Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:4

Κατά τον ίδιο τρόπο και οι μακαρισμοί του Κυρίου εκπληρώνονται σύμφωνα με τη νοερή θέληση και ενέργεια της ψυχής. Διότι το «Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι» έχει καταστεί ψυχική αρετή· ομοίως και το «Μακάριοι οἱ πενθοῦντες» ενεργείται από ψυχική κατήφεια και θέληση, καθώς και το «Μακάριοι οἱ πραεῖς» και το «Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ» και το «Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί».

Τώρα ας εξετάσουμε και τον λόγο της Ωδής: «Πορεύονταν και έκλαιγαν, φέροντας τους σπόρους τους». Όπως ακριβώς οι σημερινοί προεστώτες, οι οποίοι δεν έχουν πού να καταβάλουν τους σπόρους. «Αλλά, όταν επιστρέψουν, θα έλθουν με αγαλλίαση, φέροντας τα δεμάτια τους». Διότι, «μακάριοι είναι εκείνοι που πενθούν, επειδή αυτοί θα παρηγορηθούν»· και το χωρίο, «Το εσπέρας θα καταλύσει ο κλαυθμός, και το πρωί η αγαλλίαση».

Ερώτηση: Επειδή ο Κύριος είπε: «Μακάριοι οι πενθούντες» και ο Απόστολος λέει: «Να είναι κανείς φαιδρός και ευπρόσιτος». Τι κάνοντας θεωρείται κάποιος ότι πενθεί ή ότι είναι φαιδρός; Και πώς είναι δυνατόν να συνυπάρχουν και τα δύο ταυτόχρονα, το πένθος και η φαιδρότητα;

Γι' αυτό μακάριοι είναι οι κλαίοντες και μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν, και αυτοί θα γελάσουν. Και ως γέλιο δεν εννοεί τον θόρυβο που βγαίνει από τα μάγουλα κατά τον αναβρασμό του αίματος, αλλά την ανόθευτη και αμιγή από κάθε τι σκυθρωπό ιλαρότητα.

Τι είναι πιο σκληρό από το, αφού δεχθεί κάποιος χτύπημα στη σιαγόνα, να γυρίσει σε αυτόν και την άλλη; Από το να αποστερείται τα δικά του και να μην τα απαιτεί; Από το να σύρεται στο δικαστήριο... και να παραδίδει πρόθυμα και τον χιτώνα του; Όταν τον λοιδορούν, να ευλογεί; Όταν τον βλασφημούν, να παρακαλεί με πραότητα; Να μη μισεί κανέναν; Να προσεύχεται υπέρ εκείνων που τον διώκουν; Αλλά αυτά τα σκληρά έργα ετοιμάζουν για εμάς, ως τόπο αναπαύσεως, τον απαλό κόλπο του πατέρα μας Αβραάμ. Διότι μακάριοι είναι οι πενθούντες, επειδή αυτοί θα παρηγορηθούν. Μακάριοι είναι όσοι πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, επειδή αυτοί θα χορτασθούν.

Είναι πολύς ο χρόνος από τότε που λέγεται ότι η ημέρα του Κυρίου πλησιάζει, με όλους τους Προφήτες να διαβεβαιώνουν για την εγγύτητά της, ώστε κανείς να μην καταληφθεί ανέτοιμος, έχοντας εφησυχάσει με τη σκέψη ότι αυτή καθυστερεί. Αυτά διακηρύσσει και ο Σοφονίας λέγοντας: «Να ευλαβείσθε μπροστά στον φόβο του Κυρίου, διότι είναι κοντά η ημέρα του Κυρίου». Και λίγο πιο κάτω: «Είναι κοντά η ημέρα του Κυρίου, η μεγάλη· είναι κοντά και έρχεται πάρα πολύ γρήγορα. Η φωνή της ημέρας του Κυρίου είναι πικρή και σκληρή· η ημέρα εκείνη είναι ημέρα θλίψης και ανάγκης, ημέρα ολέθρου και αφανισμού, ημέρα σκότους και γνόφου, ημέρα νεφέλης και ομίχλης, ημέρα σάλπιγγας και κραυγής». Κι αν ακόμη η κοινή ημέρα της συντέλειας ολόκληρου του κόσμου βρίσκεται μακριά, ωστόσο η προσωπική ημέρα της εξόδου του καθενός (η οποία αποτελεί τη συντέλεια για κάθε έναν άνθρωπο ξεχωριστά) βρίσκεται ήδη πολύ κοντά. Αυτήν πρέπει να έχουμε προ οφθαλμών, τηρώντας αυτό που λέγει ο Ησαΐας: «Ολολύξτε, διότι είναι κοντά η ημέρα του Κυρίου»· και να υπακούμε σε Εκείνον που λέει: «Μακάριοι οι πενθούντες» και «Μακάριοι οι κλαίοντες».

Διότι μακάριοι είναι οι πενθούντες, επειδή αυτοί θα παρηγορηθούν. Μακάριοι είναι όσοι κλαίνε, επειδή αυτοί θα γελάσουν. Εκείνοι, λοιπόν, οι οποίοι διήγαγαν τις ημέρες αυτού του αιώνα, που βρίσκεται ήδη στη συντέλειά του και κλίνει προς τη δύση του, θρηνώντας για τις αμαρτίες τους, αυτοί θα αγαλλιάσουν όταν έλθει εκείνο το αληθινό πρωινό. Διότι όσοι σπέρνουν τώρα με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση· δηλαδή στο μέλλον.

Κεφάλαιο Β΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν. Μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη. Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτασθούν.

Εγώ ο Κύριος κατά καιρούς θα τους συνάξω. Εκείνοι που λένε ότι ο καιρός της συντέλειας φανερώνεται από το ότι το ηλιακό ή το σεληνιακό φως δεν θα ενεργεί πλέον, αλλά μάλλον θα συσταλεί, ώστε ο Κύριός μας να γίνει φως αιώνιο, λένε ότι για εκείνους που πενθούν τώρα, για τους οποίους ο Σωτήρας λέει ότι θα παρηγορηθούν, θα έρθει το τέλος του πένθους τους περίπου εκείνον τον καιρό. Διότι θα πάψουν πλέον να κοπιάζουν και να ταλαιπωρούνται, και θα απολαύσουν τα αιώνια έπαθλα. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει η παρηγοριά. Επειδή όμως πάλι πρέπει να ακολουθούμε τα νοήματα με βάση όσα προηγήθηκαν, λέμε το εξής: ότι για όσους παραμένουν στις αμαρτίες, η κατήφεια είναι κάτι το οικείο και απολύτως ταιριαστό. Διότι δεν προσδοκούν τιμές και στεφάνια, ούτε την παρηγοριά από τον Θεό, αλλά μάλλον κόλαση, και πυρ, και σκοτάδι. Όσοι όμως επιδίδονται σε αγαθοεργίες χαίρονται με την ελπίδα, όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος. Διότι την καλή διαγωγή τους τη διαδέχεται η δόξα στους απέραντους αιώνες και η απόλαυση. Όμως, όταν επιστρέψει στον Κύριο ακόμη και αυτός που έχει περιπλακεί σε πάρα πολλές αμαρτίες, και έπειτα δικαιωθεί μέσω της πίστεως, θα λάβει αφενός την άφεση των παραπτωμάτων του, και αφετέρου θα προσδοκά να λάβει και τις τιμές που έχουν ετοιμαστεί για τους αγίους.

