Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:34

Διότι, πώς θα ήταν δυνατόν να μην μισεί δικαίως το ψεύδος Εκείνος που είναι εκ φύσεως αληθινός; Και πώς δεν θα αποστρεφόταν την αδικία Εκείνος που κρίνει με δικαιοσύνη ολόκληρη τη γη; Ή πώς θα αποδεχόταν τον όρκο Εκείνος που και παλαιότερα και τώρα τον απαγορεύει; «Ακούσατε», λέγει, «ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: δεν θα επιορκήσεις, αλλά θα εκπληρώσεις τους όρκους σου προς τον Κύριο. Εγώ όμως σας λέγω να μην ορκίζεστε καθόλου· ούτε στον ουρανό, επειδή είναι θρόνος του Θεού, ούτε στη γη, επειδή είναι υποπόδιο των ποδιών Του, ούτε στα Ιεροσόλυμα, επειδή είναι η πόλη του μεγάλου Βασιλέως, ούτε στο κεφάλι σου να ορκιστείς, επειδή δεν μπορείς να κάνεις ούτε μία τρίχα λευκή ή μαύρη. Ας είναι δε ο λόγος σας ναι ναι, και όχι όχι· οτιδήποτε παραπάνω από αυτά προέρχεται από τον πονηρό».

Δες, αγαπητέ, πώς από παντού απέκλεισε τον όρκο, ώστε να μην ορκίζεται κανείς ούτε στον ουρανό ούτε στη γη, ως θρόνο και υποπόδιο, ούτε στην Ιερουσαλήμ, ως πόλη του βασιλιά Θεού, ούτε στο ίδιο του το κεφάλι, διότι κεφαλή κάθε πιστού ανθρώπου είναι ο Χριστός. Το δε πιο ελεεινό και ασυγχώρητο από όλα είναι τούτο, ότι πολλές φορές οι άνθρωποι ορκίζονται και για ψευδή και για τιποτένια πράγματα, και εκείνοι που εμποδίστηκαν πλήρως να ορκίζονται ακόμη και για την αλήθεια, ορκίζονται και για ψέματα, ως μεγαλύτερη αθέτηση της θείας εντολής, διότι ό,τι είναι πέρα από το ναι και το όχι προέρχεται από τον πονηρό.

Όλοι τους ήταν στο έπακρο σεμνοί στα λόγια και στους τρόπους· ταπεινόφρονες, διότι γνώριζαν ότι η ταπεινοφροσύνη είναι η ρίζα των αρετών· φιλαλήθεις, επειδή γνώριζαν πως κάθε ψέμα προέρχεται από τον πονηρό· το να μην ορκίζονται καθόλου, ως την πιο εύκολη δεσποτική εντολή, το κατόρθωσαν ανάλαφρα και εντελώς άκοπα· την υπακοή και τη διακονία προς τον πνευματικό τους παιδαγωγό, αλλά βεβαίως και αναμεταξύ τους, αποδείκνυαν κάθε φορά με τα έργα τους πόσο την είχαν αγαπήσει, όντας αποκομμένοι από τον κόσμο και τα του κόσμου, κυρίαρχοι της κοιλιάς και της λαιμαργίας, κοιμώμενοι καταγής και σε σκληρά στρώματα, ανώτεροι από κάθε σαρκική περιποίηση, μη καταδεχόμενοι να εξουσιάζουν κατά τη δική τους βούληση ούτε καν το ίδιο τους το ένδυμα, εξαιτίας της ειλικρινούς τους ακτημοσύνης· την κακόχαρτη έριδα μαζί με τη μισαδελφία, ως αξιοκατάκριτη, την απομάκρυναν, ενώ την αγαθή άμιλλα μαζί με τη φιλαδελφία, ως αξιέπαινη, την οικειοποιήθηκαν, όχι τόσο παρακινώντας σε ζήλο ο ένας τον άλλον για την ατομική επαύξηση της αρετής, όσο προτρέποντας αλλήλους προς το αγαθό. Διότι είχαν γίνει τόσο φιλάδελφοι, ώστε ο καθένας με κάθε τρόπο και σε όλα να θεωρεί τον άλλον ανώτερο από τον εαυτό του.

Συμφωνία. «Δεν είναι μόνο οι όρκοι που δίνονται κατά τη συνήθεια των Ελλήνων απαγορευμένοι για τους Χριστιανούς, αλλά και κάθε όρκος γενικά. Διότι λέγει ο Κύριος να μην ορκιζόμαστε παντελώς και με κανέναν τρόπο, ούτε στον ουρανό, ούτε στη γη, ούτε στα Ιεροσόλυμα, ούτε στο ίδιο μας το κεφάλι· αλλά αντί για κάθε όρκο να λέμε μόνο το ναι, ναι, και το όχι, όχι. Ό,τι δε άλλο πούμε παραπάνω από αυτά, προέρχεται από τον διάβολο. Αυτό ακριβώς επιβεβαιώνει και ο Αδελφόθεος Ιάκωβος»· αλλά και ο ίδιος ο Προφήτης της Παλαιάς Διαθήκης Ωσηέ απαγορεύει τους όρκους λέγοντας: «Μην ορκίζεστε στον ζώντα Κύριο». Γι' αυτό και ο Μέγας Βασίλειος στον 29ο Κανόνα λέει ότι ο όρκος είναι εξάπαντος απαγορευμένος, και πολύ περισσότερο εκείνος που δίνεται για να βλάψει κάποιος κάποιον άλλον. Επομένως, για τους άρχοντες εκείνους που ορκίζονται για να βλάψουν τους αρχόμενους και υποτελείς σε αυτούς, προστάζει να μετανοούν, επειδή ορκίστηκαν επιπόλαια, και να μην εμμένουν στους κακόβουλους αυτούς όρκους.» Αλλά και στον 10ο Κανόνα κατηγορεί τον Σεβήρο επειδή ενήργησε αντίθετα προς τους Κανόνες, και δέσμευσε με όρκο τον Πρεσβύτερο Κυριακό, πέρα από τη νομοθεσία των Ευαγγελίων. Και όσον αφορά μεν το ότι δεν πρέπει κανείς να δίνει κανέναν όρκο, αυτά ισχύουν. Εάν δε τυχόν φτάσει να ορκιστεί, και έπειτα τον παραβεί, τιμωρείται με επιτίμιο απλώς και αορίστως στον 64ο Κανόνα.

