Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:6

Γι’ αυτό και ο Πατήρ, χρησιμοποιώντας αυτόν τον δικό του κανόνα, ερμηνεύοντας το «Μακάριοι οἱ πεινῶντες» στο έργο του Εἰς τοὺς Μακαρισμούς, λέγει για τον Χριστό, τον Υιό του Θεού, ότι: «Αφού έμεινε άσιτος σαράντα ημέρες, ύστερα πείνασε· διότι έδινε στη φύση καιρό, όταν ήθελε, να ενεργήσει τα δικά της».

Του ιδίου θαυμαστού Γρηγορίου Νύσσης: «Ο Χριστός λοιπόν υπάρχει σε δύο φύσεις και αναγνωρίζεται τέλειος μέσα σε αυτές.» Να πάλι που, μέσω των δύο φύσεων, λέει δυάδα προσώπων. Του ιδίου, από το έργο Στο «Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες τη δικαιοσύνη»: «Διότι ο Χριστός, αφού έμεινε σαράντα ημέρες χωρίς τροφή, ύστερα πείνασε· γιατί έδινε στη φύση κάποια στιγμή, όταν ο ίδιος ήθελε, να ενεργήσει τα δικά της.» Και ονομάζοντας «φύση» το σώμα, και τώρα ακόμη δηλώνει πρόσωπο.

Ερώτηση ΡΛ΄. Πώς πρέπει να νηστεύει κανείς, όταν προκύψει ανάγκη νηστείας για κάποιο από τα ζητούμενα προς χάριν της θεοσέβειας; Σαν να εξαναγκάζεται ή με προθυμία; Απόκριση. Επειδή ο Κύριος λέει: «Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες την δικαιοσύνη», καθετί που συντελεί στη θεοσέβεια, εάν δεν γίνεται με επιθυμία και ζήλο, είναι επικίνδυνο. Ώστε, για αυτόν που νηστεύει, το να μην το πράττει πρόθυμα δεν είναι ακίνδυνο. Από την άλλη, το να νηστεύει κανείς σε καιρό τέτοιας ανάγκης είναι αναγκαίο, αφού ο Απόστολος, μαζί με τα άλλα του κατορθώματα, ανέφερε και αυτό για δική μας διδασκαλία λέγοντας: «Με νηστείες πολλές φορές».

Τι είναι πιο σκληρό από το, αφού δεχθεί κάποιος χτύπημα στη σιαγόνα, να γυρίσει σε αυτόν και την άλλη; Από το να αποστερείται τα δικά του και να μην τα απαιτεί; Από το να σύρεται στο δικαστήριο... και να παραδίδει πρόθυμα και τον χιτώνα του; Όταν τον λοιδορούν, να ευλογεί; Όταν τον βλασφημούν, να παρακαλεί με πραότητα; Να μη μισεί κανέναν; Να προσεύχεται υπέρ εκείνων που τον διώκουν; Αλλά αυτά τα σκληρά έργα ετοιμάζουν για εμάς, ως τόπο αναπαύσεως, τον απαλό κόλπο του πατέρα μας Αβραάμ. Διότι μακάριοι είναι οι πενθούντες, επειδή αυτοί θα παρηγορηθούν. Μακάριοι είναι όσοι πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, επειδή αυτοί θα χορτασθούν.

Γι' αυτό, λέει, «Γευθείτε», ώστε να γίνετε μακάριοι, πεινώντας και διψώντας πάντοτε τη δικαιοσύνη. Μακάριος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει σε Αυτόν. Εκείνος που επιθυμεί διαρκώς τον Λόγο, σε τίποτε άλλο δεν θα εναποθέσει την ελπίδα του παρά μόνο στον Κύριο. Να φοβάστε τον Κύριο, όλοι οι άγιοί Του· διότι δεν υπάρχει καμία στέρηση σε εκείνους που Τον φοβούνται. Εάν ο φόβος Θεού δεν παιδαγωγεί τη ζωή μας, είναι αδύνατον να κατορθωθεί ο αγιασμός μέσα στο σώμα.

Κεφάλαιο Ε'. Ματθαίος. Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη. Προς Φιλιππησίους. Εγώ, αδελφοί, δεν θεωρώ ότι έχω ήδη κατακτήσει τον στόχο· ένα όμως κάνω: λησμονώντας εκείνα που βρίσκονται πίσω και προεκτεινόμενος προς εκείνα που βρίσκονται εμπρός, σπεύδω προς τον σκοπό για το βραβείο της άνω κλήσεως εν Χριστώ Ιησού.

Κεφάλαιο Β΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν. Μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη. Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτασθούν.

«Και μην σκεφθείτε να λέτε μέσα σας: "Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ"· διότι σας λέω ότι ο Θεός μπορεί από αυτές τις πέτρες να αναδείξει τέκνα στον Αβραάμ. Ήδη δε η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων. Κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά». Καθένα από αυτά δεν υποδηλώνει την εκτέλεση κάποιου κακού, αλλά την αδράνεια απέναντι στην επιταγή της θεοσέβειας. Διότι, εάν είναι επικατάρατος καθένας που εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια, επειδή δεν τα έπραξε με την πρέπουσα προθυμία, πόσο μάλλον επικατάρατοι είναι εκείνοι που ούτε καν καταδέχθηκαν να πράξουν το αγαθό με οποιονδήποτε τρόπο; Και δικαίως ακούνε: «Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και για τους αγγέλους του». Όπως γίνεται φανερό από όλα αυτά, απαιτείται αναγκαστικά μεγαλύτερη ταχύτητα και άοκνη σπουδή, συνοδευόμενη από αγαθή και απερίσπαστη επιθυμία ως προς τις εντολές του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ώστε να γίνουμε και εμείς άξιοι του μακαρισμού, καθώς είπε ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτασθούν».

Ματθ. 10, 2 Αυτούς τους δώδεκα μαθητές και ο νόμος τους προτύπωσε και οι προφήτες τους προανήγγειλαν. Είναι γραμμένο λοιπόν στο Μωσαϊκό βιβλίο: «και θα πάρετε σιμιγδάλι και θα το κάνετε δώδεκα άρτους, και θα τους τοποθετήσετε πάνω στην καθαρή τράπεζα ενώπιον του Κυρίου, και θα προσθέσετε λιβάνι και αλάτι»· διότι ο μεν άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό «και δίνει ζωή στον κόσμο» είναι ο ίδιος ο Χριστός, και κατά μίμηση δική του έχουν ονομαστεί άρτοι και οι μακάριοι μαθητές· επειδή, αφού έγιναν μέτοχοι εκείνου που μας τρέφει για την αιώνια ζωή, τρέφουν και οι ίδιοι μέσα από τα δικά τους συγγράμματα εκείνους που «πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη». Και όπως, ενώ είναι «το φως το αληθινό», ο Σωτήρας τους ονόμασε φως (διότι «εσείς», λέει, «είστε το φως του κόσμου»)· έτσι και ο ίδιος, όντας «ο άρτος της ζωής», χάρισε και στους μαθητές το να θεωρούνται ότι ανήκουν στην τάξη των άρτων. Και πρόσεξε την έντεχνη σοφία του νόμου. «Θα βάλετε», λέει, πάνω στους άρτους «λιβάνι και αλάτι». Και το μεν λιβάνι είναι σύμβολο της ευωδίας, ενώ το αλάτι της φρόνησης και της σύνεσης. Και ενυπήρχαν σε άριστο βαθμό και τα δύο στους αγίους αποστόλους· διότι ο βίος τους ήταν ευώδης και γι' αυτό έλεγαν: «είμαστε ευωδία του Χριστού» στον Χριστό. Ήταν δε, εκτός από αυτό, και απόλυτα συνετοί. Γι' αυτό και άκουσαν: «εσείς είστε το αλάτι της γης».

