Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:28

Ποιος έχει απαλλαγεί από την ύβρη; Αυτή όμως ρίχνει τον άνθρωπο στη γέεννα. Ποιος δεν κακολόγησε κρυφά τον πλησίον του; Ποιος δεν φέρθηκε με αλαζονεία; Αυτός όμως είναι ο πιο ακάθαρτος από όλους. Ποιος δεν κοίταξε γυναίκα με ακόλαστα μάτια; Αυτός όμως είναι ολοκληρωμένος μοιχός. Ποιος δεν οργίστηκε άδικα εναντίον του αδελφού του; Αυτός όμως είναι ένοχος απέναντι στο συνέδριο. Ποιος δεν ορκίστηκε; Αυτός όμως ανήκει στον πονηρό. Ποιος δεν επιόρκησε; Αυτός όμως ανήκει ακόμη περισσότερο στον πονηρό. Ποιος δεν δούλεψε στον μαμωνά; Αυτός όμως εξέπεσε από τη γνήσια δουλεία του Χριστού.

Και τα πονηρά βουλεύματα να μην τα αφήνουμε να γεννιούνται, και όσα γεννιούνται να τα καταπνίγουμε. Γι' αυτό και ο Θεός εξαλείφει εσωτερικά αυτούς τους ίδιους τους πονηρούς λογισμούς, λέγοντας: «εκείνος που βλέπει γυναίκα για να την επιθυμήσει» και τα εξής. Βλέπεις πώς δεν τους αφήνει να βλαστήσουν, ούτε να κάνουν αρχή, ούτε την επιθυμία, ούτε την οργή; Διότι λέγει: «εκείνος που οργίζεται εναντίον του αδελφού του, θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός». Ας είναι οι θύρες κλειστές, λέγει, και οι πονηροί λογισμοί γρήγορα θα καταβληθούν. Διότι από τον θυμό και την επιθυμία γεννιέται κάθε αμάρτημα στην ψυχή. Γι' αυτό και ο Δαβίδ προσεύχεται προς τον Θεό λέγοντας: «μην εκκλίνεις την καρδιά μου». Όχι βέβαια ότι ο Θεός την εκκλίνει —μη γένοιτο!— αλλά αυτό που λέγει είναι το εξής: μην επιτρέψεις να εκκλίνει ή να εκτραπεί σε πονηρές σκέψεις· διότι εκεί βρίσκεται η πηγή της κακίας και της πονηρίας.

Διότι θέλω να μιλήσω στους απόντες σαν να είναι παρόντες. Τέτοια είναι άλλωστε η πονεμένη ψυχή· έστω και αν δεν ακούνε οι εγκαλούμενοι, μιλάει προς αυτούς σαν να είναι παρόντες και να ακούνε. Έτρεξες, λοιπόν, να ακούσεις τις σάλπιγγες, πες μου; Μαζί με τους ανδροφόνους, μαζί με τους αγύρτες, μαζί με τους παράφρονες και μανιώδεις Ιουδαίους; Δεν άκουσες τον Χριστό που λέει: «Όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, την έχει ήδη μοιχεύσει μέσα στην καρδιά του»; Διότι, όπως ακριβώς το ακόλαστο βλέμμα διαπράττει μοιχεία, έτσι και η άκαιρη ακρόαση κατεργάζεται ασέβεια. Αλλά επιθυμείς να ακούσεις σάλπιγγα. Άκουσε λοιπόν την πνευματική σάλπιγγα του Παύλου, η οποία βοά από τους ουρανούς και λέει: αναλάβετε την πανοπλία του Θεού· περιζωστείτε τη μέση σας με την αλήθεια, ενδυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης, υποδηθείτε στα πόδια σας την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης, αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως, την περικεφαλαία του σωτηρίου και τη μάχαιρα του Πνεύματος.

Και αν θέλεις να μάθεις και τον τρόπο της μοιχείας, δεν θα σου παραθέσω δικό μου λόγο, αλλά τον λόγο Εκείνου που πρόκειται να κρίνει ολόκληρη τη ζωή μας: «Διότι όποιος κοιτάζει», λέει, «μια γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». Αν, λοιπόν, μια γυναίκα που τυχαία συναντά κανείς στην αγορά, όντας ντυμένη όπως έτυχε, πολλές φορές αιχμαλώτισε εκείνον που την κοίταξε με περιέργεια μόνο με τη θέα της παρουσίας της, τότε εκείνοι που όχι απλώς, ούτε τυχαία, αλλά με τόση προθυμία ώστε να περιφρονήσουν και την Εκκλησία, ανέβηκαν εκεί και πέρασαν όλη την ημέρα παραμένοντας προσηλωμένοι στις όψεις εκείνων των ατιμασμένων γυναικών, πώς θα μπορέσουν να ισχυριστούν ότι δεν τις κοίταξαν με σκοπό την επιθυμία; Εκεί όπου υπάρχουν λόγια μαλθακά, άσματα πορνικά και φωνή που προκαλεί πολλή ηδονή, βαμμένα μάτια, ψιμυθιωμένα μάγουλα, ενδυμασίες περίτεχνα φτιαγμένες και εμφάνιση γεμάτη γοητεία, καθώς και πολλές άλλες μαγγανείες κατασκευασμένες για την εξαπάτηση και τον δελεασμό αυτών που τις βλέπουν· και επιπλέον η ραθυμία της ψυχής των θεατών, η πολλή χαλαρότητα, η προτροπή προς ασέλγεια που προέρχεται από τον ίδιο τον τόπο, αλλά και τα ακούσματα που προηγήθηκαν και εκείνα που ακολουθούν, καθώς και η σαγηνευτική μελωδία από τις σύριγγες, τους αυλούς και τα άλλα παρόμοια όργανα, η οποία καταλύει τη σταθερότητα του νου και προετοιμάζει τις ψυχές όσων κάθονται για τις επιβουλές των πορνών, καθιστώντας τες ευάλωτες και, μέσω αυτών, απομακρύνοντάς τες από τον Χριστό;

«Και ποια είναι η κακία;» λέει. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο οδυνώμαι, διότι ενώ νοσείς, δεν γνωρίζεις ότι νοσείς, ώστε να αναζητήσεις και τον ιατρό. Έγινες πλήρης μοιχείας και ερωτάς, ποια είναι η κακία; Ή δεν άκουσες τον Χριστό που λέει: «Όποιος κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της»; «Τι θα συμβεί λοιπόν», λέει, «εάν δεν κοιτάξω με σκοπό να επιθυμήσω;» Και πώς θα μπορέσεις να με πείσεις; Διότι εκείνος που δεν συγκρατείται από το να κοιτάζει, αλλά επιδεικνύει τόση σπουδή για αυτό το πράγμα, πώς θα μπορέσει να παραμείνει αμόλυντος αφού κοιτάξει; Μήπως το σώμα σου είναι από πέτρα; Μήπως είναι από σίδερο; Σάρκα περιβάλλεσαι, σάρκα ανθρώπινη, η οποία αναφλέγεται από την επιθυμία πιο εύκολα και από τα ξερόχορτα.

Αυτός που ανέλαβε αυτόν τον ζυγό οφείλει να παραδώσει στη λήθη κάθε παλαιά συνήθεια και να επιδεικνύει ακρίβεια στους οφθαλμούς· «Διότι καθένας που βλέπει γυναίκα», λέει, «με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του», επομένως πρέπει να θέσει ασφάλεια στις οπτικές αισθήσεις, για να μην ανέλθει μέσω αυτών ο θάνατος. Και δεν πρέπει να επιδεικνύει πολλή ακρίβεια μόνο ως προς τους οφθαλμούς, αλλά και ως προς τη γλώσσα. «Διότι πολλοί έπεσαν», λέει, «από την κόψη του μαχαιριού, αλλά όχι τόσοι όσοι έπεσαν εξαιτίας της γλώσσας», οφείλει να χαλιναγωγεί τα άλλα πάθη που γεννιούνται και να διατηρεί τη διάνοια σε γαλήνη, να εξορίζει τον θυμό, την οργή, τη μνησικακία, την έχθρα, τη βασκανία, τις άτοπες επιθυμίες, κάθε ασέλγεια, όλα τα έργα της σαρκός, τα οποία, όπως λέει, είναι η μοιχεία, η πορνεία, η ακαθαρσία, η ασέλγεια, η ειδωλολατρία, η φαρμακεία, η έχθρα, η έριδα, οι φθόνοι, οι μέθες και οι κώμοι.