Θα ταίριαζε βέβαια σε αυτήν η χαρά· διότι είναι γεμάτη από ελπίδες που ξεπερνούν τον νου και τον λόγο. «Διότι», λέει, «μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκε, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους Τον αγαπούν»· πρόσταξε μάλιστα να χαρούν και εκείνοι που βρίσκονται μέσα σε αυτήν και την αγαπούν. Αυτοί πάλι θα ήταν όσοι την συγκρατούν και με τις άμωμες διδασκαλίες την στηρίζουν με πολλούς τρόπους, καθώς και όσοι πενθούν σε αυτήν, σύμφωνα με την φωνή του ίδιου του Σωτήρα: «Μακάριοι», λέει, «οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν». Και το πένθος σε αυτούς υποδηλώνει την επιτέλεση των ευσεβών ανδραγαθημάτων· διότι χύνουν ωφέλιμο ιδρώτα και υπομένουν τις δοκιμασίες με γενναιότητα, όχι για να κερδίσουν κάτι από τα επίγεια, αλλά για να γεμίσουν από τα χαρίσματα του Θεού και να καταστούν πλήρεις από κάθε χαρά· διότι αυτό τους υπόσχεται λέγοντας: «Για να θηλάσετε και να χορτάσετε από τον μαστό της παρηγοριάς της». Και έχοντας μια για πάντα αποδώσει πρόσωπο γυναίκας στη νέα Σιών, επιμένει στο σχήμα του λόγου, και την παρηγοριά που υπάρχει σε αυτήν, δηλαδή αυτήν μέσω του Αγίου Πνεύματος, την παρομοιάζει με μαστούς και γάλα. Διότι έχει λεχθεί κάπου προς αυτήν και στο Άσμα Ασμάτων, ότι «Είναι αγαθοί οι μαστοί σου, υπέρτεροι από τον οίνο».

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι και για τον καθένα από εμάς υπάρχει κάποιο ιδιαίτερο κρασί, το οποίο μεθά την καρδιά. Διότι καταμερίζουμε μεταξύ μας, ας πούμε, τα πάθη, και κάποιος από εμάς ρέπει αχαλίνωτα προς τη φιλαργυρία, ενώ ταυτόχρονα πάσχει και από άλλα πάθη· κάποιος άλλος πάλι φρονεί τα του κόσμου και έχει αρρωστήσει από τη φιλοσαρκία, παραδομένος ολοκληρωτικά στις απολαύσεις και τις φιληδονίες· και κάποιος άλλος έχει εκτραπεί σε οποιαδήποτε άλλη αμαρτία. Ορμούμε λοιπόν προς τα τόσο βδελυρά και θεομίσητα πάθη, άλλοι όχι με τόση σπουδή, ενώ άλλοι παρασύρονται με όλες τους τις ορμές, έχοντας αδιόρθωτη την κλίση της διανοίας τους. Γι' αυτό ακριβώς λέει ο Προφήτης: «Ανανήψατε εσείς που μεθάτε από το κρασί σας»· και συμβουλεύει ότι πρέπει να θρηνούν γοερά όσοι πίνουν κρασί μέχρι μεθύσης. Διότι, όπως ανέφερα προηγουμένως, ορισμένοι δεν σταματούν τις φιληδονίες μέχρι τον κορεσμό και την αυτάρκεια, αλλά μεθούν με αυτές και τις παρατείνουν πέρα από κάθε μέτρο· από το στόμα αυτών, λέει, έχει αφαιρεθεί και η ευφροσύνη και η χαρά. Διότι λέει αλήθεια ο Χριστός ότι, με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε, αυτοί που πενθούν τώρα θα παρηγορηθούν· ενώ σε εκείνους που έχουν συνηθίσει να απολαμβάνουν τρυφηλό βίο θα ακολουθήσει η ανάγκη να χύσουν δάκρυα, διότι το τέλος της αλαζονικής καλοπέρασης θα είναι θρήνος και οιμωγή, και καταβιβάζει στα βάθη του άδη όσους την αγαπούν. Αληθεύει επίσης και ο Δαβίδ, όταν λέει προς τον Θεό: «Δεν υπάρχει στον θάνατο κάποιος που να σε θυμάται· και στον άδη, ποιος θα σε δοξολογήσει;»

Ας απορριφθούν, λέει, τα παρελθόντα, και ας αναχωρήσουν προς τη λήθη τα προηγούμενα· φανείτε ανώτεροι από τον εαυτό σας στα επόμενα, εξευμενίστε τον Θεό με νηστεία και κόπο, με θρήνο και οδυρμούς. Διότι σε όσους επιλέγουν να πράττουν αυτά, θα ακολουθήσει οπωσδήποτε το να ζουν στο εξής με πνευματική ευημερία και τρυφή. Όπως ακριβώς το τέλος της ραθυμίας και της πτώσης στις ηδονές καταλήγει πάντοτε σε οιμωγές και κόλαση, έτσι και της επιείκειας και των κόπων της μετάνοιας η έκβαση καταλήγει στην ευρυχωρία της ευημερίας. Είναι ωφέλιμο, λοιπόν, το να κλαίει κανείς για τις αμαρτίες του και να λυπάται κατά Θεόν. Όπως ακριβώς γράφει ο μακάριος Παύλος: «Η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται μετάνοια προς σωτηρίαν για την οποία κανείς δεν μετανιώνει». Και ο ίδιος ο Χριστός μακαρίζει εκείνους «που πενθούν τώρα, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν». Και βεβαίως και ο σοφός Σολομών κάτι τέτοιο λέει αινιγματικά: «Είναι καλό να πάει κανείς σε οίκο πένθους, παρά να πάει σε οίκο συμποσίου». Όμως, είναι αναγκαίο να παρατηρήσουμε προσεκτικά και τούτο, δηλαδή πόσο μεγάλη είναι η δύναμη της νηστείας. Εξημερώνει τον Δεσπότη, κατευνάζει την οργή, αποτρέπει την κόλαση. Διότι, ταλαιπωρώντας τον εαυτό μας, σχεδόν εξευμενίζουμε πλήρως τον θείο θυμό που έχει εξαγριωθεί και οργιστεί εναντίον μας, και συγκρατούμε εύκολα το χέρι εκείνου που μας παιδαγωγεί.

