις· αλλά ούτε και να περιεργαστείς ξένη ομορφιά. Δεν θα επιορκήσεις· αλλά ούτε και να ορκιστείς καθόλου· ας είναι ο λόγος σας "Ναι, ναι" και "Όχι, όχι"· ό,τι περισσότερο από αυτό είναι εφεύρημα του πονηρού. Δεν θα ψευδομαρτυρήσεις. Δεν θα αποστερήσεις· αλλά και σε όποιον σου ζητά να δίνεις, και εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα να μην τον αποστρέφεσαι, και εκείνον που παίρνει τα δικά σου να μην τον εμποδίζεις. Να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε εκείνους που σας καταριούνται, να ευεργετείτε εκείνους που σας μισούν, και να προσεύχεστε για εκείνους που σας κακομεταχειρίζονται και σας διώκουν. Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε. Συγχωρείτε, και θα συγχωρηθείτε, για να γίνετε υιοί του Πατέρα σας, τέλειοι και οικτίρμονες, όπως ο ουράνιος Πατέρας σας, διότι ανατέλλει τον ήλιο του σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους».

Διότι η ροπή του θυμού του είναι η πτώση του.» «Απομάκρυνε τον θυμό από την καρδιά σου.» «Ο φθόνος και ο θυμός ελαττώνουν τις ημέρες.» «Κύριε παντοκράτορα, ο Θεός της σωτηρίας μου, μην με παραδώσεις σε ψυχή αναιδούς ανθρώπου.» «Καθένας που οργίζεται αναίτια εναντίον του αδελφού του, θα είναι ένοχος στην κρίση.» «Να οργίζεστε, και να μην αμαρτάνετε· ο ήλιος ας μη δύει επάνω στον θυμό σας, ούτε να δίνετε τόπο στον διάβολο. Κάθε πικρία, και οργή, και βλασφημία ας απομακρυνθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία.» «Η οργή του ανθρώπου δεν κατεργάζεται τη δικαιοσύνη του Θεού.» Αλίμονο σε εκείνους που μεθούν, όχι από κρασί. Ο θυμός είναι μέθη της ψυχής, που την κάνει παράφρονα όπως το κρασί. Η λύπη είναι και αυτή μέθη, η οποία καταποντίζει τη διάνοια.

Διότι ο μεν νόμος του Μωυσή, που δόθηκε παλαιά στους Ισραηλίτες, λέει: «Δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις». Ο Χριστός όμως λέει ότι «Καθένας που οργίζεται αναίτια εναντίον του αδελφού του, θα είναι ένοχος στην κρίση· και όποιος τον πει "Μωρέ", θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός»· και ότι «Εάν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, άφησε εκεί το δώρο σου μπροστά στο θυσιαστήριο, και πήγαινε πρώτα να συμφιλιωθείς με τον αδελφό σου»· και ότι «Καθένας που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του», αποκαλώντας έτσι μοιχεία τον μολυσμό της ψυχής και τη συγκατάθεση στο πάθος. Αλλά, και ενώ ο νόμος απαγόρευε την επιορκία, ο Χριστός έδωσε εντολή να μην ορκιζόμαστε καθόλου, παρά μόνο με το «Ναι» και το «Όχι».

Για ποιο λόγο, ενώ υπάρχουν πολλές βαρύτερες ύβρεις, ο Κύριος στα Ευαγγέλια ορίζει ότι εκείνος που αποκαλεί τον αδελφό του «μωρό» είναι ένοχος για τη γέεννα, ενώ λέει ότι εκείνος που τον αποκαλεί «ρακά» υπόκειται στο συνέδριο; Λέγεται ότι η λέξη «μωρός» χρησιμοποιείται για τον άφρονα και τον ανόητο, ενώ η λέξη «ρακά» στη γλώσσα των Εβραίων ερμηνεύεται ως «κατάπτυστος». Επειδή, λοιπόν, ο χαρακτηρισμός «μωρός» έχει ειπωθεί για τον άθεο και τον άπιστο, σύμφωνα με το χωρίο «είπε ο άφρων στην καρδιά του: δεν υπάρχει Θεός», και σύμφωνα με τα λόγια του Μωυσή «αυτός είναι λαός μωρός και όχι σοφός», όποιος αποκαλεί τον ομόπιστο αδελφό του άθεο και ειδωλολάτρη ή αιρετικό και άπιστο, αυτός τον αποκαλεί «μωρό» και δικαίως γίνεται ένοχος της γέεννας. Όποιος, όμως, λέει «ρακά», δηλαδή κατάπτυστε και ακάθαρτε, αυτός διαβάλλει τον βίο του αδελφού του και ευλόγως υπόκειται σε ελαφρύτερο επιτίμιο.