Ο λόγος δεν στρέφεται εναντίον όλων όσων βρίσκονται σε ευπορία, αλλά μόνο εναντίον εκείνων που έχουν αποκτήσει πάθος για τα χρήματα. Ποιοι είναι δε αυτοί; Είναι εκείνοι που ακούν τη φωνή του Κυρίου να λέει: «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη», κ.λπ. <Μακάριοι εσείς που πεινάτε τώρα, διότι θα χορτάσετε.> (A f. 97 b, B f. 64 b, G f. 14 b) Και ενώ πάλι στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο λέει: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν»· εδώ όμως λέει ότι θα είναι μακάριοι απλώς όσοι πεινούν. Λέμε λοιπόν ότι είναι σπουδαίο και εξαιρετικό να πεινά και να διψά κανείς τη δικαιοσύνη, δηλαδή να αγαπά να οικειοποιείται, σαν κάποιου είδους τροφή και ποτό, τα σπουδάσματα της ευσέβειας· διότι αυτό σημαίνει η δικαιοσύνη. Επειδή όμως πρέπει να διατυπώσουμε το νόημα αυτών σε συμφωνία με τις ερμηνείες που μόλις αναφέραμε, λέμε πάλι το εξής: ο Σωτήρας μακάρισε εκείνους που αγαπούν την εκούσια πτώχεια, προκειμένου ακριβώς να διανύσουν καλά και απερίσπαστα τον αποστολικό δρόμο. Διότι το να μην έχουν χρυσό ή άργυρο στις ζώνες τους, ούτε δύο χιτώνες, συνεπάγεται οπωσδήποτε ότι πρέπει να υπομείνουν πάρα πολλή σκληραγωγία και μετά βίας να εξασφαλίσουν τροφή· αυτό όμως είναι βαρύ για όσους βρίσκονται σε πενία και διωγμούς· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και πολύ εύλογα Εκείνος που γνωρίζει τις καρδιές, δεν τους αφήνει να μικροψυχούν εξαιτίας όσων συμβαίνουν από την πτώχεια.

Στο Κατά Ματθαίον: Ζητείτε πρώτα τη δικαιοσύνη του και τη βασιλεία, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μακάριοι όσοι διώκονται ένεκα δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτασθούν.

Λοιπόν, ας μη λυπηθούμε τα σώματά μας, αλλά ας τα καταπονήσουμε, επειδή μακάριοι είναι αυτοί που πενθούν, αυτοί που πεινούν και διψούν. Διότι το σώμα είναι πηλός, και θα έρθει ώρα και ημέρα φοβερή, οδυνηρή και απροσδόκητη. Και το χώμα θα επιστρέψει στο χώμα, και η σκόνη θα γίνει πάλι σκόνη. Ας νήψουμε, σας ικετεύω, ας οδοιπορήσουμε σωστά, ας ανανήψουμε. Διότι θα έρθει η ώρα, και εξάπαντος θα έρθει. Ας μην εξαπατούμε τους εαυτούς μας. Ακόμη κι αν ζούμε με απολαύσεις, ακόμη κι αν πλουτίζουμε για πενήντα ή και εκατό χρόνια, μετά από αυτά έρχεται το γήρας. Και μετά από αυτό, τι; Η αδυναμία. Και έπειτα από αυτήν, εκείνη η φρικτή ώρα που όλοι αναμένουν και τρέμουν, αλλά και που όλοι παραμελούν. Είναι δε φοβερό να βλέπει κανείς την ψυχή να χωρίζεται από το σώμα. Μεγάλη είναι η ώρα εκείνης της ανάγκης, όταν η φωνή θα σβήσει, όταν η γλώσσα δεν θα μπορεί να αρθρώσει καθαρό λόγο. Τότε στρέφουμε τα μάτια εδώ και εκεί συνεχώς, και δεν αναγνωρίζουμε τους φίλους ή τους αδελφούς που στέκονται δίπλα μας. Και αν τυχόν τους αναγνωρίσουμε, δεν μπορούμε να τους μιλήσουμε. Βλέπουμε τα παιδιά μας να θρηνούν και να δακρύζουν, και έχοντας αυτόν τον πόνο αναχωρούμε από τον κόσμο.

Θέλεις να ακούσεις πώς πρόσταξε ο Δεσπότης τον χριστιανό να χορεύει και να σκιρτά; Άκουσε: μακάριοι όσοι πενθούν· μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν. Αυτή είναι η πρώτη εορτή του χριστιανού. Και πάλι: αγωνίζεσθε να εισέλθετε διά της στενής πύλης.

Διότι οι ψυχές σας ήταν γεμάτες από πικρό ζήλο και εριστικότητα και φθόνο και κάθε κακία, και αγαπήσατε τον θυμό των άγριων θηρίων. Τώρα όμως σας περικύκλωσαν όλα τα κακά, τα οποία διαπράξατε κατά τον παρελθόντα χρόνο. Ενώ ο Θεός σας μιλούσε μέσω των Αγίων Γραφών, εσείς καταφρονήσατε, γελάσατε, υπερηφανευτήκατε. Και όσο μεγαλύτερη ήταν η μακροθυμία του αγαθού Θεού προς εσάς, τόσο περισσότερο πληθύνονταν οι αμαρτίες σας. Ενώ ο Κύριος είπε, να μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε τα πράγματα που υπάρχουν στον κόσμο, εσείς φιλονικούσατε για δόξα και φιλαργυρία. Ενώ ο Κύριος είπε, μακάριοι όσοι πενθούν τώρα, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν· μακάριοι οι πτωχοί στο πνεύμα, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών, εσείς γίνατε υπερήφανοι, ακόμη και αλαζόνες, και παραδοθήκατε στα γέλια και στην απάτη. Ενώ ο Κύριος είπε, μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη, εσείς γίνατε άγριοι και ανήμεροι. Ενώ ο Κύριος είπε, μακάριοι εκείνοι που πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν, εσείς μισήσατε τη δικαιοσύνη και καταδιώξατε εκείνους που την εφαρμόζουν.

