Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:9

Κατά τον ίδιο τρόπο και οι μακαρισμοί του Κυρίου εκπληρώνονται σύμφωνα με τη νοερή θέληση και ενέργεια της ψυχής. Διότι το «Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι» έχει καταστεί ψυχική αρετή· ομοίως και το «Μακάριοι οἱ πενθοῦντες» ενεργείται από ψυχική κατήφεια και θέληση, καθώς και το «Μακάριοι οἱ πραεῖς» και το «Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ» και το «Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί».

Διότι, αφού πρώτα ειρήνευσε τον εαυτό του, έγινε και στους άλλους πρόξενος ειρήνης, και εκπληρωνόταν σε αυτόν το «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, ότι υιοί Θεού κληθήσονται.» Ήταν μακρόθυμος, ατάραχος και προσηνής προς αυτούς που τον πλησίαζαν. Και ο λόγος του ήταν ιλαρός με σεμνότητα και «αρτυμένος με άλας.» Και διέθετε, κατά τη Γραφή, τη φρόνηση και την ακεραιότητα. Ήταν δε πάρα πολύ αγαπητός στους αδελφούς, ευφραίνοντας τις ψυχές τους με τον πνευματικό λόγο της νουθεσίας, και προτρέποντάς τους στην αρετή με το καλό παράδειγμα του βίου και της ενάρετης πράξης του. Δίδασκε εκείνα τα οποία έπραττε και αναμείγνυε τον κατά Θεόν φόβο με την πραότητα. Και σε κάθε περίσταση εφάρμοζε το κατάλληλο, «ελέγχοντας, επιτιμώντας, παρακαλώντας», κατά τον λόγο του Αποστόλου. Όπως δε για τη δική μας ωφέλεια μας διηγήθηκε, κατά τη μεγάλη ασθένεια που του συνέβη, ενώ κατεχόταν από σφοδρό και ακατάπαυστο πυρετό, δεν παρακάλεσε τον Θεό να του παράσχει την υγεία του, ούτε να τον ανακουφίσει από την οδύνη, αλλά να του χαρίσει υπομονή και ευχαριστία. Συνέβη δε κάποτε ένας ευλαβής και χρήσιμος αδελφός, αφού ταράχθηκε από διαβολική ενέργεια, να θελήσει να αναχωρήσει. Και καθώς, αν και τον νουθέτησε πολύ, δεν τον έπεισε να παραμείνει, στάθηκε σε προσευχή και έκανε γονυκλισίες. Και βλέποντάς τον ο αδελφός, σηκώθηκε και αυτός, και έπραξε το ίδιο.

Να είσαι καθαρός στην καρδιά, για να δεις τον Θεό στη δόξα Του. Γίνε ειρηνοποιός στην καρδιά σου, για να ονομαστείς υιός Θεού. Να είσαι έτοιμος, διά των αγαθών πράξεων, να διωχθείς ένεκα της δικαιοσύνης από πόλη σε πόλη, δηλαδή από τον πονηρό λογισμό του διαβόλου στον αγαθό λογισμό του Θεού, ώστε να ευφρανθείς στην κληρονομία της βασιλείας των ουρανών. Υπόμεινε τον ονειδισμό, τον διωγμό και την ψευδή καταλαλιά για τον Κύριο, ώστε να χαρείς με αγαλλίαση, βρίσκοντας μεγάλο μπροστά σου τον μισθό στους ουρανούς.

Ερώτηση: Επειδή έχει γραφτεί: «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί», άραγε είναι καλό να φροντίζει κανείς για την ειρήνη όλων; Απόκριση: Το να ειρηνεύει κανείς τη δική του καρδιά είναι προτιμότερο και αυτό ταιριάζει στον καθένα, και μακάριος είναι αυτός που το κάνει. Το να ειρηνεύει όμως όσους μαλώνουν δεν ανήκει στον καθένα, αλλά σε όσους μπορούν να το διεκπεραιώσουν χωρίς να βλαφθούν. Ο πνευματικά αδύναμος όμως οφείλει να χαίρεται για την ειρήνη όλων, αλλά να μην παρεμβαίνει ο ίδιος ως μεσολαβητής για την ειρήνευση του καθενός, παρά μόνο για όσους αγαπά κατά Θεόν, και αυτό όταν δεν πρόκειται να υποστεί ζημία η ψυχή του.

Επομένως, δεν είναι σε κάθε περίπτωση μακάριος ο στερημένος, αλλά εκείνος που θεώρησε την εντολή του Χριστού ανώτερη από τους θησαυρούς του κόσμου. Αυτούς μακαρίζει και ο Κύριος λέγοντας: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι»· όχι οι φτωχοί ως προς την περιουσία, αλλά εκείνοι που επέλεξαν την πτωχεία εκ ψυχής. Διότι τίποτα από όσα γίνονται χωρίς ελεύθερη προαίρεση δεν είναι αξιομακάριστο. Επειδή κάθε αρετή, και μάλιστα αυτή προπάντων, χαρακτηρίζεται από το εκούσιο. «Αυτός λοιπόν ο πτωχός», λέει, «έκραξε». Με τη δεικτική αυτή λέξη στρέφει τη διάνοιά σου προς εκείνον που είναι πτωχός κατά Θεόν, και πεινά, και διψά, και στερείται· «Αυτός ο πτωχός», δείχνοντας σχεδόν με το δάχτυλο· «Αυτός είναι ο μαθητής του Χριστού». Είναι δυνατόν να αναγάγουμε τον λόγο και στον Χριστό, ο οποίος, αν και ήταν εκ φύσεως πλούσιος, διότι όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα είναι δικά του, πτώχευσε για χάρη μας, ώστε εμείς να πλουτίσουμε με τη δική του πτωχεία. Διότι σχεδόν κάθε έργο που οδηγεί στον μακαρισμό το ξεκίνησε πρώτος ο ίδιος ο Κύριος, προβάλλοντας τον εαυτό του ως παράδειγμα στους μαθητευομένους. Ανάτρεξε στους μακαρισμούς, και εξετάζοντας τον καθένα θα διαπιστώσεις ότι προηγήθηκε της λεκτικής διδασκαλίας με τα έργα του. «Μακάριοι οι πραείς». Πώς λοιπόν να μάθουμε την πραότητα; «Μάθετε από εμένα», λέει, «διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί».