«Την έχθρα στη σάρκα του»· ονομάζοντας έχθρα την αμαρτία, διότι αυτή μας κατέστησε εχθρούς του Θεού. «Καταργώντας τον νόμο των εντολών με τα δόγματα»· νόμος εντολής είναι το «ου φονεύσεις» και τα υπόλοιπα. Εκείνος όμως που εμβαθύνει στη φύση της εντολής και γνωρίζει τον βαθύτερο λόγο της, γνωρίζει ότι δεν πρέπει να απέχει κανείς μόνο από τον σωματικό φόνο, αλλά και από κάθε πάθος που λυμαίνεται τη φύση. Διότι και ο φθόνος και η καταλαλιά και όλα τα πάθη διαφθείρουν τη φύση. Ο Κύριος, λοιπόν, ερχόμενος κατήργησε τον νόμο με τα δόγματα, δηλαδή τον «έπαυσε», λέγοντας: «Ελέχθη στους αρχαίους “ου φονεύσεις”, εγώ όμως σας λέγω· “καθένας που οργίζεται αναίτια εναντίον του αδελφού του, θα είναι ένοχος”», και αυτό όχι μόνο το δίδαξε, αλλά και το έκανε πράξη.

Αν όμως τυχαίνει να είσαι από τους φτωχούς, χωρίς να έχεις τίποτα να μοιράσεις, απέφυγε τουλάχιστον την κλοπή και την πλεονεξία, ή μάλλον, ακόμα και αν είσαι ο φτωχότερος όλων των ανθρώπων και προσφέρεις ένα ποτήρι κρύο νερό, δεν θα χάσεις τον μισθό σου, όπως λέει ο Κύριος. Αλλά και εκείνη η χήρα με δύο οβολούς αγόρασε τη βασιλεία. «Καθένας που οργίζεται εναντίον του αδελφού του αναίτια, θα είναι ένοχος στο δικαστήριο»· αυτός που οργίζεται αναίτια, δηλαδή που στρέφεται αδίκως εναντίον του και δεν αναλογίζεται ότι όλοι είμαστε αδελφοί και έχουμε έναν πατέρα, τον Θεό, μέσω της χάριτος του θείου βαπτίσματος, και οργίζεται αναίτια εναντίον του αδελφού του επειδή είναι φτωχός και αγροίκος, θα είναι ένοχος στο δικαστήριο. «Εκείνος που λέει στον αδελφό του ρακά, θα είναι ένοχος στο συνέδριο»· εκείνος που λέει στον αδελφό του ρακά, δηλαδή τρελέ, παραγγέλλει να προσαχθεί στο συνέδριο ως υβριστής και αυθάδης. Και όπως θέλοντας να κόψει από τη ρίζα την αμαρτία, απέκοψε εκ των προτέρων την περιττή περιέργεια του βλέμματος λέγοντας ότι «εκείνος που κοιτάζει γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της», έτσι και εδώ, θέλοντας να εμποδίσει, ή μάλλον να κόψει από τη ρίζα τους υβριστές, παραγγέλλει να προσάγονται στο συνέδριο ως υπόδικοι. «Εκείνος που θα πει στον αδελφό του μωρέ, θα είναι ένοχος στη γέεννα του πυρός».