Επομένως, ας ποθήσουμε τη στενή και τεθλιμμένη οδό· διότι μέσω αυτής θα συμβασιλεύσουμε. Και ας αποφύγουμε τα βήματα της πλατιάς και ευρύχωρης οδού, η οποία γίνεται για εμάς πρόξενος της ατελεύτητης κολάσεως. Λοιπόν, αδελφοί, ας εργαστούμε το αγαθό με όλη μας τη διάνοια· ας νεκρώσουμε το φρόνημα της σαρκός, για να μην βρεθούμε εχθροί του Θεού· αυτά έχει πει ο Παύλος, ο μέγας απόστολος του Χριστού. Ας ελεήσουμε. Ας δώσουμε άρτο, και ας λάβουμε τον ουρανό· ας δώσουμε έναν οβολό, και θα κατοικήσουμε στον παράδεισο· ας δώσουμε ιμάτιο, και θα κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών· ας δώσουμε λίγα, για να λάβουμε πολλά· ας προσφέρουμε την αγαθή προαίρεση, και θα κατορθώσουμε τα πάντα· ας δείξουμε προθυμία, και θα λάβουμε δύναμη. [Διότι λέει ο Γρηγόριος Νύσσης: μόνο η αρετή τρέφει τη δύναμη με τον κόπο, χωρίς να μειώνει την ένταση, αλλά αυξάνοντάς την.] Ας δακρύσουμε εδώ, φιλόχριστοι αδελφοί, για να σβήσουμε την ατελεύτητη φλόγα. Διότι όσοι χαριεντίζονται εδώ, εκεί θα καταδικαστούν· όσοι κλαίνε εδώ, εκεί θα γελάσουν· όσοι ονειδίζονται εδώ, εκεί θα μακαριστούν· όσοι πεινούν εδώ, εκεί θα χορτασθούν· όσοι διψούν εδώ, εκεί θα κορεσθούν. Ας νήψουμε, ας γρηγορήσουμε με όση δύναμη διαθέτουμε. Ας μην αποκάμουμε κρούοντας και παρακαλώντας, και οπωσδήποτε θα μας ανοίξει ο Χριστός ο Θεός μας. Σε Αυτόν πρέπει η δόξα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι υπάρχει ο κίνδυνος, νιώθοντας πλήρεις και επαναπαυόμενοι σε κάποια χαρίσματα του Πνεύματος, ή σε λίγα κατορθώματα, και θεωρώντας ότι έχουμε ήδη φτάσει στην τελειότητα, να εξαπατηθούμε από την πανουργία της κακίας μέσω της έπαρσης για τη δικαιοσύνη μας, και έτσι να υστερήσουμε από τις μεγαλύτερες προκοπές του Πνεύματος. Αλλά, ως φιλαλήθεις, ας έχουμε μέχρι τέλους τον κόπο, τη θλίψη, τον αγώνα και τον αδιάκοπο δρόμο, επεκτεινόμενοι καθημερινά και πάντοτε προς τα εμπρός, και ξεχνώντας όσα βρίσκονται πίσω, πεινώντας και διψώντας πάντοτε τη δικαιοσύνη, έχοντας συντετριμμένη την καρδιά, εφόσον βέβαια δεν έχουμε ακόμη φτάσει στην κλήση προς την οποία κληθήκαμε, ούτε έχουμε κατακτήσει το τέλειο μέτρο του χριστιανισμού, ούτε έχουμε φτάσει ακόμη στην τέλεια αγάπη του Χριστού.

Διότι εκείνοι που πραγματικά επιθυμούν να επιτύχουν τον προκείμενο και προαναφερθέντα ύψιστο σκοπό, είναι πάντοτε πληγωμένοι από τον πόθο για εκείνη την κλήση της ανέκφραστης τελειότητας, χωρίς να επαναπαύονται και να αρκούνται μέχρι την τελευταία τους πνοή σε κανένα από τα μικρότερα καλά της δικαιοσύνης, των νηστειών, ή των αγρυπνιών, ή των ελεημοσυνών, ή της μετοχής στα χαρίσματα του Πνεύματος· αλλά αφιερώνοντας τον εαυτό τους ολοκληρωτικά σε όλα τα αγαθά και τα καλά και σε όλες τις αρετές, και παραμένοντας κατ' αυτόν τον τρόπο ενδεείς ως προς την αρετή, ποτέ δεν θα νομίσουν ότι εκπληρώνουν τον νόμο της σοφίας. Απεναντίας, αν και είναι τίμιοι ενώπιον του Θεού, θεωρούν τους εαυτούς τους ανάξιους, και ενώ βρίσκονται σε πνευματική προκοπή, θεωρούν ότι βρίσκονται στην αρχή, και αν και είναι μεγάλοι, εξουθενώνουν τους εαυτούς τους και τους κρίνουν ως ένα τίποτα· και έτσι, σύμφωνα με το πώς πίστεψαν και πόσο αγάπησαν, θα λάβουν τις αμοιβές των υποσχέσεων της βασιλείας. Τέτοιες ψυχές θα μπορέσουν να γίνουν ευάρεστες στον Θεό και κληρονόμοι της βασιλείας, όσες δηλαδή έχουν συντετριμμένη την καρδιά και είναι πτωχές τω πνεύματι, που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, ποθώντας τις τέλειες τιμές. Εξαιτίας της άκρας αγάπης τους προς τον Θεό θα αμειφθούν με ύψιστα δώρα.

Λοιπόν, δεύτεροι και τρίτοι στη σειρά καταγράφονται από αυτόν οι μακαρισμοί, καθώς και τέταρτοι και ούτω καθεξής. Διότι δίδασκε ότι είναι δυνατόν στον καθένα, ακολουθώντας έναν από τους προαναφερθέντες τρόπους ζωής, να αγωνιστεί φιλότιμα ώστε να αξιωθεί τα όσα έχουν υποσχεθεί. Ώστε να είναι δυνατόν, αφού βρεθούν στη βασιλεία του Θεού, ακόμη και αν δεν συμβασιλεύσουν με τον Χριστό όπως οι πτωχοί τω πνεύματι, τουλάχιστον όμως να παρηγορηθούν για τα θανάσιμα αμαρτήματα για τα οποία πένθησαν, έχοντας αφοσιώσει τον εαυτό τους στη μετάνοια, την εξομολόγηση και τον σώφρονα βίο· ή να επιτύχουν την υποσχεμένη γη, και να γίνουν κάτοικοι και πολίτες της άνω πόλεως του Θεού, εφόσον αναδείχθηκαν πράοι και ανεξίκακοι· ή, αφού πείνασαν στην παρούσα ζωή και δίψασαν για τη δικαιοσύνη, να την επιτύχουν και να χορτάσουν στον υποσχεμένο αιώνα, όταν θα απολαύσουν την ίδια την καθαρή και ουσιώδη αρετή, βλέποντας ενυπόστατη την ίδια τη δικαιοσύνη του Θεού, και την ίδια τη σοφία του Θεού, και την αιώνια ζωή, και τον φωτισμό των ψυχών· τα οποία βεβαίως όλα νοούνται σύμφωνα με τις δυνάμεις που ενυπάρχουν στον Μονογενή Λόγο του Θεού. Αν πάλι κάποιοι άλλοι έγιναν φιλάνθρωποι και ελεήμονες, επιδεικνύοντας συμπάθεια και αλληλεγγύη προς τους πλησίον, θα λάβουν το ίδιο με αυτό που έπραξαν, ελεημένοι από το έλεος και τη φιλανθρωπία του Θεού.

