Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:10

Διότι το να προτρέπει να μην επιζητούμε τίποτε περισσότερο από τον επιούσιο άρτο, δηλαδή τον καθημερινό, αποτελεί γνώρισμα πνευματικής και φιλόσοφης διάνοιας. Πρόσεξε δε τα όσα προηγούνται αυτού: «Αγιασθήτω το όνομά σου· ελθέτω η βασιλεία σου· γενηθήτω το θέλημά σου, ως εν ουρανώ, και επί της γης». Έπειτα, αφού ανέφερε εκείνο το αισθητό, γρήγορα απομακρύνθηκε από αυτό και επανήλθε πάλι στην πνευματική διδασκαλία, λέγοντας: «Άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών». Πουθενά εξουσία, πουθενά πλούτο, πουθενά δόξα, πουθενά δυναστεία δεν έθεσε στην προσευχή, αλλά συμπεριέλαβε μόνο όσα συντελούν στην ωφέλεια της ψυχής· τίποτα γήινο, αλλά τα πάντα ουράνια.

Διότι πού θα λάβει ο καθένας την άξια ανταπόδοση για αυτά, εάν δεν υπάρχει ανάσταση; Κανείς από όσους έχουν ζήσει ορθά δεν αμφιβάλλει για την ανάσταση, αλλά προσεύχονται κάθε μέρα, λέγοντας εκείνη την άγια φράση: «Ελθέτω η βασιλεία σου». Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί που αμφιβάλλουν για την ανάσταση; Εκείνοι που ακολουθούν βέβηλους δρόμους και έχουν ακάθαρτο βίο, όπως ακριβώς λέει ο Προφήτης: «Βεβηλώνονται οι οδοί του σε κάθε καιρό· απομακρύνονται οι κρίσεις σου από το πρόσωπό του». Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν ένας άνθρωπος να έχει καθαρό βίο, όταν αμφιβάλλει για την ανάσταση· ενώ όσοι δεν ελέγχονται από τη συνείδησή τους για τίποτα πονηρό, και το λέγουν, και το επιθυμούν, και το πιστεύουν, με σκοπό να λάβουν την ανταπόδοση. Ας μην τον παροργίζουμε λοιπόν, αλλά ας τον ακούμε που λέει: «Να φοβάστε εκείνον που δύναται και την ψυχή και το σώμα να καταστρέψει στη γέεννα»· ώστε, μέσω αυτού του φόβου να γίνουμε καλύτεροι, και αφού απαλλαγούμε από αυτήν την απώλεια, να αξιωθούμε της βασιλείας των ουρανών. Την οποία είθε όλοι μας να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, δια του οποίου και με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, μαζί με το προσκυνητό και πανάγιο και ζωοποιό του Πνεύμα, νυν και αεί, και στους ατελεύτητους αιώνες των αιώνων.

Ας έλθει η βασιλεία σου. Και αυτός πάλι είναι λόγος ενός ευγνώμονος τέκνου, το να μην είναι προσηλωμένο στα ορατά, ούτε να θεωρεί ως κάτι σπουδαίο τα παρόντα, αλλά να σπεύδει προς τον Πατέρα και να ποθεί τα μέλλοντα· πράγμα το οποίο προέρχεται από αγαθή συνείδηση και από ψυχή απαλλαγμένη από τα επίγεια πράγματα.

Ε΄. Αυτό λοιπόν επιθυμούσε και ο Παύλος καθημερινά· γι' αυτό και έλεγε ότι: «Και εμείς οι ίδιοι που έχουμε την απαρχή του Πνεύματος, στενάζουμε μέσα μας, περιμένοντας την υιοθεσία, την απολύτρωση του σώματός μας». Διότι αυτός που διακατέχεται από αυτόν τον θείο έρωτα, ούτε από τα ευχάριστα αυτού του βίου είναι δυνατόν να επαρθεί, ούτε από τα λυπηρά να καταπτοηθεί· αλλά, σαν να διατρίβει μέσα στους ίδιους τους ουρανούς, έχει απαλλαγεί και από τις δύο αυτές μεταπτώσεις. «Γενηθήτω το θέλημά σου, ως εν ουρανώ και επί της γης». Είδες την άριστη αλληλουχία; Διότι, αφενός, μας παρήγγειλε να επιθυμούμε τα μέλλοντα αγαθά και να βιαζόμαστε προς εκείνη την αποδημία· αφετέρου, έως ότου συμβεί αυτό, όσο διατρίβουμε ακόμη εδώ, να φροντίζουμε στο μεταξύ να επιδεικνύουμε την ίδια πολιτεία με εκείνους που βρίσκονται στους ουρανούς. Διότι πρέπει, λέει, να επιθυμούμε τους ουρανούς και όσα βρίσκονται στους ουρανούς· πλην όμως, πριν από τον ουρανό, μας έδωσε την εντολή να κάνουμε τη γη ουρανό, και ζώντας σε αυτήν να πολιτευόμαστε σαν να βρισκόμαστε εκεί, πράττοντας και λέγοντας τα πάντα έτσι, ώστε να παρακαλούμε τον Δεσπότη για τον σκοπό αυτό. Διότι τίποτα δεν μας εμποδίζει να φτάσουμε την ακρίβεια των άνω δυνάμεων εξαιτίας του ότι κατοικούμε στη γη· αλλά είναι δυνατόν, και ενώ διατρίβει κανείς εδώ, να τα πράττει όλα σαν να βρίσκεται ήδη στον ουρανό.

Αυτό, λοιπόν, που λέει είναι το εξής: Όπως ακριβώς εκεί όλα γίνονται ανεμπόδιστα, και οι άγγελοι δεν υπακούν σε κάποια πράγματα ενώ σε άλλα παρακούν, αλλά σε όλα υποτάσσονται και πείθονται· διότι, λέει, «είναι δυνατοί σε ισχύ, εκτελώντας τον λόγο του»· έτσι αξίωσε και εμάς τους ανθρώπους να μην κάνουμε το θέλημά σου κατά το ήμισυ, αλλά να τα εκπληρώνουμε όλα όπως ακριβώς εσύ θέλεις. Είδες πώς δίδαξε να είμαστε μετριόφρονες, κάνοντας φανερό ότι η αρετή δεν προέρχεται μόνο από τη δική μας προσπάθεια, αλλά και από την άνωθεν χάρη; Και πάλι, διέταξε να αναλαμβάνει ο καθένας από εμάς που προσεύχεται τη φροντίδα για όλη την οικουμένη. Διότι δεν είπε: «Γενηθήτω το θέλημά σου» σε εμένα ή σε εμάς, αλλά παντού στη γη, ώστε να καταλυθεί η πλάνη, να φυτευθεί η αλήθεια, να αποβληθεί κάθε κακία, να επανέλθει η αρετή, και στο εξής σε τίποτα να μη διαφέρει ο ουρανός από τη γη. Διότι, εάν γίνει αυτό, λέει, σε τίποτα δεν θα διαφέρουν τα κάτω από τα άνω, έστω κι αν απέχουν ως προς τη φύση τους, καθώς η γη θα αναδεικνύει πλέον άλλους αγγέλους. «Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον». Τι σημαίνει «τον άρτον τον επιούσιον»;

