Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:13

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Πάντοτε οφείλουμε να έχουμε θάρρος στον Ιησού, διότι «δεν θα επιτρέψει να πειραστούμε πάνω από τις δυνάμεις μας». Αλλά επειδή ο ίδιος μας δίδαξε λέγοντας: «Να προσεύχεστε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό», δεν πρέπει να ριχνόμαστε μόνοι μας σε αυτόν, διότι αυτό συνιστά παράβαση της εντολής του Θεού —καθώς παραδίδουμε τους εαυτούς μας στον θάνατο—, αλλά οφείλουμε να προφυλασσόμαστε. Εάν όμως κατοικούμε σε ειρηνικό τόπο και ακούσουμε για επιδρομή ληστών, δεν οφείλουμε να ταραχτούμε, έχοντας τη σκέπη του Θεού. Διότι βλέπει ο Θεός ότι εμείς δεν οδηγήσαμε τον εαυτό μας στον πειρασμό, ούτε παραβήκαμε την εντολή του, αλλά μάλλον, τηρώντας την, βοούμε νύχτα και ημέρα: «Μη μας εισαγάγεις σε πειρασμό, αλλά ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό.» Εάν, λοιπόν, ενώ προσευχόμαστε για αυτά, έρθει σε εμάς πειρασμός ή επιδρομή ληστών, ας μην αποθαρρυνθούμε, διότι αυτό γίνεται για τη δοκιμασία μας και κατά παραχώρηση του Θεού για το δικό μας συμφέρον. Και αν γίνεται κατά παραχώρηση, έχουμε το στήριγμα της διδασκαλίας του Αποστόλου που λέει: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε πάνω από τις δυνάμεις σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε.» Διότι, εάν εξαιτίας μιας φήμης φεύγουμε από τόπο σε τόπο, ο διάβολος μπορεί να μην μας αφήσει να σταθούμε πουθενά. Όταν όμως γνωρίζουμε με βεβαιότητα για κάποιον τόπο ότι εγκυμονεί κίνδυνο, οφείλουμε να προφυλασσόμαστε εκ των προτέρων.

Διότι η υπομονή, όπως έχει λεχθεί, οδηγεί τον άνθρωπο στη δοκιμή και στα υπόλοιπα αγαθά. Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η χαρά και η προκοπή. Διότι το θέλημα του αγωνιζομένου δεν συνεργεί, αλλά μάλλον αντιστρατεύεται, και ο άνθρωπος υποβάλλει τον εαυτό του σε κόπο, ώστε να μην ηττηθεί από τον πειρασμό. Το να λέμε όμως «Μη μας εισαγάγεις σε πειρασμό», σημαίνει αυτό: Μην επιτρέψεις να πειραστούμε από το ίδιο μας το θέλημα και την επιθυμία, διότι από την πτώση σε έναν τέτοιο πειρασμό γεννιέται ο θάνατος. Και για αυτό λέει ο Σωτήρας: «Προσεύχεστε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό». Γι' αυτό ο δίκαιος απευθύνει και τις δύο ευχές, ζητώντας από τη μία να πειραστεί κατά παραχώρηση του Θεού, ως δοκιμασία προς σωτηρία, και ζητώντας πάλι από την άλλη να μην πειραστεί από το δικό του θέλημα και τη δική του επιθυμία, προς απώλεια της ψυχής του.

Το να λέμε: «Μη μας φέρεις σε πειρασμό, αλλά ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό», ισοδυναμεί με τα λόγια του αββά Μακαρίου που λέει: Ελέησε και βοήθησε. Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο που ζήτησε ευλογία και ρώτησε περί απαθείας.

Κεφάλαιο βʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Έτσι, λοιπόν, να προσεύχεστε: Πατέρα μας, που βρίσκεσαι στους ουρανούς, ας αγιασθεί το όνομά σου, ας έλθει η βασιλεία σου. Και μετά από λίγα: Και μη μας εισαγάγεις σε πειρασμό, αλλά ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό. ΙΩΑΝΝΗΣ. Και μετά από αυτά, ο Ιησούς περιφερόταν στη Γαλιλαία· διότι δεν ήθελε να περιφέρεται στην Ιουδαία, επειδή οι Ιουδαίοι ζητούσαν να τον αποκτείνουν. Πλησίαζε δε η εορτή των Ιουδαίων, η Σκηνοπηγία. Είπαν, λοιπόν, σε αυτόν οι αδελφοί του: Αναχώρησε από εδώ και πήγαινε στην Ιουδαία, για να δουν και οι μαθητές σου τα έργα που κάνεις. Διότι κανένας δεν κάνει κάτι στα κρυφά, όταν ο ίδιος επιζητεί να είναι δημόσια γνωστός. Εάν κάνεις αυτά, φανέρωσε τον εαυτό σου στον κόσμο. Διότι ούτε οι αδελφοί του πίστευαν σε αυτόν. Λέγει, λοιπόν, σε αυτούς ο Ιησούς: Ο δικός μου καιρός δεν έχει φθάσει ακόμη· ο δικός σας όμως καιρός είναι πάντοτε έτοιμος. Δεν μπορεί ο κόσμος να μισεί εσάς· εμένα όμως με μισεί, διότι εγώ μαρτυρώ περί αυτού, ότι τα έργα του είναι πονηρά.

Ο λαός λέγει το Πάτερ ημών· και μετά το Πάτερ ημών ο ιερεύς λέγει: Ναι, Πάτερ αγαθέ και φιλάγαθε, μη μας εισαγάγεις σε πειρασμό, και ας μη μας κυριεύσει καμία ανομία· αλλά λύτρωσέ μας από τα απρεπή έργα και διανοήματα, τις κινήσεις και τα βλέμματα, και τις επαφές, και τον μεν πειραστή απόδιωξέ τον άπρακτο· επιτίμησε δε και τις έμφυτες και σωματικές παρορμήσεις μέσα μας· και αναχαίτισε ολοκληρωτικά από εμάς τις ορμές και τις έλξεις προς την αμαρτία, διά του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, δι' ου και μεθ' ου, κ.τ.λ.

Άλλη ευχή, μετά το Πάτερ ημών, στον άγιο Βασίλειο. Διότι δική σου είναι η βασιλεία και η δύναμη και η δόξα, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, νυν, κ.τ.λ. Ο διάκονος λέγει: Κλίνετε τις κεφαλές σας στον Θεό.