Διότι, όπως ακριβώς ένας άριστος ιατρός θεραπεύει τους ασθενείς και δεν τους επιτρέπει να τρέφονται με τίποτα το βλαβερό, για να μην πεθάνουν (διότι γνωρίζει ότι από την ακράτεια στις τροφές επιδεινώνεται η ασθένεια, και από την ασθένεια επέρχεται ο θάνατος), έτσι και ο Χριστός γνώριζε ότι το κακό αυξάνεται σταδιακά και από την οργή προκαλείται η ύβρις, από την ύβρη δε επιχειρεί κανείς να χτυπήσει, και από το χτύπημα συμβαίνει και φόνος, όπως ακριβώς από το αδιάκριτο βλέμμα γεννιέται η επιθυμία και από την επιθυμία η συγκατάθεση, και από αυτήν η εκπλήρωση του κακού. Γι' αυτό και πρώτα μεν απέκοψε το να οργίζεται κανείς αναίτια εναντίον του αδελφού του, έπειτα το να μην του λέει «ρακά» και όρισε μέτριες τις τιμωρίες.

Ως προς δε το «μωρέ», έθεσε μεγάλη και πραγματικά φρικτή απειλή: «Θα είναι ένοχος», λέει, «για τη γέεννα του πυρός» όποιος πει στον αδελφό του «μωρέ». Και τι σημαίνει το «μωρέ», ώστε να καθίσταται κανείς ένοχος για τόσο μεγάλη τιμωρία, με αποτέλεσμα να καταδικάζεται στη γέεννα;

Μωρό είναι και ονομάζεται το εντελώς ανενεργό, όπως όταν λέει: «Εάν το αλάτι μωρανθεί, με τι θα αλατιστεί; Δεν αξίζει πλέον για τίποτε, παρά μόνο για να πεταχτεί έξω και να καταπατείται από τους ανθρώπους». Ο άνθρωπος όμως, που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, δεν είναι μωρός, ούτε ονομάζεται έτσι· γι' αυτό και όποιος τον αποκαλεί μωρό «θα είναι ένοχος στη γέεννα του πυρός». Εάν λοιπόν αυτό και μόνο καθιστά κάποιον υπεύθυνο για τη γέεννα, τι άραγε θα συμβεί σε εκείνους που τους αναρτούν και τους χτυπούν θηριωδώς με πολλή σκληρότητα;

Ματθ. 5, 22 Σε σχέση με την οργή, σε άλλον μεν επιφέρει κόλαση, σε άλλον συγχώρεση, και άλλον τον καθιστά άξιο βραβείων. Διότι, όταν μεν οργιζόμαστε εναντίον του πονηρού και των εργατών της πονηρίας, σπεύδοντας να τους αποτρέψουμε από τις κακές πράξεις, θησαυρίζουμε για τους εαυτούς μας μεγάλη αμοιβή· διότι είναι σπουδαίο το να αποτρέπει κανείς έναν άνθρωπο «από τον δρόμο της πλάνης του». Αυτό όμως χρειάζεται πάρα πολύ μια νήφουσα ψυχή, ώστε να μη φανούμε ότι, υπό το προσωπείο της διόρθωσης των άλλων, ικανοποιούμε τη δική μας έχθρα μέσω της οργής, καθώς εκείνος που επιδεικνύει οργή προς αυτούς που έχουν σφάλλει για χάρη της δικής τους σωτηρίας, και δεν αναμειγνύει κακία στην οργή, είναι μακάριος. Εκείνος, ωστόσο, που οργίζεται εναντίον αυτού που τον λύπησε δεν είναι βέβαια έξω από κάθε μομφή, εφόσον πρέπει να περιμένει τον κοινό Κριτή και σε Εκείνον να αναθέτει την κρίση για αυτούς που τον αδικούν, και όχι ο ίδιος, χρησιμοποιώντας την οργή και τον θυμό, που είναι τυφλοί και φαύλοι παραστάτες, να αναζητά δικαίωση από τον πλησίον. Δεν είναι λοιπόν άμεμπτο αυτό το είδος της οργής, ωστόσο δεν απέχει πολύ από τη συγχώρεση, διότι οργίστηκε έχοντας ο ίδιος προηγουμένως υποστεί κακό από άλλον. Εκείνος όμως που, ούτε για χάρη κάποιας σωτηρίας ούτε αμυνόμενος απέναντι σε αυτόν που τον λύπησε προηγουμένως, παραφέρεται σε οργή μάταια και παράλογα και συμπεριφέρεται υβριστικά στον πλησίον, δικαίως είναι ένοχος τιμωρίας. Πράγμα το οποίο δηλώνοντας και ο Δεσπότης έλεγε: «Όποιος οργίζεται εναντίον του αδελφού του αναίτια, θα είναι ένοχος στην κρίση».