Τον καθημερινό. Διότι, επειδή είπε το εξής: «Γενηθήτω το θέλημά σου ως εν ουρανώ και επί της γης»· επειδή, όμως, μιλούσε σε ανθρώπους που φέρουν σάρκα και υπόκεινται στις ανάγκες της φύσης, και οι οποίοι δεν μπορούν να έχουν την ίδια απάθεια με τους αγγέλους· από τη μια, προστάζει να εκτελούνται οι εντολές από εμάς με τον ίδιο τρόπο, όπως ακριβώς τις εκπληρώνουν και εκείνοι, από την άλλη, όμως, συγκαταβαίνει στην αδυναμία της φύσης. Διότι απαιτώ μεν, λέει, τόση ακρίβεια στον τρόπο ζωής, όχι όμως απάθεια· επειδή δεν το επιτρέπει η τυραννία της φύσης, αφού έχει ανάγκη την απαραίτητη τροφή. Εσύ, όμως, πρόσεξε πώς ακόμη και στα σωματικά ζητήματα είναι έντονο το πνευματικό στοιχείο. Διότι δεν πρόσταξε να προσευχόμαστε ούτε για χρήματα, ούτε για τρυφηλή ζωή, ούτε για πολυτέλεια ενδυμάτων, ούτε για κανένα άλλο παρόμοιο πράγμα, αλλά πρόσταξε να κάνουμε την προσευχή μας μόνο για άρτο, και μάλιστα για τον καθημερινό άρτο, ώστε να μην μεριμνούμε για το αύριο. Για τον λόγο αυτό πρόσθεσε: «Τον άρτον τον επιούσιον», δηλαδή, τον καθημερινό. Και δεν αρκέστηκε ούτε σε αυτήν τη λέξη, αλλά πρόσθεσε έπειτα και άλλη, λέγοντας: «Δος ημίν σήμερον»· ώστε να μην καταπονούμε περαιτέρω τους εαυτούς μας με τη φροντίδα της επόμενης ημέρας.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο παραγγέλλει, σε καθεμία από αυτές τις φράσεις, να κάνουμε τις προσευχές μας κοινές, λέγοντας: «Πάτερ ημών»· και «Γενηθήτω το θέλημά σου, ως εν ουρανώ, και επί της γης»· και «Δος ημίν τον άρτον»· και «Άφες ημίν τα οφειλήματα ημών»· και «Μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν»· και «Ρύσαι ημάς». Παντού παραγγέλλει να χρησιμοποιούμε αυτόν τον πληθυντικό αριθμό, ώστε να μην έχουμε μέσα μας ούτε ίχνος οργής προς τον πλησίον. Πόσο μεγάλη κόλαση, λοιπόν, θα άξιζαν εκείνοι οι οποίοι, έπειτα από όλα αυτά, όχι μόνο δεν συγχωρούν οι ίδιοι, αλλά επιπλέον παρακαλούν τον Θεό να εκδικηθεί τους εχθρούς τους, και παραβαίνουν εντελώς εκ διαμέτρου αυτόν τον νόμο, και τούτο παρότι Εκείνος τα κάνει και τα μεριμνά όλα με σκοπό να μην ερχόμαστε σε διχόνοια αναμεταξύ μας; Διότι, επειδή ρίζα όλων των αγαθών είναι η αγάπη, καταργώντας όσα την φθείρουν, μας συνάγει από παντού, ενώνοντάς μας σφιχτά. Διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει απολύτως κανένας, είτε πατέρας, είτε μητέρα, είτε φίλος, είτε οποιοσδήποτε άλλος, που να μας αγάπησε τόσο πολύ, όσο ο Δημιουργός μας Θεός. Και τούτο είναι ολοφάνερο, προπαντός τόσο από τις ευεργεσίες που μας προσφέρει καθημερινά, όσο και από τις εντολές που μας δίνει. Εάν πάλι μου προτάξεις τις θλίψεις, τις οδύνες και τα δεινά της ζωής, αναλογίσου πόσες φορές σφάλλεις απέναντί Του καθημερινά, και τότε πλέον δεν θα απορείς, έστω και αν σε βρουν περισσότερα δεινά από αυτά· αντιθέτως, εάν απολαύσεις κάποιο αγαθό, τότε πραγματικά να θαυμάσεις και να εκπλαγείς.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, έδωσε εντολή να προσεύχονται, έτσι προσεύχεται και ο ίδιος, για να σε εκπαιδεύσει να προσεύχεσαι, και όχι επειδή ο ίδιος αδυνατούσε να παρέχει άφεση. Πάλι, έδωσε εντολή να ευεργετούμε όσους μας μισούν και να κάνουμε καλό σε όσους μας κακομεταχειρίζονται· και αυτό το έκανε πράξη. Διότι έβγαλε τους δαίμονες από τους Ιουδαίους, από αυτούς δηλαδή που τον αποκαλούσαν δαιμονισμένο, ευεργετούσε αυτούς που τον καταδίωκαν, έτρεφε αυτούς που τον επιβουλεύονταν, και καθοδηγούσε προς τη βασιλεία αυτούς που ήθελαν να τον σταυρώσουν. Έλεγε πάλι στους μαθητές: «Μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε χαλκό στις ζώνες σας», προετοιμάζοντάς τους για την ακτημοσύνη. Αυτό πάλι το δίδασκε μέσα από τα έργα του, λέγοντας τα εξής: «Οι αλεπούδες έχουν φωλιές, και τα πουλιά του ουρανού καταλύματα· ο Υιός του ανθρώπου όμως δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι του». Και δεν είχε δικό του τραπέζι, ούτε σπίτι, ούτε τίποτε άλλο παρόμοιο· όχι επειδή βρισκόταν σε στέρηση, αλλά επειδή εκπαίδευε τους ανθρώπους να βαδίσουν αυτόν τον δρόμο. Με αυτόν λοιπόν τον τρόπο τους δίδασκε και να προσεύχονται. Του έλεγαν, συνεπώς: «Δίδαξέ μας να προσευχόμαστε». Γι' αυτόν τον λόγο προσεύχεται και ο ίδιος, για να μάθουν εκείνοι να προσεύχονται. Αλλά δεν έπρεπε να μάθουν μόνο να προσεύχονται, αλλά και πώς πρέπει να προσεύχονται· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τους παρέδωσε προσευχή που λέει τα εξής: Πατέρα μας που βρίσκεσαι στους ουρανούς, ας αγιαστεί το όνομά σου· ας έλθει η βασιλεία σου· ας γίνει το θέλημά σου, όπως στον ουρανό, έτσι και στη γη.