Εκείνοι, βεβαίως, που πρόκειται να συμβασιλεύσουν με τον Υιό του Θεού ήταν, πρώτοι μεν, όσοι χαρακτηρίστηκαν ως πτωχοί τω πνεύματι· δεύτεροι δε, μετά από εκείνους, οι γενναίοι μάρτυρες του Θεού, για τους οποίους δίδασκε στη συνέχεια λέγοντας: «Μακάριοι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη»· διότι με αυτά τα λόγια μακάριζε όσους επρόκειτο να υπεραγωνιστούν για τη βασιλεία ως ευγενείς στρατιώτες του Θεού, υποσχόμενος αναγκαίως και σε αυτούς, ως αδελφούς των προηγουμένως μακαρισθέντων πτωχών, τη βασιλεία των ουρανών ως βραβείο των αγώνων τους. Με πολλή τάξη και λογική αλληλουχία τους μετέδιδε μερίδιο από τη βασιλεία του, μετά τους πτωχούς τω πνεύματι· διότι πρέπει κανείς να έχει ζήσει προηγουμένως θεοφιλώς ολόκληρο τον χρόνο της ζωής του, διάγοντας τον βίο του με ακτήμονα και φιλόσοφο τρόπο, και έπειτα κατ' αυτόν τον τρόπο να φτάσει στο θεοφιλές τέλος. Οι μεν πρώτοι, λοιπόν, ακολουθούσαν την άκρως ακτήμονα αγωγή του βίου, αγωνιζόμενοι σε όλη τους τη ζωή στους άθλους της αρετής· οι δε δεύτεροι καταδιώκονταν ένεκα της μαρτυρίας τους σε Αυτόν, δεχόμενοι πόλεμο και μίσος, και συκοφαντούνταν με ψευδείς διαβολές για κανέναν άλλον λόγο παρά μόνο για την ομολογία τους στον Χριστό. Άλλωστε, εκείνους που πεινούν και κλαίνε και ονειδίζονται για τον Χριστό θα τους συναντήσουμε και στον Λουκά· ενώ τους πράους, τους ελεήμονες, τους καθαρούς στην καρδιά και τους ειρηνοποιούς τούς παραθέτει σε εμάς προς εξέταση ο Ματθαίος.

Εσύ, όμως, από αυτό το σημείο και μετά μεταφέρσου με τη διάνοια, κ.λπ. (όπως στη στήλη 572). Μακάριοι, λοιπόν, είναι αυτοί που τώρα πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, διότι τότε θα χορτάσουν, απολαμβάνοντας το βασιλικό δείπνο και μεταλαμβάνοντας τον άρτο της ζωής και την ευφροσύνη του καινού ποτηρίου. Τελεσιουργώντας τα σύμβολα αυτών πριν από το Πάθος, ο Σωτήρας είπε: «Δεν πρόκειται να πιω από τώρα από το γέννημα τούτο της αμπέλου μέχρι την ημέρα εκείνη, που θα το πίνω μαζί σας καινό στη βασιλεία του Πατέρα μου»· τράπεζα πλήρης αγαθών, από την οποία θα μεταλάβουν εκείνοι με τους οποίους συνήψε διαθήκη, επειδή παρέμειναν μαζί Του στις δοκιμασίες, ώστε να τρώνε και να πίνουν στην τράπεζά Του, τρεφόμενοι αφενός με ουράνιο άρτο, θρεπτικό για τις άγιες ψυχές, και μεταλαμβάνοντας αφετέρου οίνο από το καινό γέννημα της αληθινής αμπέλου, την οποία ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας των όλων καλλιεργώντας, θα παρέχει το καινό γέννημά της σε όσους θα είναι τότε άξιοι.

«Θα φάνε οι φτωχοί και θα χορτάσουν, και θα αινέσουν τον Κύριο εκείνοι που τον αναζητούν· θα ζήσουν οι καρδιές τους στους αιώνες των αιώνων». Εδώ μεν λέει «θα φάνε»· προχωρώντας όμως παρακάτω, λέει: «έφαγαν και προσκύνησαν όλοι οι πλούσιοι της γης». Αλλά, όταν έφαγαν, έγιναν πλούσιοι· πριν όμως φάνε ονομάζονταν φτωχοί· σε αυτούς ακριβώς υπόσχεται ότι θα μεταλάβουν την τροφή που θα τους χορηγήσει ο ίδιος. Διότι, λέει, «θα φάνε οι φτωχοί». Αυτοί ήταν εκείνοι τους οποίους και στους μακαρισμούς θέτει πρώτους από τους υπόλοιπους λέγοντας: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· στους οποίους υποσχέθηκε και τα εξής, λέγοντας: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτασθούν». Όταν λοιπόν φάνε, λέει, οι φτωχοί, και τρώγοντας χορτάσουν, ή κορεστούν, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, τότε θα αινέσουν τον Κύριο αναζητώντας τον· και αφού φάνε την τροφή που τους δόθηκε από αυτόν, και τον αναζητήσουν, θα αποκτήσουν τον μεγάλο καρπό που δηλώνεται στη συνέχεια: «Διότι θα ζήσουν οι καρδιές τους στους αιώνες των αιώνων». Επειδή ο άρτος της ζωής, που τους χορηγήθηκε από αυτόν, θα γίνει σε αυτούς αίτιος αθανασίας και αιώνιας ζωής, όπως δίδαξε ο ίδιος λέγοντας: «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής, που κατεβαίνει από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο»· και πάλι: «Εάν κάποιος φάει από τον δικό μου άρτο, θα ζήσει στον αιώνα», και τα εξής.