Διότι θέλω να γνωρίζει η σύνεσή σας τούτο, ότι μεγάλος παρά τω Θεώ είναι εκείνος που ταπεινόφρονα υποχωρεί στον πλησίον και δίχως ντροπή αναδέχεται επάνω του τις κατηγορίες, έστω και αν δεν είναι αληθείς, προκειμένου να χαρίσει το μέγα όφελος, την ειρήνη, στην Εκκλησία του Θεού. Ας υπάρξει, λοιπόν, μεταξύ σας αγαθή άμιλλα, για το ποιος θα καταξιωθεί πρώτος να κληθεί υιός Θεού, αποκτώντας για τον εαυτό του το αξίωμα αυτό μέσω της ειρηνοποιίας. Σας απέστειλε εξάλλου και ο θεοφιλέστατος επίσκοπος επιστολή με τα πρέποντα, και αποστέλλει και πάλι όσα του επιβάλλει το καθήκον του. Πλην όμως και εμείς, επειδή μας έχει παραχωρηθεί να βρισκόμαστε εγγύτερά σας, δεν δυνάμεθα να αμελούμε τα δικά σας ζητήματα.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί θα κληθούν υιοί του Θεού. ΙΩΑΝΝΗΣ. Ειρήνη σας αφήνω· την ειρήνη τη δική μου σας δίνω.

Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν. Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό. Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί θα ονομαστούν υιοί του Θεού. Μακάριοι όσοι έχουν διωχθεί για χάρη της δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν, και σας καταδιώξουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου.

Ματθ. 5, 9 «Ειρηνοποιός» είναι αυτός που αποδεικνύει ότι η φαινομενική για τους άλλους σύγκρουση των Γραφών αποτελεί συμφωνία, των παλαιών με τις καινές, των νομικών με τις προφητικές, των ευαγγελικών με τις ευαγγελικές. Γι' αυτό, έχοντας μιμηθεί τον Υιό του Θεού, «θα ονομαστεί υιός», λαμβάνοντας έμπρακτα το «πνεύμα» της «υιοθεσίας».

Ματθ. 5, 9 〈Ειρηνοποιοί〉 δεν είναι μόνο εκείνοι που συμφιλιώνουν τους εχθρούς, αλλά και εκείνοι που εξημερώνουν τον θυμό και την κακή επιθυμία, ζώντας ορθά με έργα και με λόγια μέσω ακλόνητης πίστης, καθώς και εκείνοι που μεταστρέφουν διδάσκοντας τους απίστους και τους οδηγούν στην πίστη, συμφιλιώνοντας τους εχθρούς του Θεού με Αυτόν. 〈Μακάριοι〉 είναι τέτοιοι άνθρωποι, επειδή μιμήθηκαν τον Υιό του Θεού· διότι 〈υιοί θα κληθούν〉 μετέχοντας στην αθανασία, δηλαδή θα συμβασιλεύσουν με τον Χριστό κατά τη δευτέρα Του παρουσία.

Mt 5, 9 «Ειρηνοποιοί» είναι και εκείνοι που μεταπείθουν τους απίστους να πιστέψουν, συμφιλιώνοντας με Αυτόν εκείνους που παλαιότερα ήταν εχθροί του Θεού. «Ειρηνοποιοί» λέγονται και εκείνοι που πείθουν τους απίστους να πιστέψουν στον Θεό.

Άραγε θα μπορούσε να κατηγορήσει κανείς αυτόν που συνάγει σε ειρήνη εκείνους που έχουν χωριστεί εξαιτίας διαφωνιών; Τότε πώς θα ήταν αληθινό το «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί», και ποιος είναι ο μισθός τους; Αλλά διασώζονται μεν για τους εδραιωτές της ειρήνης τα καυχήματα που προκύπτουν από αυτήν. Πλην όμως, αυτός που κρίνει ορθά, ερμηνεύει το θέλημα του θείου νόμου, και θα ελέγξει τους αδίκους, ενώ θα υπερασπιστεί οπωσδήποτε τους αδικημένους. Όταν, αντίθετα, απευθύνουμε ειρηνικά λόγια σε εκείνους που αδικούν, χωρίς να τους ελέγχουμε ως αμαρτωλούς, τότε ακριβώς παραλύουμε ξεκάθαρα το θέλημα του Νομοθέτη. Διότι έχει λεχθεί: «Το στόμα του ιερέα θα διαφυλάξει την ορθή κρίση, και από το στόμα του θα αναζητήσουν τον νόμο». Αποτελεί δε πάντοτε συνέπεια για όσους έχουν συνηθίσει να δωροδοκούνται, το να μην μπορούν ούτε να κρίνουν ορθά, ούτε βέβαια να ελέγχουν με παρρησία όσους έχουν αμαρτήσει, αλλά μάλλον να συμβουλεύουν τα προς ειρήνη, έστω κι αν επιφέρουν σε κάποιους τη μεγαλύτερη δυνατή πλεονεξία. Και καθιστώντας σαφή την αιτία της νόσου ο Προφήτης, λέει: «Είναι κατά την επιθυμία της ψυχής του»· διότι του αρέσει ίσως, λέει, και αυτό που έχει γίνει άτοπα. Έπειτα, πώς θα επιπλήξει εκείνους που έχουν αδικήσει; Διότι, αυτό που έχει επαινέσει, πώς θα μπορούσε πλέον να το κατακρίνει; Επομένως, είναι πράγμα ανόσιο και αληθινά επιζήμιο η πλεονεξία και η καταπίεση των άλλων.

