Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:9

Διότι ο ταπεινός θα πενθήσει οπωσδήποτε και για τα δικά του αμαρτήματα· αυτός που πενθεί, θα είναι και πράος και δίκαιος και ελεήμων· ο ελεήμων, όντας και δίκαιος και κατανενυγμένος, θα είναι οπωσδήποτε και καθαρός στην καρδιά, και ένας τέτοιος άνθρωπος θα είναι και ειρηνοποιός. Εκείνος δε που έχει κατορθώσει όλα αυτά, θα είναι παραταγμένος απέναντι στους κινδύνους και δεν θα ταραχθεί όταν κακολογείται, ούτε όταν πάσχει μύρια δεινά. Αφού λοιπόν τους συμβούλεψε τα πρέποντα, τους αναπαύει πάλι με εγκώμια. Επειδή δηλαδή τα προστάγματα ήταν υψηλά και πολύ μεγαλύτερα από εκείνα της Παλαιάς Διαθήκης, για να μη θορυβούνται και ταράζονται, και λένε: «Πώς θα μπορέσουμε να τα κατορθώσουμε αυτά;», άκουσε τι λέει: «Εσείς είστε το αλάτι της γης»· δείχνοντας έτσι ότι κατ' ανάγκην προστάζει αυτά. Διότι η αποστολή σας, λέει, δεν θα αφορά μόνο τη δική σας ζωή, αλλά ολόκληρη την οικουμένη. Διότι δεν σας αποστέλλω σε δύο πόλεις, και σε δέκα, και σε είκοσι, ούτε σε ένα μόνο έθνος, όπως τους προφήτες, αλλά σε γη και θάλασσα και σε ολόκληρη την οικουμένη, και μάλιστα ενώ αυτή βρίσκεται σε κακή κατάσταση. Διότι με το να πει: «Εσείς είστε το αλάτι της γης», έδειξε ότι ολόκληρη η ανθρώπινη φύση είχε μωρανθεί και είχε κατασαπεί από τα αμαρτήματα.

Αλλά εκεί μεν έχει θέσει τα έπαθλα για όσους κατορθώνουν την αρετή, ενώ εδώ τις τιμωρίες για όσους δεν την πράττουν. Γι' αυτό εκεί μεν έλεγε ότι οι πράοι θα κληρονομήσουν τη γη· εδώ όμως λέει ότι όποιος αποκαλέσει τον αδελφό του μωρό, θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός. Και εκεί μεν, ότι οι καθαροί στην καρδιά θα δουν τον Θεό· εδώ όμως, ότι είναι ολοκληρωμένος μοιχός εκείνος που κοιτάζει ακόλαστα· και αφού εκεί ονόμασε τους ειρηνοποιούς υιούς Θεού, εδώ από την άλλη πλευρά τούς φοβίζει λέγοντας: «Μήπως τυχόν σε παραδώσει ο αντίδικος στον κριτή». Έτσι, ενώ μακαρίζει όσους πενθούν και όσους διώκονται στα προηγούμενα, στα επόμενα οικοδομώντας το ίδιο ακριβώς, απειλεί με απώλεια όσους δεν πορεύονται σε αυτή την οδό· διότι όσοι βαδίζουν στην πλατιά οδό, λέει, καταλήγουν εκεί. Και το «Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά», μου φαίνεται ότι είναι ισοδύναμο με το «Μακάριοι οι ελεήμονες» και με το «Εκείνοι που πεινούν για τη δικαιοσύνη».