Να αναφέρω και κάτι άλλο, ακόμη πιο καταγέλαστο; Ντρέπομαι βέβαια και κοκκινίζω, αναγκάζομαι όμως να το πω για τη δική σας σωτηρία: Εάν, λένε, συναντήσει κανείς παρθένο, η ημέρα αποβαίνει άπρακτη· εάν όμως συναντήσει πόρνη, η ημέρα είναι αίσια, ευνοϊκή και γεμάτη από μεγάλο κέρδος. Κρύβετε το πρόσωπό σας, χτυπάτε το μέτωπό σας και σκύβετε προς τη γη; Αυτό όμως δεν πρέπει να το κάνετε τώρα που ακούγονται αυτά τα λόγια, αλλά όταν συμβαίνουν αυτά τα πράγματα. Δες, λοιπόν, και εδώ πώς έκρυψε τον δόλο του ο διάβολος, ώστε τη μεν σώφρονα να την αποστρεφόμαστε, τη δε ακόλαστη να την καλοδεχόμαστε και να την αγαπάμε. Διότι, επειδή άκουσε τον Χριστό να λέει ότι «όποιος κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει κιόλας διαπράξει μοιχεία μαζί της», και επειδή είδε πολλούς να υπερισχύουν της ακολασίας, θέλοντας να τους ρίξει πάλι στην αμαρτία από άλλον δρόμο, τους έπεισε, μέσω αυτής της προκατάληψης, να στρέφουν με ευχαρίστηση την προσοχή τους στις πόρνες γυναίκες.

Βγάλε το φίδι από τον κόρφο σου, απομάκρυνε τον κίνδυνο από τον εαυτό σου· εάν επιθυμείς να διακονείσαι από γυναίκες, γιατί δεν φύλαξες τον παλαιό νόμο και δεν συνήψες νόμιμο γάμο; Ο γάμος δεν επιφέρει κόλαση, η μοιχεία όμως επιφέρει αναπόφευκτη κόλαση· διότι μοιχεία, και μάλιστα μεγάλη μοιχεία, είναι η συγκατοίκηση με γυναίκες. Ερεύνησε τη συνείδησή σου, εάν ποτέ δεν υπέστης βλάβη, εάν ούτε νύχτα ούτε μέρα δέχθηκες πληγή. Εγώ όμως θα αποκαλύψω την καρδιά σου, έστω κι αν πρόκειται να δυσαρεστηθείς. Αλλά εμένα δεν με απασχολεί αυτό· διότι πονώ πάρα πολύ, όταν βλέπω ασκητή να έχει πάρει μαζί του συνείσακτη. Εγώ λοιπόν σου λέω ότι κάθε ώρα τραυματίζεσαι, και κάθε ώρα γίνεσαι βορά θηρίων· διότι χαλαρώνοντας από τον δεσμό της σωφροσύνης, παραλύεις εσύ ο γενναίος πολεμιστής, και αναδεικνύεσαι αιχμάλωτος αντί για νικητής. Διότι, μήπως είσαι πέτρα; Άνθρωπος είσαι, υποκείμενος στα κοινά παθήματα της φύσεως· φωτιά έχεις στον κόρφο σου, και δεν καίγεσαι; Και πώς είναι λογικό αυτό; Βάλε ένα λυχνάρι μέσα στα χόρτα, και τότε δες, εάν μπορείς να μου πεις ότι δεν καίγεται το χόρτο. Εάν όμως αρνηθείς, λέγοντας ότι δεν καίγεται το χόρτο, μην το λες σε εμένα, αλλά σε Εκείνον που γνωρίζει τα κρυφά, ο Οποίος έρχεται να κρίνει τους λογισμούς· διότι είναι κριτής των ενθυμήσεων και των λογισμών, και κατανοεί τις σκέψεις των καρδιών· διότι λέει: «Όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, την έχει ήδη μοιχεύσει μέσα στην καρδιά του». Πρόσεχε μήπως κάθε ώρα βρίσκεται μέσα σου μοιχεία.

Με δάκρυα έπλυνε τα πόδια. Από όπου προήλθαν τα αμαρτήματα, από εκεί προήλθαν και τα ιάματα. Άκουσες τον Κύριο να λέει σήμερα: «Όποιος δει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της στην καρδιά του». Επειδή δια του βλέμματος έκανε την αρχή η αμαρτία. Όπου βρίσκεται η ρίζα της ακολασίας, εκεί και η πηγή της θεραπείας. Και τα σκούπιζε με τα μαλλιά της. Άραγε, αυτή που αγόρασε το μύρο και ετοίμασε το αλάβαστρο, δεν είχε προετοιμάσει ένα λέντιο; Δεν μπορούσε να τα βρέξει μεν με τα δάκρυά της, να τα σκουπίσει δε με το λέντιο;

Συνέλθετε, λοιπόν, όσες περιπέσατε σε τέτοιον κίνδυνο ναυαγίου, γνωρίστε, διδαχθείτε, παιδευθείτε, ότι ο μεν καρπός της αμαρτίας είναι θάνατος, ο δε καρπός του Πνεύματος είναι ζωή και ειρήνη και αγιασμός. Όσοι τώρα και πάντοτε θέλετε να αποφύγετε αυτόν τον θάνατο, εκλάβετε όλα όσα λέγονται ως υπόθεση της σωτηρίας σας· και αυτό να μελετάτε πάντοτε όλοι, εξαιρέτως δε οι μοναχοί, και εσείς οι παρθένες που έχετε αφιερώσει τα σώματά σας στον Κύριο: να περιπατείτε κατά το Πνεύμα και να μην ικανοποιήσετε την επιθυμία της σάρκας. Διότι η επιθυμία της σάρκας βλάστησε ως καρπό της αμαρτίας τον θάνατο· ο δε πνευματικός καρπός βλαστάνει ζωή αιώνια και αφθαρσία και αγιασμό και ειρήνη, ψυχικώς και σωματικώς. Γι' αυτό, ας είναι γνωστό σε όλους σας τούτο, ότι καμία αρετή δεν είναι εκ φύσεως πολυτιμότερη από την παρθενία ανάμεσα σε κάθε φυτό αρετής, αλλά ούτε και όμοιά της βρίσκεται, εάν εκείνος ο μοναχός ή η παρθένος δεν εκπορνευθεί κατά τη διάνοια· διότι η συγκατάθεση στους λογισμούς έχει ήδη ολοκληρώσει όλη την πράξη. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: «Καθένας που βλέπει γυναίκα για να την επιθυμήσει, την έχει κιόλας μοιχεύσει μέσα στην καρδιά του». Τίποτα δε δεν διαχωρίζεται ανάμεσα στο άρρεν και το θήλυ· διότι όλοι είμαστε από το ίδιο φύραμα, όπως λέει το Ευαγγέλιο: αφενός ομιλεί για θέλημα ανδρός, αφετέρου για θέλημα σαρκός, δηλώνοντας ότι όλα είναι ένα και το αυτό.