Και τι λοιπόν είναι πιο μακάριο από εκείνη την ψυχή που αξιώθηκε αυτό το μέτρο; Ένας τέτοιος άνθρωπος, όπως πολλές φορές έχουμε πει, βρίσκεται στο μέτρο του υιού. Διότι πραγματικά μακάριοι είναι οι ειρηνοποιοί, επειδή αυτοί θα ονομαστούν υιοί Θεού. Τι παρακινεί εκείνη την ψυχή να πράττει πλέον το αγαθό για οποιονδήποτε άλλο λόγο, παρά μόνο για την απόλαυση του ίδιου του αγαθού; Ποιος γνωρίζει εκείνη τη χαρά, παρά μόνο όποιος έχει πείρα από αυτήν; Τότε ένας τέτοιος άνθρωπος γνωρίζει και τον τέλειο φόβο, όπως πολλές φορές έχουμε πει.

Μοναχέ, μην προφασίζεσαι ασθένεια ενώ είσαι υγιής· διότι είναι γραμμένο: και την επιθυμία τους έδωσε σε αυτούς. Ας μην αθετούμε, αδελφοί, τη χάρη του Κυρίου που μας χορηγεί τη δύναμη για να πράττουμε το αγαθό· αλλά, εργαζόμενοι αυτό δια της χάριτος, ας ευχαριστούμε τον Κύριο πάντοτε. Εκείνος που εμπαίζει τον πλησίον του λογίζεται ως κατάλαλος· και η καταλαλιά είναι μισητή στον Θεό και στους ανθρώπους. Εκείνος που παροξύνει τον πλησίον διεγείρει θυμό, ενώ ο ειρηνοποιός είναι μακάριος, διότι θα ονομαστεί υιός Θεού. Τίμα τους γέροντες για χάρη του Κυρίου, και δείξε συμπάθεια στον νέο που στερείται, και από τον Κύριο θα λάβεις τον μισθό. Είναι γραμμένο: μην εργάζεστε για την τροφή που φθείρεται, αλλά για εκείνη που παραμένει εις ζωήν αιώνιον. Τα χέρια σου ας εργάζονται το αγαθό, για να μεταδίδεις και σε εκείνον που έχει ανάγκη· και η καρδιά σου ας είναι στραμμένη προς τον Κύριο πάντοτε, και έτσι θα εργάζεσαι για την τροφή που παραμένει και όχι για εκείνη που φθείρεται.

Διότι είναι γραμμένο: μακάριοι οι ειρηνοποιοί, επειδή αυτοί θα ονομαστούν υιοί του Θεού. Τώρα όμως τι να κάνω εγώ ο αμελής; Τι να απολογηθώ κατά την ημέρα της κρίσεως, μπροστά στο φοβερό βήμα, για την ψυχή μου; Αλλά τι να πω και για εκείνους που σκανδάλισα, απομακρύνοντάς τους από την οδό της αλήθειας; Διότι άλλος μεν εγκατέλειψε πατέρα και μητέρα, άλλος δε γυναίκα και παιδιά και φίλους και περιουσία χάριν της ελπίδας στον Χριστό, και προτίμησε την ησυχία· εγώ όμως δεν έπαψα να τους ταράζω και να τους προκαλώ θλίψη.

Εκείνοι, βεβαίως, που πρόκειται να συμβασιλεύσουν με τον Υιό του Θεού ήταν, πρώτοι μεν, όσοι χαρακτηρίστηκαν ως πτωχοί τω πνεύματι· δεύτεροι δε, μετά από εκείνους, οι γενναίοι μάρτυρες του Θεού, για τους οποίους δίδασκε στη συνέχεια λέγοντας: «Μακάριοι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη»· διότι με αυτά τα λόγια μακάριζε όσους επρόκειτο να υπεραγωνιστούν για τη βασιλεία ως ευγενείς στρατιώτες του Θεού, υποσχόμενος αναγκαίως και σε αυτούς, ως αδελφούς των προηγουμένως μακαρισθέντων πτωχών, τη βασιλεία των ουρανών ως βραβείο των αγώνων τους. Με πολλή τάξη και λογική αλληλουχία τους μετέδιδε μερίδιο από τη βασιλεία του, μετά τους πτωχούς τω πνεύματι· διότι πρέπει κανείς να έχει ζήσει προηγουμένως θεοφιλώς ολόκληρο τον χρόνο της ζωής του, διάγοντας τον βίο του με ακτήμονα και φιλόσοφο τρόπο, και έπειτα κατ' αυτόν τον τρόπο να φτάσει στο θεοφιλές τέλος. Οι μεν πρώτοι, λοιπόν, ακολουθούσαν την άκρως ακτήμονα αγωγή του βίου, αγωνιζόμενοι σε όλη τους τη ζωή στους άθλους της αρετής· οι δε δεύτεροι καταδιώκονταν ένεκα της μαρτυρίας τους σε Αυτόν, δεχόμενοι πόλεμο και μίσος, και συκοφαντούνταν με ψευδείς διαβολές για κανέναν άλλον λόγο παρά μόνο για την ομολογία τους στον Χριστό. Άλλωστε, εκείνους που πεινούν και κλαίνε και ονειδίζονται για τον Χριστό θα τους συναντήσουμε και στον Λουκά· ενώ τους πράους, τους ελεήμονες, τους καθαρούς στην καρδιά και τους ειρηνοποιούς τούς παραθέτει σε εμάς προς εξέταση ο Ματθαίος.

Διότι πολλές είναι οι κατοικίες για τους πολλούς τρόπους ζωής. Μακάριος είναι εκείνος τον οποίο το μέγα Πνεύμα ανέδειξε φτωχό από πάθη· Εκείνος που έχει εδώ ζωή γεμάτη πένθος· Εκείνος που είναι πάντοτε αχόρταγος για την επουράνια τροφή, Εκείνος που με την πραότητά του γίνεται κληρονόμος μεγάλων αγαθών· Εκείνος που με την ευσπλαχνία του προσελκύει το μέγα έλεος του Θεού, Και είναι φίλος της ειρήνης, και καθαρός στην καρδιά· Εκείνος που υπέμεινε πολλούς πόνους για χάρη του μεγαλόδοξου Χριστού, Και θα αξιωθεί μεγάλης δόξας.

