Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:37

Μάλλον δε, το δήλωσε λέγοντας σαφώς ότι το παραπάνω από το ναι και το όχι προέρχεται από τον πονηρό. Διότι, τι πιο σαφές ή πιο φοβερό από αυτόν τον λόγο θα μπορούσε να ζητήσει κανείς; «Το παραπάνω», λέει, «από το ναι και το όχι προέρχεται από τον πονηρό». Επειδή κάθε κακία και πονηρία αυξάνεται σιγά-σιγά, για να μη γίνει συνήθεια στη γλώσσα να ορκίζεται, ακόμη και όταν πρόκειται για μια αληθινή υπόθεση, και έπειτα η συνήθεια αυτή την παρασύρει σε ψευδορκίες, πράγμα που έχει ήδη συμβεί, ο Δεσπότης, θέλοντας να ξεριζώσει τελείως αυτό το πάθος, λέει: «Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου· ας είναι ο λόγος σας ναι ναι, και όχι όχι, διότι το παραπάνω από αυτά προέρχεται από τον πονηρό». Και δες πώς, μαζί με τις άλλες, παραβαίνουμε και αυτήν την αγία εντολή, ώστε να μην αρκούμαστε στο να λέμε το ναι και το όχι, αλλά λέμε και το παραπάνω από αυτά, δηλαδή του πονηρού, τουτέστιν ορκιζόμαστε. Και ούτε έτσι πείθουμε όσους διαφωνούν, και ξαναορκιζόμαστε και πάλι εκείνοι αμφισβητούν, και εμείς προβάλλουμε μεγαλύτερους όρκους για να τους πείσουμε οπωσδήποτε· και ω της ζημίας, διότι αδικούμαστε διπλά, εφόσον και την εντολή παραβαίνουμε και δεν κατορθώσαμε να πείσουμε εκείνον που δεν πείθεται.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΝΕΟΦΥΤΟΥ, ΛΟΓΟΣ ΕΒΔΟΜΟΣ ΣΤΙΣ ΑΓΙΕΣ ΕΝΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΑ ΜΑΣ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ. Ευλόγησον, πάτερ. Ζητά, λοιπόν, ο δικός μας έβδομος λόγος να πει αρμοδίως όσα τον αφορούν· και όπως ο προηγούμενος υπενθύμισε τις άγιες εντολές του Σωτήρα μας και Θεού Ιησού Χριστού, έτσι και αυτός θα υπενθυμίσει τις επόμενες. Διότι εκείνος υπενθύμισε ότι πρέπει να ερευνούμε τις Γραφές και ότι δεν πρέπει να εμπλεκόμαστε σε μάχες και σκάνδαλα και να συρόμαστε στα δικαστήρια, και αν τυχόν συμβεί αυτό, να συμφιλιωνόμαστε ειρηνικά στον δρόμο («να τα βρίσκεις», λέει, «με τον αντίδικό σου γρήγορα, ενόσω είσαι στον δρόμο μαζί του»)· και ότι, εάν κάποιος έχει ένα πράγμα ή συγγενή και τον έχει σαν μάτι ή σαν δεξί χέρι, αλλά αυτό τον σκανδαλίζει και τον οδηγεί στην απώλεια, πρέπει να το αποκόψει από τον εαυτό του· και για ποια αιτία επιτρέπεται στους νόμιμους συζύγους να λύνουν τον γάμο τους, και ότι δεν πρέπει να δίνουμε κανέναν απολύτως όρκο, αλλά να απαντάμε με το ναι και το όχι, επειδή ό,τι είναι περισσότερο από αυτά προέρχεται από τον πονηρό· και πώς πρέπει να κάνουμε την ελεημοσύνη, την προσευχή και τη νηστεία, και να μη θησαυρίζουμε στη γη εξαιτίας της ευκολίας με την οποία συλιούνται οι θησαυροί, αλλά να θησαυρίζουμε στον ουρανό όπου είναι ασύλητοι. Ο έκτος λόγος, αφού πραγματεύθηκε αυτές τις θείες εντολές και όσα σχετίζονται με αυτές, ολοκληρώθηκε. Ο παρών, όμως, ως έβδομος, ζητά να πει τα δικά του· διότι, όπως τα έβδομα από τη φύση τους φέρνουν ανάπαυση, έτσι και αυτός υπόσχεται να μιλήσει για την ανάπαυση.

Διότι, πώς θα ήταν δυνατόν να μην μισεί δικαίως το ψεύδος Εκείνος που είναι εκ φύσεως αληθινός; Και πώς δεν θα αποστρεφόταν την αδικία Εκείνος που κρίνει με δικαιοσύνη ολόκληρη τη γη; Ή πώς θα αποδεχόταν τον όρκο Εκείνος που και παλαιότερα και τώρα τον απαγορεύει; «Ακούσατε», λέγει, «ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: δεν θα επιορκήσεις, αλλά θα εκπληρώσεις τους όρκους σου προς τον Κύριο. Εγώ όμως σας λέγω να μην ορκίζεστε καθόλου· ούτε στον ουρανό, επειδή είναι θρόνος του Θεού, ούτε στη γη, επειδή είναι υποπόδιο των ποδιών Του, ούτε στα Ιεροσόλυμα, επειδή είναι η πόλη του μεγάλου Βασιλέως, ούτε στο κεφάλι σου να ορκιστείς, επειδή δεν μπορείς να κάνεις ούτε μία τρίχα λευκή ή μαύρη. Ας είναι δε ο λόγος σας ναι ναι, και όχι όχι· οτιδήποτε παραπάνω από αυτά προέρχεται από τον πονηρό».