Διότι πολλοί είναι εκείνοι που κλαίνε στις εκκλησίες και έχουν την «κατά Θεόν» λύπη, η οποία «κατεργάζεται αμεταμέλητη μετάνοια προς σωτηρία». Αποδέχεται δε αυτούς και ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας τα εξής: «Μακάριοι όσοι πενθούν τώρα, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν». Και πάλι: «Μακάριοι όσοι κλαίνε τώρα, διότι θα γελάσετε». Επομένως, ακόμη και αν η Εκκλησία αποκαλούνταν Ραμά μέσω της φωνής του Προφήτη, ο λόγος θα διατηρούσε και έτσι την πειστικότητά του. Όμως λέει ότι θα παραμείνει στη θέση της, δηλαδή δεν θα σαλευθεί. Διότι είναι γερά στηριγμένη, όπως είπα, και η Εκκλησία του Χριστού είναι ακλόνητη. «Και αυτή θα είναι η πληγή με την οποία ο Κύριος θα πλήξει όλους τους λαούς, όσοι εκστράτευσαν εναντίον της Ιερουσαλήμ· θα λιώσουν οι σάρκες τους ενώ αυτοί θα στέκονται στα πόδια τους, και τα μάτια τους θα ρεύσουν μέσα από τις οπές τους, και η γλώσσα τους θα λιώσει στο στόμα τους.» «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη», προσφώνησε ο Χριστός σε όσους πίστεψαν σε αυτόν· όμως τους καθιστά πιο θαρραλέους, προσθέτοντας ωφέλιμα: «Αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». «Διότι σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού».

Μακάριοι όσοι πενθούν. Πενθήστε, μετανοήστε, επιστρέψτε σε μένα, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου δεν υπάρχει πλέον πόνος, ούτε δάκρυ, ούτε φροντίδα, ούτε μέριμνα, ούτε οδυρμός. Επιστρέψτε, υιοί των ανθρώπων, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου δεν υπάρχει πλέον άρρεν και θήλυ, όπου δεν υπάρχει πλέον Διάβολος, ούτε θάνατος, ούτε νηστεία, ούτε λύπη, ούτε έριδα, ούτε φθόνος, αλλά χαρά και ειρήνη και ανάπαυση και αγαλλίαση. Επιστρέψτε σε μένα, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου υπάρχει το ύδωρ της αναπαύσεως, και ο τόπος της χλόης, και η άμπελος που καλλιεργείται από τον Θεό των όλων· σε εκείνη τη μακάρια γη των πράων, πάνω στην οποία εγώ, η αληθινή άμπελος, βλαστάνω, της οποίας γεωργός, όπως ακούτε, είναι ο Πατέρας. Ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου υπάρχει η άφθαρτη ζωή και η ευφροσύνη κάθε αγαθότητας. Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε, και εγώ θα σας αναπαύσω εκεί όπου βρίσκεται το μόνο εράσμιο, το διηνεκές αγαλλίαμα, η αιώνια ευφροσύνη, το ανέσπερο φως, ο άδυτος ήλιος. Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας και μάθετε ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας, εκεί όπου ακούγεται η φωνή εκείνων που εορτάζουν, εκεί όπου ανακαλύπτονται οι απόκρυφοι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης.

Λοιπόν, ας μη λυπηθούμε τα σώματά μας, αλλά ας τα καταπονήσουμε, επειδή μακάριοι είναι αυτοί που πενθούν, αυτοί που πεινούν και διψούν. Διότι το σώμα είναι πηλός, και θα έρθει ώρα και ημέρα φοβερή, οδυνηρή και απροσδόκητη. Και το χώμα θα επιστρέψει στο χώμα, και η σκόνη θα γίνει πάλι σκόνη. Ας νήψουμε, σας ικετεύω, ας οδοιπορήσουμε σωστά, ας ανανήψουμε. Διότι θα έρθει η ώρα, και εξάπαντος θα έρθει. Ας μην εξαπατούμε τους εαυτούς μας. Ακόμη κι αν ζούμε με απολαύσεις, ακόμη κι αν πλουτίζουμε για πενήντα ή και εκατό χρόνια, μετά από αυτά έρχεται το γήρας. Και μετά από αυτό, τι; Η αδυναμία. Και έπειτα από αυτήν, εκείνη η φρικτή ώρα που όλοι αναμένουν και τρέμουν, αλλά και που όλοι παραμελούν. Είναι δε φοβερό να βλέπει κανείς την ψυχή να χωρίζεται από το σώμα. Μεγάλη είναι η ώρα εκείνης της ανάγκης, όταν η φωνή θα σβήσει, όταν η γλώσσα δεν θα μπορεί να αρθρώσει καθαρό λόγο. Τότε στρέφουμε τα μάτια εδώ και εκεί συνεχώς, και δεν αναγνωρίζουμε τους φίλους ή τους αδελφούς που στέκονται δίπλα μας. Και αν τυχόν τους αναγνωρίσουμε, δεν μπορούμε να τους μιλήσουμε. Βλέπουμε τα παιδιά μας να θρηνούν και να δακρύζουν, και έχοντας αυτόν τον πόνο αναχωρούμε από τον κόσμο.

Πώς λοιπόν θα ξεφύγουμε και εμείς από το αιώνιο πυρ και το εξώτερο σκότος και το τρίξιμο των δοντιών και το ακοίμητο σκουλήκι και όλα τα άλλα κολαστήρια που έχουν προαναγγελθεί, όταν καταναλώνουμε τις ημέρες μας μέσα στην άνεση και την τρυφή, στη ραθυμία, στη χαυνότητα και την αμέλεια, και συγκατατιθέμεθα σε λογισμούς άκαιρους και μάταιους και ρυπαρούς και αισχρούς; Και πώς θα διαφύγουμε τον αιώνιο κλαυθμό, όταν περνάμε πάντοτε όλο τον χρόνο της ζωής μας με γέλιο και αδιαφορία; Διότι ο Κύριος, ταλανίζοντας αυτούς που γελούν και μακαρίζοντας αυτούς που πενθούν, έλεγε: Αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε· και μακάριοι είναι αυτοί που πενθούν τώρα, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν. Όσο λοιπόν έχουμε καιρό, ας επιστρέψουμε με όλη μας την καρδιά προς τον Θεό, και με κλαυθμό και κατάνυξη και συντετριμμένη καρδιά ας παρακαλέσουμε τον Κύριο, καθώς λέει ο Προφήτης: Ελάτε να προσκυνήσουμε και να πέσουμε μπροστά Του, και ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε, για να μας λυτρώσει από τα προαναφερθέντα δεινά και να μας αξιώσει της επουράνιας βασιλείας Του.

Θέλεις να ακούσεις πώς πρόσταξε ο Δεσπότης τον χριστιανό να χορεύει και να σκιρτά; Άκουσε: μακάριοι όσοι πενθούν· μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν. Αυτή είναι η πρώτη εορτή του χριστιανού. Και πάλι: αγωνίζεσθε να εισέλθετε διά της στενής πύλης.