Και από τη μία ο καθένας να φροντίζει πώς να ειρηνεύει με τον εαυτό του (ειρήνη δε είναι η ελεύθερη επιλογή του καθενός και η κυριαρχία επί των παθών)· προς τους άλλους όμως να μην παρουσιάζεται με τον ίδιο τρόπο, αλλά να θεωρεί δική του δόξα την εξόντωση του πλησίον. Και ο μεν Θεός να προστάζει να συγχωρούμε αυτούς που αμαρτάνουν απέναντί μας, όχι μόνο επτά φορές, αλλά και πολλαπλάσιες, επειδή το να συγχωρεί κανείς γίνεται πρόξενος του να συγχωρηθεί και ο ίδιος· εμείς όμως να είμαστε πιο πρόθυμοι να βλάπτουμε ακόμη και αυτούς που δεν μας αδικούν σε τίποτα, παρά να δεχόμαστε ευεργεσίες από άλλους. Και να γνωρίζουμε μεν ότι τόση μακαριότητα επιφυλάσσεται για τους ειρηνοποιούς, ώστε να ονομάζονται μόνο αυτοί υιοί Θεού στην τάξη των σωζομένων· εμείς όμως, αν και διακατεχόμαστε από εχθρότητα, έπειτα να νομίζουμε ότι πράττουμε τα αρεστά στον Θεό, ο Οποίος έπαθε για εμάς, προκειμένου να μας ειρηνεύσει με τον Εαυτό Του και να καταλύσει τον πόλεμο που υπάρχει μέσα μας.

Αυτά, λοιπόν, που ατενίζει κανείς από αυτό το ύψος, το ποια και πόσα είναι, τα εξιστορεί ο ίδιος ο Θεός Λόγος, μακαρίζοντας όσους έχουν συνανέλθει μαζί του, δείχνοντάς τα σαν με το δάκτυλο: από τη μία πλευρά τη βασιλεία των ουρανών, και από την άλλη την κληρονομιά της άνω γης· έπειτα το έλεος, τη δικαιοσύνη, την παράκληση και τη συγγένεια που αποκτάται με τον Θεό των όλων· καθώς και τον καρπό των διωγμών, που είναι το να καταστεί κανείς σύνοικος του Θεού· και όσα άλλα είναι δυνατόν να δει κανείς επιπλέον αυτών, αγναντεύοντάς τα από την υψηλή σκοπιά μέσω των ελπίδων, καθώς τα δακτυλοδεικτεί ο Λόγος άνωθεν, από το όρος.

ΛΟΓΟΣ Ζ΄. Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί υιοί Θεού θα ονομαστούν. Στην ιερή Σκηνή του Μαρτυρίου, την οποία ο νομοθέτης κατασκεύασε για τους Ισραηλίτες σύμφωνα με το πρότυπο που του υπέδειξε ο Θεός στο όρος, όλα ανεξαιρέτως όσα περιλαμβάνονταν στο εσωτερικό του περιβόλου ήταν άγια και ιερά. Το πιο εσωτερικό μέρος όμως από αυτά ήταν άδυτο και άβατο, και ονομαζόταν Άγιο των Αγίων. Αυτή η εμφατική ονομασία, νομίζω, καταδεικνύει ότι εκείνο δεν συμμετείχε στην αγιότητα ισότιμα με τα υπόλοιπα. Αλλά, όσο διέφερε το αφιερωμένο και άγιο από το κοινό και βέβηλο, τόσο πιο ιερό και καθαρό ήταν εκείνο το άδυτο σε σύγκριση με τα άγια που το περιέβαλλαν. Θεωρώ, λοιπόν, ότι κατά τον ίδιο τρόπο, από τους μακαρισμούς που μας υποδείχθηκαν σε τούτο το όρος, όλοι ανεξαιρέτως, όσους διατύπωσε προηγουμένως ο θείος λόγος, είναι ιεροί και άγιοι. Αλλά αυτός που προβάλλει τώρα μπροστά μας προς μελέτη, είναι αληθινά ένα άδυτο και Άγιο των Αγίων. Διότι, εάν το να δει κανείς τον Θεό συνιστά το ανυπέρβλητο αγαθό, το να γίνει κανείς υιός του Θεού υπερβαίνει αναμφίβολα κάθε άλλη ευλογία. Διότι, ποια επινόηση λέξεων ή ποια σημασία ονομάτων θα μπορέσει να περιλάβει τη δωρεά μιας τόσο μεγάλης επαγγελίας;

«Διότι μακάριοι», λέει, «είναι οι ειρηνοποιοί». Ειρηνοποιός δε είναι εκείνος που προσφέρει ειρήνη σε άλλον· κανείς όμως δεν θα μπορούσε να δώσει σε άλλον αυτό που δεν έχει ο ίδιος. Θέλει, λοιπόν, πρώτα να είσαι εσύ πλήρης από τα αγαθά της ειρήνης, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να τα προσφέρεις σε εκείνους που στερούνται ένα τέτοιο απόκτημα.

Και ας μην περιεργάζεται υπερβολικά ο λόγος το βαθύ νόημα· διότι μας είναι αρκετό για την απόκτηση του αγαθού και το προφανές νόημα. Μακάριοι οι ειρηνοποιοί. Τη θεραπεία πολλών αρρωστημάτων χαρίζει ο λόγος με συντομία, συμπεριλαμβάνοντας τα επιμέρους μέσα από αυτή την περιληπτική και γενικότερη έκφραση. Ας κατανοήσουμε πρώτα τι είναι η ειρήνη. Τι άλλο είναι, παρά μια αγαπητική συνδιάθεση προς τον συνάνθρωπο; Τι είναι, λοιπόν, αυτό που νοείται ως αντίθετο προς την αγάπη; Το μίσος, η οργή, ο θυμός, ο φθόνος, η μνησικακία, η υποκρισία, η συμφορά του πολέμου. Βλέπεις για πόσα και ποιου είδους αρρωστήματα αποτελεί αντίδοτο αυτή η μία έκφραση; Διότι η ειρήνη αντιτάσσεται εξίσου απέναντι σε καθένα από τα προαναφερθέντα, και προκαλεί τον αφανισμό του κακού με την παρουσία της. Όπως ακριβώς όταν επικρατήσει η υγεία, η νόσος εξαφανίζεται, και όταν φανεί το φως, δεν απομένει σκοτάδι· έτσι και όταν εμφανιστεί η ειρήνη, διαλύονται όλα τα πάθη που συνίστανται από το αντίθετο. Το πόσο μεγάλο αγαθό είναι αυτό, νομίζω ότι δεν χρειάζεται να το αναλύσω διεξοδικά εγώ ο ίδιος με τον λόγο· εσύ ο ίδιος έχεις συλλογιστεί από μόνος σου πώς είναι ο βίος εκείνων που αντιμετωπίζουν ο ένας τον άλλον με καχυποψία και μίσος, των οποίων οι συναντήσεις είναι δυσάρεστες, και θεωρούν τα πάντα του άλλου βδελυρά· τα στόματά τους μένουν βουβά και τα βλέμματά τους αποστραμμένα· και η ακοή είναι φραγμένη απέναντι στη φωνή εκείνου που μισεί και μισείται.

