Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:28

«Για κάθε ανώφελο λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο γι' αυτόν κατά την ημέρα της κρίσεως», και αλλού: «Δεν θα επιθυμήσεις τίποτα από τον πλησίον σου», και πάλι: «Όποιος κοιτάξει με επιθυμία, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μέσα στην καρδιά του. Και όποιος πάλι πει στον αδελφό του ρακά, θα είναι ένοχος απέναντι στο συνέδριο, ενώ όποιος τον αποκαλέσει μωρέ, θα είναι ένοχος στη γέεννα του πυρός.» Θέλοντας δε και ο Απόστολος να δείξει ότι σε όσους πράττουν αυτά ενεργεί ο διάβολος, είπε: «Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία.» Εάν λοιπόν η αμαρτία δεν είναι τίποτε άλλο παρά παράβαση της εντολής, και εντολή είναι και το να μην επιθυμήσεις και το να μην πεις ψέματα και το να μην κλέψεις, αλλά ούτε και να φλυαρήσεις ούτε να κακολογήσεις τον αδελφό σου, καθένας που πράττει αυτά έχει τραυματιστεί από το κεντρί του θανάτου, δηλαδή της αμαρτίας, και μέσα σε αυτήν ακριβώς την πληγή και στο δάγκωμα της αμαρτίας εισέρχεται αμέσως ο διάβολος σαν σκουλήκι και εγκαθίσταται.

Δεν φρίττεις, άνθρωπε, ακούγοντας τον Θεό να σου λέει καθημερινά μέσα από όλη τη Θεία Γραφή: «Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας. Διότι, αλήθεια σας λέω, και για κάθε ανώφελο λόγο θα δώσετε λόγο, και για κρύο νερό θα λάβετε μισθό»; Δεν ακούς ότι ο Θεός είναι κριτής και των εννοιών και των λογισμών της καρδιάς; Τι λέει δηλαδή; «Εκείνος που κοιτάζει γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της μέσα στην καρδιά του.» Είδες πώς κρίνεται ως μοιχός εκείνος που κοιτάζει με επιθυμία το πρόσωπο κάποιου; Έτσι να ξέρεις με βεβαιότητα, ω άνθρωπε, ότι και εκείνος που κυριεύεται από την επιθυμία των χρημάτων κρίνεται ως φιλάργυρος, έστω και αν δεν κατέχει απολύτως τίποτα, και εκείνος που ορέγεται πολυτελή και πολλά φαγητά είναι γαστρίμαργος, έστω και αν λόγω φτώχειας τρέφεται μόνο με ψωμί και νερό, και πόρνος είναι εκείνος που για πολύ χρόνο συγκατατίθεται και μολύνεται από τους λογισμούς, έστω και αν δεν δει ποτέ πρόσωπο ανθρώπου. Έτσι και εκείνος που λέει μέσα στην καρδιά του: «Κακώς έγινε αυτό και παράλογα συνέβη εκείνο» και: «Γιατί έγινε το τάδε; Και γιατί δεν έγινε εκείνο;» —ας μην πλανάται, θα λογιστεί ως καταλαλητής και θα κριθεί ως κατακριτής, έστω και αν δεν βγάλει λέξη από το στόμα του, ούτε ακούσει κανείς τη φωνή του.