Και κάπου αλλού γνωρίζω ότι αυτός έχει πει: «Αν ο σατανάς εκβάλλει τον σατανά, διχάστηκε μέσα του. πώς λοιπόν θα σταθεί η βασιλεία του;». Και φανέρωσε ότι είδε τον πονηρό «να πέφτει από τον ουρανό σαν αστραπή». Και αλλού είπε: «Εκείνος που έσπειρε το κακό σπέρμα είναι ο διάβολος». Και πάλι: «μη δώσετε αφορμή στον πονηρό». Αλλά και συμβουλεύοντας έχει πει: «Ας είναι το ναι σας ναι και το όχι όχι, ό,τι δε παραπάνω από αυτά προέρχεται από τον πονηρό». Αλλά και στην προσευχή που μας παρέδωσε υπάρχει η φράση: «Ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό». Και κάπου αλλού υποσχέθηκε να πει στους ασεβείς: «Πηγαίνετε στο εξώτερο σκοτάδι, το οποίο ετοίμασε ο Πατέρας για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Και για να μην μακρηγορώ πολύ, γνωρίζω ότι πολλές φορές ο δάσκαλός μου ανέφερε ότι υπάρχει ο πονηρός. Γι' αυτό και εγώ συμφωνώ ότι αυτός υπάρχει. Λοιπόν, αν έχεις να πεις κάτι στη συνέχεια, πες το όπως υποσχέθηκες. Και ο Σίμων είπε: Επειδή, λοιπόν, με ειλικρίνεια ομολόγησες ότι υπάρχει ο πονηρός, πες μας από τις Γραφές πώς δημιουργήθηκε, αν βέβαια δημιουργήθηκε, και από ποιον, και για ποιο λόγο. Και ο Πέτρος είπε: Συγχώρησέ με, Σίμων, που δεν τολμώ να πω πράγματα που δεν έχουν γραφτεί. Αν εσύ ισχυρίζεσαι ότι έχουν γραφτεί, απόδειξέ το. αν όμως, εφόσον δεν έχουν γραφτεί, ούτε και εσύ μπορείς να τα αποδείξεις, γιατί να κινδυνεύουμε διατυπώνοντας απόψεις για πράγματα που δεν έχουν γραφτεί;

Αφού απέρριψε ως κάλπικο το πένθος, ως άχρηστο και ανωφελές, και χλεύασε τον μάταιο κόπο τους, τους κατευθύνει πλέον προς εκείνα που συντελούν τα μέγιστα στην ωφέλεια, και αφού κατέστησε σαφή και ξεκάθαρη την οδό του τρόπου ζωής που του είναι ευάρεστος, διαφωτίζει πλήρως το νόημα τόσο του ίδιου του νόμου όσο και των προφητικών κηρυγμάτων. Διότι ο νομοθέτης ευφραίνεται με την ορθή και άμεμπτη κρίση· έχει τιμήσει σε ύψιστο βαθμό και με ιδιαίτερη επιμέλεια το έλεος και τη φιλαλληλία, και θεωρεί άξια επαίνου την αγάπη προς τα ορφανά και τη συμπόνια προς τις γυναίκες που είναι βεβαρημένες με τη χηρεία· αποδιώχνει, βεβαίως, ως βέβηλη την πλεονεξία, όπως και κάθε καταπίεση που γίνεται εις βάρος των πιο αδύναμων, και θέλει εκείνοι που έχουν επιλέξει να φρονούν σύμφωνα με το θέλημά του να είναι χρηστοί και αμνησίκακοι. Είπε άλλωστε κάπου και ο ίδιος ο Χριστός: «Συγχωρείτε και θα συγχωρεθείτε»· και μάλιστα τους δίδαξε όταν προσεύχονται να λένε: «Άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφήκαμεν τοις οφειλέταις ημών, και μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν, αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού». Διότι ο φιλοικτίρμων Θεός συγχωρεί τα πταίσματα σε όσους συγχωρούν τους άλλους, ενώ «οι οδοί των μνησίκακων οδηγούν στον θάνατο», σύμφωνα με τα γραφόμενα στο βιβλίο των Παροιμιών. Και για το ότι η αγάπη αποτελεί την πλήρωση όλου του νόμου, πώς θα μπορούσε να αμφιβάλλει κανείς, από τη στιγμή που ο θεσπέσιος Παύλος γράφει τα εξής;

Πρέπει μάλλον να ζητάμε όχι τα σαρκικά, αλλά απολύτως τα θεία και πνευματικά· έτσι άλλωστε πρόσταξε και ο ίδιος ο Σωτήρας τους αγίους αποστόλους να διατυπώνουν τα λόγια της ικεσίας, διαμορφώνοντας εξαιρετικά το αίτημα με τρόπο αγιοπρεπή. Διότι, «Έτσι», λέει, «να προσεύχεστε εσείς: Πατέρα μας που είσαι στους ουρανούς, ας αγιαστεί το όνομά σου· ας έλθει η βασιλεία σου· ας γίνει το θέλημά σου, όπως στον ουρανό και πάνω στη γη. Τον άρτο μας τον επιούσιο δώσε μας σήμερα, και συγχώρεσέ μας τα χρέη μας, όπως κι εμείς τα συγχωρούμε στους οφειλέτες μας, και μη μας οδηγήσεις σε πειρασμό, αλλά ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό». Σε αυτούς λοιπόν που ζητούν ανάρμοστα αυτά που δεν δίνει ο Κυρίαρχος, θα ειπωθεί από εμάς: «Ζητάτε και δεν λαμβάνετε, διότι ζητάτε εσφαλμένα». Και ότι λέει την αλήθεια αυτός που απευθύνεται στον Θεό λέγοντας, «Εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του», πάλι μας το υποδεικνύει ο νόμος λέγοντας, ότι «Για την αιτία αυτή, να μη λάβει ο άρχοντας από την κληρονομιά του λαού του, ώστε να την κληροδοτήσει στους γιους του, για να μη διασκορπίζεται, λέει, ο λαός μου, ο καθένας από την κληρονομιά του». Διότι έχει ετοιμαστεί για τον καθένα σαν ένας δικός του κλήρος, και το μερίδιο από τον Θεό δίνεται ανάλογα με τα κατορθώματα.