Τέτοιος ήταν ο Κάιν, ο οποίος κυριεύθηκε από μανία εξαιτίας της ευδοκίμησης του Άβελ· ο φθόνος από μέσα του υπαγόρευε τον φόνο, ενώ η δόλια πρόφαση γίνεται ο δήμιος· διότι, αφού υποδύθηκε ένα φιλικό και προσηνές προσωπείο, τον οδήγησε έξω στην πεδιάδα, μακριά από την προστασία των γονέων τους· και έπειτα, με αυτόν τον τρόπο, αποκάλυψε τον φθόνο του με τον φόνο. Εκείνος, λοιπόν, που αποβάλλει μια τέτοια νόσο από την ανθρώπινη ζωή και συνδέει το ανθρώπινο γένος με εύνοια και ειρήνη, και οδηγεί τους ανθρώπους σε φιλική ομοφωνία, άραγε δεν επιτελεί πραγματικά έργο θείας δυνάμεως, περιορίζοντας τα κακά της ανθρώπινης φύσης και εισάγοντας στη θέση τους την κοινωνία των αγαθών; Γι' αυτόν τον λόγο ονομάζει τον ειρηνοποιό Υιό του Θεού, διότι αυτός που χαρίζει αυτά τα αγαθά στη ζωή των ανθρώπων γίνεται μιμητής του αληθινού Θεού.

Μακάριοι λοιπόν οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί θα ονομαστούν υιοί Θεού. Ποιοι είναι αυτοί; Οι μιμητές της θείας φιλανθρωπίας, εκείνοι που φανερώνουν το χαρακτηριστικό της θείας ενέργειας στον δικό τους βίο. Ο ευεργέτης και Κύριος των αγαθών καταργεί εντελώς και οδηγεί στην ανυπαρξία καθετί που είναι ξένο και αλλότριο προς το αγαθό. Αυτήν ακριβώς την ενέργεια ορίζει ως νόμο και για σένα: να αποβάλλεις το μίσος, να καταργείς τον πόλεμο, να αφανίζεις τον φθόνο, να εξορίζεις τη φιλονικία, να εξαλείφεις την υποκρισία, να κατασβήνεις εσωτερικά τη μνησικακία που σιγοκαίει στην καρδιά· και να εισάγεις στη θέση τους όλα όσα εγκαθίστανται με την απομάκρυνση των αντιθέτων τους. Διότι, όπως με την υποχώρηση του σκότους έρχεται το φως, έτσι και στη θέση του καθενός από αυτά, εισέρχεται αντιθέτως ο καρπός του Πνεύματος: αγάπη, χαρά, ειρήνη, χρηστότητα, μακροθυμία, όλο το πλήθος των αγαθών που έχει απαριθμήσει ο Απόστολος. Πώς, λοιπόν, να μην είναι μακάριος ο διανομέας των θείων δωρεών; Ο μιμητής των χαρισμάτων του Θεού; Εκείνος που εξομοιώνει τις δικές του ευεργεσίες με τη θεία μεγαλοδωρία;

Επειδή, λοιπόν, πιστεύεται ότι το θείο είναι απλό, ασύνθετο και ασχημάτιστο, όταν και το ανθρώπινο, μέσω αυτής της ειρηνοποιίας, βρεθεί έξω από τη διπλή σύνθεση και επανέλθει απόλυτα στο αγαθό, γινόμενο απλό και ασχημάτιστο και αληθινά ένα, έτσι ώστε το φαινόμενο να είναι ταυτόσημο με το κρυπτό, και το κρυμμένο ταυτόσημο με το φαινόμενο· τότε αληθινά επικυρώνεται ο μακαρισμός, και οι άνθρωποι αυτοί ονομάζονται κυριολεκτικά υιοί Θεού, έχοντας μακαριστεί σύμφωνα με την επαγγελία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και από την οδό που οδηγεί στον θάνατο διασώζει με τέτοιους λόγους, ενώ την οδό της ζωής την φανερώνει πάλι αλλού μακαρίζοντας: «μακάριοι οι πτωχοί, μακάριοι οι ελεήμονες, μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης», και, «πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους πτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στον ουρανό», και, «καθένας που άφησε οικία ή αγρούς ή οτιδήποτε άλλο από τα γήινα ένεκεν εμού και του ευαγγελίου, θα λάβει εκατονταπλάσια και θα κληρονομήσει αιώνια ζωή». Και τον θυμό σε τέτοιο βαθμό τον περιόρισε, ώστε να αποφανθεί ότι η οργή είναι ίση με τον φόνο, θέτοντάς την υπό την ίδια καταδίκη με αυτόν, και ότι εκείνος που από οργή κινείται σε λοιδορία εναντίον κάποιου, είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός. Την πραότητα, όμως, όχι μόνο την εμακάρισε, αλλά και την αξίωσε με τα μεγαλύτερα βραβεία. Την ακολασία πάλι σε τέτοιο βαθμό την τιμώρησε, ώστε να αποκαλέσει μοιχεία ακόμη και το εμπαθές και περίεργο βλέμμα προς ξένη γυναίκα. Ενώ για εκείνον που επιδιώκει την αγνεία, αφού τον μακαρίσει, διατείνεται ότι θα γίνει και θεόπτης. Και την επιορκία δεν την έδειξε σε τέτοιο βαθμό αποτρόπαιη, ώστε να απαγορεύσει ακόμη και την ευορκία και να αποφανθεί ότι καθετί πέρα από το ναι και το όχι προέρχεται από τον πονηρό, λέγοντας: «ας είναι ο λόγος σας ναι ναι, όχι όχι, ενώ το παραπάνω από αυτά προέρχεται από τον πονηρό»; Και τι σημαίνει αυτός ο διπλασιασμός;