Διότι ποιος, πες μου, δεν αποκαλεί τον αδελφό του μωρό; Αυτό όμως τον καθιστά ένοχο για το πυρ της γέεννας. Ποιος δεν κοίταξε γυναίκα με ακόλαστα μάτια; Αλλά και αυτό αποτελεί τετελεσμένη μοιχεία· και τον μοιχό πάλι είναι αναπόφευκτο να πέσει στην ίδια γέεννα. Ποιος δεν ορκίστηκε; Αλλά αυτό προέρχεται εξάπαντος από τον πονηρό· και ό,τι προέρχεται από τον πονηρό, είναι σίγουρα και αυτό άξιο κολάσεως. Ποιος δεν φθόνησε ποτέ κάποιον φίλο του; Αλλά αυτό τον κάνει χειρότερο και από τους εθνικούς και από τους τελώνες· και το ότι όσοι είναι χειρότεροι από αυτούς είναι αδύνατον να διαφύγουν την κόλαση, είναι νομίζω σε όλους φανερό. Ποιος έδιωξε από την καρδιά του κάθε οργή, και συγχώρησε τα αμαρτήματα όλων όσων έσφαλαν απέναντί του; Το ότι όμως αυτός που δεν συγχώρησε θα παραδοθεί αναγκαστικά στα βασανιστήρια, κανείς από όσους άκουσαν τον λόγο του Χριστού δεν πρόκειται να το αμφισβητήσει. Και ποιος δεν υποδουλώθηκε στον μαμωνά; Αλλά εκείνος που υποδουλώθηκε σε αυτόν είναι αναπόφευκτο να απαρνηθεί τη δουλεία του Χριστού· και όποιος αρνήθηκε αυτήν, αναγκαστικά αρνείται και τη δική του σωτηρία. Ποιος δεν κακολόγησε κρυφά; Αυτούς όμως και η Παλαιά Διαθήκη προστάζει να θανατώνονται και να κατασφάζονται. Αλλά ποια είναι η παρηγοριά για τις δικές μας αμαρτίες; Το ότι όλοι, σαν από κάποιο σύνθημα, γλίστρησαν στο βάραθρο της κακίας, γεγονός που και αυτό αποτελεί το μέγιστο τεκμήριο της ασθένειας που μας κυριεύει, όταν δηλαδή μας φέρνει παρηγοριά για τα κακά μας εκείνο που θα έπρεπε να αποτελεί αιτία για μεγαλύτερη οδύνη.

Διότι, εάν ενώ κατοικούσε στην πόλη μπορούσε να σωθεί, όπως είπες, πολύ περισσότερο καταφεύγοντας στην έρημο. Πώς λοιπόν φοβάσαι το αδύνατο εδώ, ενώ δεν φοβήθηκες εκεί όπου έπρεπε περισσότερο; Διότι δεν είναι το ίδιο, λέγει, το να αμαρτήσει ένας κοσμικός με το να αμαρτήσει κάποιος που έχει αφιερώσει τον εαυτό του οριστικά στον Θεό· επειδή δεν πέφτουν και οι δύο από το ίδιο ύψος, γι' αυτό και τα τραύματά τους δεν είναι ίσα. Εξαπατάς πάρα πολύ τον εαυτό σου και σφάλλεις, εάν νομίζεις ότι άλλα απαιτούνται από τον κοσμικό και άλλα από τον μοναχό· διότι η διαφορά μεταξύ τους έγκειται στον γάμο ή τη μη τέλεσή του, αλλά ως προς όλα τα υπόλοιπα υπέχουν τις ίδιες ευθύνες. Επειδή και εκείνος που οργίζεται αναίτια εναντίον του αδελφού του, είτε είναι κοσμικός είτε μοναχός, προσκρούει στον Θεό εξίσου· και εκείνος που βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, είτε είναι το ένα είτε το άλλο, εξίσου θα τιμωρηθεί για τη μοιχεία αυτή. Εάν μάλιστα πρέπει να προσθέσουμε και το επιχείρημα της λογικής, ο κοσμικός είναι πιο ασυγχώρητος όταν περιπέσει σε αυτό· διότι δεν είναι το ίδιο το να έχει κάποιος σύζυγο και να απολαμβάνει τόση παρηγοριά και παρ' όλα αυτά να σκοντάφτει στην ομορφιά μιας (άλλης) γυναίκας, με το να κυριευθεί από αυτό το δεινό κάποιος που στερείται εντελώς κάθε τέτοιας βοήθειας. Και πάλι, εκείνος που ορκίζεται, είτε είναι το ένα είτε το άλλο, καταδικάζεται εξίσου.

Και πήραν το νερό οι τρεις δυνατοί άνδρες και ήρθαν στον Δαβίδ· όμως εκείνος δεν θέλησε να το πιει, αλλά το προσέφερε ως σπονδή στον Κύριο, και είπε: «Ο Θεός να με φυλάξει, Κύριε, από το να κάνω κάτι τέτοιο· πώς να πιω το αίμα των ανθρώπων που πήγαν εκεί διακινδυνεύοντας την ίδια τους τη ζωή;». «Δέντρο ζωής είναι η αγαθή επιθυμία». «Μην πορεύεσαι οπίσω από τις επιθυμίες σου, και συγκρατήσου από τις ορέξεις σου». «Η σκοτοδίνη της επιθυμίας αλλοιώνει τον άκακο νου». «Όποιος κοιτάξει γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». «Καθετί που υπάρχει στον κόσμο, δηλαδή η επιθυμία της σάρκας, η επιθυμία των ματιών και η αλαζονεία του βίου, δεν προέρχεται από τον Πατέρα, αλλά προέρχεται από τον κόσμο». «Σας παρακαλώ, ως πάροικους και παρεπίδημους, να απέχετε από τις σαρκικές επιθυμίες, οι οποίες μάχονται εναντίον της ψυχής». «Εγώ, ο Δημιουργός, ενέταξα στο πλάσμα μου την επιθυμία, και δεν κατακρίνω αυτή τη φυσική κίνηση. Διότι δεν λέω: Δεν θα επιθυμήσεις. Δεν ξεριζώνω τη ρίζα αυτού που έχει φυτευτεί καλά, αλλά κλαδεύω τα νόθα κλαδιά του φυτού που έχει πλέον φθαρεί. Δεν λέω λοιπόν να εξορίσεις την ίδια την επιθυμία από την ψυχή, αλλά αποκόπτω τις παραφυάδες του επιθετικού πάθους όσο αυτές ακόμη βλαστάνουν».

Ποιος σπέρνει ζιζάνια στον καλό αγρό; Καλό σπόρο έσπειρα· από πού προήλθε ο όλεθρος των ζιζανίων; Εξάλειψε, ποδοπάτησε, κατάπνιξε τον πονηρό σπόρο, και δεν θα πονέσεις όταν αναπτυχθεί το ζιζάνιο. Όποιος δε κοιτάξει μια γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του.