«Τον άρτο μας τον επιούσιο δώσε μας σήμερα». Αυτός ο κοινός άρτος δεν είναι επιούσιος· ο άγιος όμως αυτός άρτος είναι επιούσιος, δηλαδή προορισμένος για την ουσία της ψυχής. Αυτός ο άρτος δεν εισέρχεται στην κοιλιά ούτε αποβάλλεται στον αφεδρώνα, αλλά μεταδίδεται σε ολόκληρη τη σύστασή σου, προς ωφέλεια και της ψυχής και του σώματος. Το δε «σήμερα» το λέγει αντί του «καθημερινά», όπως και ο Παύλος έλεγε: «Έως ότου λέγεται το σήμερα». «Και άφησέ μας τα οφειλήματά μας, όπως κι εμείς αφήνουμε στους οφειλέτες μας». Πολλά αμαρτήματα έχουμε· διότι πταίουμε και με τον λόγο και με τη διάνοια, και πράττουμε πάρα πολλά άξια κατακρίσεως. «Και αν πούμε ότι δεν έχουμε αμαρτία, ψευδόμαστε», όπως λέγει ο Ιωάννης. Και συνάπτουμε συμφωνία με τον Θεό, παρακαλώντας να μας συγχωρήσει τα αμαρτήματα, όπως κι εμείς συγχωρούμε στους πλησίον τα οφειλήματά τους. Κατανοώντας λοιπόν αντί ποιών πραγμάτων ποιά λαμβάνουμε, ας μη διστάζουμε ούτε ας αναβάλλουμε να συγχωρούμε ο ένας τον άλλον. Τα πταίσματα που γίνονται εναντίον μας είναι μικρά και ευτελή και εύκολα διαλύονται· εκείνα όμως που γίνονται από εμάς εναντίον του Θεού είναι μεγάλα, και έχουμε ανάγκη μόνο από τη δική Του φιλανθρωπία. Πρόσεχε λοιπόν, μήπως εξαιτίας των μικρών και ευτελών αμαρτημάτων που γίνονται εναντίον σου αποκλείσεις για τον εαυτό σου τη συγχώρηση των βαρύτατων αμαρτημάτων από τον Θεό. «Και μη μας εισαγάγεις σε πειρασμό», Κύριε. Άραγε αυτό μας διδάσκει ο Κύριος να ευχόμαστε, να μη δοκιμαστούμε καθόλου;

Άκουσε πάλι αλλού ολόκληρο χορό αγίων να ευχαριστεί για την απαλλαγή από τον πειρασμό: «Μας δοκίμασας, Θεέ, μας καθάρισες με τη φωτιά όπως καθαρίζεται το ασήμι· μας οδήγησας στην παγίδα· έβαλες θλίψεις στις πλάτες μας· ανέβασες ανθρώπους πάνω στα κεφάλια μας. Περάσαμε μέσα από φωτιά και νερό, και μας έβγαλες σε τόπο αναψυχής». Τους βλέπεις να εκφράζονται με παρρησία για το ότι πέρασαν τη δοκιμασία και δεν παγιδεύτηκαν; «Και μας έβγαλες σε τόπο αναψυχής»· το να φτάσει κανείς σε αναψυχή ταυτίζεται με το να λυτρωθεί από τον πειρασμό. «Αλλά λύτρωσέ μας από τον πονηρό». Αν το «Μη μας φέρεις σε πειρασμό» σήμαινε το να μην πειραστούμε καθόλου, δεν θα προσέθετε: «Αλλά λύτρωσέ μας από τον πονηρό». Πονηρός δε είναι ο πολέμιος δαίμονας, από τον οποίο προσευχόμαστε να λυτρωθούμε.

Μη μας στερήσεις το έλεός σου, τη δόξα σου, τη βασιλεία σου· διότι εσύ είσαι ο Θεός μας, των πτωχών και απελπισμένων, και δική σου είναι η βασιλεία και η δύναμη και η δόξα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Εάν η ανθρώπινη φύση είχε τη δύναμη, δίχως την πανοπλία του Αγίου Πνεύματος, να σταθεί απέναντι στις μεθοδείες του Διαβόλου, δεν θα είχε λεχθεί από τον Απόστολο: «ο δε Θεός της ειρήνης θα συντρίψει σύντομα τον Σατανά κάτω από τα πόδια σας». Και πάλι: «ο Κύριος Ιησούς Χριστός θα τον αναλώσει με το πνεύμα του στόματός Του». Γι' αυτό πρέπει και μέσω της προσευχής να παρακαλούμε τον Δεσπότη: «μην μας φέρεις σε πειρασμό, αλλά ελευθέρωσέ μας από τον Πονηρό». Διότι, εάν δεν ελευθερωθούμε από τα πεπυρωμένα βέλη του Πονηρού μέσω της βοήθειας του Υπερτέρου, ώστε να αξιωθούμε της απαθείας, μάταια διάγουμε τον βίο μας, ωσάν να μην έχουμε λάβει τη δύναμη του σταυρού.

Λόγος Ε΄. Συγχώρησέ μας τα οφειλήματά μας, όπως και εμείς συγχωρούμε τους οφειλέτες μας· και μη μας οδηγήσεις σε πειρασμό, αλλά λύτρωσέ μας από τον πονηρό. Προχωρώντας ο λόγος, έφτασε στο ίδιο το αποκορύφωμα της αρετής.

Τι σημαίνει όμως αυτό που ακολουθεί αμέσως μετά από όσα ειπώθηκαν; Θεωρώ αναγκαίο να μην προσπεράσουμε ούτε αυτό χωρίς να το εξετάσουμε, ώστε, γνωρίζοντας σε ποιον προσευχόμαστε, να αναπέμπουμε την ικεσία με την ψυχή και όχι με το σώμα: «Μη μας οδηγήσεις σε πειρασμό, αλλά ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό». Ποιο είναι, αδελφοί, το νόημα αυτών των λόγων; Μου φαίνεται ότι ο Κύριος ονομάζει το κακό με πολλούς και διάφορους τρόπους, αποκαλώντας τον με πολλά ονόματα ανάλογα με τις διαφορές των πονηρών ενεργειών του: διάβολο, Βεελζεβούλ, μαμωνά, άρχοντα του κόσμου, ανθρωποκτόνο, πονηρό, πατέρα του ψεύδους και άλλα παρόμοια. Ίσως, λοιπόν, ένα από τα ονόματα με τα οποία νοείται είναι και ο πειρασμός, και την υποψία μας αυτή την επιβεβαιώνει η συνάφεια των λόγων αυτών· διότι, αφού είπε, «Μη μας οδηγήσεις σε πειρασμό», πρόσθεσε το να ελευθερωθούμε από τον πονηρό, θεωρώντας ότι το ίδιο πράγμα υποδηλώνεται και με τα δύο ονόματα. Διότι, εάν εκείνος που δεν εισέρχεται σε πειρασμό βρίσκεται οπωσδήποτε έξω από την επιρροή του πονηρού, και εκείνος που εμπίπτει σε πειρασμό βρίσκεται κατ' ανάγκην μέσα στον πονηρό, άρα ο πειρασμός και ο πονηρός είναι ένα και το αυτό ως προς τη σημασία τους. Τι μας παραγγέλλει, λοιπόν, αυτή η διδασκαλία της προσευχής; Να παραμένουμε μακριά από τα ορατά πράγματα τούτου του κόσμου, όπως λέει αλλού προς τους μαθητές του, ότι ολόκληρος ο κόσμος κείται στην εξουσία του πονηρού.