Διότι ο νομοθέτης θα δώσει ευλογίες· θα πορευθούν από δύναμη σε δύναμη· θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών. Αναφέρεται, λοιπόν, στις ευαγγελικές εντολές, στις οποίες δεν μπορεί να βρει κανείς μόνο μία ευλογία, αλλά πολλές, δηλαδή τους διάφορους μακαρισμούς που νομοθέτησε ο Χριστός, στους οποίους όποιος δίνει προσοχή πορεύεται από δύναμη σε δύναμη, βαδίζοντας από αρετή σε αρετή: από την ταπεινοφροσύνη στο πένθος για τις αμαρτίες, από εκεί στην πραότητα, έπειτα στη διαρκή επιθυμία της δικαιοσύνης· στη συνέχεια στην ελεημοσύνη, από εκεί στην καθαρότητα της καρδιάς, και από αυτήν στην επίτευξη της ειρήνης. Και ως στεφάνι όλων αυτών θέτει τους διωγμούς υπέρ του Χριστού, στους οποίους όποιος καταρτιστεί και φθάσει στην τελειότητα, θα δει τον Θεό στη Σιών, στο παρατηρητήριο της ψυχής. Διότι η Σιών μεταφράζεται ως παρατηρητήριο. Η προκοπή, λοιπόν, της μακαριότητας είναι το να δει κάποιος τον Θεό, όχι κατά τη φύση Του, αλλά κατά το μέτρο που Εκείνος χαρίζεται. Θα μπορούσες δε να πεις ότι όλα αυτά, από το σημείο που αναφέρθηκε από εμάς το διάψαλμα, λέγονται και για τον Πέτρο. Διότι υπήρξε μακάριος επειδή έτυχε της θείας βοήθειας τον καιρό της άρνησης· γι' αυτό δεν απελπίστηκε, αλλά έθεσε στην καρδιά του αναβάσεις μέσω της μετάνοιας «στην κοιλάδα του κλαυθμώνος».

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΙΣΙΔΩΡΟ 1608. Ο Σωτήρας μακάρισε τους ειρηνοποιούς και υποσχέθηκε ότι θα ονομαστούν υιοί Θεού εκείνοι οι οποίοι, πρώτα από όλα, ειρηνεύουν με τον εαυτό τους και δεν βρίσκονται σε εσωτερική διαμάχη, αλλά καταλύουν τον εμφύλιο πόλεμο υποτάσσοντας το σώμα στο πνεύμα και πείθοντας το κατώτερο να υπηρετεί το ανώτερο, με μια δουλεία που είναι ανώτερη από κάθε ελευθερία και βασιλεία. Έπειτα, μακάρισε και εκείνους που φέρνουν την ειρήνη στους άλλους, τόσο σε αυτούς που βρίσκονται σε σύγκρουση με τον εαυτό τους όσο και μεταξύ τους. Άλλωστε, δεν θα ήταν δίκαιο να προσφέρει κανείς σε άλλον αυτό που δεν διαθέτει ο ίδιος. Γι' αυτό και θαυμάζω την ανυπέρβλητη γενναιοδωρία της θείας φιλανθρωπίας, επειδή υπόσχεται να προσφέρει τις αγαθές ανταμοιβές όχι μόνο με κόπους και ιδρώτα, αλλά κατά κάποιον τρόπο και με ευχάριστες καταστάσεις και χαρές, εφόσον η κορυφή όσων προκαλούν ευφροσύνη είναι η ειρήνη. Όταν αυτή απουσιάζει, τίποτα από όσα φέρνουν χαρά δεν έχει ισχύ, καθώς ο πόλεμος σβήνει κάθε ευφροσύνη.

Είναι πολύ εύστοχο το ότι ειπώθηκε πως οι ειρηνοποιοί θα ονομαστούν υιοί Θεού, και ότι αυτό το έπαθλο έχει απονεμηθεί σε τούτο τον άθλο. Διότι, επειδή ο Ίδιος, όντας γνήσιος Υιός, ειρηνοποίησε τα πάντα, αναδεικνύοντας αφενός το σώμα ως ορμητήριο της αρετής, και αναδημιουργώντας αφετέρου τους δύο —δηλαδή τον πιστό από τους Ιουδαίους και αυτόν από τα έθνη— σε έναν νέο άνθρωπο, ενώνοντας επίσης τα ουράνια με τα επίγεια, απολύτως δικαιολογημένα είπε πως όσοι πράττουν τα ίδια, στο μέτρο του δυνατού, θα αξιωθούν την ίδια ονομασία και θα εισαχθούν στο αξίωμα της υιοθεσίας, η οποία αποτελεί το ύψιστο όριο της μακαριότητας.

Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα. «Δεν θα επιορκήσεις. Δεν θα επιθυμήσεις όσα ανήκουν στον πλησίον σου», και όσα είναι παρόμοια με αυτά. Αν όμως προχωρήσεις και στα ευαγγελικά παραγγέλματα, πάλι το ίδιο θα βρεις: Διότι «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, οι πράοι, οι ελεήμονες, αυτοί που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, οι καθαροί στην καρδιά, οι ειρηνοποιοί», και όλα τα παρόμοια. Και αυτό που έχει λεχθεί περί αγαμίας και αγνείας, έχει λεχθεί και για τα δύο φύλα, έστω και αν έχει διατυπωθεί σε αρσενικό γένος, για λόγους ευπρέπειας του θείου λόγου και επειδή ο άνδρας είναι το ηγεμονικότερο ον. Διότι «όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Και τούτο είναι φανερό από το γεγονός ότι πολλές γυναίκες και το εχώρεσαν και το κατόρθωσαν.