Ποιες να θρηνήσω; Τις ανύπαντρες κόρες ή εκείνες που βρίσκονται κάτω από τον ζυγό του γάμου; Διότι οι μεν επέστρεψαν χωρίς να έχουν πλέον την παρθενία τους, οι δε δεν επέστρεψαν τη σωφροσύνη στους άνδρες τους. Διότι, ακόμη κι αν κάποιες διέφυγαν την αμαρτία ως προς το σώμα, οπωσδήποτε όμως δέχθηκαν τη φθορά στις ψυχές τους. Ας θεωρηθεί ότι τα ίδια ισχύουν και για τους άνδρες. Κοίταξε με πονηρία, τον κοίταξαν με πονηρία. Εκείνος που βλέπει γυναίκα για να την επιθυμήσει, ήδη έχει διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του. Εάν οι τυχαίες συναντήσεις εγκυμονούν τόσο μεγάλο κίνδυνο για εκείνους που παρατηρούν με περιέργεια, τότε οι εσκεμμένες συναναστροφές, με σκοπό να δουν γυναίκες να ασχημονούν από τη μέθη, να παίρνουν προκλητικές στάσεις για ακολασία και να τραγουδούν διεφθαρμένα άσματα, τα οποία μπορούν, και μόνο στο άκουσμά τους, να προκαλέσουν κάθε μανία ηδονής στους ακόλαστους, τί θα πουν ή τί θα προβάλουν ως απολογία; Δεν κοίταξαν άραγε γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, για να διεγείρουν τις επιθυμίες τους; Επομένως, είναι υπόδικοι, σύμφωνα με την απαράβατη απόφαση του Κυρίου, για το κρίμα της μοιχείας. Πώς θα μας υποδεχθεί η Πεντηκοστή, όταν το Πάσχα έχει καθυβριστεί κατ' αυτόν τον τρόπο;

«Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του.» Επαινούμε εκείνους που είναι αγαθοί κατά προαίρεση, όχι εκείνους που εμποδίζονται από κάποια ανάγκη. Διότι όπου η προαίρεση είναι έτοιμη, δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο· ας υπάρχει η προθυμία, και το εμπόδιο δεν θα υπάρξει.

Δεν θα μπορούσα να παραβλέψω το παράδειγμα του Αλεξάνδρου, ο οποίος, όταν συνέλαβε αιχμάλωτες τις θυγατέρες του Δαρείου, για τις οποίες μαρτυρούνταν ότι διέθεταν θαυμαστή ομορφιά, δεν καταδέχθηκε ούτε καν να τους απευθύνει τον λόγο, κρίνοντας ότι είναι αισχρό, αυτός που καθυπέταξε άνδρες, να νικηθεί από γυναίκες. Διότι αυτό οδηγεί στο ίδιο ακριβώς νόημα: Εκείνος που θα κοιτάξει γυναίκα με σκοπό την ηδονή, έστω κι αν δεν διαπράξει τη μοιχεία εμπράκτως, παρά μόνο και μόνο επειδή αποδέχθηκε την επιθυμία στην ψυχή του, δεν απαλλάσσεται από την ενοχή.

«Μήπως γι' αυτά δεν θα επιβάλω τιμωρία, λέει ο Κύριος; Ή μήπως από ένα τέτοιο έθνος δεν θα πάρει εκδίκηση η ψυχή μου;» «Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα μοιχεύσεις. Εγώ όμως σας λέω ότι καθένας που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του.» «Να αποφεύγετε την πορνεία. Κάθε αμάρτημα που ενδεχομένως κάνει ο άνθρωπος είναι έξω από το σώμα του· εκείνος όμως που πορνεύει, αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα. Ή δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας, το οποίο έχετε λάβει από τον Θεό, και ότι δεν ανήκετε στον εαυτό σας; Διότι αγοραστήκατε με τίμημα· δοξάστε, λοιπόν, τον Θεό με το σώμα σας.» «Ας μην πορνεύουμε, όπως πόρνευσαν μερικοί από αυτούς, και έπεσαν νεκροί σε μία ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες.» «Νεκρώστε τα μέλη σας τα επίγεια: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία.» «Τους πόρνους δε και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός.» Μου έρχεται να δακρύσω για σένα, άνθρωπε, όταν αναλογίζομαι ότι προτιμάς τα έργα της αισχύνης από τη μεγάλη δόξα του Θεού, και εξαιτίας της ηδονής της ακολασίας, δύσκολα μπορείς να αποσπαστείς από την αμαρτία.

Διότι ο μεν νόμος του Μωυσή, που δόθηκε παλαιά στους Ισραηλίτες, λέει: «Δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις». Ο Χριστός όμως λέει ότι «Καθένας που οργίζεται αναίτια εναντίον του αδελφού του, θα είναι ένοχος στην κρίση· και όποιος τον πει "Μωρέ", θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός»· και ότι «Εάν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, άφησε εκεί το δώρο σου μπροστά στο θυσιαστήριο, και πήγαινε πρώτα να συμφιλιωθείς με τον αδελφό σου»· και ότι «Καθένας που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του», αποκαλώντας έτσι μοιχεία τον μολυσμό της ψυχής και τη συγκατάθεση στο πάθος. Αλλά, και ενώ ο νόμος απαγόρευε την επιορκία, ο Χριστός έδωσε εντολή να μην ορκιζόμαστε καθόλου, παρά μόνο με το «Ναι» και το «Όχι».

Σχετικά με τη σωφροσύνη, λοιπόν, είπε τα εξής: «Όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του ενώπιον του Θεού», και: «Αν ο δεξιός σου οφθαλμός σε σκανδαλίζει, βγάλε τον, διότι σε συμφέρει να εισέλθεις μονόφθαλμος στη βασιλεία των ουρανών παρά να ριχτείς με τους δύο στο αιώνιο πυρ», και: «Όποιος παντρεύεται γυναίκα χωρισμένη από άλλον άνδρα διαπράττει μοιχεία», και: «Υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους, υπάρχουν άλλοι που γεννήθηκαν ευνούχοι, και υπάρχουν αυτοί που ευνουχίζουν τον εαυτό τους για τη βασιλεία των ουρανών· ωστόσο, δεν μπορούν να το χωρέσουν αυτό όλοι». Επομένως, τόσο αυτοί που συνάπτουν δεύτερο γάμο σύμφωνα με τον ανθρώπινο νόμο θεωρούνται αμαρτωλοί από τον Διδάσκαλό μας, όσο και εκείνοι που κοιτάζουν μια γυναίκα για να την επιθυμήσουν - διότι όχι μόνο αυτός που μοιχεύει με έργα έχει αποβληθεί από αυτόν, αλλά και εκείνος που επιθυμεί να μοιχεύσει, καθώς δεν είναι φανερά στον Θεό μόνο τα έργα αλλά και οι σκέψεις - και πολλοί άνδρες και γυναίκες, εξήντα και εβδομήντα ετών, οι οποίοι μαθήτευσαν στον Χριστό από την παιδική τους ηλικία, παραμένουν αγνοί, και εύχομαι να μπορέσω να υποδείξω τέτοιους ανθρώπους σε κάθε έθνος ανθρώπων. Διότι τι να πούμε και για το αναρίθμητο πλήθος εκείνων που μεταστράφηκαν από την ακολασία και διδάχθηκαν αυτά; Διότι ο Χριστός δεν κάλεσε σε μετάνοια τους δικαίους ούτε τους σώφρονες, αλλά τους ασεβείς, τους ακόλαστους και τους άδικους.

Διότι λοιπόν και η σάρκα, εάν είναι καλοθρεμμένη και νεανική ή γεμάτη ικμάδα, διεγειρόμενη εύκολα από τέτοιες αναμνήσεις, ενεργεί τα δικά της έργα μέσω του πάθους, κινούμενη προς την επιθυμία, ή ενίοτε προκαλώντας ακαθαρσία είτε στον ύπνο είτε στον ξύπνιο. Διότι, ακόμη και αν φαινομενικά δεν ήρθε σε σαρκική κοινωνία με γυναίκα, και θεωρείται από τους ανθρώπους σώφρων και παρθένος και αγνός, ή ακόμη έχει και φήμη αγίου, από Εκείνον όμως που επιβλέπει τα κρυπτά αυτός κρίνεται ως βέβηλος και μοιχός και άσωτος, και δικαίως καταδικάζεται εκείνη την ημέρα, εάν δεν θρηνήσει και δεν πενθήσει, κατατήκοντας τη σάρκα του με νηστείες και αγρυπνίες και αδιάλειπτες προσευχές, και εάν, αφού θεραπεύσει και διορθώσει τον νου του με τις άγιες αναμνήσεις και τη μελέτη του λόγου του Θεού, δεν προσφέρει άξια μετάνοια στον Θεό, ενώπιον του οποίου σκέφτηκε ή έπραξε τα κακά. Διότι είναι αψευδής η ζωντανή φωνή που είπε: «Εγώ όμως σας λέω: Καθένας που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του». Γι' αυτό ωφελεί κυρίως τους νέους το να μην συναναστρέφονται καθόλου, ει δυνατόν, με γυναίκες, ακόμη και αν αυτές θεωρούνται άγιες.