Γιατί, λοιπόν, μακαρίζεις τους ειρηνοποιούς, λέγοντας ότι θα ονομαστούν υιοί Θεού; Εσύ, συνεπώς, που διδάσκεις τους άλλους να ειρηνοποιούν, τι λες για τον εαυτό σου: «Δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα»; Εξαιτίας των αμαρτιών μας ο Κύριος έγινε εχθρός μας· είχαμε ανάγκη από μεσίτη, ο οποίος αφενός θα διέλυε τη μεταξύ μας έχθρα και αφετέρου θα εγκαθίδρυε τη γλυκιά ειρήνη. Και ο πατέρας μας Ιώβ ευχόταν για τον μεσίτη, λέγοντας: «Μακάρι να υπήρχε ο μεσίτης και κριτής μας»· και ενώ Εσύ ήρθες να μεσιτεύσεις και να διαλύσεις την έχθρα, λες τα αντίθετα: «Δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα»; Και από ποιον, λοιπόν, θα περιμένουμε την ελπίδα της ειρήνης; Αλλά ναι, ήρθα να βάλω φωτιά στη γη, σε αυτήν που πατιέται από τα δικά σας πόδια. Επειδή ακριβώς ο διάβολος έσπειρε μέσα στις καρδιές των ανθρώπων αγκάθια και τριβόλια αμαρτιών, ήρθα να βάλω φωτιά στη γη, για να καταναλώσει τα αγκάθια. Γι' αυτό ήρθα να βάλω φωτιά στη γη, και θέλω, αν έχει ήδη ανάψει, να καθαρίσω τη δική μου γη. Πρέπει να καταναλώσω ολοκληρωτικά με τη φωτιά τα πικρά και βλαβερά βλαστάρια του διαβόλου, ώστε σε καθαρή ψυχή να σπείρω τον ουράνιο σπόρο.

Ο βόρβορος της μισαδελφίας ξεπλένεται και αυτός, όταν με ευγνώμονα λογισμό δεχθούν εκείνο το ευαγγελικό λόγιο: «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί υιοί Θεού θα ονομαστούν». Ποιος δεν χαίρεται να ονομάζεται τέκνο του Θεού και Πατρός; Διότι ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο, και συγκρατεί τον κόσμο με φιλάνθρωπο νεύμα, και στο βούλημά του υποτάσσονται τα σύμπαντα, και από υπερβολική αγαθότητα έφερε τα ορατά από το μη ον στο είναι, καθιστώντας τον άνθρωπο οικονόμο των κτισμάτων του· ώστε, αφού αναδειχθεί πιστός, να απολάβει την αμοιβή των πέντε ταλάντων και να κυβερνήσει τις δέκα πόλεις που αναγράφονται στα Ευαγγέλια.

Μόνο αυτούς μακαρίζει η Γραφή. Διότι, λέει: «Μακάριος είναι ο άνθρωπος που δεν πορεύθηκε με τη βουλή των ασεβών»· «Μακάριος εκείνος που θα τον παιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις τον νόμο σου»· «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό τους»· «Μακάριοι όλοι όσοι ελπίζουν σε Αυτόν»· «Μακάριος ο λαός του οποίου ο Κύριος είναι ο Θεός του»· «Μακάριος εκείνος τον οποίο δεν καταδίκασε η ψυχή του»· «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο». Και ο Χριστός πάλι λέει τα εξής: «Μακάριοι οι πενθούντες, μακάριοι οι ταπεινοί, μακάριοι οι πράοι, μακάριοι οι ειρηνοποιοί, μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκεν δικαιοσύνης». Βλέπεις πώς παντού οι θείοι νόμοι δεν μακαρίζουν κανέναν από τους πλουσίους, ούτε από αυτούς που έχουν ευγενική καταγωγή, ούτε από εκείνους που απολαμβάνουν τη δόξα, αλλά εκείνον που έχει κατακτήσει την αρετή; Διότι το ζητούμενο είναι, σε όλα όσα πράττουμε ή υποφέρουμε, να αποτελεί θεμέλιο ο φόβος του Θεού· και αν φυτέψεις από πριν αυτή τη ρίζα, όχι μόνο η άνεση, ούτε οι τιμές, και οι δόξες, και οι περιποιήσεις, αλλά και οι επιβουλές, και οι συκοφαντίες, και οι ύβρεις, και οι ατιμώσεις, και τα βάσανα, και γενικά τα πάντα, θα σου βλαστήσουν καρπούς πνευματικής αγαλλίασης. Και όπως ακριβώς οι ίδιες οι ρίζες των δέντρων είναι μεν πικρές, αλλά μας φέρνουν τους πιο γλυκούς καρπούς, έτσι βέβαια και η κατά Θεόν λύπη θα μας φέρει πολλή χαρά. Το γνωρίζουν αυτό όσοι πολλές φορές προσευχήθηκαν με οδύνη και έχυσαν δάκρυα, πόση ευφροσύνη αποκόμισαν, πώς καθάρισαν τη συνείδησή τους, πώς σηκώθηκαν με αγαθή ελπίδα.