Εάν όμως δεν φροντίσουμε να γίνουμε τέτοιοι και περνούμε έτσι τη ζωή μας, τι θα πούμε; Ότι «περιφρονήσαμε τη δόξα και τον πλούτο»; Αλλά οπωσδήποτε θα μας πει: «Τον φθόνο, την έριδα και τη ζήλια δεν τα εγκαταλείψατε». Και ότι αυτά μας αποξενώνουν και μας χωρίζουν από τον Θεό, το λέει ο θείος Ιάκωβος, ο απόστολος του Χριστού: «Αν όμως έχετε πικρή ζήλια —διότι υπάρχει και ο καλός ζήλος για κάποιον!— και εριστικότητα στην καρδιά σας, μην καυχιέστε και μη λέτε ψέματα ενάντια στην αλήθεια. Αυτή η σοφία δεν κατεβαίνει από άνω, αλλά είναι επίγεια, ψυχική, δαιμονιώδης· διότι όπου υπάρχει ζήλια και εριστικότητα, εκεί υπάρχει ακαταστασία και κάθε φαύλο πράγμα», και λίγο μετά: «Ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι ζητάτε με κακό σκοπό, για να τα σπαταλήσετε στις ηδονές σας», και προσθέτει: «Μοιχοί και μοιχαλίδες, δεν γνωρίζετε ότι η φιλία του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό; Όποιος λοιπόν θελήσει να είναι φίλος του κόσμου, καθίσταται εχθρός του Θεού». Πρόσεξε δε ότι δεν είπε μόνο: «Ο κόσμος είναι εχθρός του Θεού», αλλά και η φιλία προς τον κόσμο· διότι εξαιτίας αυτής γινόμαστε μοιχοί και μοιχαλίδες. Και ότι αυτό είναι αλήθεια, άκουσε τον ίδιο τον Κύριο που λέει: «Καθένας που κοιτάζει με σκοπό να επιθυμήσει, ήδη έχει μοιχεύσει μέσα στην καρδιά του», και πάλι: «Δεν θα επιθυμήσεις τίποτε από όσα ανήκουν στον πλησίον σου».

Δεν φρίττεις, άνθρωπε, ακούγοντας τον Θεό να σου λέει καθημερινά μέσα από όλη τη θεία Γραφή: Σαπρός λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας; Διότι, αλήθεια σας λέω, και για κάθε αργό λόγο θα δώσετε λόγο, και για ένα ποτήρι κρύο νερό θα λάβετε μισθό; Δεν ακούς ότι ο Θεός είναι κριτής και των εννοιών και των λογισμών της καρδιάς; Διότι, τι λέει; Εκείνος που κοιτάζει γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της στην καρδιά του. Είδες πώς κρίνεται ως μοιχός εκείνος που κοιτάζει με επιθυμία το πρόσωπο κάποιου; Έτσι να γνωρίζεις με βεβαιότητα, άνθρωπε, ότι και εκείνος που κυριεύεται από την επιθυμία των χρημάτων κρίνεται ως φιλάργυρος, έστω κι αν δεν κατέχει απολύτως τίποτα, και εκείνος που ορέγεται πολυτελή και πολλά φαγητά είναι γαστρίμαργος, έστω κι αν από τη φτώχεια τρέφεται μόνο με ψωμί και νερό, και πόρνος είναι εκείνος που συνδυάζεται επί πολύ με τους λογισμούς και μολύνεται, έστω κι αν δεν δει ποτέ του πρόσωπο ανθρώπου. Έτσι και εκείνος που λέει στην καρδιά του: «Κακώς έγινε αυτό και παράλογα συνέβη εκείνο» και «Γιατί έγινε τούτο και τούτο; Και για ποιο λόγο δεν συνέβη εκείνο;» —ας μην πλανάται, θα είναι καταλαλητής και θα κριθεί ως κατακριτής, έστω κι αν δεν βγάλει λέξη από το στόμα του, ούτε ακούσει κανείς τη φωνή του.

Για να γνωρίσουν, λοιπόν, και το πλήθος των κακών μου, θα πω τα εξής: (όχι βέβαια όλα· διότι είναι αναρίθμητα, περισσότερα από τα άστρα, από τις σταγόνες της βροχής και την άμμο της θάλασσας, από το πλήθος των φουσκωμένων κυμάτων, αλλά όσα φέρει το βιβλίο της συνειδήσεως, και εμπεριέχουν οι αποθήκες της μνήμης· τα δε άλλα μόνο εσύ ο ίδιος γνωρίζεις να τα αριθμείς) έγινα φονιάς, ακούστε όλοι, για να κλάψετε με συμπάθεια, αλλά τον τρόπο τον παρέλειψα, αποφεύγοντας τη μακρηγορία του λόγου· έγινα, αλίμονό μου, και μοιχός στην καρδιά και σοδομίτης στην πράξη και την προαίρεση· έγινα πόρνος, μάγος και παιδοφθόρος· επίορκος, υβριστής και πλεονέκτης· κλέφτης και αναιδής ψεύτης, άρπαγας, αλίμονό μου· λοίδορος, μισάδελφος, πολύ φθονερός, φιλάργυρος και αυθάδης, και διέπραξα κάθε άλλο είδος κακίας· ναι, πιστέψτε με, στα αλήθεια τα λέω αυτά και όχι πλαστά ούτε με σοφίσματα. Ποιος, λοιπόν, ακούγοντάς τα αυτά δεν θα εκπλησσόταν, δεν θα θαύμαζε τη μακροθυμία σου, ώ Φιλάνθρωπε, δεν θα θάμβωνε και θα έλεγε: πώς δεν σχίστηκε η γη για να φύγει, μην αντέχοντας να φέρει στην πλάτη της τον ταλαίπωρο, και δεν τον κατέβασε ζωντανό στον άδη; Και πώς δεν έπεσε κεραυνός από ψηλά και δεν κατέκαψε αυτόν τον παραβάτη; Και πώς δεν κατέρρευσε ο ουρανός και δεν έσβησε ο ήλιος μαζί και τα άστρα για αυτόν που έχει δείξει τόση καταφρόνια;