«Τι αδίκησα, τι αμάρτησα; Άραγε νοιάζεται ο Θεός για τα δικά μας ζητήματα;» Αλλά τίποτε τέτοιο ούτε είπε ούτε σκέφθηκε, όπως παθαίνουν πολλοί, οι οποίοι βλέπουν άλλους μεν να ευημερούν, τους εαυτούς τους δε να βρίσκονται σε έσχατα δεινά. Επομένως, το να υποπτεύεται κανείς κάτι πονηρό για τον Θεό δεν προκύπτει από τις ίδιες τις καταστάσεις —διότι τότε και αυτός θα είχε υποπτευθεί— αλλά από πονηρή διάνοια. Διότι, τι έχεις, άνθρωπε, το οποίο δεν έλαβες; Σου πέθανε το παιδί; Να λες: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε». Σε όλα τα πράγματα να λες αυτό. Απολάμβανες ασφάλεια και έπειτα περιέπεσες σε κινδύνους; Αρκεί αυτός ο λόγος για να λειτουργήσει ως φάρμακο. Παντού μπορεί να σταθεί παραστάτης, σε κάθε συμφορά, σε κάθε δυσπραγία, και μπορεί να αφαιρέσει κάθε αθυμία. «Όπως ευδόκησε ο Κύριος, έτσι και έγινε». Έτσι και κάποιος άλλος λέει: «Ιδού εγώ, ας μου κάνει ό,τι είναι αρεστό ενώπιόν του»· και πάλι ένας έτερος: «Ο ίδιος ο Κύριος θα πράξει το αρεστό ενώπιόν του». Και στο Ευαγγέλιο εξάλλου μας παρήγγειλε ο Χριστός λέγοντας: «Γενηθήτω το θέλημά σου». 2,1a <Έγινε δε,> λέει, <σαν την ημέρα αυτή>, 1b <ήλθαν οι άγγελοι του Θεού για να παραστούν ενώπιον του Κυρίου,> 1c <και ο διάβολος ήλθε ανάμεσά τους> 1d <για να παραστεί απέναντι στον Κύριο.> Γιατί τους παρουσιάζει να παρίστανται κάθε ημέρα; Για να μάθουμε ότι τα παρόντα δεν στερούνται θείας πρόνοιας, αλλά οι άγγελοι δίνουν λόγο για όσα γίνονται καθημερινά και κάθε μέρα αποστέλλονται για να οικονομήσουν κάτι, έστω και αν εμείς δεν το γνωρίζουμε.

Δεν είναι όμως μόνο αυτό που μπορεί κανείς να διαπιστώσει από τον ψαλμό, αλλά και ότι τους οδηγεί όλους σε ομοφωνία και συγκροτεί ολόκληρο τον χορό. Διότι δεν συνομιλεί με έναν και με δύο, αλλά με ολόκληρο τον λαό. Και όπως ακριβώς ο Χριστός, οδηγώντας μας στην ομόνοια και την αγάπη, διέταξε να κάνουμε την προσευχή μας κοινή, και εκ μέρους όλης της Εκκλησίας να λέμε σαν από ένα πρόσωπο: «Πάτερ ημών»· και «Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον»· και «Άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, καθώς και ημείς αφίεμεν»· και «μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν, αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού»· χρησιμοποιώντας παντού τον πληθυντικό τύπο, και παραγγέλλοντας στον καθένα, είτε προσεύχεται μόνος του είτε από κοινού, να αναπέμπει προσευχή και υπέρ των αδελφών του· έτσι και ο Προφήτης καλεί όλους από κοινού στη συμφωνία της προσευχής και λέει: «Αινείτε το όνομα Κυρίου». Τι νόημα έχει λοιπόν η προσθήκη της λέξης «όνομα»; Καταρχάς, βέβαια, είναι παραστατική της διαθέσεως εκείνου που ομιλεί· αλλά υπονοεί και κάτι άλλο. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Το να δοξάζεται το όνομά Του από εμάς, ώστε να αναδεικνύεται αξιύμνητο και μέσα από τον δικό μας βίο· διότι από τη φύση του είναι τέτοιο· επιθυμεί όμως να λάμπει αυτός ο ύμνος και μέσα από την πολιτεία μας. Και για να μάθεις ότι περί αυτού πρόκειται, δες τα επόμενα· διότι προσθέτει: «Είη», λέει, «το όνομα Κυρίου ευλογημένον, από του νυν και έως του αιώνος». Τι λες; Δηλαδή δεν είναι ευλογημένο, εάν δεν ευχηθείς εσύ;

Γι' αυτό και στα Ευαγγέλια ο Χριστός παρήγγειλε να προσευχόμαστε και να λέμε: «Γενηθήτω το θέλημά σου, ως εν ουρανώ και επί της γης». Δηλαδή, όπως ακριβώς οι άγγελοι τον αγιάζουν, έχοντας απαλλαγεί από κάθε πονηριά και ασκώντας την αρετή με ακρίβεια, έτσι ας αξιωθούμε και εμείς να τον αγιάζουμε.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και στην προσευχή λαμβάνουμε την εντολή να λέμε, «Ελθέτω η βασιλεία σου», ώστε πάντοτε να προσβλέπουμε σε εκείνη την ημέρα. Διότι εκείνος που κατέχεται από εκείνον τον έρωτα και τρέφεται με τις ελπίδες εκείνων των αγαθών, δεν καταποντίζεται από κανένα από τα παρόντα δεινά, ούτε καταρρακώνεται από κανένα από τα λυπηρά αυτού του κόσμου· αλλά, όπως ακριβώς εκείνοι που οδοιπορούν προς μια βασιλική πόλη δεν συγκρατούνται από τίποτε από όσα βρίσκονται κατά μήκος του δρόμου, ούτε από λιβάδια, ούτε από κήπους, ούτε από φαράγγια, ούτε από ερημιές, αλλά, αδιαφορώντας και για τα μεν και για τα δε, αποβλέπουν μόνο σε ένα, στην πατρίδα που πρόκειται να τους υποδεχθεί· έτσι και εκείνος που καθημερινά αναπλάθει μέσα του εκείνη την πόλη και τρέφει τον πόθο για αυτήν, κανένα από τα δεινά δεν θα θεωρήσει δεινό, ούτε από τα λαμπρά και περίδοξα λαμπρό και περίδοξο. Και τι λέω, δεν θα τα θεωρήσει; Αλλά ούτε καν θα τα δει, αποκτώντας άλλα μάτια· τέτοια, σαν και αυτά που παραγγέλλει ο Παύλος, λέγοντας: «Να μην αποβλέπουμε εμείς στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια». Είδες πώς παρουσίασε την οδό αυτή με διαφορετικά λόγια;