Ας μην πλανάται κανείς· κανένας άδικος ή κανένας από τους παρόμοιους δεν θα καταξιωθεί για τη βασιλεία των ουρανών. Αντιθέτως, θα εισέλθουν μόνο εκείνοι: όσοι μεταδίδουν πρόθυμα τα αγαθά τους, οι πτωχοί στο πνεύμα, όσοι πενθούν, οι πράοι, όσοι πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, οι καθαροί στην καρδιά, και οι ειρηνοποιοί. Τέτοιοι άνθρωποι θα εισέλθουν στη βασιλεία των ουρανών, και θα χαρούν και θα αγαλλιάσουν, διότι ο μισθός τους είναι πολύς στον ουρανό.

Γι' αυτόν τον λόγο, πουθενά ο Χριστός δεν επαινεί εκείνους που επιτελούν θαύματα, αλλά ακόμη και τους μαθητές, που υπερηφανεύονταν γι' αυτό, τους απομακρύνει από μια τέτοια ικανοποίηση, λέγοντας: «Μη χαίρεστε επειδή τα δαιμόνια σας υπακούν.» Διότι αυτοί που μακαρίζονται παντού είναι οι ελεήμονες, οι ταπεινοί, οι επιεικείς, οι καθαροί στην καρδιά, οι ειρηνοποιοί και όσοι πράττουν όλα αυτά και τα παρόμοιά τους.

Διότι, ακόμη και αν συμβεί οι άνθρωποι να διάκεινται εχθρικά μεταξύ τους, η ημερότητα του κριτή εμπνέει τον σεβασμό και καθιστά πράους εκείνους που εύκολα παρασύρονται σε οργή και θυμό. Αν όμως εμφανιστούν κάποιοι άλλοι που επιθυμούν να οδηγήσουν τους αντιμαχομένους σε φιλία, δεν θα μπορούσαν να φανούν εξίσου σεβαστοί. Διότι, νομίζω, σε κάθε ζήτημα, πειστικός σύμβουλος είναι εκείνος που πρώτος εφαρμόζει τις πράξεις τις οποίες συμβούλευσε να ακολουθήσουν. Όταν λοιπόν ο δάσκαλος της επιείκειας φανεί να επιβεβαιώνει πρώτος τα παραγγέλματά του, με το που εμφανίζεται, ημερεύει αμέσως αυτούς που βρίσκονται σε μανία, και δεν έχει καμία ανάγκη από νουθεσίες και λόγια, αλλά προτού καν αρθρώσει λέξη, φέρνει την ειρήνη. Και όπως ακριβώς η ακτίδα του ήλιου, όταν φανεί, αποδιώχνει ταχέως το σκοτάδι, έτσι και ο χρηστός και πράος άνθρωπος μεταβάλλει γρήγορα την ταραχή και τη διαμάχη σε ειρήνη και ησυχία. Αξίζει λοιπόν να επισημάνουμε και τούτο: ότι ο Χριστός λέγει πως υιοί του Θεού είναι μόνο όσοι έχουν ειρηνικό χαρακτήρα. Για ποιον λόγο, άραγε, μετέδωσε τη δική Του προσωνυμία μόνο στους επιεικείς; Διότι μόνο εκείνος που γίνεται πρόξενος φιλίας και ειρήνης στους άλλους, μιμείται τον Υιό του Θεού κατά το μέτρο των δυνατοτήτων του.