Σε κάθε περίσταση ένας τέτοιος άνθρωπος προκαλεί ταραχές στην πόλη. [cod. f. 32. a.] Ω, πόση δύναμη διαθέτει, σε κάθε περίσταση! Διότι, ακόμη και αν επιθυμεί να δηλώσει κάτι αγαθό, ο τρόπος με τον οποίο το δηλώνει είναι γεμάτος υποψίες· ωθεί σε σύγκρουση τα πλήθη και αναστατώνει ολόκληρες πόλεις. Ένας τέτοιος άνθρωπος δεν διαθέτει ειρηνικό πνεύμα, ούτε έχει ακούσει τον Ιησού που λέει: «Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί»· διδάσκει δε μέσα από αυτά τα λόγια να μη δίνουμε σε κανέναν λαβή.

Διότι, λέγει, μακάριοι είναι οι ειρηνοποιοί, επειδή αυτοί θα κληθούν υιοί Θεού.

Διότι ό,τι ακριβώς έπραξε ο μονογενής Υιός του Θεού, αυτό πράξε και εσύ στο μέτρο των ανθρώπινων δυνατοτήτων σου, γινόμενος πρόξενος ειρήνης και για τον εαυτό σου και για τους άλλους. Γι' αυτόν τον λόγο ονομάζει και εσένα, τον ειρηνοποιό, υιό του Θεού· γι' αυτό και κατά την ώρα της θυσίας δεν μνημόνευσε καμία άλλη εντολή, παρά μόνο τη συμφιλίωση με τον αδελφό, δείχνοντας ότι αυτό είναι το σπουδαιότερο από όλα. Ήθελα να παρατείνω τον λόγο μου, αλλά αρκούν και τα όσα έχουν λεχθεί για εκείνους που προσέχουν, εφόσον τα θυμούνται.

Γι' αυτόν τον λόγο, όχι μόνο ο ίδιος ήρθε φέρνοντας ειρήνη, αλλά μακαρίζει και εμάς που πράττουμε τα ίδια, και μας καθιστά κοινωνούς της δικής του προσωνυμίας. Διότι, «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, επειδή αυτοί θα ονομαστούν υιοί Θεού».

Ό,τι λοιπόν έπραξε ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, αυτό πράξε και εσύ ανάλογα με την ανθρώπινη δύναμή σου, γινόμενος πρόξενος ειρήνης και στον εαυτό σου και στον πλησίον σου. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε αποκαλεί υιό Θεού τον ειρηνοποιό· γι' αυτό και κατά την ώρα της θυσίας δεν μνημόνευσε καμία άλλη δικαιοσύνη παρά μόνο τη συμφιλίωση με τον αδελφό, αποδεικνύοντας ότι από όλες τις αρετές η μεγαλύτερη είναι η αγάπη. Ήθελα βέβαια, αγαπητοί μου, να παρατείνω τον λόγο πάρα πολύ· αρκούν όμως και όσα ειπώθηκαν για εκείνους που δέχονται με προσοχή και σύνεση τον σπόρο της ευσέβειας και επιθυμούν να προσέχουν όσα λέγονται. Ας έχουμε λοιπόν διαρκώς στον νου μας, σας παρακαλώ, αυτά τα λόγια, καθώς και τον φρικωδέστατο ασπασμό που ανταλλάσσουμε μεταξύ μας.

Τι λέει λοιπόν; Ότι πρέπει κανείς να ζει αποβλέποντας στους επαίνους; Δεν είπε, «Να αποβλέπεις στον έπαινο», αλλά, «Να πράττεις τα επαινετά», όχι όμως με σκοπό τον έπαινο. «Όσα είναι αληθινά»· διότι τα άλλα είναι ψεύδος· «Όσα είναι σεμνά». Το σεμνό αναφέρεται στην εξωτερική συμπεριφορά, ενώ το αγνό στην ψυχή. Μη δίνετε, λέει, πρόσκομμα ούτε αφορμή. Επειδή είπε, «Όσα είναι εύφημα», για να μη νομίσεις ότι εννοεί απλώς τα εύφημα κατά την κρίση των ανθρώπων, πρόσθεσε: «Αν υπάρχει κάποια αρετή και αν υπάρχει κάποιος έπαινος, αυτά να συλλογίζεστε, αυτά να πράττετε». Διαρκώς θέλει να βρισκόμαστε σε αυτά, αυτά να μεριμνούμε, αυτά να σκεφτόμαστε. Διότι, εάν ειρηνεύουμε μεταξύ μας, και ο Θεός θα είναι μαζί μας. Εάν όμως εγείρουμε πόλεμο, ο Θεός της ειρήνης δεν θα είναι μαζί μας. Επειδή τίποτε δεν είναι τόσο εχθρικό για την ψυχή όσο η κακία· και τίποτε δεν την θέτει πάλι σε ασφάλεια, όσο η ειρήνη και η αρετή· ώστε πρέπει να γίνει η αρχή από εμάς, και τότε θα ελκύσουμε τον Θεό. Ο Θεός δεν είναι Θεός πολέμου και μάχης. Επομένως, κατάργησε και τον πόλεμο και τη μάχη, τόσο απέναντι σε Αυτόν, όσο και απέναντι στον πλησίον· να είσαι ειρηνικός προς όλους· συλλογίσου ποιους σώζει ο Θεός: «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί», λέει, «διότι αυτοί θα ονομαστούν υιοί του Θεού».