Επειδή δε, καθώς προαναφέραμε, ο λόγος λέει ότι ο κόσμος κείται εν τω πονηρώ, και στα κοσμικά πράγματα βρίσκονται οι αφορμές των πειρασμών, ορθά και πρεπόντως εκείνος που προσεύχεται να λυτρωθεί από τον πονηρό παρακαλεί να βρεθεί έξω από τους πειρασμούς. Διότι δεν πρόκειται κανείς να καταπιεί το αγκίστρι, εάν δεν καταβροχθίσει με λαιμαργία το δόλωμα.

Αλλά ας πούμε κι εμείς, αφού εγερθούμε ενώπιον του Θεού: Μη μας εισαγάγεις σε πειρασμό, δηλαδή στα κακά του βίου, αλλά λύτρωσέ μας από τον πονηρό, ο οποίος κατέχει την ισχύ σε τούτο τον κόσμο· από τον οποίο είθε να λυτρωθούμε με τη χάρη του Χριστού του Θεού, διότι σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Στρέφοντας, λοιπόν, τον εαυτό μας προς αυτόν τον σωτήριο λογισμό, ας μη λυπόμαστε και ας μην αγωνιούμε τόσο για τις σωματικές συμφορές και ζημίες, αλλά για τις ψυχικές ζημίες, οι οποίες αποτελούν όντως πειρασμούς και είναι αληθινά άξιες λύπης· ώστε να λέμε και προς τον Θεό, όπως ακριβώς ο ίδιος μας δίδαξε, «μην μας εισαγάγεις σε πειρασμό», δηλαδή στον απαγορευμένο και οπωσδήποτε κατακριτέο, «αλλά λύτρωσέ μας από τον πονηρό· διότι δική σου είναι η βασιλεία και η δύναμη και η δόξα, στους αιώνες των αιώνων».

Το να λέει, όμως, «Μη μας φέρεις σε πειρασμό» εκείνος που ρίχνει τον εαυτό του σε πειρασμούς και διανοίγει κάθε οδό που οδηγεί σε κινδύνους, φαίνεται και γελοίο, ή μάλλον είναι άξιο κάθε αγανάκτησης. Το να λέει: «Αλλά λύτρωσέ μας από τον πονηρό» εκείνος που ακολουθεί πρόθυμα τον εχθρό —διότι αυτός δεν επικρατεί με τη βία ούτε με τυραννία, αλλά με την απάτη— ξεπερνά κάθε ειρωνεία. Και το να λέει από τη μια: «Διότι δική σου είναι η βασιλεία και η δύναμη και η δόξα», ενώ από την άλλη να περιφρονεί Εκείνον που αποτελεί την πηγή κάθε δύναμης και δόξας, είναι κάτι το ασυγχώρητο.

Επομένως, μόνο εκείνοι, μετά τις θαυμαστές ωδίνες στο θείο βάπτισμα και τον ξένο και παράδοξο νόμο του τοκετού, θα ήταν δίκαιο να λέγουν το «Πάτερ ἡμῶν», δηλαδή όσοι επιδεικνύουν γνησιότητα υιών· και το «Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου», όσοι δεν διαπράττουν τίποτα το μιαρό· και το «Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου», όσοι αποφεύγουν όσα προκαλούν ευχαρίστηση στον τύραννο· και το «Γενηθήτω τὸ θέλημά σου», όσοι το φανερώνουν αυτό μέσω των πράξεών τους· και το «Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον», όσοι απαρνούνται την τρυφή και την ασωτία· και το «Ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν», όσοι συγχωρούν αυτούς που σφάλλουν απέναντί τους· και το «Μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν», όσοι δεν ρίχνουν ούτε τους εαυτούς τους ούτε τους άλλους σε αυτόν· και το «Ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ», όσοι διεξάγουν άσπονδη μάχη με τον Σατανά· και το «Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ δόξα», όσοι τρέμουν τους λόγους Του και τους αποδεικνύουν μέσω των έργων τους. Διότι δεν έχει από τη φύση της η γνώση της προσευχής τη δύναμη να επιτυγχάνει τόσα, όσα ο τρόπος και ο βίος εκείνου που προσεύχεται.

Επομένως, να προσεύχεσαι εναντίον του διαβόλου, αυτού που μας αδικεί περισσότερο από όλους. Αυτό άλλωστε προστάχθηκες να λες: «Ρύσαι ημάς από του πονηρού». Εκείνος είναι ο αδιάλλακτος εχθρός· ο άνθρωπος όμως, όσα και αν κάνει, είναι φίλος και αδελφός. Με εκείνον λοιπόν ας οργιζόμαστε όλοι, εναντίον του ας παρακαλούμε τον Θεό λέγοντας: «Σύντριψε τον σατανά κάτω από τα πόδια μας». Διότι αυτός γεννά και τους εχθρούς. Αν όμως προσεύχεσαι εναντίον των εχθρών, κάνεις την προσευχή που εκείνος επιθυμεί· όπως ακριβώς, αν προσεύχεσαι υπέρ των εχθρών, προσεύχεσαι εναντίον του. Γιατί λοιπόν, αφήνοντας τον πραγματικό εχθρό, δαγκώνεις τα δικά σου μέλη, γινόμενος έτσι χειρότερος από τα θηρία; Αλλά με ύβρισε, λέει, και μου στέρησε χρήματα. Και ποιον πρέπει να πενθούμε; Αυτόν που υπέστη το κακό ή αυτόν που διέπραξε το κακό; Διότι, κερδίζοντας χρήματα, απέκλεισε τον εαυτό του από την εύνοια του Θεού και έχασε περισσότερα από όσα πήρε· επομένως, εκείνος είναι ο αδικημένος. Συνεπώς, δεν πρέπει να προσεύχεσαι εναντίον του, αλλά να προσεύχεσαι υπέρ αυτού, ώστε ο Θεός να του γίνει ίλεως.