Μακάριοι οι πενθούντες. Πενθήστε, μετανοήστε, επιστρέψτε σε εμένα, και εγώ θα σας αναπαύσω, εκεί όπου δεν υπάρχει πόνος, ούτε έγνοια, ούτε μέριμνα, ούτε οδυρμός. Επιστρέψτε, υιοί των ανθρώπων, και εγώ θα σας αναπαύσω, όπου δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ, όπου δεν υπάρχει Διάβολος, ούτε θάνατος, ούτε νηστεία, ούτε λύπη, ούτε έριδα, ούτε φθόνος, αλλά χαρά και ειρήνη και ευφροσύνη και ανάπαυση και αγαλλίαση. Επιστρέψτε σε εμένα, και εγώ θα σας αναπαύσω, εκεί όπου είναι το ύδωρ της αναπαύσεως και ο χλοερός τόπος, και η άμπελος που καλλιεργείται από τον Θεό των όλων. Εκεί είναι η μακάρια γη των πράων, πάνω στην οποία εγώ, η αληθινή άμπελος, βλαστάνω, της οποίας γεωργό ακούτε ότι είναι ο Πατέρας. Ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω, όπου υπάρχει η άφθαρτη ζωή και η ευφροσύνη κάθε αγαθότητας. Ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες, και εγώ θα σας αναπαύσω, εκεί όπου βρίσκεται το μόνο αξιέραστο, η ατελεύτητη αγαλλίαση, η αιώνια ευφροσύνη, το ανέσπερο φως, ο άδυτος ήλιος. Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας και μάθετε ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας, εκεί όπου ακούγεται ο ήχος αυτών που εορτάζουν, εκεί όπου ανακαλύπτονται οι απόκρυφοι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης.

Διότι οι ψυχές σας ήταν γεμάτες από πικρό ζήλο και εριστικότητα και φθόνο και κάθε κακία, και αγαπήσατε τον θυμό των άγριων θηρίων. Τώρα όμως σας περικύκλωσαν όλα τα κακά, τα οποία διαπράξατε κατά τον παρελθόντα χρόνο. Ενώ ο Θεός σας μιλούσε μέσω των Αγίων Γραφών, εσείς καταφρονήσατε, γελάσατε, υπερηφανευτήκατε. Και όσο μεγαλύτερη ήταν η μακροθυμία του αγαθού Θεού προς εσάς, τόσο περισσότερο πληθύνονταν οι αμαρτίες σας. Ενώ ο Κύριος είπε, να μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε τα πράγματα που υπάρχουν στον κόσμο, εσείς φιλονικούσατε για δόξα και φιλαργυρία. Ενώ ο Κύριος είπε, μακάριοι όσοι πενθούν τώρα, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν· μακάριοι οι πτωχοί στο πνεύμα, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών, εσείς γίνατε υπερήφανοι, ακόμη και αλαζόνες, και παραδοθήκατε στα γέλια και στην απάτη. Ενώ ο Κύριος είπε, μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη, εσείς γίνατε άγριοι και ανήμεροι. Ενώ ο Κύριος είπε, μακάριοι εκείνοι που πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν, εσείς μισήσατε τη δικαιοσύνη και καταδιώξατε εκείνους που την εφαρμόζουν.

Ας αγαπήσουμε την προθυμία, φλεγόμενοι στο πνεύμα προς τον Κύριο. Ας κλάψουμε εδώ εκουσίως, ώστε, αφού ικετεύσουμε τον Θεό, να μας λυτρώσει από το αιώνιο πυρ και τον τριγμό των οδόντων. Ας αγαπήσουμε το πένθος, διότι είναι εντολή του Χριστού· καθώς ο ίδιος έχει πει: μακάριοι όσοι πενθούν τώρα, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν.

Διότι ο Προφήτης προέβλεπε με ακρίβεια Εκείνον που είπε: μακάριοι όσοι πενθούν. Μην πενθήσεις, λοιπόν, για κανένα από τα παροδικά πράγματα τούτου του αιώνα. Μην τέρπεσαι με τις απολαύσεις της ζωής, μην επιθυμήσεις τον πλούτο αυτού του κόσμου. Μίσησε τα μαλακά ενδύματα και τα κοσμικά στολίδια. Μίσησε τις ποικίλες βαφές, τη συσσώρευση, τον καλλωπισμό, την αλαζονεία και τα δαιμονικά τραγούδια τους, τις κιθάρες, τους αυλούς, τα χειροκροτήματα, καθώς και τις άτακτες και ανάρμοστες φωνές. Ή μήπως δεν γνωρίζεις, άθλιε, ότι όλα αυτά είναι σπορά του Διαβόλου; Όλα αυτά τα κάνουν τα έθνη του κόσμου, τα οποία δεν έχουν ελπίδα σωτηρίας. Ας μην εξομοιωθούμε, λοιπόν, με τα έθνη που δεν έχουν ελπίδα σωτηρίας, για να μην καταδικαστούμε μαζί τους. Ακούστε τον Απόστολο που λέει: Αυτό, λοιπόν, λέω και μαρτυρώ εν Κυρίω, να μη ζείτε πλέον όπως ζουν και τα υπόλοιπα έθνη, μέσα στη ματαιότητα του νου τους, έχοντας σκοτισμένη τη διάνοια.

Προσέχετε, αδελφοί, μήπως βρεθεί κανείς άκαρπος. Εκείνος που σπέρνει στη σάρκα του την απόλαυση του κόσμου, τρυφή και δείπνα και γεύματα, από τη σάρκα θερίζει φθορά· ενώ εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα, προσευχή και νηστεία και αγρυπνία, από το πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια. Κατανοήστε και δείτε ότι πουθενά δεν επαινούνται αυτοί που ζουν μέσα στην τρυφή, ούτε οι μετεωριζόμενοι, ούτε αυτοί που γελούν· διότι αυτά τα κάνουν οι εθνικοί. Ο δικός μας όμως νόμος είναι αυτός: μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι· μακάριοι οι πενθούντες· μακάριοι οι ελεήμονες· μακάριοι οι δεδιωγμένοι· μακάριοι οι ονειδιζόμενοι· μακάριοι οι καθαροί τη καρδία· μακάριοι οι εγκρατευόμενοι· μακάριοι αυτοί που φύλαξαν αγνό το βάπτισμα· μακάριοι αυτοί που απαρνήθηκαν αυτόν τον κόσμο για τον Χριστό· μακάρια τα σώματα των παρθένων· μακάριοι όσοι έχουν γυναίκες σαν να μην έχουν· μακάριοι όσοι αγρυπνούν και προσεύχονται· μακάριοι όσοι προσβλέπουν σε αυτόν που έρχεται να κρίνει ζώντες και νεκρούς· μακάριοι όσοι δακρύζουν στην προσευχή. Αυτά ανήκουν στη θεία Γραφή των Ορθοδόξων. Ποια όμως Γραφή μακαρίζει όσους παίζουν αυλό και κιθάρα ή όσους γελούν ή όσους ζουν στην τρυφή ή όσους μεθούν και χορεύουν, όσους αγαπούν τον κόσμο και τα του κόσμου;