Αν λοιπόν αυτά συμβαίνει να γίνονται έτσι, πώς θα είναι ανεκτά στη φιλόθεη ψυχή ή πώς θα είναι αρεστά στον Θεό που είπε: «Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου, αλλά ας είναι ο λόγος σας το ναι, ναι, και το όχι, όχι· διότι το περισσότερο από αυτά προέρχεται από τον πονηρό», και πάλι: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι για κάθε ανώφελο λόγο που τυχόν θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο γι' αυτόν κατά την ημέρα της κρίσεως»;

«Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου.» Πάλι λέει: «Ειπώθηκε: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου. Εγώ όμως σας λέω: Αγαπάτε τους εχθρούς σας, ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται, κάνετε καλό σε αυτούς που σας μισούν.» Βλέπεις πόσο μεγάλη είναι η διαφορά των δύο διαθηκών; Η μεν πρώτη απαγορεύει τις ίδιες τις πράξεις, η δε δεύτερη απαγορεύει ακόμη και τις αφορμές από τις οποίες πηγάζουν οι πράξεις, ώστε να μη ριζώσει από εκεί η αμαρτία. Εάν, λοιπόν, εμείς βρεθούμε να μη ζούμε ούτε σύμφωνα με τον Νόμο ούτε σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, αλλά, τρόπον τινά, σαν τους εθνικούς, τι θα πάθουμε εκείνη την ημέρα; «Μην πλανάσθε», λέει, «ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες ούτε πλεονέκτες ούτε κλέφτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.» Και γι' αυτό, όπως πολλές φορές, έτσι και τώρα για λόγους ασφαλείας παραγγέλλω, να μη ζει κανείς απομονωμένος, να μη συμπεριφέρεται με αδιαφορία, να μη θησαυρίζει χρυσάφι, να μην κατέχει δούλο· να μην εκτρέφει άλογα, να μην εκτρέφει βόδια, ούτε να ασχολείται με οτιδήποτε άλλο πέρα από τον κανόνα του διωγμού· διότι από αυτά προέρχονται τα μεγαλύτερα και χειρότερα αμαρτήματα.

Περί του να μην απολύει κανείς τη γυναίκα του. Περί του να μην ορκίζεται καθόλου. Περί του να ανέχεται κανείς τις ύβρεις και να αντιστέκεται στον πονηρό. Περί του να αγαπά κανείς τους εχθρούς. ΣΤ΄. Περί ελεημοσύνης, προσευχής και νηστείας. Περί του να καταφρονεί κανείς τα του κόσμου.

Αλλά και αυτός που την δέχεται, είναι μοιχός. Διότι αν δεν την δεχόταν, εκείνη θα επέστρεφε και θα υποτασσόταν στον άνδρα της. Διότι ο Χριστιανός πρέπει να είναι ειρηνοποιός και προς τους άλλους, και πολύ περισσότερο προς τη δική του γυναίκα. «Πάλι ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα επιορκήσεις, αλλά θα εκπληρώσεις στον Κύριο τους όρκους σου». Δηλαδή, όταν ορκίζεσαι, να λες την αλήθεια. «Εγώ όμως σας λέω, να μην ορκιστείτε καθόλου, ούτε στον ουρανό, διότι είναι θρόνος του Θεού· ούτε στη γη, διότι είναι υποπόδιο των ποδιών του· ούτε στα Ιεροσόλυμα, διότι είναι πόλη του μεγάλου βασιλιά». Επειδή οι Ιουδαίοι άκουγαν τον Θεό να λέει «Ο ουρανός είναι για εμένα θρόνος, και η γη υποπόδιο», ορκίζονταν σε αυτά. Ο Κύριος, λοιπόν, εμποδίζοντάς τους, δεν λέει ότι επειδή ο ουρανός είναι ωραίος και μεγάλος, και η γη χρήσιμη, γι' αυτό μην ορκίζεστε, αλλά διότι ο μεν ουρανός είναι θρόνος του Θεού, η δε γη υποπόδιο, για να μη βρει χώρο η ειδωλολατρία. Διότι τα στοιχεία της φύσεως θα θεοποιούνταν από αυτούς που ορκίζονταν σε αυτά, πράγμα που συνέβη και παλαιότερα. «Ούτε στο κεφάλι σου να ορκιστείς, διότι δεν μπορείς να κάνεις μία τρίχα λευκή ή μαύρη». Μόνο ο Θεός ορκίζεται στον εαυτό του, ως μη υποκείμενος σε κανέναν. Εμείς όμως, εφόσον δεν εξουσιάζουμε τον εαυτό μας, πώς θα μπορούσαμε να ορκιστούμε στο κεφάλι μας; Διότι αποτελεί κτήμα άλλου.