Αυτά, τέκνα μου, με ανάγκασε η αλήθεια να τα διηγηθώ και σε εσάς, επειδή τέτοιες είναι οι επιταγές της. Και ποιο τόσο μεγάλο αμάρτημα έχουν διαπράξει αυτοί, ρωτάει κάποιος, ώστε να τους εκδιώκουμε από αυτούς τους ιερούς περιβόλους; Και ποια άλλη αμαρτία ζητάς μεγαλύτερη από αυτήν, όταν, έχοντας καταστήσει τους εαυτούς τους τέλειους μοιχούς, με αναίδεια, σαν λυσσασμένα σκυλιά, εφορμούν σε αυτήν την ιερή τράπεζα; Και αν θέλεις να μάθεις και τον τρόπο της μοιχείας, δεν θα σου μεταφέρω δικό μου λόγο, αλλά Εκείνου που πρόκειται να κρίνει ολόκληρη τη ζωή μας: «Διότι όποιος κοιτάζει», λέει, «μια γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει κιόλας μοιχεύσει μαζί της μέσα στην καρδιά του». Εάν, λοιπόν, μια γυναίκα που τη συναντά κανείς τυχαία στην αγορά, ντυμένη πρόχειρα, προκαλεί συχνά σε εκείνον που την κοιτάζει με περιέργεια την αμαρτία μέσω της ίδιας της θέας της, πώς θα μπορέσουν εκείνοι που όχι απλώς ούτε τυχαία, αλλά με τόση προθυμία ώστε να περιφρονήσουν την εκκλησία, ανεβαίνοντας εκεί και περνώντας ολόκληρη τη μέρα με τα μάτια προσηλωμένα στα πρόσωπα εκείνων των ατιμασμένων γυναικών, να πουν ότι δεν τις κοίταξαν με επιθυμία; Εκεί όπου υπάρχουν και διεφθαρμένα λόγια, και πορνικά άσματα, και φωνές γεμάτες ηδονή, και βαμμένα μάτια, και χρωματισμένα μάγουλα.