Μακάριοι οι επιμελείς. Μακάριοι όσοι πενθούν. Μακάριοι όσοι βρεθούν φίλοι του Χριστού την ώρα εκείνη. Μακάριοι όσοι γρηγορούν στην ελεημοσύνη. Μακάριοι όσοι αγρυπνούν στις προσευχές. Μακάριοι όσοι εργάζονται καθημερινά για τη σωτηρία των ψυχών τους. Μακάριοι όσοι κρούουν τη θύρα του Χριστού με μακροθυμία. Μακάριος ο άνθρωπος που διασκορπίζει το φορτίο των αμαρτιών του, όσο είναι καιρός. Μακάριος αυτός που αγοράζει λάδι προτού τελειώσει η πανήγυρη. Μακάριος εκείνος ο δούλος, τον οποίο, όταν έλθει ο Κύριος, θα τον βρει να πράττει έτσι. Μακάριοι είμαστε και εμείς, αδελφοί, εάν δεν αποκάμουμε να κρούουμε· διότι θα μας ανοίξει. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: κρούετε και θα σας ανοιχτεί. Και πάλι, ότι αυτόν που έρχεται σε εμένα δεν θα τον βγάλω έξω. Αυτός είναι ο Θεός μας· αυτός μας δημιούργησε. Σε αυτόν πρέπει η δόξα στους αιώνες των αιώνων.

Όχι, αδελφοί μου, παρακαλώ, ας μην καταναλώσουμε έτσι τον καιρό της μετάνοιας, τον οποίο μας έδωσε ο Θεός για μετάνοια και σωτηρία. Ας θυμηθούμε τον Κύριο που λέει με απειλή: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε αργότερα. Και πάλι που λέει: μακάριοι όσοι πενθούν. Κανείς ας μην σας πλανά, φιλόχριστοι αδελφοί μου. Δεν είναι αυτή η διδασκαλία των Αποστόλων, οι οποίοι λένε: εάν κάποιος σας διδάσκει τέτοια πράγματα, τα οποία εμείς δεν διδάξαμε, ας είναι ανάθεμα! Διότι αυτά δεν ταιριάζουν στους Χριστιανούς, αλλά στα άπιστα έθνη που δεν υπάκουσαν στο Ευαγγέλιο, όπως ακριβώς είπε ο Δεσπότης: ότι όλα αυτά τα κάνουν τα έθνη, για τα οποία δεν υπάρχει καμία ελπίδα σωτηρίας.

40. Ας βαδίσουμε στη στενή και τεθλιμμένη οδό, αγαπώντας τη συντριβή της καρδιάς, ώστε να παραμείνει μέσα μας η μνήμη του θανάτου και να ελευθερωθούμε από την καταδίκη. Διότι «αλίμονο», λέει, «σε εσάς που γελάτε, επειδή θα κλάψετε και θα πενθήσετε· ενώ μακάριοι είναι όσοι πενθούν τώρα, επειδή αυτοί θα παρηγορηθούν». Ας σκύψουμε μέσα στο μνήμα και ας δούμε τα μυστήρια της φύσης μας: τον αλλεπάλληλο σωρό των οστών, τα κρανία που έχουν γυμνωθεί από τις σάρκες, και τα υπόλοιπα οστά· και βλέποντάς τα, ας δούμε σε εκείνα τον εαυτό μας. Πού είναι η ομορφιά του παρόντος άνθους και το καλό χρώμα της παρειάς; Έχοντας, λοιπόν, αυτά στον νου μας, ας παύσουμε τις σαρκικές επιθυμίες, ώστε να μην ντροπιαστούμε κατά την ανάσταση.

Τα οποία ‹τέκνα του Θεού› και ο λαός του είχαν πολλή 〈συντριβή〉 και 〈οδύνη〉, όταν ζούσαν τη θνητή ζωή· διότι υπέφεραν και ήταν 〈συν〉τετριμμένοι, ώστε να λέγεται: «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την περιφρονήσει», και: «θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα». Οι ίδιοι δε έκλαιγαν για τη διαμονή τους πάνω στη γη και πενθούσαν για όσους έπρατταν έργα άξια πένθους, πράγμα που διδάσκει ο Απόστολος λέγοντας: «εμείς που βρισκόμαστε στο σκήνωμα στενάζουμε επειδή βαρυνόμαστε», «και θα πενθήσω για πολλούς από εκείνους που αμάρτησαν στο παρελθόν και δεν μετανόησαν». Αυτών ακριβώς ο Θεός 〈τη συντριβή και την οδύνη θα θεραπεύσει〉, αναζωογονώντας τους κατά την εκπλήρωση των επαγγελιών. Αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο Σωτήρας λέγοντας: «μακάριοι όσοι κλαίνε» και «μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν».

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, σας πρόσταξε ο Λόγος να κάνετε ισχυρό κοπετό και να παραμείνετε στον θρήνο για τόσο διάστημα, 〈έως ότου έλθει επάνω σας πνεύμα από ψηλά〉, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈ανάψυξη εξ ύψους〉. Διότι, βέβαια, υπάρχει διαφορά μεταξύ των πνευμάτων, όμως τίποτα δεν μπορεί να σας ανορθώσει και να σας αναπαύσει από τον θρήνο και τον κοπετό, παρά μόνο το καταπεμπόμενο 〈πνεύμα εξ ύψους〉, εφόσον 〈έλθει επάνω σας〉. Και αυτό ήταν για το οποίο έλεγε ο Σωτήρας: «Ιδού, εγώ αναχωρώ και σας αποστέλλω τον Παράκλητο, το 〈πνεύμα〉 της αληθείας», και πάλι: «έως ότου λάβετε δύναμη 〈εξ ύψους〉». Επειδή, λοιπόν: «μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν», και: «μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν», εύλογα στις προαναφερθείσες, εφόσον έδειξαν τη μετάνοιά τους μέσα από τον θρήνο, το κλάμα και τον κοπετό, δίνει την αγαθή υπόσχεση μέσω του Αγίου Πνεύματος. Έπειτα πάλι ερμηνεύει με διαφορετικό τρόπο τα όσα ειπώθηκαν παραπάνω, λέγοντας: 〈και θα γίνει έρημος ο Χερμέλ, και ο Χερμέλ θα λογαριαστεί ως δάσος〉, ενώ κατά τον Σύμμαχο: 〈και θα γίνει〉 λέει 〈έρημος ο Κάρμηλος, και ο Κάρμηλος θα λογαριαστεί ως δάσος〉. Είχε λεχθεί, εξάλλου, και στα προηγούμενα: «ακόμη λίγο και θα μετατεθεί ο Λίβανος ως το όρος Χερμέλ, και το Χερμέλ θα λογαριαστεί ως δάσος.»