Αυτόν που διαφυλάσσει την αλήθεια εις τον αιώνα. Επιβεβαιώνοντας την αλήθεια των λόγων Του, τους οποίους υποσχέθηκε μέσα στις Γραφές· διότι υποσχέθηκε να αποδώσει δικαιοσύνη, κατά τον καιρό της κρίσεως, σε όσους αδικούνται στον παρόντα βίο· υπάρχει δε και άλλη υπόσχεση, το: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν, διότι αυτοί θα χορτάσουν, ενώ εσείς θα πεινάσετε»· αλλά και με αισθητό τρόπο παρέσχε το μάννα ως τροφή στην έρημο σε όσους πεινούσαν, και έθρεψε πέντε χιλιάδες ανθρώπους, και τον Ηλία μέσω των κοράκων, και τον Δανιήλ μέσω του προφήτη Αμβακούμ. Απέδωσε δε δικαιοσύνη στους αδικούμενους, τον Ιωσήφ και την Σωσάννα, στον μεν από την Αιγυπτία, στη δε από τους κριτές του Ισραήλ, και στον Δαβίδ από τον Σαούλ. Και τα θεία συγγράμματα είναι πλήρη από τέτοια παραδείγματα.

Διότι πολλές είναι οι κατοικίες για τους πολλούς τρόπους ζωής. Μακάριος είναι εκείνος τον οποίο το μέγα Πνεύμα ανέδειξε φτωχό από πάθη· Εκείνος που έχει εδώ ζωή γεμάτη πένθος· Εκείνος που είναι πάντοτε αχόρταγος για την επουράνια τροφή, Εκείνος που με την πραότητά του γίνεται κληρονόμος μεγάλων αγαθών· Εκείνος που με την ευσπλαχνία του προσελκύει το μέγα έλεος του Θεού, Και είναι φίλος της ειρήνης, και καθαρός στην καρδιά· Εκείνος που υπέμεινε πολλούς πόνους για χάρη του μεγαλόδοξου Χριστού, Και θα αξιωθεί μεγάλης δόξας.

Αυτά, λοιπόν, που ατενίζει κανείς από αυτό το ύψος, το ποια και πόσα είναι, τα εξιστορεί ο ίδιος ο Θεός Λόγος, μακαρίζοντας όσους έχουν συνανέλθει μαζί του, δείχνοντάς τα σαν με το δάκτυλο: από τη μία πλευρά τη βασιλεία των ουρανών, και από την άλλη την κληρονομιά της άνω γης· έπειτα το έλεος, τη δικαιοσύνη, την παράκληση και τη συγγένεια που αποκτάται με τον Θεό των όλων· καθώς και τον καρπό των διωγμών, που είναι το να καταστεί κανείς σύνοικος του Θεού· και όσα άλλα είναι δυνατόν να δει κανείς επιπλέον αυτών, αγναντεύοντάς τα από την υψηλή σκοπιά μέσω των ελπίδων, καθώς τα δακτυλοδεικτεί ο Λόγος άνωθεν, από το όρος.

Λόγος Δ'. Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτασθούν. Εκείνους που πάσχουν από το στομάχι τους και έχουν ανορεξία, λένε οι επιστήμονες της ιατρικής, επειδή κάποιοι βλαβεροί χυμοί και περιττώματα συσσωρεύονται στο πάνω μέρος του στομάχου τους, νομίζουν ότι είναι πάντοτε γεμάτοι και υπερχορτασμένοι. Γι' αυτό τον λόγο αισθάνονται αποστροφή προς την ωφέλιμη τροφή, καθώς η φυσική τους όρεξη έχει μαραζώσει εξαιτίας αυτού του ψευδούς κορεσμού. Εάν όμως τους παρασχεθεί ιατρική φροντίδα, και καθαριστούν με τη λήψη κάποιου δραστικού φαρμάκου όσα έχουν εγκλωβιστεί στις κοιλότητες του στομάχου, τότε, επειδή το ξένο στοιχείο δεν ενοχλεί πλέον τη φύση, συμβαίνει να επανέρχεται η όρεξή τους για την ωφέλιμη και θρεπτική τροφή. Και αυτό αποτελεί σημάδι υγείας, το να μη δέχονται πια την τροφή καταναγκαστικά, αλλά με επιθυμία και φυσική ορμή. Τι σκοπό εξυπηρετεί, λοιπόν, αυτό το προοίμιό μου;

Επειδή ο λόγος, προχωρώντας με φυσική αλληλουχία και καθοδηγώντας μας προς τα υψηλότερα σημεία της κλίμακας των μακαρισμών, αυτός που, σύμφωνα με τη φωνή του Προφήτη, ετοιμάζει στην καρδιά μας τις καλές αναβάσεις, μας υποδεικνύει, μετά τις προηγούμενες ανόδους που ήδη διανύσαμε, ως τέταρτη κατά σειρά μια νέα τέτοια ανάβαση, λέγοντας: «Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται»· θεωρώ ότι είναι σωστό, αφού πρώτα καθαρίσουμε την ψυχή από τον υπερβολικό κορεσμό και την υπερπλήρωση, στο μέτρο του δυνατού, να καλλιεργήσουμε στον εαυτό μας αυτή τη μακάρια όρεξη για τέτοιου είδους βρώση και πόση. Διότι ούτε είναι δυνατόν ο άνθρωπος να αποκτήσει ισχύ, εάν η επαρκής τροφή δεν στηρίζει τη δύναμή του, ούτε να χορτάσει με τροφή χωρίς να φάει, ούτε να τραφεί χωρίς να έχει όρεξη. Επειδή, λοιπόν, η δύναμη είναι κάτι το αγαθό για τη ζωή, και αυτή συντηρείται με τον επαρκή κορεσμό, ο δε κορεσμός επιτυγχάνεται μέσω της βρώσης, και το φαγητό προέρχεται από την όρεξη, η όρεξη θα πρέπει να θεωρείται κάτι το αξιομακάριστο για όσους ζουν, εφόσον αποτελεί την αρχή και την αιτία της δύναμης που γεννιέται μέσα μας.

Όπως ακριβώς συμβαίνει με αυτή την αισθητή τροφή που λαμβάνουμε, όπου δεν επιθυμούν όλοι τα ίδια πράγματα, αλλά πολλές φορές η επιθυμία όσων τρέφονται μοιράζεται ανάλογα με τα είδη των τροφίμων, και κάποιος μεν τέρπεται με τα γλυκά, άλλος έχει την προτίμηση προς τα πικάντικα και τα θερμαντικά· έτερος δε με τα αλμυρά, και άλλος απολαμβάνει τα στυφά· συμβαίνει δε πολλές φορές η ορμή του καθενός για φαγητό να μη δημιουργείται σύμφωνα με το ωφέλιμο (διότι εξαιτίας κάποιας ιδιαιτερότητας της κράσης του, έχοντας κάποιος επιρρέπεια σε κάποια πάθηση, τρέφει τη νόσο με την ποιότητα των κατάλληλων προς αυτήν τροφών· εάν όμως στρέψει την ορμή του προς τα ωφέλιμα, οπωσδήποτε θα ζήσει με υγεία, καθώς η τροφή θα του συντηρεί την ευεξία)· έτσι λοιπόν και ως προς την τροφή της ψυχής, δεν ρέπουν οι επιθυμίες όλων προς το ίδιο. Διότι άλλοι μεν ορέγονται τη δόξα, ή τον πλούτο, ή κάποια κοσμική περιφάνεια, σε άλλους η όρεξη απασχολείται γύρω από το τραπέζι, έτεροι προσλαμβάνουν πρόθυμα τον φθόνο ως κάποια δηλητηριώδη τροφή· υπάρχουν όμως και ορισμένοι στους οποίους γίνεται αντικείμενο επιθυμίας αυτό που είναι εκ φύσεως καλό. Εκ φύσεως δε καλό, πάντοτε και για όλους, είναι εκείνο το οποίο δεν επιλέγεται χάριν κάποιου άλλου, αλλά είναι από μόνο του επιθυμητό, παραμένοντας πάντοτε το ίδιο και χωρίς ποτέ να αμβλύνεται από τον κορεσμό. Γι' αυτόν τον λόγο ο Λόγος μακαρίζει όχι απλώς όσους πεινούν, αλλά εκείνους των οποίων η επιθυμία ρέπει προς την αληθινή δικαιοσύνη.