Διότι ορθά είπε «μέσα από τις θυρίδες»· επειδή, όπως ακριβώς τα βάρβαρα έθνη εισέρχονται από τις θυρίδες της πόλης και την καταλαμβάνουν και την αφανίζουν ή ρίχνουν βέλη και τραυματίζουν πολλούς, ή μάλλον και τους σκοτώνουν, έτσι και μέσα από τις θυρίδες των αισθήσεών μας οι βάρβαροι δαίμονες εκτοξεύουν τα βέλη τους και τραυματίζουν τις ψυχές μας και τις θανατώνουν. Διότι τα βέλη του πονηρού εισδύουν στην καρδιά άλλοτε από την όραση, άλλοτε από την ακοή, άλλοτε από την όσφρηση, άλλοτε από τη γεύση και άλλοτε από την αφή· και έτσι, άλλοτε κάποιος πληγώνεται «από την επιθυμία της ομορφιάς», άλλοτε από την ακοή, και πότε από την όσφρηση και τη γεύση, και πότε από την αφή του χεριού, με το να αγγίξει κάτι με κακό σκοπό ή να αρπάξει τα ξένα ή να χτυπήσει ανελέητα. Και ενώ ο αγαθός και φιλάνθρωπος Θεός έπλασε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσίν Του και του χάρισε το αυτεξούσιο και του έδωσε αυτές τις αισθήσεις, ώστε μέσω αυτών να αντιλαμβανόμαστε τα δημιουργήματά Του και από εκεί να αναγόμαστε προς Αυτόν και να αισθανόμαστε την ασύλληπτη δύναμή Του, εμείς, έχοντας λάβει το αυτεξούσιο, Τον παροργίζουμε με άτοπες σκέψεις και πράξεις. Γι' αυτό και ο Σωτήρας λέει: «Εκείνος που κοιτάζει γυναίκα για να την επιθυμήσει, ήδη έχει διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του».

Πρόσεξε την ακρίβεια του λόγου και διέκρινε το νόημά του· διότι δεν είπε ότι όποιος απλώς δει μια γυναίκα, την έχει ήδη μοιχεύσει, αλλά όποιος κοιτάξει με επιθυμία, με εμπάθεια και περιέργεια, την έχει ήδη μοιχεύσει μέσα στην καρδιά του· όχι με τη σάρκα, αλλά με την καρδιά προς το παρόν, και έπειτα κατ' αυτόν τον τρόπο και με τη σάρκα· διότι αυτό φανερώνει η συγκατάθεση της περιέργειας των ματιών. Αυτό συμβουλεύει και ο σοφότατος Σολομών λέγοντας: «Ας μη σε νικήσει η επιθυμία της ομορφιάς, ούτε να αιχμαλωτιστείς από τα μάτια σου, ούτε να σε συναρπάσει με τα βλέφαρά της». «Ας μη σε νικήσει», λέει, «η επιθυμία της ομορφιάς»· αντιπαρατάξου απέναντι στην επιθυμία όπως ο στρατιώτης στον αντίπαλο· να μη νικηθείς και χάσεις το στεφάνι και μαζί με αυτό τη ζωή. «Να μην αιχμαλωτιστείς» σαν το ζώο, και μάλιστα πιο άθλια από εκείνο, διότι εκείνο βέβαια είναι άλογο και στερημένο από διάκριση, και παρά τη θέλησή του πέφτει στις παγίδες των κυνηγών, και αφού πιαστεί γίνεται χρήσιμο, και δεν ανασταίνεται από τους νεκρούς, ούτε εισέρχεται σε κρίση και κόλαση· εσύ όμως, που είσαι λογικός και προσδοκάς ανάσταση και πρόκειται να δώσεις λόγο για τις πράξεις σου, αιχμαλωτίζεσαι από τα ίδια σου τα μάτια και συναρπάζεσαι από τα βλέφαρά της. «Ας μη σε νικήσει η επιθυμία της ομορφιάς, γιε μου, ούτε να αιχμαλωτιστείς από τα μάτια σου, ούτε να σε συναρπάσει με τα βλέφαρά της· διότι η γυναίκα αιχμαλωτίζει ψυχές τίμιων ανδρών».

Θέλοντας να αποκόψει όλα αυτά, ο Σωτήρας είπε: «Εκείνος που κοιτάζει γυναίκα για να την επιθυμήσει, την έχει ήδη μοιχεύσει μέσα στην καρδιά του». Έθεσε τον φραγμό μακριά από τον καρπό, σαν άριστος γεωργός, ώστε να περιορίσει τον κλέφτη οφθαλμό από μακριά, επειδή όταν ο καρπός δεν είναι μπροστά μας, δεν τον επιθυμούμε συχνά. Και αυτό μπορούμε να το διαπιστώσουμε από πολλές μαρτυρίες της Γραφής, αλλά και από τα ίδια τα καθημερινά ζητήματα της εμπειρίας. Διότι, όταν και η προμήτορά μας ατένισε με περιέργεια εκείνο το απαγορευμένο δέντρο, τότε ακριβώς αποτόλμησε και να φάει από αυτό· πριν από αυτό το έβλεπε μεν, αλλά με απάθεια. Όταν όμως το παρατήρησε με εμπάθεια, τότε «είδε ότι το δέντρο ήταν καλό για τροφή και ότι ήταν αρεστό στα μάτια για να το βλέπουν και ωραίο στο να το κατανοήσει, και παίρνοντας από τον καρπό του έφαγε» [***]μενες από την αγάπη προς αυτόν υπέμειναν πολλά βάσανα· έπειτα, αφού ο λόγος υπενθύμισε εκείνους τους θείους και ιερούς δασκάλους, προχώρησε και κατέληξε στους σημερινούς ιεράρχες· και αφού αναφέρθηκε εν συντομία και φιλικά σε αυτούς, επανήλθε στο προκείμενο θέμα.

Αν όμως τυχαίνει να είσαι από τους φτωχούς, χωρίς να έχεις τίποτα να μοιράσεις, απέφυγε τουλάχιστον την κλοπή και την πλεονεξία, ή μάλλον, ακόμα και αν είσαι ο φτωχότερος όλων των ανθρώπων και προσφέρεις ένα ποτήρι κρύο νερό, δεν θα χάσεις τον μισθό σου, όπως λέει ο Κύριος. Αλλά και εκείνη η χήρα με δύο οβολούς αγόρασε τη βασιλεία. «Καθένας που οργίζεται εναντίον του αδελφού του αναίτια, θα είναι ένοχος στο δικαστήριο»· αυτός που οργίζεται αναίτια, δηλαδή που στρέφεται αδίκως εναντίον του και δεν αναλογίζεται ότι όλοι είμαστε αδελφοί και έχουμε έναν πατέρα, τον Θεό, μέσω της χάριτος του θείου βαπτίσματος, και οργίζεται αναίτια εναντίον του αδελφού του επειδή είναι φτωχός και αγροίκος, θα είναι ένοχος στο δικαστήριο. «Εκείνος που λέει στον αδελφό του ρακά, θα είναι ένοχος στο συνέδριο»· εκείνος που λέει στον αδελφό του ρακά, δηλαδή τρελέ, παραγγέλλει να προσαχθεί στο συνέδριο ως υβριστής και αυθάδης. Και όπως θέλοντας να κόψει από τη ρίζα την αμαρτία, απέκοψε εκ των προτέρων την περιττή περιέργεια του βλέμματος λέγοντας ότι «εκείνος που κοιτάζει γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της», έτσι και εδώ, θέλοντας να εμποδίσει, ή μάλλον να κόψει από τη ρίζα τους υβριστές, παραγγέλλει να προσάγονται στο συνέδριο ως υπόδικοι. «Εκείνος που θα πει στον αδελφό του μωρέ, θα είναι ένοχος στη γέεννα του πυρός».