Αλλά «δεν θα σου παρέχει πλέον ο ήλιος φως την ημέρα ούτε η σελήνη θα σε φωτίζει κατά τη νύχτα», επειδή όσοι θα αξιωθούν τον νέο αιώνα δεν θα βρίσκονται ούτε σε «νύχτα» ούτε σε αισθητό και σωματικό «φως»· διότι, υπεράνω κάθε «ήλιου», θα έχουν τον ίδιο «τον Κύριο ως αιώνιο φως και τον Θεό ως δόξα» τους. Γι' αυτό, στη συνέχεια η προφητεία λέει: «και θα αναπληρωθούν οι ημέρες του πένθους σου»· στην πράξη, λέει, θα επιβεβαιωθεί ο μακαρισμός που αναφέρει: «Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν». «Και όλος ο λαός δίκαιος» θα αναδειχθεί τότε, όπως λέει, επειδή κανένας άδικος δεν θα βρεθεί τότε ανάμεσά του· γι' αυτό, ως εκλεκτός, «θα κληρονομήσει» την υποσχεθείσα σε αυτόν «γη». Αυτό ακριβώς δίδαξε και ο Σωτήρας λέγοντας: «Μακάριοι οι πραείς, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη», υπονοώντας έτσι την επουράνια διαμονή, στην οποία βρίσκεται και «η πόλη του Θεού, η επουράνια και αληθινή Ιερουσαλήμ», «η οποία είναι μητέρα μας» σύμφωνα με τον Απόστολο. Και αντί της φράσης: «φυλάσσοντας το φύτευμα, έργα των χειρών του», ο Σύμμαχος αποδίδει: «βλαστός της φυτείας μου, έργα των χειρών μου για να δοξαστώ». Διότι τέτοιος είναι ο λαός μου, «βλαστός» της δικής μου «φυτείας»· επειδή «κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο επουράνιος Πατέρας μου θα ξεριζωθεί», αυτός όμως ο «βλαστός» που προέρχεται από τη «φυτεία» του Θεού, όντας «έργα των χειρών του», θα «κληρονομήσει» την υποσχεθείσα «γη», έτσι ώστε να «δοξαστεί» με τόσο μεγάλα αγαθά.

Διότι ακριβώς εκείνο τον καιρό, όταν το Άγιο Πνεύμα κατήλθε επάνω του εν είδει περιστεράς, εκπληρωνόταν η προφητεία που έλεγε εκ μέρους του: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε»· διότι δεν θα μπορούσε να ειπωθεί ότι χρίστηκε με σωματικό χρίσμα παρόμοια με τους παλαιούς, επειδή δεν θα είχε τίποτα το ξεχωριστό, εάν είχε χριστεί όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι. Τώρα όμως, λαμβάνοντας το χρίσμα με το Άγιο Πνεύμα, αναδεικνύεται ξεχωριστός από όλους και μονογενής Χριστός του Θεού. Και το: «με απέστειλε να ευαγγελιστώ τους πτωχούς», εκπληρωνόταν εκείνο τον καιρό, όταν, κηρύσσοντας τη βασιλεία των ουρανών, απήγγειλε και τους μακαρισμούς στους μαθητές του, λέγοντας: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών», αλλά και γιάτρευε «τους συντετριμμένους στην καρδιά», θεραπεύοντάς τους με τις επαγγελίες, μέσω των οποίων έλεγε: «Μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρακληθούν», και: «Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι αυτοί θα γελάσουν». Ήδη δε και στα έθνη, των οποίων οι ψυχές είχαν αιχμαλωτιστεί από τους αόρατους και νοητούς εχθρούς, «κήρυττε άφεση», δίνοντας παραγγελία στους μαθητές του και λέγοντας: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», παρέχοντας μέσω αυτών την «άφεση» των προηγούμενων ασεβειών.

Έτσι, λοιπόν, και στους «αιχμαλώτους κήρυττε άφεση», και σε όσους έπασχαν από τύφλωση λόγω της υποδούλωσής τους στην πολυθεϊστική πλάνη, «κήρυττε» ανάβλεψη, και «ονόμαζε δεκτό έτος Κυρίου» αυτό που ο ίδιος καθιστούσε οικείο του «έτος» καθ' όλο τον χρόνο, κατά τον οποίο, συναναστρεφόμενος με τους ανθρώπους, παρείχε ημέρες φωτός σε όσους τον πλησίαζαν. Μήπως όμως υπαινίχθηκε τον μέλλοντα αιώνα μετά τη συντέλεια του παρόντος, λέγοντας: «να καλέσει δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα ανταποδόσεως για τον Θεό μας», ή κατά τους άλλους ερμηνευτές: «έτος ευδοκίας»; Διότι ο ευάρεστος στον Κύριο χρόνος και αιώνας θα ήταν εκείνος ο ίδιος ο αιώνας και η «ημέρα ανταποδόσεως»· διότι τις αμοιβές θα τις αποδώσει τότε σε όσους έχουν κοπιάσει στον παρόντα βίο. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «να καλέσει δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα ανταποδόσεως για τον Θεό μας», αλλά και «να παρηγορήσει όλους όσους πενθούν». Διότι αυτός που είπε: «μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν», τώρα μεν τους υποσχόταν παρηγοριά, κατά την «ημέρα» όμως της «ανταποδόσεως», με τα δικά του λόγια θα τους στηρίξει και «θα τους παρηγορήσει», αλλά και «σε εκείνους που πενθούν για τη Σιών θα δώσει δόξα και αντί για στάχτη, άλειμμα ευφροσύνης». «Πενθούσε» δε για τη «Σιών» ο Παύλος και όσοι του έμοιαζαν, θρηνώντας για την πτώση του ιουδαϊκού έθνους και του θεοσεβούς πολιτεύματος ανάμεσά τους.