Διότι, όταν λέει: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, οι πενθούντες, οι πράοι, αυτοί που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, οι ελεήμονες, οι καθαροί στην καρδιά, οι ειρηνοποιοί, οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, και εκείνοι που ακούν ρητά και άρρητα κακά λόγια από τους έξω εξαιτίας του»· δεν χρησιμοποιεί ούτε το όνομα του κοσμικού ούτε του μοναχού, αλλά αυτός ο διαχωρισμός έχει εισαχθεί από την ανθρώπινη διάνοια. Οι δε Γραφές δεν γνωρίζουν τίποτα από αυτά, αλλά θέλουν να ζουν όλοι τον βίο των μοναχών, ακόμη και αν τυχαίνει να έχουν συζύγους. Άκου λοιπόν και τι λέει ο Παύλος· και όταν λέω τον Παύλο, εννοώ πάλι τον Χριστό. Αυτός, λοιπόν, γράφοντας επιστολές σε ανθρώπους που έχουν συζύγους και ανατρέφουν παιδιά, απαιτεί από αυτούς όλη την ακρίβεια βίου που αρμόζει στους μοναχούς. Διότι, περικόπτοντας κάθε πολυτέλεια, τόσο στα ενδύματα όσο και στα φαγητά, τους γράφει τα εξής λόγια: «Οι γυναίκες να στολίζουν τον εαυτό τους με σεμνή περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη, όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα»· και πάλι: «Η δε γυναίκα που ζει με σπατάλη και τρυφή, ενώ ζει, είναι νεκρή»· και πάλι: «Έχοντας δε τροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε». Τι περισσότερο από αυτά θα μπορούσε κανείς να απαιτήσει από τους μοναχούς; Διδάσκοντας δε άλλους να συγκρατούν τη γλώσσα τους, θέτει πάλι αυστηρούς νόμους, και τέτοιου είδους που είναι δύσκολο κατόρθωμα να τους τηρήσουν ακόμη και οι μοναχοί.

Όταν όμως κυριευόμαστε από υπερηφάνεια, ας μην παύουμε να αναλογιζόμαστε τον λόγο εκείνου που είπε: Όποιος εκπληρώσει όλο τον πνευματικό νόμο, αλλά σφάλλει σε ένα πάθος, δηλαδή στην υπερηφάνεια, έχει γίνει ένοχος για όλα. Υπάρχουν μερικές επιθέσεις πονηρών και φθονερών πνευμάτων που αποχωρούν οικειοθελώς από τους αγίους, ώστε με τους ακατανίκητους πολέμους να μη γίνουν πρόξενοι στεφάνων για εκείνους που δέχονται τον πόλεμο. Μακάριοι βέβαια είναι οι ειρηνοποιοί, και κανείς δεν αντιλέγει. Εγώ όμως έχω δει και ανθρώπους που δημιουργούν έχθρες να είναι μακάριοι. Δύο άτομα είχαν μεταξύ τους πορνική σχέση. Ένας από τους πιο διακριτικούς και δοκιμασμένους άνδρες έγινε πρόξενος μίσους και στους δύο, διαβάλλοντας τον έναν στον άλλον ότι τον κακολογεί, και κάνοντας το ίδιο και στον δεύτερο για τον πρώτο. Έτσι μπόρεσε ο σοφός να αποκρούσει την κακία των δαιμόνων με ανθρώπινη πανουργία, και να προκαλέσει ένα μίσος που διέλυσε την πορνεία. Υπάρχει, λοιπόν, περίπτωση όπου κάποιος, για χάρη μιας εντολής, παραβαίνει μια άλλη εντολή.