Ματθ. 5, 22 Δεν είναι κάθε οργή <ένοχη κρίσεως>, αλλά <ένοχη> είναι η μάταιη και η αναιτιολόγητη, ενώ εκείνη που είναι ηπιότερη από αυτήν και δεν έχει προκληθεί εξαιτίας χρηματικής ευπορίας ή φθόνου, ούτε όμως για χάρη της αρετής ή για ψυχική ωφέλεια, είναι άξια συγγνώμης· η άλλη πάλι, η οποία στρέφεται εναντίον εκείνων που αμελούν την αρετή, όχι μόνο είναι άξια συγγνώμης, αλλά και επαίνου και της μέγιστης τιμής.

Ματθ. 5, 22 Εδώ ονομάζει «Συνέδριο» το σύνολο των αγίων. Και εκείνος που αποκαλεί τον αδελφό του «ρακά», δεν αμάρτησε σε έναν μόνο, αλλά σε ολόκληρη την κοινότητα. Γι' αυτό και «είναι ένοχος στο συνέδριο», επειδή το καταφρόνησε. Ματθ. 5, 39 Εδώ ονομάζει «πονηρό» εκείνον που χτυπά και κακοποιεί κάποιον άδικα. Εκείνος όμως που αντιστέκεται και ανταποδίδει τη μάχη μοιάζει να μιμείται τον «πονηρό», δηλαδή εκείνον που τον χτύπησε. Εάν λοιπόν είναι κακό το να ανταποδώσεις τη λύπη σε αυτόν που σε λύπησε, θα ήταν αγαθό το να μην κάνεις κάτι τέτοιο, αλλά να θεραπεύσεις με κάθε τρόπο την οργή και να τον παρακαλέσεις· διότι έτσι θα ντραπεί και θα γίνει αγαθός αντί για κακός.

Εξάλλου, δεν ανήκει στους δούλους ούτε στα κτίσματα, όπως ακριβώς δεν μπορούν να καταλύουν τις βασιλικές και δεσποτικές εντολές, έτσι δεν μπορούν ούτε να τις προάγουν προς το καλύτερο. Και όμως, ο Χριστός, αφού έγινε άνθρωπος, μαζί με τα άλλα καλά, ή μάλλον και πριν από πολλές άλλες ευεργεσίες, μεταρρυθμίζει προς το τελειότερο τους πατρικούς νόμους και εκείνους που τότε άρμοζαν περισσότερο στους Ισραηλίτες. Διότι λέει: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, δεν θα φονεύσεις, εγώ όμως σας λέω αυτά· δεν θα μοιχεύσεις, εγώ όμως αυτά· οφθαλμό αντί οφθαλμού, εγώ όμως αυτά». Και εκείνα τα μύρια τα οποία είχαν νομοθετηθεί στο παρελθόν λόγω της ατέλειας των ακροατών, μπορεί κανείς να δει ότι έχουν αναχθεί προς το καλύτερο με τη δεσποτική κρίση.

Έπειτα, πρέπει να γνωρίζουμε ότι κάθε νόμος, έστω κι αν διατάσσει για μικρά ζητήματα, έχει την ίδια ισχύ με εκείνον που προστάζει τα μέγιστα, και προπαντός όταν ο νόμος είναι θεϊκός. Για παράδειγμα, ο νόμος που επιβάλλει την περιτομή, αν παραβιαστεί, δεν προκαλεί καμία βλάβη στον πλησίον· εντούτοις ο νομοθέτης λέει ότι «κάθε αρσενικός απερίτμητος, ο οποίος δεν θα περιτμηθεί την όγδοη ημέρα, θα εξολοθρευτεί», και την τιμωρία που όρισε για τους φονιάδες και τους μοιχούς, την ίδια επέβαλε και σε αυτούς. Εάν, λοιπόν, ο Μαρκίων και οι οπαδοί της ίδιας ασέβειας εξαιτίας αυτών ακριβώς κατακρίνουν τον νόμο και τον ίδιο τον νομοθέτη, ας αποστομωθούν από το Ευαγγέλιο· διότι αυτός που βλέπει μια γυναίκα με λαγνεία κρίνεται ως μοιχός, και όποιος λέει τον αδελφό του «ρακά» είναι υπόλογος στο συνέδριο, και όποιος οργίζεται άσκοπα είναι ένοχος στην κρίση, και όποιος τον αποκαλεί «μωρέ» είναι άξιος της γέεννας. Γιατί λοιπόν αποκαλούν τον μεν αγαθό, ενώ τον νομοθέτη της Παλαιάς σκληρό; Διότι, σύμφωνα με το δικό τους κριτήριο, αυτά τα προστάγματα είναι πιο σκληρά από εκείνα. Εμείς, όμως, γνωρίζουμε ότι και εκείνοι και τούτοι οι νόμοι ανήκουν σε έναν Θεό, και η διαφορά προκλήθηκε από την πνευματική κατάσταση αυτών στους οποίους δίνεται ο νόμος· διότι, ως σοφός δάσκαλος, στους ατελείς προσέφερε τα ατελή, ενώ στους τελείους τα τέλεια.