Ούτε στους χοίρους δεν αποτόλμησε να επιτεθεί, μέχρις ότου ο Ίδιος το επέτρεψε· ούτε στα ποίμνια, ούτε στα βουκόλια, μέχρις ότου έλαβε την εξουσία άνωθεν. «Και η δύναμις», λέγει. Επομένως, ακόμη και αν είσαι μυριάδες φορές ασθενής, δικαίως θα πρέπει να έχεις θάρρος, εφόσον έχεις τέτοιον Βασιλέα, ο οποίος δύναται εύκολα να κατορθώνει τα πάντα ακόμη και διά μέσου εσού. «Και η δόξα εις τους αιώνας. Αμήν».

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο παραγγέλλει, σε καθεμία από αυτές τις φράσεις, να κάνουμε τις προσευχές μας κοινές, λέγοντας: «Πάτερ ημών»· και «Γενηθήτω το θέλημά σου, ως εν ουρανώ, και επί της γης»· και «Δος ημίν τον άρτον»· και «Άφες ημίν τα οφειλήματα ημών»· και «Μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν»· και «Ρύσαι ημάς». Παντού παραγγέλλει να χρησιμοποιούμε αυτόν τον πληθυντικό αριθμό, ώστε να μην έχουμε μέσα μας ούτε ίχνος οργής προς τον πλησίον. Πόσο μεγάλη κόλαση, λοιπόν, θα άξιζαν εκείνοι οι οποίοι, έπειτα από όλα αυτά, όχι μόνο δεν συγχωρούν οι ίδιοι, αλλά επιπλέον παρακαλούν τον Θεό να εκδικηθεί τους εχθρούς τους, και παραβαίνουν εντελώς εκ διαμέτρου αυτόν τον νόμο, και τούτο παρότι Εκείνος τα κάνει και τα μεριμνά όλα με σκοπό να μην ερχόμαστε σε διχόνοια αναμεταξύ μας; Διότι, επειδή ρίζα όλων των αγαθών είναι η αγάπη, καταργώντας όσα την φθείρουν, μας συνάγει από παντού, ενώνοντάς μας σφιχτά. Διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει απολύτως κανένας, είτε πατέρας, είτε μητέρα, είτε φίλος, είτε οποιοσδήποτε άλλος, που να μας αγάπησε τόσο πολύ, όσο ο Δημιουργός μας Θεός. Και τούτο είναι ολοφάνερο, προπαντός τόσο από τις ευεργεσίες που μας προσφέρει καθημερινά, όσο και από τις εντολές που μας δίνει. Εάν πάλι μου προτάξεις τις θλίψεις, τις οδύνες και τα δεινά της ζωής, αναλογίσου πόσες φορές σφάλλεις απέναντί Του καθημερινά, και τότε πλέον δεν θα απορείς, έστω και αν σε βρουν περισσότερα δεινά από αυτά· αντιθέτως, εάν απολαύσεις κάποιο αγαθό, τότε πραγματικά να θαυμάσεις και να εκπλαγείς.

Διότι, «εάν το χορτάρι του αγρού», λέει, «ο Θεός το ντύνει με αυτόν τον τρόπο, πόσω μάλλον εσάς, ολιγόπιστοι». Και όμως, όλα αυτά τα δημιουργεί ο ίδιος· «διότι τα πάντα δημιουργήθηκαν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν δημιουργήθηκε απολύτως τίποτα»· ωστόσο, προς το παρόν δεν αναφέρει πουθενά τον εαυτό του. Διότι αρκούσε προς το παρόν, για να δείξει την αυθεντία του, το να λέει σε καθεμία από τις εντολές: «Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους· εγώ όμως σας λέω». Μην απορήσεις, λοιπόν, όταν και σε όσα ακολουθούν κρύβει τον εαυτό του ή λέει κάτι ταπεινό για τον εαυτό του. Διότι ένα πράγμα επιδίωκε πρωτίστως προς το παρόν, το να γίνει ευπρόσδεκτος σε αυτούς ο λόγος, και μέσα από όλα να αποδείξει ότι δεν είναι κάποιος αντίθεος, αλλά ότι ομονοεί και συμφωνεί με τον Πατέρα. Αυτό ακριβώς κάνει και εδώ. Διότι, έχοντας αναλώσει τόσους λόγους, συνεχώς θέτει Εκείνον στο επίκεντρο, προβάλλοντας με θαυμασμό τη σοφία Του, την πρόνοια και τη φροντίδα Του που εκδηλώνεται στα πάντα, και στα μεγάλα και στα μικρά. Επειδή και όταν μιλούσε για την Ιερουσαλήμ, την ονόμασε πόλη του μεγάλου Βασιλέως· και όταν αναφέρθηκε στον ουρανό, πάλι τον ονόμασε θρόνο του Θεού· και όταν μιλούσε για τη διακυβέρνηση του κόσμου, πάλι σε Αυτόν αποδίδει τα πάντα, λέγοντας ότι: «Ανατέλλει τον ήλιο Του σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους». Ακόμη και στην προσευχή δίδασκε να λένε ότι: «Δική Του είναι η βασιλεία και η δύναμη και η δόξα».

Τον επιούσιο άρτο μας δώσε μας σήμερα· και συγχώρησέ μας τα χρέη μας, όπως και εμείς τα συγχωρούμε στους οφειλέτες μας· και μη μας οδηγήσεις σε πειρασμό, δηλαδή, σε κίνδυνο, σε επιβουλές.

Επειδή, λοιπόν, έδωσε την εντολή να προσεύχονται, «Μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν», αυτό ακριβώς τους διδάσκει με την ίδια την πράξη λέγοντας: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο», διδάσκοντας όλους τους αγίους να μην ορμούν στους κινδύνους, ούτε να ρίπτουν τους εαυτούς τους σε αυτούς, αλλά να τους αναμένουν όταν επέρχονται, και να επιδεικνύουν κάθε ανδρεία· να μην προτρέχουν όμως οι ίδιοι, ούτε να προσέρχονται πρώτοι να αντιμετωπίσουν τα δεινά. Για ποιον λόγο; Και για να διδάξει την ταπεινοφροσύνη, και για να τους απαλλάξει από τις κατηγορίες της κενοδοξίας.