Λοιπόν, δεύτεροι και τρίτοι στη σειρά καταγράφονται από αυτόν οι μακαρισμοί, καθώς και τέταρτοι και ούτω καθεξής. Διότι δίδασκε ότι είναι δυνατόν στον καθένα, ακολουθώντας έναν από τους προαναφερθέντες τρόπους ζωής, να αγωνιστεί φιλότιμα ώστε να αξιωθεί τα όσα έχουν υποσχεθεί. Ώστε να είναι δυνατόν, αφού βρεθούν στη βασιλεία του Θεού, ακόμη και αν δεν συμβασιλεύσουν με τον Χριστό όπως οι πτωχοί τω πνεύματι, τουλάχιστον όμως να παρηγορηθούν για τα θανάσιμα αμαρτήματα για τα οποία πένθησαν, έχοντας αφοσιώσει τον εαυτό τους στη μετάνοια, την εξομολόγηση και τον σώφρονα βίο· ή να επιτύχουν την υποσχεμένη γη, και να γίνουν κάτοικοι και πολίτες της άνω πόλεως του Θεού, εφόσον αναδείχθηκαν πράοι και ανεξίκακοι· ή, αφού πείνασαν στην παρούσα ζωή και δίψασαν για τη δικαιοσύνη, να την επιτύχουν και να χορτάσουν στον υποσχεμένο αιώνα, όταν θα απολαύσουν την ίδια την καθαρή και ουσιώδη αρετή, βλέποντας ενυπόστατη την ίδια τη δικαιοσύνη του Θεού, και την ίδια τη σοφία του Θεού, και την αιώνια ζωή, και τον φωτισμό των ψυχών· τα οποία βεβαίως όλα νοούνται σύμφωνα με τις δυνάμεις που ενυπάρχουν στον Μονογενή Λόγο του Θεού. Αν πάλι κάποιοι άλλοι έγιναν φιλάνθρωποι και ελεήμονες, επιδεικνύοντας συμπάθεια και αλληλεγγύη προς τους πλησίον, θα λάβουν το ίδιο με αυτό που έπραξαν, ελεημένοι από το έλεος και τη φιλανθρωπία του Θεού.

Άκουσε ο Κύριος και με ελέησε· ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Μετέτρεψας τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο μου και με έζωσες με ευφροσύνη. Αυτά, λέει, όταν προσευχήθηκα, τα άκουσε ο Κύριος, ο οποίος δεν απέχει μακριά από εκείνους που τον επικαλούνται με καθαρότητα και πίστη, για τον οποίο έχει ειπωθεί: Κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσοι τον επικαλούνται με αλήθεια· και αφού με άκουσε, με ελέησε και απέδειξε έμπρακτα την ευσπλαχνία του προς εμένα· διότι έγινε βοηθός μου. Αφού απευθύνθηκε με αυτά τα λόγια σε εμάς και μας δίδαξε όσα του συνέβησαν, στρέφει και πάλι την ευχαριστία προς τον ίδιο τον Θεό, εξιστορώντας τις ευεργεσίες προς αυτόν. Διότι εσύ με ελέησες, λέει, και έγινες βοηθός μου· και έτσι μετέβαλες τα παλαιά μου δάκρυα, τους θρήνους και τον κοπετό σε γέλιο, χαρά και αγαλλίαση, επαληθεύοντας τον μακαρισμό που λέχθηκε αργότερα για όσους κλαίνε και πενθούν, σύμφωνα με το: Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν· και μακάριοι όσοι πενθούν, διότι θα παρηγορηθούν. Με απέδυσες λοιπόν από τα σύμβολα του πένθους, τον σάκο, με τον οποίο τιμωρούσα τον εαυτό μου κακοπαθώντας, και με έζωσες με ένδυμα ευφροσύνης. Και όλα αυτά μου τα πρόσφερες, ώστε να μην απομείνω σκόνη και χώμα που δεν σε δοξολογεί, αλλά για να σου ψάλλει η δόξα μου. Διότι από το να καταβώ στη φθορά δεν θα υπήρχε καμία ωφέλεια ούτε σε εμένα ούτε σε άλλους.

«Εισάκουσε την προσευχή μου, Κύριε, και τη δέησή μου· δώσε προσοχή στα δάκρυά μου. Μην παραμείνεις σιωπηλός, διότι εγώ είμαι πάροικος στη γη και παρεπίδημος, όπως ακριβώς όλοι οι πατέρες μου». Εδώ ομολογεί ότι είναι πάροικος και παρεπίδημος· και γνωρίζει μια άλλη ζωή αναψυχής, την οποία σφοδρά επιθυμεί να επιτύχει, λέγοντας: «Δώσε μου άνεση, για να αναπαυθώ». Δεν αποκαλούσε, επομένως, μάταια κάθε άνθρωπο πάροικο, και αναπέμπει την ικεσία του με κλάματα και δάκρυα, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι «Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν», και «Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι θα παρηγορηθούν»· και περιγράφει τα κατορθώματά του προσθέτοντας: «Διότι εγώ είμαι πάροικος και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Είναι δε γνώρισμα σπάνιου ανθρώπου το να μπορεί, κατά μίμηση των θεοφιλών πατέρων και των προφητών του Θεού, να διαβιώνει την πρόσκαιρη ζωή όχι ως μόνιμος κάτοικος, αλλά ως πάροικος. Γι' αυτό και ο παρών ψαλμωδός σεμνυνόταν, θεωρώντας τον ανθρώπινο βίο παροικία και ξενιτιά: «Δώσε μου άνεση, για να αναπαυθώ πριν απέλθω και δεν υπάρξω πλέον». Αντί γι' αυτό, ο Σύμμαχος λέει: «Απόσχε από εμένα, για να χαμογελάσω, πριν απέλθω και δεν υπάρχω πια».

Έχοντας βιώσει κάτι παρόμοιο, ο Απόστολος έλεγε: «Αλλά εμείς οι ίδιοι είχαμε μέσα μας την καταδίκη του θανάτου». Έτσι, λοιπόν, και τώρα λένε: «Εξέχεα επάνω μου την ψυχή μου». Είναι γνώρισμα του τέλειου ανθρώπου το να μπορεί να το λέει αυτό. Όταν μου έλεγαν, λέει, εκείνοι που με χλεύαζαν: «Πού είναι ο Θεός σου;», σπάραζα από τη λύπη και πονούσε υπερβολικά η ψυχή μου, καθώς δεχόμουν τα πλήγματα από τα λόγια των ασεβών. Ωστόσο, συγκρατούσα μέσα μου τους λογισμούς μου, για να μην ξεχειλίσουν και εκπέσω από την ελπίδα προς τον Θεό που βρισκόταν μπροστά μου. Διότι έφερνα στη μνήμη μου το τέλος που με περιμένει· επειδή δεν αγνοούσα ότι: «Μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν».

Στον διάδοχο του Μωυσή, λοιπόν, τον Ιησού, αφού φανερώθηκε με μορφή άνδρα, ομολογούσε ποιος ήταν λέγοντας: Εγώ είμαι ο αρχιστράτηγος της δυνάμεως του Κυρίου. Στον Ησαΐα, πάλι, έχει λεχθεί ότι: Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, υιός και μας δόθηκε. Του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής. Σύμφωνα δε με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του αιώνος. Αυτό, λοιπόν, διδάσκεται από το προφητικό Πνεύμα να αναπέμπει ως προσευχή ο εγκαταλελειμμένος και έρημος λαός, και να του λέει: Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, έως πότε θα οργίζεσαι με την προσευχή του δούλου σου; Αντί της φράσης αυτής, όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές απέδωσαν «του λαού σου». Διδάσκονται, επίσης, να τρώνε άρτο δακρύων για όσα τόλμησαν να πράξουν, ώστε, αφού θρηνήσουν για τα δικά τους κακά και πενθήσουν, να τύχουν παρηγοριάς, σύμφωνα με τον μακαρισμό που λέει: Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν· μακάριοι όσοι πενθούν, διότι θα παρηγορηθούν.