«Για κάθε ανώφελο λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο γι' αυτόν κατά την ημέρα της κρίσεως», και αλλού: «Δεν θα επιθυμήσεις τίποτα από τον πλησίον σου», και πάλι: «Όποιος κοιτάξει με επιθυμία, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μέσα στην καρδιά του. Και όποιος πάλι πει στον αδελφό του ρακά, θα είναι ένοχος απέναντι στο συνέδριο, ενώ όποιος τον αποκαλέσει μωρέ, θα είναι ένοχος στη γέεννα του πυρός.» Θέλοντας δε και ο Απόστολος να δείξει ότι σε όσους πράττουν αυτά ενεργεί ο διάβολος, είπε: «Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία.» Εάν λοιπόν η αμαρτία δεν είναι τίποτε άλλο παρά παράβαση της εντολής, και εντολή είναι και το να μην επιθυμήσεις και το να μην πεις ψέματα και το να μην κλέψεις, αλλά ούτε και να φλυαρήσεις ούτε να κακολογήσεις τον αδελφό σου, καθένας που πράττει αυτά έχει τραυματιστεί από το κεντρί του θανάτου, δηλαδή της αμαρτίας, και μέσα σε αυτήν ακριβώς την πληγή και στο δάγκωμα της αμαρτίας εισέρχεται αμέσως ο διάβολος σαν σκουλήκι και εγκαθίσταται.

Απαιτείται, επομένως, πολλή σκέψη και σπουδή από τον κάθε χριστιανό για να ανατραπούν τέτοιου είδους αποφάσεις· διότι αυτές είναι φοβερότερες από τις προηγούμενες, βαρύτερες και πιο αιώνιες, καθώς ο μέλλων αιώνας δεν παρέρχεται. Διότι, εάν οι αποφάσεις του Θεού σε τούτον τον παρερχόμενο αιώνα, δηλαδή η φθορά και ο θάνατος, παρότι είναι ελαφρότατες, φαίνονται ανυπόφορες σε όσους τις υφίστανται, οι διηνεκείς και ανένδοτες τιμωρίες στον μέλλοντα αιώνα τι λογής και πόσο φοβερές θα φανούν σε όσους περιπέσουν σε αυτές; Ποιες είναι, λοιπόν, αυτές οι αποφάσεις; Όποιος πει στον αδελφό του «μωρέ», είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός· ιδού, αυτός που το είπε, αμέσως έγινε κιόλας ένοχος. Τι πρέπει να γίνει λοιπόν; Η ενοχή ανατρέπεται μέσω της μετάνοιας και των δακρύων, και με το να μην πει ποτέ πλέον σε κάποιον αδελφό «μωρέ», ακόμη και αν πρόκειται να πεθάνει· διότι είναι προτιμότερο να πεθάνει κανείς με άσχημο τρόπο, παρά να πει χριστιανός σε χριστιανό «μωρέ». Ο ίδιος δε τρόπος μετάνοιας ισχύει και για τις άλλες αποφάσεις του Χριστού.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΓ΄ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΗΡΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΘΕΙΩΝ ΕΝΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΑΣ ΑΠΕΙΛΗΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΣΩΝ ΔΙΑΚΕΙΝΤΑΙ ΜΕ ΑΜΕΛΕΙΑ Αδελφοί και πατέρες, ο Θεός που μας έπλασε και μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, μας τοποθέτησε σε τούτο τον βίο σαν σε σχολείο, για να διδαχθούμε το ευαγγέλιο της βασιλείας Του. Γι' αυτό και αποστέλλοντας τους μαθητές στο κήρυγμα τους έδινε την παραγγελία λέγοντας: «Πηγαίνετε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». Ποια είναι όμως αυτά που παρήγγειλε; Κατά μεν την Παλαιά Διαθήκη, για να αναφέρουμε ένα μέρος τους: το «Δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις»· κατά δε τη Νέα Διαθήκη, υπάρχουν εντολές ακόμη πιο υψηλές και πιο ακριβείς. «Διότι ειπώθηκε», λέγει, «στους αρχαίους: Δεν θα φονεύσεις· όποιος όμως φονεύσει θα είναι ένοχος στο δικαστήριο. Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που οργίζεται αδικαιολόγητα εναντίον του αδελφού του θα είναι ένοχος στο δικαστήριο». Και πάλι, «ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα μοιχεύσεις. Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του». Πάλι, «ειπώθηκε: Δεν θα επιορκήσεις.»