Αυτά μάς λέγει νοερώς ο Δεσπότης μέσω αυτού του αγίου ρητού, αλλά ας μη νομίσει κανείς ότι λέμε κάτι περισσότερο από το πρέπον. Διότι ο λόγος αφορά τον οφθαλμό, για τον οποίο χρειάζεται πολλή προσοχή και πολλή φύλαξη, ώστε να μην παγιδευτούμε, για να μην εισέλθει ο θάνατος μέσα από τα παράθυρά μας και για να μη μας νικήσει η επιθυμία της ομορφιάς, καθώς και επειδή «όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του», αλλά αντίθετα πρέπει να έχουμε τον οφθαλμό απλό σαν λυχνάρι, όπως ορίζει ο Δεσπότης μας και Σωτήρας Χριστός. Γι' αυτό και εμείς, με τη θεία χάρη, μιλήσαμε πιο εκτεταμένα για τον απλό και φωτεινό οφθαλμό, θυμηθήκαμε διάφορα παραδείγματα, και τονίσαμε ότι ο απλός οφθαλμός, που είναι απαλλαγμένος από περιέργεια, βλέπει τις γυναίκες ως μητέρες, θυγατέρες και αδελφές ή ακόμη και ως θείους αγγέλους, και ότι με τη βοήθεια του Θεού μπορεί κάποιος να πείσει τον λογισμό του ότι ακόμη και το πιο γλυκό μέλι είναι πικρό. Διότι κατά τη συνάντηση με γυναίκες διεξάγεται ένας νοητός πόλεμος, όπου πολλοί μεν καταπίπτουν, πολλοί δε στεφανώνονται· και αυτό δεν το βλέπει κανείς άλλος, παρά μόνο ο στεφοδότης Θεός και η συνείδηση του καθενός.

Νομίζω ότι θα αναστέναζαν βαθιά οι νόμοι του Θεού, βλέποντας πάνω στη γη ένα τέτοιο ανοσιούργημα, αυτοί που πάντοτε απαγορεύουν και βροντοφωνάζουν, παλαιότερα μεν «δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου», και μέσα από τα άγια Ευαγγέλια ότι «καθένας που βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της μέσα στην καρδιά του», ενώ τώρα βλέπουν να μοιχεύεται ανερυθρίαστα εκείνη που κάποτε ήταν νύφη του επουράνιου Δεσπότη, της οποίας κεφαλή είναι ο Χριστός.

Για αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Δεσπότης μας μάς χάρισε την όραση των ματιών ως έναν μεγάλο πλούτο, ώστε, θαυμάζοντας τον Κτίστη μέσα από τα ορατά κτίσματα και αναλογιζόμενοι τα αόρατα, να ανυψωθούμε προς αυτόν. Δεν γνωρίζω όμως πώς, αποστρέφοντας τα μάτια από ένα τόσο μεγάλο αγαθό, παρατηρούμε με εμπάθεια και περιέργεια όσα ελκύουν προς την απώλεια, και μερικοί, έχοντας αποκτήσει μάτια γεμάτα από μοιχική περιέργεια, κοιτάζουν χωρίς εγκράτεια όμορφα πρόσωπα, μην ακούγοντας τον Κύριο και Σωτήρα μας που διακηρύττει ξεκάθαρα ότι εκείνος που βλέπει «γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, ήδη διέπραξε μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». Άραγε λοιπόν, λέει, εάν κάποιος κοιτάξει τη μητέρα του [*** ***] και να πεθαίνει και να θάβεται.

Βλέπετε τους καρπούς της περιέργειας των οφθαλμών; Βλέπετε τα γεννήματα της κλοπής, της παρακοής και της βρώσης; Βλέπετε πόσα κακά κατέρρευσαν από την παράβαση μιας εντολής; «Διότι εάν», όταν αμάρτησαν οι πρωτόπλαστοι, τους οποίους έπλασε με τα ίδια του τα χέρια, «ο Θεός δεν τους λυπήθηκε», ας προσέξουμε μήπως, εάν και εμείς αμαρτάνουμε αμετανόητα, δεν λυπηθεί ούτε εμάς· μάλιστα δε, «ούτε αγγέλους που αμάρτησαν δεν λυπήθηκε, αλλά, αφού τους έριξε στα τάρταρα με δεσμά σκοταδιού, τους παρέδωσε για να φυλάσσονται έως την κρίση, και τον αρχαίο κόσμο», σύμφωνα με τη Θεία Γραφή, «δεν τον λυπήθηκε, αλλά διεφύλαξε ως όγδοο τον Νώε, τον κήρυκα της δικαιοσύνης, όταν έφερε κατακλυσμό στον κόσμο των ασεβών, και καταδίκασε σε καταστροφή τις πόλεις των Σοδόμων και των Γομόρρων μετατρέποντάς τες σε στάχτη, θέτοντάς τες ως παράδειγμα για όσους επρόκειτο να ασεβήσουν, και έσωσε τον δίκαιο Λωτ, ο οποίος καταπονούνταν από την ασελγή διαγωγή των παράνομων»· διότι «γνωρίζει ο Κύριος να σώζει τους ευσεβείς από τον πειρασμό, και να διατηρεί τους αδίκους για να τιμωρηθούν την ημέρα της κρίσεως, και μάλιστα εκείνους που ακολουθούν τη σάρκα με μιαρές επιθυμίες» και «έχουν μάτια γεμάτα μοιχεία» αμαρτάνοντας αδιάκοπα, διότι εκείνος που κοιτάζει «με σκοπό να επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μέσα στην καρδιά του», όπως έχει γραφτεί.

Μήπως στολίζεσαι και χρησιμοποιείς καλλυντικά, και φέρεις πάνω σου μύρα και αρώματα, τα οποία αποτελούν αιτίες της πορνείας; Μήπως κοιτάζεις τα πρόσωπα των γυναικών και των νέων με περιέργεια και με επιθυμία της καρδιάς σου; Διότι, όποιος τα κοιτάζει αυτά με περιέργεια, πορνεύει και μοιχεύει μέσα στην καρδιά του, όπως ακριβώς είπε ο Κύριος.

ΚΑΝΩΝ ΚΒ'. Το να αναθέτει κανείς τα πάντα στον Θεό και να μην υποδουλώνεται στα δικά του θελήματα, αποτελεί σπουδαίο πράγμα. Διότι, είτε τρώτε είτε πίνετε, λέει ο θείος Απόστολος, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού. Ο Χριστός, λοιπόν, ο Θεός μας, στα Ευαγγέλιά Του έχει προστάξει να αποκόπτουμε τις αρχές των αμαρτημάτων. Διότι δεν τιμωρείται από Αυτόν μόνο η μοιχεία, αλλά έχει καταδικαστεί και η κίνηση του λογισμού προς την τέλεση της μοιχείας, καθώς λέει: Εκείνος που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της στην καρδιά του. Έχοντας, λοιπόν, διδαχθεί από αυτό, οφείλουμε να καθαιρούμε τους λογισμούς. Αν και όλα επιτρέπονται, δεν συμφέρουν όλα, όπως διδασκόμαστε από την αποστολική φωνή. Είναι, λοιπόν, αναγκαίο σε κάθε άνθρωπο να τρώει για να ζει. Και για όσους διάγουν βίο έγγαμο, με παιδιά και κοσμική κατάσταση, το να τρώνε μαζί άνδρες και γυναίκες είναι ακατάκριτο, αρκεί μόνο να προσφέρουν ευχαριστία σε Εκείνον που χορηγεί την τροφή, και να μη γίνεται αυτό με θεατρικές επιτηδεύσεις ή σατανικά άσματα, κιθάρες και πορνικά λυγίσματα του σώματος. Στους ανθρώπους αυτούς επέρχεται η προφητική κατάρα που λέει τα εξής: «Αλίμονο σε αυτούς που πίνουν το κρασί τους με κιθάρα και ψαλτήρι, αλλά δεν προσβλέπουν στα έργα του Κυρίου και δεν κατανοούν τα έργα των χεριών Του.» Και αν ποτέ υπάρξουν τέτοιοι ανάμεσα στους Χριστιανούς, ας διορθωθούν. Ειδάλλως, ας ισχύσουν για αυτούς τα όσα έχουν κανονικώς θεσπιστεί από τους προκατόχους μας.