«Θα εγείρω σε αυτούς φυτό ειρήνης, και δεν θα χάνονται πλέον.» «Σε τρία πράγματα βρήκα ωραιότητα και στάθηκα ωραία ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων: η ομόνοια των αδελφών, η φιλία προς τον πλησίον, και η αρμονική συμβίωση ανδρός και γυναικός.» «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί υιοί Θεού θα ονομαστούν.» «Να αγαπάτε τους εχθρούς σας· να ευλογείτε εκείνους που σας καταρώνται· να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται και σας καταδιώκουν.» «Αλήθεια σας λέγω, ότι εάν δύο από εσάς συμφωνήσουν πάνω στη γη για οποιοδήποτε πράγμα ζητήσουν, θα γίνει σε αυτούς από τον Πατέρα μου τον εν τοις ουρανοίς.» «Νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον· όπως εγώ σας αγάπησα, για να αγαπάτε και εσείς ο ένας τον άλλον. Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον.» «Την ειρήνη μου σας αφήνω, την ειρήνη μου σας δίνω.» «Όπως με αγάπησε ο Πατέρας, έτσι και εγώ αγάπησα εσάς· μείνετε στην αγάπη μου, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στη δική του αγάπη. Αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του υπέρ των φίλων του.» «Σε όποια οικία και αν εισέρχεστε, πρώτα να λέτε: Ειρήνη στον οίκο τούτο. Και εάν υπάρχει εκεί υιός ειρήνης, θα αναπαυθεί πάνω του η ειρήνη.» «

«Και θα είναι η ψυχή των αγίων σαν δέντρο καρποφόρο.» «Μακάριοι είμαστε, Ισραήλ, διότι τα αρεστά στον Θεό είναι γνωστά σε εμάς.» «Μακάριος ο άνθρωπος που δεν ολίσθησε με το στόμα του. Μακάριος εκείνος τον οποίο δεν κατέκρινε η συνείδησή του.» «Εννέα σκέψεις θεώρησα μακάριες στην καρδιά μου, και τη δέκατη θα την αναφέρω με τη γλώσσα μου: Ο άνθρωπος που ευφραίνεται για τα παιδιά του, και που ζει για να δει την πτώση των εχθρών του. Μακάριος αυτός που συζεί με συνετή γυναίκα, και αυτός που δεν ολίσθησε με τη γλώσσα του, και αυτός που δεν δούλεψε σε κάποιον ανάξιό του. Μακάριος αυτός που βρήκε τη φρόνηση, και που τα λόγια του κατευθύνονται σε αυτιά που ακούν. Πόσο μεγάλος είναι αυτός που βρήκε τη σοφία! Αλλά δεν υπάρχει κανένας ανώτερος από εκείνον που φοβάται τον Κύριο.» «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.» «Μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη.» «Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν.» «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν.» «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν.» «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό.» «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί θα ονομαστούν υιοί του Θεού.» «Μακάριοι οι διωκόμενοι ένεκα της δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.» «Μακάριοι είστε όταν σας χλευάσουν και σας διώξουν και πουν εναντίον σας κάθε πονηρό λόγο ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς.» «

Παρήγγειλε δε να είμαστε πτωχοί τω πνεύματι, τους οποίους μακαρίζει και αποκαλεί άξιους της βασιλείας των ουρανών. Έπειτα, προτρέπει να πενθούμε στον παρόντα βίο, ώστε να αξιωθούμε της μελλοντικής παρηγορίας, να είμαστε πράοι και πάντοτε να πεινάμε και να διψάμε τη δικαιοσύνη, ελεήμονες και μεταδοτικοί, οικτίρμονες και συμπονετικοί, καθαροί στην καρδιά, απέχοντας από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, ειρηνοποιοί τόσο προς τους πλησίον όσο και προς την ίδια μας την ψυχή, υποτάσσοντας δηλαδή το κατώτερο στο ανώτερο και ειρηνεύοντας με ορθή κρίση τον μεταξύ τους αδιάκοπο πόλεμο, και να υπομένουμε κάθε διωγμό και κάθε θλίψη και ονειδισμό, που υφιστάμεθα ένεκα της δικαιοσύνης υπέρ του ονόματός Του, ώστε να αξιωθούμε της αιώνιας χαράς κατά τη λαμπρή διανομή των δωρεών. Αλλά παραγγέλλει και μέσα στον κόσμο να λάμπει το φως μας εμπρός στους ανθρώπους με τέτοιον τρόπο, ώστε να δουν, λέγει, τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς.