Ο Δαβίδ δεν είχε ακούσει την παραβολή των μυρίων ταλάντων και των εκατό δηναρίων· δεν είχε ακούσει ο Δαβίδ την προσευχή που λέει: «Συγχωρήστε στους ανθρώπους τα οφλήματά τους, όπως και ο ουράνιος Πατέρας σας»· δεν είχε δει τον Χριστό σταυρωμένο, ούτε το τίμιο αίμα να εκχέεται, ούτε είχε ακούσει τους αναρίθμητους λόγους περί φιλοσοφίας· δεν απήλαυσε μια τόσο μεγάλη θυσία, ούτε μετέσχε στο Δεσποτικό αίμα, αλλά, μολονότι ανατράφηκε με νόμους ατελέστερους που δεν απαιτούσαν τίποτα τέτοιο, έφτασε στην ίδια την κορυφή της εν χάριτι φιλοσοφίας.

«Δεν λέγω μόνο τούτο, το να μην τον αγγίξεις, αλλά και να τον διαφυλάξεις, μην τυχόν και πάθει κάτι, εννοώ όσον αφορά τη ζωή του.» 2,7a 〈Εξήλθε δε ο διάβολος από τον Κύριο〉 7b 〈και χτύπησε τον Ιώβ με πονηρό έλκος από τα πόδια έως το κεφάλι.〉 Εξέρχεται πάλι από τον Θεό, όταν πράττει τα δικά του έχοντας λάβει εξουσία. Και πρόσεξε, δεν αναβάλλει, αλλά επιτίθεται αμέσως. Από αυτό μαθαίνουμε ότι κατά παραχώρηση γίνονται όσα ο Θεός επιτρέπει στον διάβολο, διότι εκείνος ζητά και σπεύδει στους πειρασμούς όχι επειδή λαμβάνει εντολή, αλλά επειδή το επιθυμεί και το ζητά από τον Θεό. Βλέπεις ότι ο Θεός δεν βάζει σε πειρασμό κανέναν; Αλλά όταν εκείνος επιτίθεται, άλλα τα επιτρέπει και άλλα όχι. Εάν δε ρωτήσει κάποιος σχετικά με αυτούς που καταπίπτουν, για ποιον λόγο το επιτρέπει: για να ελεγχθούν, διότι πολλές φορές προσποιούνται και υποκρίνονται, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση του Ιούδα. Επέτρεψε να του επιτεθεί, για να ελέγξει την κακία του· στην περίπτωση όμως του Σίμωνα δεν το επέτρεψε πια, αλλά τον βοήθησε. Επομένως, και παραχωρεί και δεν παραχωρεί. Παραχωρεί αφενός για να πέσει κάποιος και να ελεγχθεί, και παραχωρεί πάλι προκειμένου να δοκιμαστεί, και δεν παραχωρεί προκειμένου να μην καταπέσει. Γι' αυτό και λαμβάνουμε την εντολή να προσευχόμαστε: μη μας εισαγάγεις σε πειρασμό, τον οποίο δεν μπορούμε να αντέξουμε. Πρόσεξε πότε του συνέβησαν τα της νόσου και της αρρώστιας: όταν πλέον στερήθηκε αυτούς που τον υπηρετούσαν.

Αυτό θα ωφελήσει και εμάς τους ίδιους τα μέγιστα· διότι τίποτε δεν συνηθίζει να ευφραίνει τόσο τον Θεό, όσο το να συμπάσχουμε με πολλή προθυμία για τα δικά μας μέλη. Ας τον παρακαλούμε, λοιπόν, από κοινού και για τα παρόντα και για τα μέλλοντα, ώστε να μας διασώσει και από εκείνη την κόλαση. Διότι τα παρόντα, όποια κι αν είναι αυτά, είναι και ανεκτά και έχουν τέλος· ενώ τα εκεί βασανιστήρια είναι και αιώνια και αναπόδραστα. Μαζί δε με την παράκληση ας φροντίζουμε και εμείς οι ίδιοι να μην περιπέσουμε πλέον σε τέτοια αμαρτήματα, γνωρίζοντας ότι στο εξής δεν θα μπορέσουμε ούτε συγχώρεση να απολαύσουμε. Ας προσπέσουμε, λοιπόν, όλοι από κοινού στον Θεό, και όταν βρισκόμαστε εδώ, και όταν πηγαίνουμε στα σπίτια μας, ας λέμε: Δίκαιος είσαι, Κύριε, σε όλα όσα έπραξες σε εμάς, διότι με αληθινή κρίση επέφερες όλα όσα επέφερες. Εάν οι αμαρτίες μας στράφηκαν εναντίον μας, ενέργησε για εμάς ένεκα του ονόματός σου, και μην επιτρέψεις να δοκιμάσουμε πλέον τέτοια δεινά. Και μη μας φέρεις σε πειρασμό, αλλά λύτρωσέ μας από τον πονηρό, διότι δική σου είναι η βασιλεία και η δύναμη και η δόξα στους αιώνες των αιώνων.

Δεν είναι όμως μόνο αυτό που μπορεί κανείς να διαπιστώσει από τον ψαλμό, αλλά και ότι τους οδηγεί όλους σε ομοφωνία και συγκροτεί ολόκληρο τον χορό. Διότι δεν συνομιλεί με έναν και με δύο, αλλά με ολόκληρο τον λαό. Και όπως ακριβώς ο Χριστός, οδηγώντας μας στην ομόνοια και την αγάπη, διέταξε να κάνουμε την προσευχή μας κοινή, και εκ μέρους όλης της Εκκλησίας να λέμε σαν από ένα πρόσωπο: «Πάτερ ημών»· και «Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον»· και «Άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, καθώς και ημείς αφίεμεν»· και «μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν, αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού»· χρησιμοποιώντας παντού τον πληθυντικό τύπο, και παραγγέλλοντας στον καθένα, είτε προσεύχεται μόνος του είτε από κοινού, να αναπέμπει προσευχή και υπέρ των αδελφών του· έτσι και ο Προφήτης καλεί όλους από κοινού στη συμφωνία της προσευχής και λέει: «Αινείτε το όνομα Κυρίου». Τι νόημα έχει λοιπόν η προσθήκη της λέξης «όνομα»; Καταρχάς, βέβαια, είναι παραστατική της διαθέσεως εκείνου που ομιλεί· αλλά υπονοεί και κάτι άλλο. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Το να δοξάζεται το όνομά Του από εμάς, ώστε να αναδεικνύεται αξιύμνητο και μέσα από τον δικό μας βίο· διότι από τη φύση του είναι τέτοιο· επιθυμεί όμως να λάμπει αυτός ο ύμνος και μέσα από την πολιτεία μας. Και για να μάθεις ότι περί αυτού πρόκειται, δες τα επόμενα· διότι προσθέτει: «Είη», λέει, «το όνομα Κυρίου ευλογημένον, από του νυν και έως του αιώνος». Τι λες; Δηλαδή δεν είναι ευλογημένο, εάν δεν ευχηθείς εσύ;

Πολλά, λοιπόν, είναι από παντού εκείνα που μας επιβουλεύονται. Διότι και ο πονηρός άνθρωπος το πράττει αυτό, και ο άγριος δαίμονας μας πολεμά, και ο αβάσταχτος πειρασμός μάς ενοχλεί. Γι' αυτό και διδασκόμαστε προσευχόμενοι να λέμε: «Μη μας εισαγάγεις σε πειρασμό, αλλά ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό».