Γι' αυτό και οι παλαιοί το ομολογούσαν αυτό, και γι' αυτόν τον λόγο προπάντων θαυμάστηκαν. Αυτό δηλώνοντας και ο Παύλος, έλεγε στα γραπτά του: «Γι' αυτήν την αιτία δεν ντρέπεται γι' αυτούς ο Θεός, να ονομάζεται Θεός τους». Ποια αιτία; πες μου. Επειδή ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι. Αυτό αποτελεί τη ρίζα και την προϋπόθεση κάθε αρετής. Διότι εκείνος που είναι ξένος προς τα επίγεια, θα είναι πολίτης των επουρανίων. Ο ξένος προς τα επίγεια δεν θα προσκολληθεί στα παρόντα· δεν θα μεριμνήσει για κατοικία, ούτε για χρήματα, ούτε για τροφή, ούτε για τίποτε άλλο παρόμοιο. Αντιθέτως, όπως ακριβώς όσοι διαμένουν σε ξένο τόπο τα πάντα τα κάνουν και τα φροντίζουν με σκοπό την επιστροφή στην πατρίδα τους, και κάθε μέρα ανυπομονούν να δουν τη γη που τους γέννησε, έτσι και εκείνος που αγαπά τα μέλλοντα, ούτε από τα παρόντα λυπηρά θα καταβληθεί, ούτε με τα ευχάριστα θα επαρθεί, αλλά θα τα προσπεράσει και τα δύο, σαν οδοιπόρος που βαδίζει στον δρόμο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο προτρεπόμαστε να λέμε και στην προσευχή: «Ελθέτω η βασιλεία σου», ώστε, έχοντας στραμμένο τον πόθο και την επιθυμία μας στην ημέρα εκείνη, και έχοντάς την προ οφθαλμών, να μη βλέπουμε καν τα παρόντα.

Ερμηνεία στο «Πάτερ ημών» «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς». Πατέρα αποκαλείς, άνθρωπε, τον Θεό; Ορθώς το λες. Διότι είναι Πατέρας όλων. Αλλά να σπεύδεις να εργάζεσαι έργα που είναι αρεστά στον Πατέρα σου. Εάν όμως πράττεις κακά έργα, είναι ολοφάνερο ότι επικαλείσαι ως πατέρα τον διάβολο· διότι αυτός είναι ο έφορος των κακών. Γι' αυτό, σπεύσε να τον αποφύγεις, και να γίνεις αρεστός στον αγαθό Πατέρα και δημιουργό σου. «Αγιασθήτω το όνομά σου». Και γιατί άραγε; Δεν είναι άγιος ο Θεός; Ναι, είναι άγιος· αλλά λες το εξής: Σε εμένα ας αγιαστεί το όνομά σου, ώστε να δουν οι άνθρωποι τα καλά μου έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα και δημιουργό μου. «Ελθέτω η βασιλεία σου». Γιατί άραγε; Δεν είναι βασιλιάς ο Θεός, ώστε να αναμένεται να έρθει η βασιλεία του; Ναι, είναι βασιλιάς των πάντων, αλλά όπως ακριβώς μια πόλη που έχει περικυκλωθεί από εχθρούς ζητά να έρθει η δύναμη του βασιλιά για να την ελευθερώσει· έτσι λοιπόν και εμείς, περικυκλωμένοι από τις ενάντιες δυνάμεις και από τις αμαρτίες μας και τους πονηρούς λογισμούς, ζητούμε να έρθει η βασιλεία του Θεού, για να μας λυτρώσει.

Και κατά άλλον τρόπο· επειδή ο προφήτης λέει: «Εβασίλευσεν ο Θεός επί τα έθνη», χρησιμοποιώντας τον παρελθοντικό χρόνο αντί για τον μελλοντικό, εξαιτίας αυτού κράζουμε: «Ελθέτω η βασιλεία σου, Κύριε», δηλαδή, ας έλθουν σε εμάς τα ελέη σου. «Γενηθήτω το θέλημά σου ως εν ουρανώ και επί της γης». Διότι λέγει ως εξής: Κύριε, όπως ακριβώς έγινε το θέλημά σου στον ουρανό και όλοι οι άγγελοι βρίσκονται σε ειρήνη, και δεν υπάρχει ανάμεσά τους κάποιος που να απωθεί και να απωθείται, ούτε κάποιος που να χτυπά και να χτυπιέται, αλλά όλοι βρίσκονται σε βαθιά ειρήνη· έτσι και σε εμάς τους ανθρώπους επάνω στη γη ας γίνει το θέλημά σου, ώστε όλα τα έθνη, με ένα στόμα και με μία καρδιά, να δοξάσουμε τον Ποιητή και Σωτήρα μας. «Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον». Ζητούμε να λάβουμε τον επιούσιο άρτο. Και άρτος της ψυχής είναι ο λόγος του Θεού, όπως ακριβώς είπε κάποιος από τους αγίους: Άνοιγε, τέκνο, το στόμα σου στον λόγο του Θεού. Και για τον λόγο αυτό είναι καλό να μνημονεύουμε τον Θεό πιο συχνά από ό,τι αναπνέουμε. «Και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών». Λέει λοιπόν το εξής: Και συγχώρησέ μας τα χρέη μας, δηλαδή τις αμαρτίες και τα πταίσματά μας, όπως και εμείς συγχωρούμε όλους τους αδελφούς μας που σφάλλουν και αμαρτάνουν απέναντί μας, ελεύθερους και δούλους, και όλους τους υφισταμένους μας.

Διότι, εάν αυτά έχουν για εμάς την πρώτη θέση, δεν θα δοκιμάσουμε κανέναν κόπο σε εκείνα, εφόσον ο φιλάνθρωπος Θεός θα μας παράσχει μεγάλη ευκολία σε αυτά. Εάν όμως, παραμελώντας τα πνευματικά, δείχνουμε σπουδή μόνο για εκείνα και, χωρίς να κάνουμε κανέναν λόγο για την ψυχή, ασχολούμαστε αδιάκοπα με τα βιοτικά, τότε και από αυτά θα υποστούμε ζημία, και σε εκείνα δεν θα έχουμε κανένα απολύτως όφελος. Ας μην αντιστρέφουμε, λοιπόν, την τάξη, παρακαλώ, αλλά γνωρίζοντας την αγαθότητα του Δεσπότη μας, ας τα παραχωρούμε όλα σε Αυτόν και ας μην καταπονούμε τους εαυτούς μας με τις βιοτικές μέριμνες. Διότι Εκείνος που μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη εξαιτίας της δικής Του φιλανθρωπίας, πολύ περισσότερο θα μας παράσχει όλη την υπόλοιπη πρόνοια. «Διότι γνωρίζει», λέει, «ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά, προτού εσείς του τα ζητήσετε». Γι' αυτό ακριβώς θέλει να έχουμε απαλλαγεί από κάθε τέτοια μέριμνα και να αφιερώνουμε όλο τον χρόνο μας στα πνευματικά. Διότι ζήτα εσύ, λέει, τα πνευματικά, και εγώ θα σου παράσχω με αφθονία όλα τα σωματικά. Έτσι ευδοκίμησαν και όλοι οι δίκαιοι. Άλλωστε, με αφορμή τη δική τους αρετή φέραμε στη μέση και αυτόν τον λόγο· διότι λέγαμε ότι εκείνοι, αν και δέχθηκαν υπόσχεση για αισθητά πράγματα, επιζητούσαν τα νοητά. Εμείς όμως πράττουμε το αντίθετο από εκείνους και, ενώ έχουμε λάβει υπόσχεση για νοητά αγαθά, χάσκουμε προσηλωμένοι στα αισθητά.