ΜΖʹ. Ο κόσμος έχει πολλούς που είναι πτωχοί τω πνεύματι, αλλά παρά το πρέπον· και πολλούς που πενθούν, αλλά εξαιτίας απώλειας χρημάτων ή τέκνων· και πολλούς που είναι πράοι, αλλά απέναντι στα ακάθαρτα πάθη· και πολλούς που πεινούν και διψούν, αλλά για να αρπάξουν τα ξένα και να κερδίσουν μέσα από την αδικία· και πολλούς ελεήμονες, αλλά προς το σώμα και τα του σώματος· και καθαρούς στην καρδιά, αλλά από κενοδοξία· και ειρηνοποιούς, αλλά επειδή υποτάσσουν την ψυχή στη σάρκα· και πολλούς διωκόμενους, αλλά ως άτακτους· και πολλούς ονειδιζόμενους, αλλά για αισχρά αμαρτήματα. Όμως, μακάριοι είναι μόνο εκείνοι που και πράττουν και υφίστανται αυτά για τον Χριστό και κατά Χριστόν. Γιατί; Επειδή δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών και αυτοί θα δουν τον Θεό, και τα λοιπά. Ώστε, δεν είναι μακάριοι απλώς επειδή τα πράττουν και τα υφίστανται αυτά· διότι και οι προαναφερθέντες κάνουν το ίδιο· αλλά επειδή και τα πράττουν και τα υφίστανται για τον Χριστό και κατά Χριστόν.

Και για να το δούμε αυτό καθαρά, ας αναλογιστούμε εκείνα για τα οποία ο ίδιος ο Χριστός ονόμασε μακάριους όσους τα κατορθώνουν, για να διαπιστώσουμε αν δεν εξαρτώνται όλα από αυτούς τους λογισμούς. Ποιους λοιπόν μακαρίζει ο μόνος αληθινά μακάριος; Τους φτωχούς στο πνεύμα, τους πενθούντες, τους πράους, εκείνους που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, τους ελεήμονες, τους καθαρούς στην καρδιά, τους ειρηνοποιούς, εκείνους που υπομένουν διωγμούς και κάθε ονειδισμό για χάρη της δικαιοσύνης και για την αφοσίωσή τους στον Χριστό. Αυτοί λοιπόν είναι εκείνοι που έχουν κατακτήσει τη μακάρια ζωή.

Αυτός δε είναι ο θεμέλιος της οδού προς τον Θεό: το να διαπορεύεται κανείς την οδό της ζωής με πολλή υπομονή, με ελπίδα, με ταπεινοφροσύνη, με πτωχεία πνεύματος, με πραότητα, και μέσω αυτών να μπορεί να αποκτήσει τη δικαιοσύνη μέσα του· και ως δικαιοσύνη εννοούμε τον ίδιο τον Κύριο. Διότι αυτές οι εντολές που προστάζουν αυτά, στέκονται σαν οδοδείκτες και σημάδια της βασιλικής οδού, η οποία ανάγει στην επουράνια πόλη αυτούς που την διαπορεύονται. Διότι λέει: «μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι»· «μακάριοι οι πραείς»· «μακάριοι οι ελεήμονες»· «μακάριοι οι ειρηνοποιοί». Αυτό είπε πως είναι ο Χριστιανισμός. Εάν όμως κάποιος δεν πορεύεται σε αυτήν την οδό, έχει πλανηθεί σε λάθος δρόμο και χρησιμοποιεί κακό θεμέλιο. Δόξα στους οικτιρμούς του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος στους αιώνες. Αμήν.