Στον Θεόδωρο, μητροπολίτη Λαοδικείας. Αν και έχω πολλά να πω, μέσω των οποίων μπορεί κανείς να κατανοήσει σαφώς ότι δεν είναι βαρύς ούτε αδύνατος, αλλά αντίθετα ελαφρύς και αγαθός εκείνος ο δεσποτικός λόγος που λέει: «όποιος βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της μέσα στην καρδιά του», προς το παρόν θα σου πω αυτά μέσω της επιστολής: ότι πρώτον, εμείς της χάριτος οφείλουμε να κατορθώσουμε κάτι περισσότερο από αυτούς που έζησαν υπό τον νόμο, και η αυστηρότητα της νομοθεσίας δεν είναι από τη φύση της το ίδιο βαριά και για τις δύο πλευρές, αλλά αυτό που σε εκείνους ίσως φάνηκε βαρύ, για εμάς είναι σύμμετρο και ελαφρύ, και αυτό που για εμάς είναι τέτοιο, για εκείνους δεν είναι. Διότι σε εκείνους ο νόμος απλώς απέτρεπε από όσα δεν ήταν θεμιτό να κάνουν, χωρίς να τους χαρίζει καμία δύναμη για την εκπλήρωση των νομοθετημένων. Σε εμάς, όμως, έχει δοθεί μεγάλη βοήθεια μέσω του βαπτίσματος και των άλλων δωρεών, η οποία ελαφρύνει σχεδόν κάθε δυσκολία και δεν επιτρέπει στην ορμή των πονηρών πνευμάτων να μας επιτίθενται τυραννικά, αλλά τους παραχωρεί τη δυνατότητα επίθεσης μόνο εξαιτίας της δικής μας ραθυμίας και τρόπον τινά υποχώρησης. Ώστε, αν δεν είχε νομοθετηθεί κάτι πιο αυστηρό για εμάς σε σχέση με εκείνους, η δικαιοσύνη και η αγαθότητα του Θεού θα είχαν αντιστραφεί, εφόσον από εμάς που τύχαμε της μέγιστης βοήθειας και από εκείνους που δεν απόλαυσαν καμία τέτοια, θα απαιτούνταν η ίδια αυστηρότητα και παρόμοιος τρόπος ζωής, και μέσα στην ανισότητα της δύναμης θα επιζητούνταν η ίδια πράξη.

Είναι φανερό, λοιπόν, από όσα ειπώθηκαν, ότι για εμάς πρέπει να θεωρείται τόσο σημαντικό το να μην κοιτάξει κανείς γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, όσο ήταν για εκείνους που βρίσκονταν υπό τον νόμο το να μη μοιχεύσουν. Και αυτό δεν το επιβεβαιώνει μόνο η αλήθεια και η λογική ακολουθία των λόγων, αλλά φαίνεται ολοκάθαρα και από τα ίδια τα έργα. Διότι δεν μπορεί να δει κανείς περισσότερους από όσους ακολουθούσαν τον Μωσαϊκό νόμο να έχουν αποφύγει την πράξη από όσους ζουν υπό τη χάρη και έχουν απομακρυνθεί ακόμη και από εκείνα που εξωθούν προς την πράξη. Εφόσον πάρα πολλοί από τους δικούς μας όχι μόνο δεν έστρεψαν με περιέργεια και ερωτική διάθεση τα μάτια τους σε ξένα κάλλη, αλλά ούτε καν ατένισαν απλώς πρόσωπο γυναίκας, διατηρώντας τη σεμνότητά τους αποφεύγοντας ακόμη και την απλή θέαση.

Επιπλέον, δεν όρισε απλώς ως μοιχεία μια τέτοιου είδους εμπλοκή μέσω των ματιών, αλλά, χαρακτηρίζοντάς την μοιχεία «στην καρδιά», μετρίασε τη φαινομενική σφοδρότητα και την αποτομία της απόφασής του με τον νόμο μιας άφατης συμπάθειας. Στην καρδιά, λέγει, συντελέστηκε η μοιχεία, την οποία προκάλεσε ο οίστρος και ο γαργαλισμός μέσω των ματιών. Πώς θα μπορούσε κανείς να το διατυπώσει αυτό με πιο φιλάνθρωπο τρόπο; Έριξες βλέμμα πορνικό στο πρόσωπο μιας ξένης γυναίκας, εντρύφησες ανεπίτρεπτα σε ένα ασελγές και ξένο θέαμα, έσταξες με βλέμματα πιο υγρά το δηλητήριο του πάθους σε ψυχές πιο απαλές, άναψες από εκεί και έπειτα πιο σφοδρή και ακάθεκτη τη φλόγα στους λογισμούς, η πύρωση έφτασε μέχρι την καρδιά, και μόνο η ευκαιρία λείπει για την πράξη. Πώς, λοιπόν, δεν εμοίχευσες στην καρδιά σου; Αλλά ίσως κάποιος άλλος θα έλεγε ότι διέπραξες ακόμη και τέλεια μοιχεία, ιδίως αν αντιλαμβανόταν ότι το έκανες αυτό στη δική του γυναίκα (διότι συνηθίζει ο καθένας, όπως ακριβώς όσα ο ίδιος αμάρτησε σε άλλους τα θεωρεί μέτρια και τα εξετάζει πιο επιφανειακά, έτσι να βλέπει με μεγαλύτερη οξύτητα το αδίκημα εις βάρος του, και τότε να γίνεται ο πιο αυστηρός κριτής). Έριξες τα μάτια σου σε ξένα πρόσωπα, εκπέμποντας μέσα από αυτά πορνικές ακτίνες, αντανακλάστηκαν πάλι προς εσένα από εκεί πιο μιαρά βέλη, αφού έδεσες το πλάσμα από τα βάθη της καρδιάς το σέρνεις ολόκληρο αιχμάλωτο, ενώ την ίδια στιγμή σύρεσαι και εσύ από τις ίδιες θηλιές, πληγώθηκες και πλήγωσες, καταβλήθηκες και κατέβαλες. Πώς, λοιπόν, αυτό δεν είναι ξεκάθαρη μοιχεία;

Αλλά ο φιλάνθρωπος Θεός μας δεν ενεργεί έτσι, παρά περιορίζει την αμαρτία μέχρι την καρδιά, στην οποία και δημιουργήθηκε το πάθος· διότι λέει: «μοίχευσες στην καρδιά». Βλέπεις με πόση καλοσύνη, με πόση επιείκεια κρίνει τα πάντα, πώς μας σπλαχνίζεται;

Εξάλλου, δεν ανήκει στους δούλους ούτε στα κτίσματα, όπως ακριβώς δεν μπορούν να καταλύουν τις βασιλικές και δεσποτικές εντολές, έτσι δεν μπορούν ούτε να τις προάγουν προς το καλύτερο. Και όμως, ο Χριστός, αφού έγινε άνθρωπος, μαζί με τα άλλα καλά, ή μάλλον και πριν από πολλές άλλες ευεργεσίες, μεταρρυθμίζει προς το τελειότερο τους πατρικούς νόμους και εκείνους που τότε άρμοζαν περισσότερο στους Ισραηλίτες. Διότι λέει: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, δεν θα φονεύσεις, εγώ όμως σας λέω αυτά· δεν θα μοιχεύσεις, εγώ όμως αυτά· οφθαλμό αντί οφθαλμού, εγώ όμως αυτά». Και εκείνα τα μύρια τα οποία είχαν νομοθετηθεί στο παρελθόν λόγω της ατέλειας των ακροατών, μπορεί κανείς να δει ότι έχουν αναχθεί προς το καλύτερο με τη δεσποτική κρίση.