Επρόκειτο ο φιλάνθρωπος Δεσπότης να χαρίσει τον Υιό Του υπέρ ημών· όμως, για να μη φανεί ότι προσφέρει χάρη, αλλά ότι εξοφλεί οφειλή, πρόσταξε τον Αβραάμ να δώσει τον υιό του, ώστε, πράττοντας και ο Ίδιος τούτο, να βρεθεί όχι ως κάποιος που δίδει χάρη, αλλά που αποδίδει χρέος, εξαιτίας του υπερβάλλοντος πλούτου της αγαθότητάς Του. Γνωρίζω ότι το λεχθέν φαίνεται παράδοξο στους πολλούς. Η δε αιτία είναι ότι διαλέγομαι περί ενός πράγματος που κατοικεί τώρα στον ουρανό. Διότι, όπως ακριβώς εάν ομιλούσα για κάποιο φυτό που βλαστάνει στην Ινδία, και για το οποίο κανείς δεν έχει πείρα, ο λόγος δεν θα επαρκούσε για να το παραστήσει, έστω κι αν έλεγα μύρια γι' αυτό· έτσι και τώρα, όσα κι αν πω, μάταια θα τα πω· διότι ορισμένοι δεν κατανοούν τα λεγόμενα. Επειδή στον ουρανό, όπως είπα, είναι φυτεμένο αυτό το φυτό. Αλλά, εάν το θελήσουμε, είναι δυνατόν να φυτευτεί και σε εμάς. Γι' αυτό άλλωστε διδαχθήκαμε να λέμε προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα: Γενηθήτω το θέλημά σου εν ουρανώ και επί της γης.

Μετά από αυτό διδαχθήκαμε να λέμε: «Ελθέτω η βασιλεία σου». Διότι, καθώς τυραννούμαστε από τα πάθη του σώματος και δεχόμαστε μύριες προσβολές πειρασμών, έχουμε ανάγκη τη βασιλεία του Θεού, ώστε να μη βασιλεύσει η αμαρτία στο θνητό μας σώμα για να την υπακούμε στις επιθυμίες του, ούτε να προσφέρουμε τα μέλη μας ως όπλα αδικίας στην αμαρτία, αλλά να τα προσφέρουμε ως όπλα δικαιοσύνης στον Θεό, και να στρατευθούμε στον βασιλέα των αιώνων. Διδασκόμαστε δε, επιπλέον αυτών, να μην είμαστε υπερβολικά προσκολλημένοι στον παρόντα βίο, αλλά να περιφρονούμε τα παρόντα, και να επιθυμούμε τα μέλλοντα ως μόνιμα, και να αναζητούμε την ουράνια και αιώνια εκείνη βασιλεία, και να μην κυριευόμαστε από τις επίγειες απολαύσεις, ούτε από την ομορφιά των σωμάτων, ούτε από την ευπορία των χρημάτων, ούτε από την αφθονία των κτημάτων, ούτε από την πολυτέλεια των πολύτιμων λίθων, ούτε από τα μεγαλεία των οικιών, ούτε από ηγεμονίες και στρατηγίες, ούτε από την πορφύρα και το διάδημα, ούτε από περίτεχνα εδέσματα και καρυκεύματα και κάθε είδους χλιδή, ούτε από οτιδήποτε άλλο που δελεάζει τις αισθήσεις μας, αλλά, αφού τα αποχαιρετήσουμε οριστικά όλα αυτά, να επιθυμούμε αδιαλείπτως τη βασιλεία του Θεού.

Έτσι, αφού μας δίδαξε και αυτήν την αρετή, μας πρόσταξε να λέμε: «Γενηθήτω το θέλημά σου, ως εν ουρανώ και επί της γης». Διότι, αφού ενέβαλε μέσα μας τον έρωτα για τα μέλλοντα αγαθά και την επιθυμία για την επουράνια βασιλεία, και αφού μας έτρωσε με εκείνον τον πόθο, μας προετοιμάζει να λέμε: «Γενηθήτω το θέλημά σου, ως εν ουρανώ και επί της γης». Δώσε μας, λέει, Δέσποτα, τη χάρη να μιμούμαστε το πολίτευμα του ουρανού, ώστε αυτά που θέλεις εσύ, να τα θέλουμε και εμείς. Έλα λοιπόν σε βοήθεια της προαιρέσεως που καταπονείται, και η οποία επιθυμεί μεν να πράττει τα δικά σου, εμποδίζεται όμως από την αδυναμία του σώματος· άπλωσε το χέρι σου σε αυτούς που βιάζονται μεν να τρέξουν, αναγκάζονται όμως να χωλαίνουν. Φτερωτή είναι η ψυχή, αλλά η σάρκα την βαραίνει· ταχεία είναι εκείνη προς τα ουράνια, αλλά αργοκίνητη είναι ετούτη στα επίγεια· όταν όμως είναι παρούσα η δική σου βοήθεια, θα γίνουν δυνατά ακόμη και τα εντελώς αδύνατα. Ας γίνει λοιπόν το θέλημά σου, όπως στον ουρανό, έτσι και στη γη.

Επειδή η ανθρώπινη φύση αποπλανήθηκε λόγω της απάτης από την επιλογή του αγαθού, και η ζωή των ανθρώπων κατακυριεύτηκε προς το χειρότερο, ορθώς προσευχόμαστε να έλθει η βασιλεία του Θεού. Διότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος να απεκδυθούμε την πονηρή δυναστεία της φθοράς, παρά μόνο εάν η ζωοποιός δύναμη αναλάβει την εξουσία επάνω μας. Εάν λοιπόν προσευχόμαστε, με αυτό το νόημα ας ικετεύουμε τον Θεό: Ας απαλλαγώ από τη φθορά· ας ελευθερωθώ από τον θάνατο· ας μη βασιλεύουν πλέον εναντίον μου τα πάθη που τώρα επικρατούν, ούτε να με σέρνει αιχμάλωτο ο εχθρός μέσω της αμαρτίας· αλλά ας έλθει επάνω μου η βασιλεία σου, ώστε να αποχωρήσει η τυραννία του αντιπάλου. Διότι το σκοτάδι δεν αντέχει την παρουσία του φωτός, ούτε η ασθένεια παραμένει όταν επικρατήσει η υγεία, ούτε ενεργούν τα πάθη όταν είναι παρούσα η απάθεια. Εκμηδενίζεται ο θάνατος, άφαντη γίνεται η φθορά, όταν μέσα μας βασιλεύει η ζωή, και η αφθαρσία κατέχει την εξουσία.

Μετέωρη βρίσκεται κάθε ψυχή και κάθε ακοή, αναμένοντας τη δική σας απόφαση. Εάν θελήσετε να στραφείτε προς την ειρήνη και να εξαλείψετε τα σκάνδαλα, θα υψωθούν τα ζητήματα των Χριστιανών, θα καταπέσουν τα των ασεβών, θα πτοηθούν όσοι μας μισούν και θα προγνωρίσουν τον δικό τους όλεθρο. Εάν όμως, ο μη γένοιτο, συμβεί το αντίθετο και η πονηρή συνήθεια της διχόνοιας επικρατήσει του κοινού συμφέροντος, εγώ δεν μπορώ πλέον να μιλήσω περαιτέρω και συγχύζομαι από τον πόνο, μόνος όμως ο Θεός, ο παντοδύναμος, είθε να ανορθώσει την Εκκλησία Του, την οποία εξαγόρασε με το ίδιο Του το αίμα, και ας φροντίσει να γίνει το θέλημά Του όπως στον ουρανό και επί της γης, διότι σε Αυτόν πρέπει δόξα, τιμή και προσκύνηση στους αιώνες των αιώνων, αμήν.

Ο λόγος της προσευχής, όπως ανέφερα, θα διαπιστωθεί ότι εμπεριέχει το αίτημα για όλα αυτά. Διότι αναφέρει Πατέρα και όνομα Πατρός και βασιλεία, και πάλι παρουσιάζει αυτόν που προσεύχεται να είναι κατά χάριν υιός αυτού του Πατρός· ζητά να αποκτήσουν ένα θέλημα εκείνοι που βρίσκονται στον ουρανό και στη γη· προστάζει να ζητούμε τον επιούσιο άρτο· νομοθετεί την καταλλαγή μεταξύ των ανθρώπων και, με το να συγχωρούμε και να συγχωρούμαστε, συνδέει τη φύση με τον εαυτό της, ώστε να μην τέμνεται από τη διαφορά των γνωμών· επίσης διδάσκει να απευχόμαστε την είσοδο στον πειρασμό, ως νόμο της αμαρτίας, και προτρέπει να ζητούμε τη λύτρωση από τον πονηρό.

Επομένως, επειδή έχει αποδειχθεί ότι η προσευχή αποτελεί αίτηση των αγαθών που αυτοπροσώπως πραγματοποίησε ο σαρκωθείς Λόγος, θέτοντας ως οδηγό μας τον ίδιο τον διδάσκαλο του λόγου της προσευχής, ας προχωρήσουμε με θάρρος, εξετάζοντας επιμελώς, όσο είναι δυνατόν, το νόημα κάθε ρητού μέσω της πνευματικής θεωρίας, σύμφωνα με το πώς ο ίδιος ο Λόγος συνηθίζει να χορηγεί ωφελίμως τη χάρη Του και αναλόγως με τη δύναμη που δίνει στη διάνοια του ομιλούντος για να το κατανοήσει: Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, αγιασθήτω το όνομά σου· ελθέτω η βασιλεία σου.

Αμέσως, όπως είναι πρέπον, ο Κύριος διδάσκει όσους προσεύχονται να ξεκινούν με τη θεολογία μέσα από αυτά τα λόγια, και τους μυσταγωγεί στον τρόπο υπάρξεως της δημιουργικής αιτίας των όντων, εφόσον ο ίδιος είναι κατ' ουσίαν η αιτία των όντων. Διότι τα ρητά της προσευχής περιέχουν δήλωση του Πατρός, του ονόματος του Πατρός και της βασιλείας του Πατρός, ώστε από αυτήν ακριβώς την αρχή να διδαχθούμε να σεβόμαστε, να επικαλούμαστε και να προσκυνούμε τη μοναδική Τριάδα. Διότι ουσιωδώς υφεστώς όνομα του Θεού και Πατρός είναι ο μονογενής Υιός, και ουσιωδώς υφεστώσα βασιλεία του Θεού και Πατρός είναι το Άγιο Πνεύμα —διότι αυτό που εδώ ο Ματθαίος ονομάζει βασιλεία, αλλού ένας άλλος από τους ευαγγελιστές το αποκάλεσε Άγιο Πνεύμα, λέγοντας: «Ας έλθει το Άγιό σου Πνεύμα και ας μας καθαρίσει»—. Διότι ο Πατέρας δεν έχει το όνομα ως κάτι επίκτητο, ούτε βέβαια νοούμε τη βασιλεία ως κάποιο αξίωμα που του προσδίδεται επιπροσθέτως. Δεν υπήρξε αρχή στο να υπάρχει, ώστε να υπάρξει αρχή και στο να είναι πατέρας ή βασιλιάς, αλλά, αφού υπάρχει πάντοτε, είναι πάντοτε και πατέρας και βασιλιάς, μη έχοντας καμία απολύτως αρχή ούτε στο είναι του ούτε στο να είναι πατέρας ή βασιλιάς. Εάν λοιπόν υπάρχει πάντοτε, πάντοτε είναι και πατέρας και βασιλιάς, άρα πάντοτε και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα συνυφίστανται ουσιωδώς με τον Πατέρα, όντα εκπορευόμενα από αυτόν και ευρισκόμενα εντός αυτού κατά τρόπο φυσικό, υπεράνω αιτίας και λόγου, και όχι δημιουργημένα χρονικά ύστερα από αυτόν εξαιτίας κάποιου λόγου· διότι η μεταξύ τους σχέση έχει τη δύναμη της συνενδείξεως και δεν επιτρέπει να θεωρούνται χρονικά το ένα μετά το άλλο τα πρόσωπα των οποίων υπάρχει και ονομάζεται σχέση.

Εύλογα, λοιπόν, με την αποβολή του θυμού και της επιθυμίας, το κράτος της βασιλείας του Θεού και Πατρός, σύμφωνα με την προσευχή, επέρχεται σε εκείνους οι οποίοι, μετά την απόθεση αυτών, αξιώνονται να λέγουν: «Ελθέτω η βασιλεία σου», δηλαδή το Άγιο Πνεύμα, εφόσον έχουν ήδη οικοδομηθεί ως ναοί του Θεού διά του Πνεύματος, με τον λόγο και τον τρόπο της πραότητας. Διότι, «σε ποιον θα αναπαυθώ», λέγει, «παρά μόνο στον πράο και ταπεινό και σε εκείνον που τρέμει τους λόγους μου;», ώστε από αυτό να καθίσταται φανερό ότι η βασιλεία του Θεού και Πατρός ανήκει στους ταπεινούς και τους πράους. Διότι, λέγει, «μακάριοι οι πράοι, επειδή αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη».

Ας εξαγνίσουμε λοιπόν τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό της σάρκας και του πνεύματος, για να αγιάσουμε το θείο όνομα, κατασβήνοντας την επιθυμία που παρασύρεται απρεπώς από τα πάθη, και ας χαλιναγωγήσουμε με τον λόγο τον θυμό που μαίνεται άτακτα προς τις ηδονές, ώστε μέσω της πραότητας να υποδεχθούμε τη βασιλεία του Θεού και Πατρός που έρχεται, και να εναρμονίσουμε τον επόμενο λόγο της προσευχής με τους προηγούμενους, λέγοντας: Γενηθήτω το θέλημά σου, ως εν ουρανώ και επί της γης.

Στον Θεό δεν προσφέρεται στους ουρανούς από τους αγίους αγγέλους τίποτε άλλο εκτός από τη λογική λατρεία. Αυτήν ακριβώς επιζητώντας και από εμάς, μας δίδαξε, όταν προσευχόμαστε, να λέμε: «Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς». Επομένως, ας κινείται και το δικό μας λογιστικό μέρος προς την αναζήτηση του Θεού, και η επιθυμητική μας δύναμη προς τον πόθο Του, και ας αγωνίζεται το θυμικό μας για τη διαφύλαξή Του· ή μάλλον, για να πούμε το κυριότερο, όλος ο νους ας είναι προσηλωμένος προς τον Θεό, σαν να ενδυναμώνεται με μια ένταση διαμέσου του θυμικού και να πυρπολείται από πόθο με την ύψιστη έφεση της επιθυμίας. Διότι έτσι, μιμούμενοι τους αγγέλους στον ουρανό, θα βρεθούμε να λατρεύουμε τον Θεό σε όλα, επιδεικνύοντας επί της γης την ίδια πολιτεία με τους αγγέλους, έχοντας τον νου μας, όμοια με εκείνους, να μην κινείται απολύτως προς κανένα από τα όντα που έπονται του Θεού. Διότι, πολιτευόμενοι κατ' αυτόν τον τρόπο σύμφωνα με την προσευχή, θα δεχθούμε ως επιούσιο και ζωτικό άρτο, για τη διατροφή των ψυχών μας και τη συντήρηση της ευεξίας των αγαθών που μας έχουν χαριστεί, τον Λόγο που είπε: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο», ο Οποίος γίνεται τα πάντα, αναλόγως με εμάς που τρεφόμαστε με την αρετή και τη σοφία, και ενσωματώνεται στον καθένα από όσους σώζονται με ποικίλους τρόπους, όπως Εκείνος γνωρίζει, εφόσον βρισκόμαστε ακόμη στον παρόντα αιώνα, σύμφωνα με τη σημασία των λόγων της προσευχής που λέει: «Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον».

Μην τους μοιάσετε, λοιπόν· διότι ο Πατέρας μας γνωρίζει από ποια πράγματα έχετε ανάγκη, προτού εσείς να του τα ζητήσετε. Έτσι, λοιπόν, να προσεύχεστε εσείς: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, αγιασθήτω», ας δοξαστεί, «το όνομά σου, ελθέτω η βασιλεία σου» σε εμάς, η χάρη του παναγίου σου Πνεύματος· «γενηθήτω το θέλημά σου» από εμάς στη γη, όπως ακριβώς και από τους αγγέλους στον ουρανό· «τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν», όχι πολλών ημερών ούτε καν της αυριανής («διότι η αύριον θα μεριμνήσει για τα δικά της»), αλλά τον καθημερινό, προς το παρόν, δώσε μας «σήμερον· και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών», τα προς εσένα αμαρτήματα, «ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις», στους ομογενείς «ημών», τα δικά τους αμαρτήματα απέναντί μας· «και μη εισενέγκης ημάς», επιτρέποντας να εισέλθουμε «εις πειρασμόν», σε βλάβη της ψυχής, «αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού», του αρχεκάκου και της συμμορίας του, «ότι σου εστιν η βασιλεία και η δύναμις και η δόξα», πάνω από κάθε βασιλεία και δύναμη στους αιώνες· αμήν. Διότι, όπως ακριβώς ένας άριστος γεωργός καθαρίζει φιλόπονα το χωράφι και ανοίγει βαθύ το αυλάκι και ρίχνει ανεμπόδιστα τους σπόρους, έτσι και ο δεσπότης Χριστός, καλλιεργώντας τη δική μας σωτηρία, αφού καθάρισε φιλόπονα τα χωράφια των καρδιών από τις βιοτικές μέριμνες, έσπειρε με συντομία την ουράνια σπορά της προσευχής. «

Αυτό γνωρίζουμε ως βασιλεία των ουρανών και πιστεύουμε ότι είναι βασιλεία του Θεού, καθώς έτσι διδασκόμαστε από τον Κύριο και Θεό μας, ο οποίος άλλοτε μεν λέει: «η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας», άλλοτε δε μας προτρέπει να προσευχόμαστε προς τον Πατέρα ως εξής: «ελθέτω η βασιλεία σου, γενηθήτω το θέλημά σου, ως εν ουρανώ και επί της γης». Αυτήν είθε να αξιωθούμε και εμείς να επιτύχουμε από τώρα εδώ και εκεί, όπως δίδαξε ο λόγος, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα η δόξα και το κράτος, μαζί με το άγιο και ζωοποιό Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αυτός είναι αληθινά αγγελικός βίος πάνω στη γη· αυτό είναι το «Γενηθήτω το θέλημά σου ως εν ουρανώ και επί της γης», όταν δεν υπερηφανευόμαστε ο ένας εις βάρος του άλλου· όταν χωρίς ζήλια και φθόνο, με απλότητα, αγάπη, ειρήνη και χαρά είμαστε αρμονικά συνδεδεμένοι μεταξύ μας, θεωρώντας την προκοπή του πλησίον ως δικό μας κέρδος, και θεωρώντας την ατονία ή την ελάττωση ή την θλίψη του πλησίον ως δική μας ζημιά. Διότι, όπως λέει, δεν πρέπει να κοιτάζει ο καθένας μόνο το δικό του συμφέρον, αλλά ο καθένας και του πλησίον του· διότι έτσι, συμπάσχοντας μεταξύ μας και βαστάζοντας τα βάρη ο ένας του άλλου, και μάλιστα οι δυνατοί των αδυνάτων και οι ισχυροί των ασθενεστέρων, μπορούμε να εκπληρώσουμε τον νόμο του Χριστού, σύμφωνα με την προτροπή του Παύλου. Και ευρισκόμενοι μαζί με τέτοιον τρόπο, θα μπορέσουμε αληθινά να πατήσουμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού, και μέσω της ομόνοιας και της χάριτος του Χριστού να συντρίψουμε τα κεφάλια των δρακόντων [των πονηρών πνευμάτων], βαδίζοντας πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και καταπατώντας λιοντάρι και δράκοντα. Διότι εάν, όπως προείπαμε, οι αδελφοί συμβιώνουν με αγάπη και απλότητα και ακεραιότητα, τότε και εκείνος που βρίσκεται σε μεγάλα μέτρα πνευματικής προκοπής και υπομένει με καρτερία στην προσευχή, λαμβάνει την αύξηση και την προκοπή προς τα υψηλότερα, μέσω της συνεργασίας και της ομοψυχίας των αδελφών.

ΟΜΙΛΙΑ Γ. Οι αδελφοί οφείλουν να συμβιώνουν μεταξύ τους με πολλή αγάπη, είτε προσεύχονται, είτε αναγινώσκουν τις Γραφές, είτε επιτελούν κάποια εργασία, ώστε να έχουν ως θεμέλιο την μεταξύ τους αγάπη. Και έτσι μπορεί να υπάρξει η θεία ευδοκία σε αυτές τις προαιρέσεις, και όσοι προσεύχονται και όσοι αναγινώσκουν και όσοι εργάζονται μπορούν όλοι να ωφεληθούν, ζώντας με ακεραιότητα και απλότητα αναμεταξύ τους. Διότι τι είναι γεγραμμένο; «Γενηθήτω το θέλημά σου ως εν ουρανώ και επί της γης», ώστε, με τον ίδιο τρόπο που οι άγγελοι στους ουρανούς συμβιώνουν μεταξύ τους με πολλή ομόνοια, ζώντας με αγάπη και ειρήνη, και δεν υπάρχει εκεί έπαρση ή φθόνος, αλλά ζουν με αγάπη και ειλικρίνεια μεταξύ τους, έτσι ακριβώς να είναι και οι αδελφοί αναμεταξύ τους.

ΛΟΓΟΣ ΚΒ'. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, διδάσκοντας προσευχή στους μαθητές του, αφού τον παρακάλεσαν να τους διδάξει πώς να προσεύχονται, τους έλεγε τα εξής: «Να λέτε: Πατέρα μας που είσαι στους ουρανούς, ας αγιαστεί το όνομά σου, ας έλθει η βασιλεία σου, ας γίνει το θέλημά σου, όπως στον ουρανό έτσι και στη γη· τον επιούσιο άρτο μας δώσε μας σήμερα· και συγχώρεσέ μας τα οφειλήματά μας». Αυτήν την προσευχή δίδασκε να προσεύχονται όσοι ακόμη ζητούσαν άφεση των παραπτωμάτων τους.

Διότι η ευχή είναι υπόσχεση προς τον Θεό· όπως όταν υπόσχεται κάποιος να απέχει από το κρασί ή από κάτι άλλο· ενώ η προσευχή είναι αίτηση αγαθών. Λέγοντας δε «Πάτερ», σου δείχνει ποιων αγαθών αξιώθηκες, έχοντας γίνει υιός του Θεού· και με το να πει «εν τοις ουρανοίς», σου έδειξε την πατρίδα σου και τον πατρικό σου οίκο. Διότι, αν θέλεις να έχεις Πατέρα τον Θεό, να βλέπεις προς τους ουρανούς, και όχι προς τη γη. Και δεν λες «Πάτερ μου», αλλά «Πάτερ ημών», ώστε να τους έχεις όλους ως αδελφούς ενός Πατέρα. «Αγιασθήτω το όνομά σου.» Δηλαδή, κάνε μας αγίους, ώστε και εσύ να δοξάζεσαι εξαιτίας μας· διότι όπως βλασφημείται εξαιτίας μου, έτσι και αγιάζεται εξαιτίας μου ο Θεός, δηλαδή δοξάζεται ως άγιος. «Ελθέτω η βασιλεία σου.» Δηλαδή, η Δευτέρα Παρουσία· διότι αυτός που έχει καθαρή συνείδηση εύχεται να έρθει η ανάσταση και η κρίση. «Γενηθήτω το θέλημά σου, ως εν ουρανώ και επί της γης.» Όπως, λέει, οι άγγελοι κάνουν το θέλημά σου, έτσι δώσε και σε εμάς να το κάνουμε. «Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον.» Επιούσιον λέει αυτόν που είναι επαρκής για την ουσία και τη συντήρησή μας· και αναιρεί τη μέριμνα για την αυριανή ημέρα, αλλά και το σώμα του Χριστού είναι επιούσιος άρτος· τον οποίο ευχόμαστε να μεταλαμβάνουμε ακατάκριτα. «Και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών.»

Ας έλθει η βασιλεία σου. Ο μεν αμαρτωλός απεύχεται τη βασιλεία του Θεού, μη θέλοντας να έλθει αυτή, εξαιτίας των εκεί κριτηρίων της κρίσεως. Ο δε δίκαιος, αντίθετα, εύχεται να έλθει αυτή γρηγορότερα, ώστε, αφού απαλλαγεί από τις εδώ δοκιμασίες, να αναπαυθεί. Ας γίνει δε και το θέλημά σου, όπως στον ουρανό από τους αγγέλους, έτσι και από εμάς τους ανθρώπους πάνω στη γη. Διότι όλοι οι άγγελοι ενεργούν τα πάντα σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Διδάσκει δε να ζητούμε μόνο τον επιούσιο άρτο, δηλαδή αυτόν που συμβάλλει στην ύπαρξή μας και στη συντήρηση της ζωής μας· όχι βέβαια τον περιττό, αλλά τον αναγκαίο. Το δε να μην εισέλθουμε σε πειρασμό, σημαίνει το να μην ριχνόμαστε από μόνοι μας στους πειρασμούς.

Γι' αυτό και προσευχόμαστε, «Ελθέτω η βασιλεία σου», και όχι για τη διαμονή στον παράδεισο. Ας μη μου πει κανείς, ότι ο παράδεισος και η βασιλεία είναι το ίδιο πράγμα. Διότι τα μεν αγαθά της βασιλείας ούτε μάτι τα είδε, ούτε αυτί τα άκουσε, ούτε τα συνέλαβε καρδιά ανθρώπου· τον παράδεισο, όμως, και τον είδε το μάτι του Αδάμ, και το αυτί του άκουσε γι' αυτόν· «διότι από κάθε δέντρο», λέει, «που υπάρχει στον παράδεισο θα τρως ελεύθερα». Και αν ακόμη ένα δέντρο του είχε απαγορευτεί, ωστόσο και αυτό το έβλεπε, και γι' αυτό άκουσε, και στην καρδιά του ανθρώπου ανέβηκε· διότι ο Αδάμ ευφραινόταν νοερώς· διότι βεβαίως δεν ασκούσε γεωργική εργασία και δεν βίωνε τέτοια γεωργική ευφροσύνη. Επομένως, λέει, ο Παύλος δεν λέει τίποτα το αντίθετο.