Πώς, λοιπόν, αξιώνεται της αναπαύσεως εκείνος που δεν κατέχει τίποτε από αυτά μέσω των οποίων χαρακτηρίζεται η δικαιοσύνη κατά την άποψη των πολλών; Πρέπει, επομένως, να αναζητήσουμε εμείς εκείνη τη δικαιοσύνη, της οποίας την απόλαυση κατέχει ως επαγγελία εκείνος που την επιθύμησε. Διότι, λέγει, «Μακάριοι οι πεινώντες τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτασθούν».

Διότι η όρεξη θα ήταν ημιτελής, εάν παρέμενε μόνο σε αυτήν τη διάθεση· τώρα, όμως, κατέστησε το αγαθό αυτό και πόσιμο, προκειμένου να καταδείξει το ένθερμο και διακαές της επιθυμίας μέσω του πάθους της δίψας. Διότι, καθώς γινόμαστε τρόπον τινά ξηροί και φλεγόμενοι την ώρα της δίψας, προσλαμβάνουμε με ευχαρίστηση το ποτό ως θεραπεία αυτής της κατάστασης. Επειδή, λοιπόν, η όρεξη είναι μία κατά το γένος, τόσο για τη βρώση όσο και για την πόση, αλλά η διάθεση προς καθένα από αυτά είναι διαφορετική, προκειμένου ο Λόγος να θεσπίσει για εμάς τον ύψιστο βαθμό της επιθυμίας για το αγαθό, μακαρίζει εκείνους που βιώνουν και τα δύο αυτά για τη δικαιοσύνη, δηλαδή και την πείνα και τη δίψα, δεδομένου ότι το ποθούμενο επαρκεί για να εναρμονιστεί καταλλήλως προς καθεμία από τις δύο ορέξεις, ώστε να γίνεται στερεά τροφή για εκείνον που πεινά, και πόσιμη για εκείνον που προσελκύει τη χάρη με δίψα.

Μακάριοι είναι εκείνοι που πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν. Άραγε, λοιπόν, το να επιθυμεί κανείς τη δικαιοσύνη είναι αξιομακάριστο, εάν όμως κάποιος διάκειται παρομοίως προς τη σωφροσύνη, ή τη σοφία, ή τη φρόνηση, ή προς οποιοδήποτε άλλο είδος αρετής, αυτόν δεν τον μακαρίζει ο Λόγος; Αλλά το ρηθέν έχει μάλλον το εξής νόημα: Η δικαιοσύνη είναι ένα από αυτά που νοούνται ως αρετή. Συχνά όμως η θεία Γραφή, κατά τη συνήθειά της, με τη μνημόνευση του μέρους περιλαμβάνει το όλον· όπως όταν ερμηνεύει τη θεία φύση μέσω ορισμένων ονομάτων. Διότι λέει η προφητεία ως εκ προσώπου του Θεού: «Εγώ είμαι ο Κύριος· αυτό είναι το αιώνιο όνομά μου, και το μνημόσυνό μου σε γενεές γενεών». Και πάλι αλλού λέει: «Εγώ είμαι ο Ων». Και σε άλλο σημείο: «ότι Ελεήμων είμαι». Και με αναρίθμητα άλλα ονόματα, τα οποία υποδηλώνουν το υψηλό και το θεοπρεπές, γνωρίζει να Τον ονομάζει η αγία Γραφή, ώστε διά μέσου αυτών να κατανοήσουμε με ακρίβεια ότι, όταν αναφέρει κάτι ένα, ολόκληρος ο κατάλογος των ονομάτων συνεκφωνείται μαζί με αυτό το ένα, έστω και αν αποσιωπάται.

Διότι δεν είναι δυνατόν, εάν ονομάζεται Κύριος, να μην είναι και τα υπόλοιπα· αλλά τα πάντα ονομάζονται μέσω ενός ονόματος. Μέσα από αυτά, λοιπόν, έχουμε διδαχθεί ότι ο θεόπνευστος Λόγος γνωρίζει να περιλαμβάνει πολλά νοήματα μέσω ενός μέρους. Επομένως, και εδώ, όταν ο Λόγος λέει ότι η δικαιοσύνη προσφέρεται σε όσους μακαρίως πεινούν, υποδηλώνει μέσω αυτής κάθε είδος αρετής, ώστε να είναι εξίσου μακάριος αυτός που πεινά για φρόνηση, και ανδρεία, και σωφροσύνη, και οτιδήποτε άλλο συγκαταλέγεται στην ίδια έννοια της αρετής. Διότι δεν είναι δυνατόν ένα είδος αρετής, αποχωρισμένο από τα υπόλοιπα, να αποτελεί από μόνο του τέλεια αρετή. Διότι, σε ό,τι δεν συνθεωρείται μαζί του κάτι από εκείνα που νοούνται ως αγαθά, είναι απόλυτη ανάγκη να έχει θέση σε αυτό το αντίθετό του· στη σωφροσύνη αντιτίθεται η ακολασία, στη φρόνηση η αφροσύνη, και για καθένα από εκείνα που θεωρούνται ανώτερα υπάρχει οπωσδήποτε αυτό που νοείται εκ του αντιθέτου του. Εάν, λοιπόν, δεν συνθεωρούνται τα πάντα με τη δικαιοσύνη, θα ήταν αδύνατον αυτό που απομένει να είναι αγαθό. Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να μιλήσει για μια δικαιοσύνη άφρονα, ή θρασεία, ή ακόλαστη, ή για οτιδήποτε άλλο από όσα συγκαταλέγονται στην κακία. Εάν όμως η έννοια της δικαιοσύνης είναι αμιγής από καθετί το χειρότερο, τότε έχει οπωσδήποτε συμπεριλάβει μέσα της κάθε αγαθό· και αγαθό είναι καθετί που θεωρείται σύμφωνο με την αρετή.