Το θεμέλιο της οδού και η ίδια η οδός έχουν προετοιμαστεί διαφορετικά, όμως οι άνθρωποι θέλουν να πορεύονται σε αδιάβατα μονοπάτια και δεν καταλαβαίνουν ότι εκτρέπονται από την ευθεία οδό. Αυτό δε είναι το θεμέλιο: το να διανύει κανείς την οδό της ζωής με πολλή υπομονή, με ελπίδα, με ταπεινοφροσύνη, με πτωχεία πνεύματος και με πραότητα. Μέσω αυτών μπορεί κάποιος να αποκτήσει τη δικαιοσύνη μέσα του· και ως δικαιοσύνη εννοούμε τον ίδιο τον Κύριο. Οι εντολές του Κυρίου είναι σαν στημένοι οδοδείκτες και σημάδια της βασιλικής οδού, η οποία οδηγεί όσους την διασχίζουν στην επουράνια πόλη. Διότι λέει: «μακάριοι οι πράοι, μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, μακάριοι οι ελεήμονες, μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί θα ονομαστούν υιοί Θεού». Αυτόν ακριβώς ονόμασε Χριστιανό. Εάν όμως κάποιος δεν πορεύεται σε αυτήν την οδό, περπατά σε αδιάβατο δρόμο και στηρίζεται σε κακό θεμέλιο.

Και όχι μόνο αυτό, αλλά και το να γίνει κάποιος ελεήμων, καθαρός στην καρδιά, γεμάτος ειρήνη και ειρηνοποιός, και ανδρείος απέναντι στους πειρασμούς, προέρχεται από το να πενθεί κάθε μέρα. Από εδώ γεννιέται μέσα μας και το μίσος για τα κακά, από εδώ ανάβει στην ψυχή ο θεϊκός ζήλος, ο οποίος δεν την αφήνει καθόλου να εφησυχάσει ή να συμπαρασυρθεί προς τα κακά μαζί με τους κακούς, αλλά την γεμίζει με ανδρεία και δύναμη για να υπομένει καρτερικά μέχρι τέλους τα δεινά.

Γι' αυτό λοιπόν και εξαιτίας αυτού ο Θεός μακάρισε τους καθαρούς στην καρδιά, λέγοντας τα εξής: «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό», γνωρίζοντας, ως Θεός και νομοθέτης μας, ότι, αν η ψυχή μας δεν φτάσει σε τέτοια διάθεση, ούτε πενθεί ακατάπαυστα, ούτε γίνεται τελείως πράα, ούτε διψά για τον Θεό, ούτε καθαρίζεται από τα πάθη, ούτε γίνεται σαν καθαρός καθρέφτης. Και αν δεν γίνουν αυτά, δεν πρόκειται ποτέ να δει καθαρά μέσα της το πρόσωπο του Δεσπότη. Όταν όμως γίνει τέτοια, βλέπει τον Θεό οπωσδήποτε και συμφιλιώνεται μαζί Του, και επέρχεται ειρήνη ανάμεσα στον Ποιητή μας και Θεό και στην ψυχή που προηγουμένως Τον εχθρευόταν, και τότε μακαρίζεται από τον Θεό ως ειρηνοποιός: «Μακάριοι», λέει, «οι ειρηνοποιοί, επειδή αυτοί θα ονομαστούν υιοί Θεού», δηλαδή εκείνοι που ενσυνείδητα συμφιλίωσαν τον εαυτό τους με Εκείνον που ήρθε για να δώσει ειρήνη στους εγγύς και στους μακράν, με Εκείνον που ήρθε για να συμφιλιώσει εμάς, που ήμασταν εχθροί, με τον δικό Του Πατέρα και να ενώσει τα χωρισμένα σε ένα, δηλαδή να μας μεταδώσει το Άγιο Πνεύμα και να λάβει Αυτός τη δική μας σάρκα. Εκείνοι λοιπόν που Τον είδαν, είναι ολοφάνερο ότι και αληθινά συμφιλιώθηκαν μαζί Του, επιτυγχάνοντας την επιδιωκόμενη ειρήνη και έχοντας γίνει υιοί Θεού. «Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;» Εάν όμως δεν αγαπάς τον αδελφό σου, τον οποίο βλέπεις, πώς μπορείς να αγαπάς τον Θεό, τον Οποίο δεν έχεις δει;