Εκτός από αυτά, έχει έλθει επίσης για να κηρύξει άφεση αμαρτιών σε εκείνους που από παλιά είχαν γίνει αιχμάλωτοι του νοητού Ναβουχοδονόσορα· γι' αυτό και με παρρησία έλεγε στον παραλυτικό: «Τέκνο μου, σου συγχωρούνται οι αμαρτίες». Αλλά ήλθε για να παράσχει ανάβλεψη και σε εκείνους που είχαν βεβλαμμένους τους οφθαλμούς της διάνοιας, και οι οποίοι είχαν τυφλωθεί από τους νοητούς αλλοφύλους και Βαβυλωνίους, παρόμοια με τον Σαμψών και τον Σεδεκία. Ανάμεσα δε σε αυτούς που θεραπεύονταν από αυτόν βρίσκονταν και οι σωματικά τυφλοί, τους οποίους έκανε να αναβλέψουν, επειδή πίστεψαν σε αυτόν και με δυνατή φωνή του είπαν: «Ελέησόν μας, υιέ του Δαυίδ». Αυτός είναι που ανήγγειλε τον δεκτό ενιαυτό του Κυρίου, τον οποίο κήρυξε μετά τη φυλάκιση του Ιωάννη, και ο οποίος δίδαξε τα σχετικά με τη βασιλεία του Θεού, καθώς και τα σχετικά με τη δική μας κρίση, κατά την οποία θα αποδοθεί στον καθένα η δίκαιη ανταπόδοση ανάλογα με τα πεπραγμένα του. Εκτός από αυτά, ήλθε για να παρηγορήσει αυτούς που πενθούν το αξιέπαινο κατά Θεόν πένθος· στους οποίους μάλιστα υποσχέθηκε μακαρισμό λέγοντας: «Μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν». Ήλθε δε επιπροσθέτως και για να δοθεί δόξα σε αυτούς που πενθούν για τη Σιών.

Διότι πολλές είναι οι κατοικίες για τους πολλούς τρόπους ζωής. Μακάριος είναι εκείνος τον οποίο το μέγα Πνεύμα ανέδειξε φτωχό από πάθη· Εκείνος που έχει εδώ ζωή γεμάτη πένθος· Εκείνος που είναι πάντοτε αχόρταγος για την επουράνια τροφή, Εκείνος που με την πραότητά του γίνεται κληρονόμος μεγάλων αγαθών· Εκείνος που με την ευσπλαχνία του προσελκύει το μέγα έλεος του Θεού, Και είναι φίλος της ειρήνης, και καθαρός στην καρδιά· Εκείνος που υπέμεινε πολλούς πόνους για χάρη του μεγαλόδοξου Χριστού, Και θα αξιωθεί μεγάλης δόξας.

«Καιρός για κλάμα και καιρός για γέλιο». Αυτός ο λόγος αποσαφηνίζεται από την ευαγγελική φωνή που προήλθε από το πρόσωπο του Κυρίου, η οποία λέει: «Μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν». Τώρα, λοιπόν, είναι ο καιρός του κλάματος, ενώ ο καιρός του γέλιου επιφυλάσσεται μέσω της ελπίδας· διότι η παρούσα κατήφεια θα γίνει μητέρα της ελπιζόμενης ευφροσύνης. Και ποιος δεν θα αναλώνε ολόκληρο τον βίο του μέσα σε θρήνους και σκυθρωπότητα, εάν αποκτούσε επίγνωση του εαυτού του και κατανοούσε την κατάστασή του, δηλαδή τι είχε και τι έχασε, καθώς και σε ποια κατάσταση βρισκόταν αρχικά η ανθρώπινη φύση και σε ποια βρίσκεται στο παρόν; Τότε δεν υπήρχε θάνατος, απουσίαζε η ασθένεια, και το «δικό μου» και το «δικό σου», αυτά τα πονηρά λόγια, είχαν εξοριστεί από τη ζωή των πρώτων ανθρώπων.

Αυτά, λοιπόν, που ατενίζει κανείς από αυτό το ύψος, το ποια και πόσα είναι, τα εξιστορεί ο ίδιος ο Θεός Λόγος, μακαρίζοντας όσους έχουν συνανέλθει μαζί του, δείχνοντάς τα σαν με το δάκτυλο: από τη μία πλευρά τη βασιλεία των ουρανών, και από την άλλη την κληρονομιά της άνω γης· έπειτα το έλεος, τη δικαιοσύνη, την παράκληση και τη συγγένεια που αποκτάται με τον Θεό των όλων· καθώς και τον καρπό των διωγμών, που είναι το να καταστεί κανείς σύνοικος του Θεού· και όσα άλλα είναι δυνατόν να δει κανείς επιπλέον αυτών, αγναντεύοντάς τα από την υψηλή σκοπιά μέσω των ελπίδων, καθώς τα δακτυλοδεικτεί ο Λόγος άνωθεν, από το όρος.

ΛΟΓΟΣ Γ΄. Μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν. Δεν έχουμε ακόμη ανεβεί στην κορυφή του όρους, αλλά βρισκόμαστε ακόμη στις υπώρειες των νοημάτων· αν και περάσαμε ήδη δύο κάποιους λόφους, έχοντας ανυψωθεί μέσω των μακαρισμών προς τη μακαριστή πτωχεία και προς την ανώτερη από αυτήν πραότητα, μετά τους οποίους ο Λόγος μάς οδηγεί στα υψηλότερα, και μας υποδεικνύει στη συνέχεια ένα τρίτο ύψωμα μέσω των μακαρισμών· προς το οποίο πρέπει οπωσδήποτε να ανατρέξουμε, αποβάλλοντας κάθε οκνηρία και την αμαρτία που εύκολα μας περιπλέκει, όπως λέει ο Απόστολος, ώστε, αφού βρεθούμε ελαφριοί και απερίσπαστοι πάνω στην κορυφή, να προσεγγίσουμε με την ψυχή το καθαρότερο φως της αλήθειας. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό που λέγεται: Μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν; Οπωσδήποτε θα γελάσει εκείνος που έχει στραμμένο το βλέμμα του στον κόσμο, και χλευάζοντας τον Λόγο θα πει τα εξής: Αν στον βίο αυτόν θεωρούνται μακάριοι όσοι αναλώνονται σε κάθε είδους συμφορά, τότε άθλιοι, κατά λογική ακολουθία, είναι οπωσδήποτε εκείνοι των οποίων η ζωή είναι αλύπητη και απαλλαγμένη από συμφορές.