Αορίστως, λοιπόν, λέγει, ότι «Ελέχθη στους αρχαίους»· δείχνει δε ότι πάλιωσε ο νόμος, με το να πει ότι «Ελέχθη στους αρχαίους· επειδή λοιπόν πάλιωσε και βρίσκεται κοντά στην εξαφάνιση, πρέπει να τον αφήσουμε και να τρέξουμε προς τα νέα». «Εγώ όμως σας λέω, ότι καθένας που οργίζεται αναίτια εναντίον του αδελφού του, θα είναι ένοχος στην κρίση». Οι μεν προφήτες, όταν επρόκειτο να προφητεύσουν, έλεγαν: Τάδε λέγει ο Κύριος· ο δε Χριστός, Εγώ λέω, δείχνοντας την εξουσία της θεότητάς Του. Διότι οι μεν ήταν δούλοι· Αυτός δε, Υιός, και κατέχει όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα. Όποιος λοιπόν οργίζεται αναίτια με τον αδελφό του, εκείνος κατακρίνεται· εάν όμως κάποιος οργίζεται δικαιολογημένα και για σκοπό διαπαιδαγώγησης και από πνευματικό ζήλο, δεν θα κατακριθεί· διότι και ο Παύλος εξέφρασε λόγια οργής προς τον Ελύμα τον μάγο, και προς τον αρχιερέα, όμως όχι αναίτια, αλλά από ζήλο. Και τότε οργιζόμαστε αναίτια, όταν αυτό γίνεται για χρήματα ή για δόξα. «Όποιος δε πει στον αδελφό του, Ρακά, θα είναι ένοχος στο συνέδριο». Συνέδριο, εννοεί το δικαστήριο των Εβραίων.

Το δε «Ρακά» σημαίνει αντί για το «εσύ»· όπως συνηθίζουμε να λέμε προς κάποιον που περιφρονούμε: «Φύγε εσύ». Θέλοντας λοιπόν να μας εκπαιδεύσει να είμαστε ακριβείς και στα μικρά πράγματα, και να τιμούμε ο ένας τον άλλον, μας προτρέπει σε αυτά. Μερικοί πάλι λένε ότι το «Ρακά» στα συριακά σημαίνει «κατάπτυστος». Όποιος λοιπόν υβρίσει τον αδελφό του ως κατάπτυστο, θα είναι ένοχος στο συνέδριο των αγίων αποστόλων, όταν θα καθίσουν για να κρίνουν τις δώδεκα φυλές. «Όποιος όμως πει, Μωρέ, θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός». Πολλοί λένε και νομίζουν ότι αυτό είναι βαρύ και σκληρό, αλλά δεν είναι. Διότι αυτός που στερεί από τον αδελφό του τον λόγο και τη φρόνηση, με τα οποία διαφέρουμε από τα θηρία, πώς δεν είναι άξιος της γέεννας;