Επομένως, όσοι έχουν ακόμη τη διάνοιά τους αθεράπευτη ως προς την εν Πνεύματι προσκύνηση του Θεού, αυτοί ας αγωνιστούν πρωτίστως να αποκτήσουν αυτό το απόκτημα —για το οποίο άλλωστε ο Χριστός σταυρώθηκε και πέθανε—, χωρίς να φεισθούν τίποτε από όσα ελκύουν προς τον σκοπό αυτό το έλεος του Θεού. Διότι αυτό είναι η λύτρωση, την οποία απέστειλε ο Κύριος διά του Ιησού στον λαό Του, και αυτό είναι το μέγα έλεος, και αυτός είναι ο ιλασμός, και αυτό είναι η διάλυση του μεσοτοίχου του μεγάλου φραγμού, και αυτό είναι η ανάσταση της ψυχής πριν από την κοινή ανάσταση των σωμάτων, και αυτό είναι η αφθαρσία, και αυτό είναι η αιώνια ζωή, και αυτό είναι η καταλλαγή του Θεού με τους ανθρώπους, και αυτό είναι η από τον Θεό στερέωση της οικουμένης, η οποία δεν θα σαλευθεί, και σε αυτό έγκειται το να γίνει πρώτος ο έσχατος όλων και ο δούλος όλων, και σε αυτό συνίσταται ο πτωχός τω πνεύματι, του οποίου είναι η βασιλεία των ουρανών, και σε αυτό συνίσταται ο καθαρός στην καρδιά, διότι αυτός θα δει τον Θεό, και σε αυτό συνίσταται ο ειρηνοποιός, ο οποίος και θα ονομαστεί υιός Θεού.

στο «Να δουλεύετε Θεό ζωντανό και αληθινό, και να αναμένετε τον Υιό Του από τους ουρανούς, τον οποίο ανέστησε από τους νεκρούς, τον Ιησού, που μας λυτρώνει από την ερχόμενη οργή», όπως έχει γραφτεί. Κανένας δούλος που αναμένει τον κύριό του, ούτε υπόδικος που περιμένει τον κριτή δεν κοιμάται, ούτε αναπαύεται, ούτε χαλαρώνει, αλλά νήφει και γρηγορεί και αγωνιά για τη συνάντηση, την οποία υποδεικνύοντας πάλι ο Απόστολος λέει: «Επειδή ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατέβει από τον ουρανό, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν πρώτοι, έπειτα εμείς οι ζωντανοί που απομένουμε, θα αρπαγούμε μαζί τους μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο.» Αλλά ποιοι; Οι πτωχοί τω πνεύματι, αυτοί που πενθούν, οι καθαροί στην καρδιά, οι πράοι, οι ειρηνοποιοί, οι ελεήμονες, εκείνοι που έφεραν σε πέρας τον ζυγό της υποταγής, εκείνοι που διαφύλαξαν την ομολογία χωρίς να την αρνηθούν, αυτοί θα είναι μαζί Του. Αντίθετα, εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα, οι απείθαρχοι, οι ανυπότακτοι, οι αθετητές της ομολογίας, οι αρνητές της υποταγής, οι πράττοντες τα υπόλοιπα κακά, αυτοί ούτε θα αρπαγούν μέσα σε νεφέλες ούτε θα είναι μαζί με τον Κύριο, αλλά, το πλέον αξιοθρήνητο: «Θα υποστούν ως τιμωρία τον αιώνιο όλεθρο, μακριά από το πρόσωπο του Κυρίου, και από τη δόξα της ισχύος Του.» Πράγμα που απεύχομαι για εσάς, ακόμη και να το σκεφτώ ή να το πω.

Διότι χωρίς τον αγιασμό, δηλαδή τη σωφροσύνη, κανείς δεν θα δει τον Κύριο. Επειδή, όπως ακριβώς το κάτοπτρο, εάν είναι καθαρό, τότε δέχεται τις αντανακλάσεις· έτσι και η καθαρή ψυχή δέχεται τη θέα του Θεού, καθώς και τη γνώση των Γραφών. «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί θα ονομαστούν υιοί Θεού.» Όχι μόνο αυτοί που οι ίδιοι ειρηνεύουν με όλους, αλλά και εκείνοι που συμφιλιώνουν άλλους οι οποίοι βρίσκονται σε διαμάχη.