Επομένως, κάθε αρετή υποδηλώνεται εδώ με το όνομα της δικαιοσύνης, για την οποία ο Λόγος μακαρίζει όσους πεινούν και διψούν, υποσχόμενος σε αυτούς τον χορτασμό όσων επιθυμούν.

Διότι «μακάριοι», λέγει, «είναι εκείνοι που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτασθούν». Αυτό δε που λέγεται μου φαίνεται ότι έχει περίπου το εξής νόημα: Τίποτε από όσα επιδιώκονται στη ζωή για χάρη της ηδονής δεν φέρνει κορεσμό σε εκείνους που τα επιδιώκουν, αλλά, όπως αναφέρει κάπου αινιγματικά η Σοφία: Η ενασχόληση με τις ηδονές είναι ένα τρύπιο πιθάρι. Εκείνοι που ασχολούνται με αυτές, ρίχνοντας διαρκώς μέσα σε αυτό με ζήλο, επιδεικνύουν έναν κόπο ατελέσφορο και μάταιο, καθώς χύνουν πάντοτε κάτι στον βυθό της επιθυμίας και προσθέτουν αυτό που προκαλεί την ηδονή, χωρίς όμως να οδηγούν ποτέ την επιθυμία σε κορεσμό. Ποιος γνώρισε ποτέ όριο στη φιλαργυρία, επειδή οι φιλάργυροι απέκτησαν αυτό που επιδιώκουν;

Ας μας δοθεί λοιπόν το δικαίωμα να αναφέρουμε υποθετικά κάτι, το οποίο δεν συμβαίνει στη φύση. Διότι, όπως ακριβώς στην περίπτωση της αισθητής τροφής, εάν τίποτε από όσα λαμβάνονται ως τροφή δεν αποβαλλόταν ως περίττωμα, αλλά το σύνολό της αφομοιωνόταν για την αύξηση του σωματικού ύψους, τα σώματα θα είχαν υψωθεί σε πολύ μεγάλο ύψος, καθώς η καθημερινή τροφή θα αύξανε από μόνη της το μέγεθός τους· έτσι και εκείνη η δικαιοσύνη, και κάθε αρετή που τη συνοδεύει, επειδή δεν αποβάλλεται όταν καταναλώνεται με τον νοητό τρόπο της βρώσης, κάνει διαρκώς υψηλότερους εκείνους που μετέχουν σε αυτήν, αυξάνοντας πάντοτε το πνευματικό τους μέγεθος με τη δική της προσθήκη. Επομένως, εάν έχουμε κατανοήσει αυτή τη μακαριστή πείνα, αφού εξεμέσουμε όλη την πληθώρα της κακίας, ας πεινάσουμε για τη δικαιοσύνη του Θεού, ώστε να φθάσουμε και στον χορτασμό από αυτήν, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και από την οδό που οδηγεί στον θάνατο διασώζει με τέτοιους λόγους, ενώ την οδό της ζωής την φανερώνει πάλι αλλού μακαρίζοντας: «μακάριοι οι πτωχοί, μακάριοι οι ελεήμονες, μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης», και, «πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους πτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στον ουρανό», και, «καθένας που άφησε οικία ή αγρούς ή οτιδήποτε άλλο από τα γήινα ένεκεν εμού και του ευαγγελίου, θα λάβει εκατονταπλάσια και θα κληρονομήσει αιώνια ζωή». Και τον θυμό σε τέτοιο βαθμό τον περιόρισε, ώστε να αποφανθεί ότι η οργή είναι ίση με τον φόνο, θέτοντάς την υπό την ίδια καταδίκη με αυτόν, και ότι εκείνος που από οργή κινείται σε λοιδορία εναντίον κάποιου, είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός. Την πραότητα, όμως, όχι μόνο την εμακάρισε, αλλά και την αξίωσε με τα μεγαλύτερα βραβεία. Την ακολασία πάλι σε τέτοιο βαθμό την τιμώρησε, ώστε να αποκαλέσει μοιχεία ακόμη και το εμπαθές και περίεργο βλέμμα προς ξένη γυναίκα. Ενώ για εκείνον που επιδιώκει την αγνεία, αφού τον μακαρίσει, διατείνεται ότι θα γίνει και θεόπτης. Και την επιορκία δεν την έδειξε σε τέτοιο βαθμό αποτρόπαιη, ώστε να απαγορεύσει ακόμη και την ευορκία και να αποφανθεί ότι καθετί πέρα από το ναι και το όχι προέρχεται από τον πονηρό, λέγοντας: «ας είναι ο λόγος σας ναι ναι, όχι όχι, ενώ το παραπάνω από αυτά προέρχεται από τον πονηρό»; Και τι σημαίνει αυτός ο διπλασιασμός;

Το ανέσπερο φως έλαμψε σε εμάς· ας οδεύσουμε προς τη λάμψη του μέσα από τα αγαθά έργα. Η αιώνια ζωή φανερώθηκε· ας την κρατήσουμε εμείς μέσω των αρετών όσο έχουμε δύναμη. Ο Χριστός που μας καθιστά μακάριους ήλθε ανάμεσά μας· με προθυμία ας τον πλησιάσουμε. Ας αποφύγουμε την αθλιότητα όσων κάθονται στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου. Ας ποθήσουμε και ας αποκτήσουμε τα έργα της μετανοίας, το ταπεινό φρόνημα, την κατάνυξη και το πνευματικό πένθος, την πράα καρδιά που είναι γεμάτη από έλεος, που αγαπά τη δικαιοσύνη, που επιδιώκει την καθαρότητα, την ειρηνική, την ειρηνοποιό, αυτήν που υπομένει τους κόπους, που χαίρεται με τους διωγμούς, τις ζημιές, τις ύβρεις, τις συκοφαντίες και τα πάθη για χάρη της αλήθειας και της δικαιοσύνης, ακούγοντας Εκείνον που λέει: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών· μακάριοι αυτοί που πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν· μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη· μακάριοι αυτοί που πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη», και όσα ακολουθούν.