Προς τον Ευπρεπιανό και αυτούς που είναι μαζί του. Είμαι αισιόδοξος, αγαπημένα τέκνα, για την ειρηνική και θεότακτη διαγωγή σας. Γι' αυτό θα στρέψω τον λόγο στο κατεπείγον. Ποιο είναι όμως αυτό; Όταν αποκαλύψουμε τα πονηρά τους δόγματα και υποδείξουμε τις αιτίες για τις οποίες αναθεμάτισαν εμάς μαζί με τους άλλους, αποδεικνύεται απολύτως ότι δεν είναι απλώς αιρετικοί, αλλά αποστάτες του ευαγγελίου του Θεού, αναθεματιστές των αγίων και καταλυτές των κανόνων. Πρώτον, επειδή εναντιώνονται στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. «Να μην μοιχεύσεις», λέει ο νόμος· «να μην προφέρεις το όνομα του Θεού μάταια»· «ένας νόμος ας υπάρχει για τον Ιουδαίο και για τον προσήλυτο». Πάλι το ευαγγέλιο, δηλαδή ο Χριστός, λέει: «Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους 'δεν θα μοιχεύσεις'; Εγώ όμως σας λέω ούτε καν να κοιτάξετε γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσετε»· και «εκείνος που θα καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών», δηλαδή, όπως ερμηνεύουν οι πατέρες, θα ριχτεί στο πυρ.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΓ΄ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΗΡΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΘΕΙΩΝ ΕΝΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΑΣ ΑΠΕΙΛΗΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΣΩΝ ΔΙΑΚΕΙΝΤΑΙ ΜΕ ΑΜΕΛΕΙΑ Αδελφοί και πατέρες, ο Θεός που μας έπλασε και μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, μας τοποθέτησε σε τούτο τον βίο σαν σε σχολείο, για να διδαχθούμε το ευαγγέλιο της βασιλείας Του. Γι' αυτό και αποστέλλοντας τους μαθητές στο κήρυγμα τους έδινε την παραγγελία λέγοντας: «Πηγαίνετε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». Ποια είναι όμως αυτά που παρήγγειλε; Κατά μεν την Παλαιά Διαθήκη, για να αναφέρουμε ένα μέρος τους: το «Δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις»· κατά δε τη Νέα Διαθήκη, υπάρχουν εντολές ακόμη πιο υψηλές και πιο ακριβείς. «Διότι ειπώθηκε», λέγει, «στους αρχαίους: Δεν θα φονεύσεις· όποιος όμως φονεύσει θα είναι ένοχος στο δικαστήριο. Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που οργίζεται αδικαιολόγητα εναντίον του αδελφού του θα είναι ένοχος στο δικαστήριο». Και πάλι, «ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα μοιχεύσεις. Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του». Πάλι, «ειπώθηκε: Δεν θα επιορκήσεις.»

Επειδή, όμως, μετά από αυτά επρόκειτο να αναβλαστήσουν αιρέσεις και να διαφθαρούν τα ήθη μας, ευδόκησε να γραφούν τα Ευαγγέλια, ώστε, διδασκόμενοι από αυτά την αλήθεια, να μην παρασυρθούμε από το ψεύδος των αιρέσεων, ούτε να διαφθαρούν εντελώς τα ήθη μας. Μας έδωσε δε τέσσερα Ευαγγέλια, ίσως, διότι από αυτά μαθαίνουμε τις τέσσερις καθολικές αρετές: την ανδρεία, τη φρόνηση, τη δικαιοσύνη και τη σωφροσύνη. Την μεν ανδρεία, όταν λέει ο Κύριος: «Να μη φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή». Τη δε φρόνηση, όταν προτρέπει: «Να γίνεστε φρόνιμοι, όπως τα φίδια». Τη δε δικαιοσύνη, όταν διδάσκει: «Όπως θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι κι εσείς να τους κάνετε παρομοίως». Τη δε σωφροσύνη, όταν αποφαίνεται: «Όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». Και επιπλέον: Τέσσερα είναι τα Ευαγγέλια, διότι αυτά είναι οι στύλοι του κόσμου. Και επειδή ο κόσμος έχει τέσσερα μέρη, Ανατολή, Δύση, Βορρά και Νότο, έπρεπε και οι στύλοι να είναι τέσσερις.

Διότι και αν έχεις αδικηθεί, λέγει, μην πας στο δικαστήριο, αλλά συμφιλιώσου στον δρόμο, μήπως πάθεις χειρότερα εξαιτίας της δύναμης του αντιδίκου. «Ακούσατε ότι ειπώθηκε: Δεν θα μοιχεύσεις». Άλλο είναι η μοιχεία και άλλο η πορνεία· μοιχεία μεν είναι η σχέση με έγγαμη, ενώ πορνεία με άγαμη. «Εγώ όμως σας λέω, ότι καθένας που βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». Δηλαδή, αυτός που στέκεται και την περιεργάζεται, και ανάβει την επιθυμία του μέσα από το βλέμμα, και την κοιτάζει ξανά για να την επιθυμήσει περισσότερο, αυτός έχει ήδη ολοκληρώσει το κακό στην καρδιά του. Και αν δεν προέβη στην πράξη, τι σημασία έχει αυτό;