Αν βέβαια εξωτερικά φυλάσσεις το σώμα σου από τη φθορά και την πορνεία, αλλά εσωτερικά διαπράττεις μοιχεία ενώπιον του Θεού, έχεις μοιχεύσει και έχεις πορνεύσει στους λογισμούς σου, και σε τίποτα δεν σε ωφέλησε το να διατηρείς το σώμα παρθένο. Όπως ακριβώς αν υπάρχει μια νέα και ένας νέος, και αυτός την κολακέψει με δόλο και τη φθείρει, τότε πλέον γίνεται βδελυρή στον νυμφίο, επειδή μοιχεύθηκε, —έτσι και η ασώματη ψυχή, όταν συνάπτει κοινωνία με το φίδι που φωλιάζει μέσα της, δηλαδή με το πονηρό πνεύμα, πορνεύει απομακρυνόμενη από τον Θεό, και είναι γεγραμμένο: «καθένας που βλέπει γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». Διότι υπάρχει πορνεία που τελείται μέσω του σώματος, και υπάρχει πορνεία της ψυχής που συνάπτει κοινωνία με τον σατανά· επειδή η ίδια η ψυχή έχει την ικανότητα της κοινωνίας και γίνεται αδελφή είτε των δαιμόνων είτε του Θεού και των αγγέλων. Και, επομένως, όταν διαπράττει μοιχεία με τον διάβολο, είναι άχρηστη για τον επουράνιο νυμφίο. Ερώτηση: Ησυχάζει ποτέ ο σατανάς, και ελευθερώνεται ο άνθρωπος από τον πόλεμο, ή, όσο ζει, έχει πόλεμο; Απόκριση: Ο σατανάς ποτέ δεν ησυχάζει να πολεμά· όσο ζει κάποιος σε τούτον τον αιώνα και φέρει τη σάρκα, πολεμείται. Αλλά όταν «τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού» σβήσουν, τότε πλέον σε τι μπορεί να βλάψει τον άνθρωπο, ακόμη κι αν έρχεται ο σατανάς; Λόγου χάριν, αν κάποιος είναι φίλος ενός βασιλιά και έχει δικαστική διαμάχη με έναν αντίδικο· όταν λοιπόν έχει τον βασιλιά ευνοϊκά διακείμενο και φίλο του, ο οποίος τον βοηθά, δεν βλάπτεται σε τίποτα.

Διότι, όπως ακριβώς «εκείνος που βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της στην καρδιά του», και μολονότι αυτός δεν έχει μιανθεί σωματικά, ωστόσο λογίζεται ήδη ότι έχει διαπράξει μοιχεία, έτσι και εκείνος που έχει αποστραφεί τα πονηρά μέσα στην καρδιά του, και προσκολλάται στον Κύριο με πόθο και αναζήτηση, με επιμονή, εννοώ, και με θεοφιλή διάθεση, σαν να κοινωνεί ήδη με τον Θεό, λαμβάνει αμέσως από τον Θεό ως μεγάλο δώρο αυτό ακριβώς: το να επιμένει στην προσευχή, στον αγαθό ζήλο και στον φιλάρετο τρόπο ζωής. Διότι, εάν ακόμη και η προσφορά ενός ποτηριού κρύου νερού δεν μένει χωρίς ανταμοιβή, πόσο μάλλον ο Θεός θα χορηγήσει αυτό που έχει υποσχεθεί σε εκείνους που είναι προσηλωμένοι σε Αυτόν και τον ικετεύουν ημέρα και νύχτα!

Σε αυτό, λοιπόν, ας έχουμε παρρησία, αρκεί στα καλά με τα οποία αρχίσαμε να παραμείνουμε σταθεροί μέχρι τέλους και να μη στραφούμε προς τα πίσω. Όσοι αρχίσαμε να διατηρούμε αγνή τη σάρκα, ας επιμείνουμε σε αυτό μέχρι τέλους, και εγκαρτερώντας στις προσευχές ας ολοκληρώσουμε τον αγώνα, και με μια λέξη, ας θέσουμε ένα ξεκάθαρο τέλος σε όλα μαζί τα κατορθώματα. Διότι το τέλος κάθε αρχής είναι ένδοξο. Άλλωστε, εκείνος που άκουσε τους λόγους του Θεού, πίστεψε, διέκρινε και κατανόησε, εγκατέλειψε τα δικά του για χάρη του Κυρίου, εγκαρτερεί στις προσευχές και παραμένει σε όλες τις αρετές μέχρι τέλους, πώς είναι δυνατόν να στερηθεί την υπόσχεση; Αρκεί να βρεθείς σε αυτήν την κατάσταση, όταν η ψυχή σου παραληφθεί από τη σάρκα, αγωνιζόμενος, επιδεικνύοντας ζήλο, προσδοκώντας την υπόσχεση, εγκαρτερώντας, πιστεύοντας, αναζητώντας με διάκριση, και εγώ σου λέω ότι με χαρά θα σε δεχθεί και θα έχεις παρρησία και θα γίνεις άξιος της βασιλείας, και οι άγγελοι του Κυρίου θα σε προϋπαντήσουν και θα σε δεχθούν στη ζωή. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος με λεπτότητα πνεύματος, μέσω της πίστεως και της προθυμίας, ήδη βρίσκεται σε κοινωνία με τον Θεό και είναι εργάτης του Κυρίου. Όπως ακριβώς λέει ο Κύριος: «εκείνος που βλέπει μια γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του»· διότι, παρόλο που σωματικά δεν ήλθε σε επαφή και δεν μολύνθηκε μαζί της, έχει ήδη λογαριαστεί ως μοιχός.

Εάν όμως φαινομενικά προφυλάσσεις το σώμα σου από τη φθορά και την πορνεία, αλλά εσωτερικά διαπράττεις μοιχεία ενώπιον του Θεού και πορνεύεις με τους λογισμούς σου, σε τίποτα δεν ωφελήθηκες διατηρώντας το σώμα παρθένο. Όπως ακριβώς εάν υπάρχει μια νέα και ένας νεαρός, και αυτός με δόλο την κολακεύσει και τη διαφθείρει, αυτή καθίσταται πλέον βδελυρή στον νυμφίο της, επειδή μοιχεύθηκε, έτσι και η ασώματη ψυχή, όταν κοινωνεί με το φίδι που κρύβεται μέσα της, δηλαδή με το πονηρό πνεύμα, πορνεύει και απομακρύνεται από τον Θεό. Διότι έχει γραφεί: «καθένας που βλέπει γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει κιόλας διαπράξει μοιχεία στην καρδιά του». Διότι υπάρχει πορνεία που συντελείται διά του σώματος, και υπάρχει πορνεία της ψυχής που κοινωνεί με τον σατανά. Επειδή η ψυχή έχει την ικανότητα της κοινωνίας και γίνεται αδελφή των δαιμόνων ή, αντίθετα, του Θεού και των αγγέλων, και συνεπώς, όταν μοιχεύει με τον σατανά, καθίσταται άχρηστη για τον επουράνιο νυμφίο Χριστό.