«Ὃν τρόπον ἐπιποθεῖ» (Όπως επιποθεί): Το ελάφι είναι θερμό ζώο και πάντοτε σπεύδει προς τα νερά· έτσι, λέει, ο άνθρωπος του Θεού οφείλει με πόνο ψυχής, σαν να διψά, να σπεύδει προς τον Θεό. Ο προφήτης αναφέρεται στο βάπτισμα, το οποίο οφείλουν να επιποθούν οι αμύητοι. «Οὕτως ἐπιποθεῖ» (Έτσι επιποθεί): Διότι ανυποχώρητη και ακατάπαυστη οφείλει να είναι η επιθυμία του πιστού ανθρώπου προς τον Θεό. «Ἐδίψησεν» (Δίψασε): Διότι για τέτοιους ανθρώπους μακαρίζει ο Κύριος λέγοντας: «μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες τη δικαιοσύνη». Διότι έτσι και ο Αδάμ διψούσε, φλεγόμενος από τον καύσωνα της αμαρτίας, και περίμενε την παρουσία του Θεού (του Χριστού). «Πότε ἥξω» (Πότε θα έρθω): Τουτέστιν, θα έρθει σε μένα ο Θεός και θα εμφανιστώ στη δόξα του. «Ἐγενήθη» (Έγιναν): Διότι αντί για ψωμί τρεφόταν με την ορμή των δακρύων· επειδή ούτε μέρα ούτε νύχτα σταματούσε να θρηνεί, βαρυνόμενος από την αμαρτία. «Ἐν τῷ λέγεσθαι» (Όταν μου έλεγαν): Διότι οι δαίμονες χλεύαζαν τον άνθρωπο καθημερινά, λέγοντας: πού είναι αυτός τον οποίο προσδοκάς για βοήθεια; Όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι, κατά μίμηση των δαιμόνων, έλεγαν στον Χριστό: αν είναι Υιός του Θεού, ας σώσει τον εαυτό του. «Ταῦτα ἐμνήσθην» (Αυτά θυμήθηκα): Ποιος τα θυμήθηκε; Ο Χριστός. Διότι θυμήθηκε τον άνθρωπο, επειδή είχε καταποθεί από τους δαίμονες, και εξέχεε το έλεός Του πάνω του, ερχόμενος προς αναζήτησή του. «Ὅτι διελεύσομαι» (Ότι θα διέλθω): Σκηνή, καθώς σωματικά το θέλησε και κατασκήνωσε σε αυτήν· και οίκος, επειδή ενοίκησε ο Θεός.

Έθεσε την εκκλησία, για την οποία έχει λεχθεί <όπως είπε ο Ησαΐας>: «Ας ευφρανθεί η διψασμένη έρημος». Διότι αυτήν την μετέτρεψε σε λίμνη με τα ύδατα του βαπτίσματος. Και άνυδρη γη: Γη ονομάζει τον άνθρωπο· και ήταν άνυδρος, καθώς δεν είχε ποτέ δάκρυ κατανύξεως· τώρα όμως υπονοεί τη ροή των δακρύων της μετανοίας. Και εγκατέστησε εκεί: Πού; Στην εκκλησία, εκείνους που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, ώστε να χορταίνουν με το σώμα και το αίμα του Χριστού. Και συγκρότησαν: Πόλεις ονομάζει τις εκκλησίες· διότι αυτές ονομάζονται και πόλεις και όρη και λιμένες. Διότι αυτές τις συγκρότησε η δικαιοσύνη διαμέσου της πίστεως, στις οποίες κατοικούν οι πιστοί. Και έσπειραν: Αγρός είναι η ψυχή και άμπελος οι αρετές· έσπειραν, για να θερίσουν τον μυστικό άρτο. Φύτεψαν αμπελώνες, για να πιουν τον μυστικό οίνο. Και παρήγαγαν: Οι πιστοί καρποφόρησαν τις αρετές. Και ευλόγησε: Διότι πληθύνθηκαν οι πιστοί σε όλη την οικουμένη περισσότερο από την άμμο της θάλασσας. Και τα κτήνη: Διότι οι πιστοί δεν στερούνται ούτε τα πρόσκαιρα αγαθά, αλλά έχουν ευλογηθεί και στα κτήνη και σε κάθε περιουσία. Και λιγόστεψαν: Ποιοι άραγε; Οι άπιστοι και οι ασεβείς ελαττώθηκαν, καθώς οι πιστοί πληθύνθηκαν. Από τη θλίψη: Με την οποία τους έθλιψε ο σατανάς μέσω της απιστίας, και βρίσκονται σε αιώνια οδύνη. Ξεχύθηκε: Στους δαίμονες· διότι αυτοί εξουσίαζαν τον άνθρωπο, πλανώντας τον· αλλά εξουθενώθηκαν με την επιστροφή του ανθρώπου.

Διότι ο νομοθέτης θα δώσει ευλογίες· θα πορευθούν από δύναμη σε δύναμη· θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών. Αναφέρεται, λοιπόν, στις ευαγγελικές εντολές, στις οποίες δεν μπορεί να βρει κανείς μόνο μία ευλογία, αλλά πολλές, δηλαδή τους διάφορους μακαρισμούς που νομοθέτησε ο Χριστός, στους οποίους όποιος δίνει προσοχή πορεύεται από δύναμη σε δύναμη, βαδίζοντας από αρετή σε αρετή: από την ταπεινοφροσύνη στο πένθος για τις αμαρτίες, από εκεί στην πραότητα, έπειτα στη διαρκή επιθυμία της δικαιοσύνης· στη συνέχεια στην ελεημοσύνη, από εκεί στην καθαρότητα της καρδιάς, και από αυτήν στην επίτευξη της ειρήνης. Και ως στεφάνι όλων αυτών θέτει τους διωγμούς υπέρ του Χριστού, στους οποίους όποιος καταρτιστεί και φθάσει στην τελειότητα, θα δει τον Θεό στη Σιών, στο παρατηρητήριο της ψυχής. Διότι η Σιών μεταφράζεται ως παρατηρητήριο. Η προκοπή, λοιπόν, της μακαριότητας είναι το να δει κάποιος τον Θεό, όχι κατά τη φύση Του, αλλά κατά το μέτρο που Εκείνος χαρίζεται. Θα μπορούσες δε να πεις ότι όλα αυτά, από το σημείο που αναφέρθηκε από εμάς το διάψαλμα, λέγονται και για τον Πέτρο. Διότι υπήρξε μακάριος επειδή έτυχε της θείας βοήθειας τον καιρό της άρνησης· γι' αυτό δεν απελπίστηκε, αλλά έθεσε στην καρδιά του αναβάσεις μέσω της μετάνοιας «στην κοιλάδα του κλαυθμώνος».

Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα. «Δεν θα επιορκήσεις. Δεν θα επιθυμήσεις όσα ανήκουν στον πλησίον σου», και όσα είναι παρόμοια με αυτά. Αν όμως προχωρήσεις και στα ευαγγελικά παραγγέλματα, πάλι το ίδιο θα βρεις: Διότι «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, οι πράοι, οι ελεήμονες, αυτοί που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, οι καθαροί στην καρδιά, οι ειρηνοποιοί», και όλα τα παρόμοια. Και αυτό που έχει λεχθεί περί αγαμίας και αγνείας, έχει λεχθεί και για τα δύο φύλα, έστω και αν έχει διατυπωθεί σε αρσενικό γένος, για λόγους ευπρέπειας του θείου λόγου και επειδή ο άνδρας είναι το ηγεμονικότερο ον. Διότι «όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Και τούτο είναι φανερό από το γεγονός ότι πολλές γυναίκες και το εχώρεσαν και το κατόρθωσαν.