Και δεν λέει ο προεστώς της Εκκλησίας απλώς «Ειρήνη υμίν», αλλά «Ειρήνη πάσι». Διότι ποιο είναι το όφελος, αν με τον έναν έχουμε ειρήνη, ενώ με τον άλλον πόλεμο και μάχη; Ποιο είναι το κέρδος; Διότι ούτε στο σώμα είναι ποτέ δυνατόν να διατηρηθεί η υγεία, αν κάποια από τα στοιχεία του ησυχάζουν, ενώ άλλα στασιάζουν, αλλά μόνο μέσω της ευταξίας, της συμφωνίας και της ειρήνης όλων· και αν δεν ησυχάζουν όλα και δεν παραμένουν στα δικά τους όρια, τα πάντα θα ανατραπούν. Αλλά και στη δική μας διάνοια, αν δεν ησυχάζουν όλοι οι λογισμοί, δεν θα υπάρξει ειρήνη. Τόσο μεγάλο αγαθό είναι η ειρήνη, ώστε αυτοί που την παράγουν και τη δημιουργούν να ονομάζονται υιοί Θεού. Και δικαίως· επειδή και ο Υιός του Θεού για αυτόν τον λόγο ήλθε στη γη, για να ειρηνοποιήσει τα επίγεια και τα επουράνια. Αν όμως οι ειρηνοποιοί είναι υιοί του Θεού, οι ταραχοποιοί είναι υιοί του διαβόλου.

Διότι, όταν λέει, «Μακάριοι οι ελεήμονες, μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, μακάριοι οι πράοι, μακάριοι οι φτωχοί στο πνεύμα, μακάριοι οι ειρηνοποιοί», ο ίδιος βέβαια δεν αποκομίζει κανένα όφελος από αυτά, αλλά τα προστάζει για να μας στολίσει και να μας διαπλάσει. Και όταν λέει, «Πείνασα», δεν το λέει επειδή έχει ανάγκη από τη δική μας διακονία, αλλά για να σε προετοιμάσει για τη φιλανθρωπία. Διότι μπορούσε και χωρίς εσένα να θρέψει τον φτωχό, αλλά σου τα πρόσταξε αυτά, για να σου χαρίσει τον μέγιστο θησαυρό. Διότι, εάν ο ήλιος, που είναι κτίσμα, δεν έχει καμία ανάγκη από τα δικά μας μάτια (αφού διατηρεί τη δική του λαμπρότητα, ακόμη και αν κανείς δεν τον κοιτάζει), αλλά εμείς είμαστε εκείνοι που κερδίζουμε όταν απολαμβάνουμε τις ακτίνες του, πολύ περισσότερο συμβαίνει αυτό με τον Θεό. Για να το μάθεις δε αυτό και από άλλη σκοπιά, άκουσε: Πόση νομίζεις ότι είναι η απόσταση μεταξύ του Θεού και εμάς; Άραγε είναι τόση όση υπάρχει μεταξύ των κουνουπιών και εμάς, ή πολύ μεγαλύτερη; Είναι ολοφάνερο ότι είναι πολύ μεγαλύτερη, και μάλιστα άπειρη.

Εδώ βέβαια εννοεί τη θέαση του Θεού, την οποία είναι δυνατόν να βιώσει ο άνθρωπος. Επειδή δηλαδή πολλοί ελεούν μεν, και δεν αρπάζουν ούτε πλεονεκτούν εις βάρος των άλλων, αλλά πορνεύουν και ασελγούν, για να δείξει ότι δεν αρκεί το πρώτο, πρόσθεσε και αυτό. Αυτό ακριβώς άλλωστε μαρτύρησε και ο Παύλος για τους Μακεδόνες, όταν έγραφε προς τους Κορινθίους, ότι δηλαδή δεν πλούτιζαν μόνο στην ελεημοσύνη, αλλά και στην υπόλοιπη αρετή· διότι, αφού μίλησε για τη γενναιοδωρία τους σχετικά με τα χρήματα, λέει ότι «παρέδωσαν και τους εαυτούς τους στον Κύριο και σε εμάς». — Μακάριοι οι ειρηνοποιοί. Εδώ δεν αναιρεί μόνο το να στασιάζουν οι ίδιοι και να τρέφουν έχθρα μεταξύ τους, αλλά επιζητεί και κάτι επιπλέον, το να συμφιλιώνουμε και τους άλλους που φιλονικούν· και πάλι ορίζει πνευματικό το έπαθλο. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Ότι αυτοί θα ονομαστούν υιοί Θεού. Διότι αυτό ακριβώς υπήρξε και το έργο του Μονογενούς, να ενώσει τα διεστώτα και να συμφιλιώσει τα εκπεπολεμωμένα.

Και τα πλήθη, ακούγοντας αυτά τα φορτικά και επαχθή που ήταν αντίθετα στη συνήθεια των πολλών, εκπλήσσονταν. Τόση ήταν η δύναμη εκείνου που μιλούσε. ε΄. Όμως, για να μη νομίσεις ότι απλώς το να κακολογείται κανείς τον καθιστά μακάριο, έθεσε δύο προϋποθέσεις: όταν αυτό γίνεται εξαιτίας Του και όταν όσα λέγονται είναι ψευδή. Διότι, εάν δεν συντρέχουν αυτά, αυτός που κακολογείται όχι μόνο δεν είναι μακάριος, αλλά είναι και άθλιος. Έπειτα, πρόσεξε πάλι το έπαθλο: «Διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Εσύ όμως, έστω και αν δεν ακούς σε καθέναν από τους μακαρισμούς να δωρίζεται η Βασιλεία, μην αποθαρρύνεσαι. Διότι, έστω και αν ονομάζει με διαφορετικούς τρόπους τις αμοιβές, ωστόσο εισάγει τους πάντες στη Βασιλεία. Επειδή, όταν λέει «θα παρηγορηθούν όσοι πενθούν», και «θα ελεηθούν οι ελεήμονες», και «θα δουν τον Θεό οι καθαροί στην καρδιά», και «υιοί Θεού θα ονομαστούν οι ειρηνοποιοί», τίποτε άλλο δεν υπονοεί μέσα από όλα αυτά παρά τη Βασιλεία· διότι όσοι απολαμβάνουν αυτά, οπωσδήποτε θα επιτύχουν και εκείνη.