Δες, αγαπητέ, πώς από παντού απέκλεισε τον όρκο, ώστε να μην ορκίζεται κανείς ούτε στον ουρανό ούτε στη γη, ως θρόνο και υποπόδιο, ούτε στην Ιερουσαλήμ, ως πόλη του βασιλιά Θεού, ούτε στο ίδιο του το κεφάλι, διότι κεφαλή κάθε πιστού ανθρώπου είναι ο Χριστός. Το δε πιο ελεεινό και ασυγχώρητο από όλα είναι τούτο, ότι πολλές φορές οι άνθρωποι ορκίζονται και για ψευδή και για τιποτένια πράγματα, και εκείνοι που εμποδίστηκαν πλήρως να ορκίζονται ακόμη και για την αλήθεια, ορκίζονται και για ψέματα, ως μεγαλύτερη αθέτηση της θείας εντολής, διότι ό,τι είναι πέρα από το ναι και το όχι προέρχεται από τον πονηρό.

Συμφωνία. «Δεν είναι μόνο οι όρκοι που δίνονται κατά τη συνήθεια των Ελλήνων απαγορευμένοι για τους Χριστιανούς, αλλά και κάθε όρκος γενικά. Διότι λέγει ο Κύριος να μην ορκιζόμαστε παντελώς και με κανέναν τρόπο, ούτε στον ουρανό, ούτε στη γη, ούτε στα Ιεροσόλυμα, ούτε στο ίδιο μας το κεφάλι· αλλά αντί για κάθε όρκο να λέμε μόνο το ναι, ναι, και το όχι, όχι. Ό,τι δε άλλο πούμε παραπάνω από αυτά, προέρχεται από τον διάβολο. Αυτό ακριβώς επιβεβαιώνει και ο Αδελφόθεος Ιάκωβος»· αλλά και ο ίδιος ο Προφήτης της Παλαιάς Διαθήκης Ωσηέ απαγορεύει τους όρκους λέγοντας: «Μην ορκίζεστε στον ζώντα Κύριο». Γι' αυτό και ο Μέγας Βασίλειος στον 29ο Κανόνα λέει ότι ο όρκος είναι εξάπαντος απαγορευμένος, και πολύ περισσότερο εκείνος που δίνεται για να βλάψει κάποιος κάποιον άλλον. Επομένως, για τους άρχοντες εκείνους που ορκίζονται για να βλάψουν τους αρχόμενους και υποτελείς σε αυτούς, προστάζει να μετανοούν, επειδή ορκίστηκαν επιπόλαια, και να μην εμμένουν στους κακόβουλους αυτούς όρκους.» Αλλά και στον 10ο Κανόνα κατηγορεί τον Σεβήρο επειδή ενήργησε αντίθετα προς τους Κανόνες, και δέσμευσε με όρκο τον Πρεσβύτερο Κυριακό, πέρα από τη νομοθεσία των Ευαγγελίων. Και όσον αφορά μεν το ότι δεν πρέπει κανείς να δίνει κανέναν όρκο, αυτά ισχύουν. Εάν δε τυχόν φτάσει να ορκιστεί, και έπειτα τον παραβεί, τιμωρείται με επιτίμιο απλώς και αορίστως στον 64ο Κανόνα.

Αν λοιπόν αυτά συμβαίνει να γίνονται έτσι, πώς θα είναι ανεκτά στη φιλόθεη ψυχή ή πώς θα είναι αρεστά στον Θεό που είπε: «Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου, αλλά ας είναι ο λόγος σας το ναι, ναι, και το όχι, όχι· διότι το περισσότερο από αυτά προέρχεται από τον πονηρό», και πάλι: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι για κάθε ανώφελο λόγο που τυχόν θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο γι' αυτόν κατά την ημέρα της κρίσεως»;

Διότι αν είναι δικό σου το κεφάλι, άλλαξε, αν μπορείς, μία τρίχα. «Ας είναι δε ο λόγος σας, ναι, ναι· όχι, όχι.» Για να μην πεις, «Και πώς θα με πιστέψουν;», λέει: Αν λέγεις πάντοτε την αλήθεια και δεν ορκίζεσαι ποτέ. Διότι κανείς δεν αντιμετωπίζεται με τόση δυσπιστία όσο αυτός που ορκίζεται με ευκολία. «Το δε περισσότερο από αυτά προέρχεται από τον πονηρό.» Το να ορκίζεται κανείς, λέει, επειδή είναι κάτι παραπάνω από το ναι και το όχι, είναι εκ του διαβόλου. Αλλά θα πεις: «Και λοιπόν ο νόμος του Μωυσή, που πρόσταζε να ορκίζονται, ήταν πονηρός;» Μάθε, λοιπόν, ότι δεν ήταν πονηρό τότε το να ορκίζεται κανείς· αλλά μετά τον Χριστό, είναι πονηρό· όπως ακριβώς και η περιτομή, και γενικά το να τηρεί κανείς τα ιουδαϊκά έθιμα. Επειδή και ο θηλασμός ταιριάζει στα βρέφη, ενώ για τους άνδρες είναι ντροπή. «Ακούσατε ότι ελέχθη, Οφθαλμόν αντί οφθαλμού, και οδόντα αντί οδόντος.» Ο νόμος από συγκατάβαση επέτρεπε την ανταπόδοση της ίδιας βλάβης, ώστε από φόβο μήπως πάθουν τα ίδια, να μην αδικούν ο ένας τον άλλον. «Εγώ όμως σας λέγω να μην αντισταθείτε στον πονηρό, αλλά όποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη.» Πονηρό εδώ εννοεί τον διάβολο, που ενεργεί μέσω του ανθρώπου.