Λέγοντας αυτά, άνθρωπε, εάν δεν πράττεις αναλόγως, αναλογίσου ότι είναι φοβερό να πέσουμε στα χέρια του ζώντος Θεού· και αφού διορθωθείς, επίστρεψε προς τον Ποιητή και Κύριο. Αλλά λύτρωσέ μας από τον πονηρό.

Εάν ο Σατανάς ζητήσει να μας κοσκινίσει σαν το σιτάρι, όπως ακριβώς ζήτησε και για τους αποστόλους, και, όπως ήταν πρέπον, απέτυχε, αλλά όπως συνέβη παλαιά με τον Ιώβ, μη του δώσεις εξουσία εναντίον μας. Αλλά ακόμη κι αν κάποιος πονηρός άνθρωπος θελήσει να μας βάλει σε πειρασμό ή να μας αδικήσει, μην μας παραδώσεις στο θέλημά του, αλλά σκέπασέ μας υπό τη σκέπη των πτερύγων σου. Διότι δική σου είναι η βασιλεία και η δύναμη. Κύριε, επειδή δική σου είναι η βασιλεία, μην επιτρέψεις να φοβηθούμε άλλη βασιλεία ή άλλη δεσποτεία, ακόμη κι αν είμαστε άξιοι κολάσεως εξαιτίας των αμαρτιών μας. Εσύ, με όποιον τρόπο θέλεις, τιμώρησέ μας, και μην μας παραδώσεις σε χέρια ανθρώπων· αλλά ας πέσουμε στα δικά σου χέρια, διότι όπως είναι η μεγαλωσύνη σου, έτσι είναι και το έλεός σου, Πάτερ παντοκράτορ, στους αιώνες. Αμήν.

Διότι, εάν αυτά έχουν για εμάς την πρώτη θέση, δεν θα δοκιμάσουμε κανέναν κόπο σε εκείνα, εφόσον ο φιλάνθρωπος Θεός θα μας παράσχει μεγάλη ευκολία σε αυτά. Εάν όμως, παραμελώντας τα πνευματικά, δείχνουμε σπουδή μόνο για εκείνα και, χωρίς να κάνουμε κανέναν λόγο για την ψυχή, ασχολούμαστε αδιάκοπα με τα βιοτικά, τότε και από αυτά θα υποστούμε ζημία, και σε εκείνα δεν θα έχουμε κανένα απολύτως όφελος. Ας μην αντιστρέφουμε, λοιπόν, την τάξη, παρακαλώ, αλλά γνωρίζοντας την αγαθότητα του Δεσπότη μας, ας τα παραχωρούμε όλα σε Αυτόν και ας μην καταπονούμε τους εαυτούς μας με τις βιοτικές μέριμνες. Διότι Εκείνος που μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη εξαιτίας της δικής Του φιλανθρωπίας, πολύ περισσότερο θα μας παράσχει όλη την υπόλοιπη πρόνοια. «Διότι γνωρίζει», λέει, «ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά, προτού εσείς του τα ζητήσετε». Γι' αυτό ακριβώς θέλει να έχουμε απαλλαγεί από κάθε τέτοια μέριμνα και να αφιερώνουμε όλο τον χρόνο μας στα πνευματικά. Διότι ζήτα εσύ, λέει, τα πνευματικά, και εγώ θα σου παράσχω με αφθονία όλα τα σωματικά. Έτσι ευδοκίμησαν και όλοι οι δίκαιοι. Άλλωστε, με αφορμή τη δική τους αρετή φέραμε στη μέση και αυτόν τον λόγο· διότι λέγαμε ότι εκείνοι, αν και δέχθηκαν υπόσχεση για αισθητά πράγματα, επιζητούσαν τα νοητά. Εμείς όμως πράττουμε το αντίθετο από εκείνους και, ενώ έχουμε λάβει υπόσχεση για νοητά αγαθά, χάσκουμε προσηλωμένοι στα αισθητά.

Σε αυτούς, λοιπόν, που έχουν φτάσει στο απόγειο της αρετής, εξασφάλισε με αυτά τα λόγια την ασφάλεια μέσω της ταπεινοφροσύνης· ενώ εκείνους που έσφαλαν μετά τη χάρη του αγίου βαπτίσματος, δεν τους αφήνει να απελπίζονται για τη σωτηρία τους, αλλά τους διδάσκει να ζητούν από τον ιατρό των ψυχών τα φάρμακα της άφεσης. Εκτός από αυτά, τα λόγια αυτά προβάλλουν και διδασκαλία περί φιλανθρωπίας. Διότι επιθυμεί να είμαστε ήπιοι απέναντι στους οφειλέτες μας, ανεξίκακοι προς εκείνους που σφάλλουν απέναντί μας, και με τη συγχώρεση προς αυτούς να χαρίζουμε συγχώρεση στους εαυτούς μας, θέτοντας εμείς οι ίδιοι εκ των προτέρων τα μέτρα της φιλανθρωπίας. Διότι ζητούμε να λάβουμε τόσο, όσο παρέχουμε στον πλησίον μας, και αξιώνουμε να τύχουμε τόσης συγχώρεσης, όση δωρίζουμε στους οφειλέτες μας. Επιπλέον, λάβαμε την εντολή να λέμε: «Και μη μας εισαγάγεις σε πειρασμό, αλλά λύτρωσέ μας από τον πονηρό». Διότι πολλά λυπηρά μάς συμβαίνουν εξαιτίας διαβολικής ενέργειας, και πολλά επίσης προέρχονται από ανθρώπους, οι οποίοι είτε μας βλάπτουν φανερά είτε μας επιβουλεύονται κρυφά. Και το σώμα, άλλοτε επαναστατώντας εναντίον της ψυχής, προκαλεί βαριά βλάβη· και άλλοτε, περιπίπτοντας σε κάθε λογής αρρώστιες, μας επιφέρει οδύνες και ταλαιπωρίες.

Αυτός δε που δεν έχει εξουσία επί των χοίρων, πώς θα μπορέσει να κυριαρχήσει σε ανθρώπους που αγρυπνούν και νήφουν, και οι οποίοι φυλάσσονται από τον Θεό και Τον αναγνωρίζουν ως δικό τους βασιλιά; Γι' αυτόν τον λόγο, και στο τέλος της προσευχής, υπέδειξε τη βασιλεία και τη δύναμη και τη δόξα του Θεού, λέγοντας: Διότι δική σου είναι η βασιλεία και η δύναμη και η δόξα εις τους αιώνας.

Ναι, αδελφέ μου, σε παρακαλώ, έτσι πάντοτε να προσεύχεσαι στον Θεό, ώστε να φωτίσει τον νου σου και να σου φανερώσει τη δύναμη των λόγων του. Διότι πολλοί πλανήθηκαν έχοντας εμπιστοσύνη στη δική τους σύνεση, και ισχυριζόμενοι ότι είναι σοφοί έγιναν μωροί, μη κατανοώντας τα γεγραμμένα, και περιέπεσαν σε βλασφημία και χάθηκαν. Εάν λοιπόν, καθώς διαβάζεις, συναντήσεις κάποιον λόγο δυσνόητο, πρόσεχε μήπως σε διδάξει ο Πονηρός να λες μέσα σου: «Δεν είναι έτσι όπως τα λέει αυτός ο λόγος· διότι πώς είναι δυνατόν να είναι έτσι;» και άλλα παρόμοια· αλλά, εάν πιστεύεις στον Θεό, να πιστεύεις και στους λόγους του, και να λες προς τον Πονηρό: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά. Διότι εγώ γνωρίζω ότι τα λόγια του Θεού είναι λόγια αγνά, αργύριο πεπυρωμένο επταπλασίως· και δεν υπάρχει σε αυτά τίποτα το σκολιό ούτε το διεστραμμένο, αλλά όλα είναι αγαθά ενώπιον εκείνων που έχουν σύνεση· εγώ όμως είμαι ασύνετος και δεν γνωρίζω· ξέρω λοιπόν ότι είναι γραμμένα πνευματικώς· διότι λέει και ο Απόστολος ότι ο νόμος είναι πνευματικός». Έπειτα, ύψωσε το βλέμμα σου προς τον ουρανό και πες: «Κύριε, πιστεύω στους λόγους σου· δεν αντιλέγω, αλλά εμπιστεύομαι τους λόγους του Αγίου Πνεύματος. Εσύ λοιπόν, Κύριε, σώσε με, ώστε να βρω χάρη ενώπιόν σου. Διότι εγώ δεν ζητώ τίποτε άλλο, παρά μόνον να σωθώ, ώστε να αξιωθώ το έλεός σου, Εύσπλαχνε· διότι δική σου είναι η βασιλεία και το κράτος στους αιώνες, αμήν».

Ο πονηρός είναι συνώνυμος και σύντροφος του διαβόλου. Γι' αυτό και ο Κύριος μας δίδαξε να τον ονομάζουμε έτσι, λέγοντας: Ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό. Ας απομακρυνθούμε από τον γκρεμό της υποκρισίας και από τον λάκκο της υπουλότητας, ακούγοντας αυτόν που λέει ότι όσοι πράττουν πονηρά θα εξολοθρευτούν και σαν το χλωρό χορτάρι γρήγορα θα μαραθούν. Διότι οι τέτοιοι άνθρωποι είναι βοσκή των δαιμόνων. Όπως ο Θεός ονομάζεται αγάπη, έτσι ονομάζεται και ευθύτητα. Γι' αυτό ο σοφός λέει στα Άσματα προς την καθαρή καρδιά: Η ευθύτητα σε αγάπησε. Και πάλι ο πατέρας του λέει: Χρηστός και ευθύς είναι ο Κύριος.

Ο λόγος της προσευχής, όπως ανέφερα, θα διαπιστωθεί ότι εμπεριέχει το αίτημα για όλα αυτά. Διότι αναφέρει Πατέρα και όνομα Πατρός και βασιλεία, και πάλι παρουσιάζει αυτόν που προσεύχεται να είναι κατά χάριν υιός αυτού του Πατρός· ζητά να αποκτήσουν ένα θέλημα εκείνοι που βρίσκονται στον ουρανό και στη γη· προστάζει να ζητούμε τον επιούσιο άρτο· νομοθετεί την καταλλαγή μεταξύ των ανθρώπων και, με το να συγχωρούμε και να συγχωρούμαστε, συνδέει τη φύση με τον εαυτό της, ώστε να μην τέμνεται από τη διαφορά των γνωμών· επίσης διδάσκει να απευχόμαστε την είσοδο στον πειρασμό, ως νόμο της αμαρτίας, και προτρέπει να ζητούμε τη λύτρωση από τον πονηρό.

Έτσι, λοιπόν, εκείνος που ζητά τον γνωστικό άρτο θα έχει αυτή τη διάθεση όταν προσεύχεται. Μετά από αυτόν, και εκείνος που επιζητά μόνο τον καθημερινό άρτο εξαιτίας της αναγκαιότητας της φύσης, θα αποκτήσει την ίδια διάθεση, συγχωρώντας στους οφειλέτες τα οφειλόμενα, εφόσον βεβαίως συνειδητοποίησε ότι εκ φύσεως είναι θνητός. Και έτσι καθημερινά, λόγω της αβεβαιότητας, αναμένοντας το φυσικό του τέλος, προλαβαίνει τη φύση μέσω της προαίρεσής του, γινόμενος με τη θέλησή του νεκρός ως προς τον κόσμο, σύμφωνα με το αγιογραφικό ρητό: «Ένεκα σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής». Γι' αυτό τον λόγο συμφιλιώνεται με όλους, ώστε να μην πάρει μαζί του κανένα γνώρισμα της κακίας του παρόντος αιώνα, καθώς μεταβαίνει στην αγέραστη ζωή, και για να λάβει από τον Κριτή και Σωτήρα των πάντων ίση ανταπόδοση για όσα προκαταβολικά χορήγησε εδώ. Διότι καθίσταται αναγκαία και για τους δύο, προς το δικό τους όφελος, η καθαρή διάθεση απέναντι σε εκείνους που τους έχουν λυπήσει, αφενός για όλους τους λόγους, αφετέρου δε προπάντων εξαιτίας της δύναμης των υπολειπόμενων λόγων της προσευχής, οι οποίοι έχουν ως εξής: «Καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ».