Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:24

Ας είναι, λοιπόν, και είναι απόβλητος και ξένος από κάθε ιερατική αξία και ενέργεια, και υπεύθυνος στην κατάρα του αναθέματος, τόσο εκείνος που νομίζει ότι θα αποκτήσει τη χάρη της Ιεροσύνης με χρήματα, όσο και εκείνος που υπόσχεται να τη δώσει, είτε είναι κληρικός είτε λαϊκός, είτε φανερωθεί και αποδειχθεί ότι πήρε χρήματα είτε δεν φανερωθεί. Επειδή δεν είναι δυνατόν να συμφωνήσουν ποτέ τα ασυμβίβαστα, ο Μαμωνάς, δηλαδή ο άδικος πλούτος, με τον Θεό, και εκείνοι που δουλεύουν για τον Μαμωνά με εκείνους που δουλεύουν για τον Θεό, σύμφωνα με τη δεσποτική απόφαση: «Δεν μπορείτε να δουλεύετε και στον Θεό και στον Μαμωνά». Σε αυτά τα λόγια του Κυρίου έχοντας θάρρος και υπακούοντας και εμείς, λάβαμε αυτή τη Συνοδική απόφαση εναντίον των Σιμωνιακών που τα πράττουν αυτά, μαζί με τη βουλή και το θέλημα του Κυρίου, ο οποίος είπε τα ανωτέρω. Επομένως, ω ιερέ Πάπα, και η δική σου οσιότητα, τηρώντας αυτά με ακρίβεια, ας φροντίσει να τα φανερώσει με ίσα αντίγραφά τους στους υποκείμενους σε αυτήν Επισκόπους και Χωρεπισκόπους, και σε όλους τους άλλους κληρικούς και λαϊκούς, ώστε με ένα πνεύμα και με μία ψυχή, όλοι μαζί οι χριστιανοί οπλισμένοι, να νικήσουμε τον κοινό εχθρό διάβολο, και τη ρίζα της φιλαργυρίας που φυτεύτηκε από αυτόν να την ξεριζώσουμε με όλα τα χείριστα βλαστάρια της, ένα από τα οποία είναι και η Σιμωνία.

Η Επιστολή του Ταρασίου Κωνσταντινουπόλεως προς τον Πάπα Αδριανό, Ερμηνευμένη. Με πολλούς και διάφορους τρόπους, ευαγγελικά, αποστολικά και πατερικά, διδασκόμαστε να έχουμε αφιλάργυρο ήθος στην ιερουργία της Ιερωσύνης και να μη λαμβάνουμε χρυσό ή άργυρο κατά τη χειροτονία κανενός ιερατικού ανδρός, όπως θα δείξουμε στα παρακάτω παραθέματα, τόσο από τα λόγια των Γραφών όσο και από τις Πατερικές διδασκαλίες. Διότι αυτοί που επιθέτουν τα χέρια είναι υπηρέτες του Αγίου Πνεύματος και όχι πωλητές· επειδή έλαβαν δωρεάν τη χάρη του Πνεύματος, αποφάνθηκαν να τη δίνουν δωρεάν σε όσους τη λαμβάνουν από αυτούς, έχοντας λάβει αυτή την ελευθερία από την ίδια τη φωνή του Κυρίου. Εάν δε κάποιος αποδειχθεί ότι την αγόρασε με χρυσό, διακηρύσσουν ότι ένας τέτοιος άνθρωπος αποβάλλεται από την ιερατική τάξη. Διότι, ακόμη κι αν έχει λάβει τον κλήρο της Ιερωσύνης κατ' όνομα, εντούτοις ο λόγος διαψεύδεται από την πράξη. Επειδή κανείς δεν μπορεί να είναι δούλος στον Θεό και στον Μαμωνά, όπως διδαχθήκαμε από το Ευαγγέλιο. Και επειδή ακούσαμε προφητικά τον Θεό να αναφωνεί: «Ιερείς, μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ».

Εδώ παρατίθεται προς μαρτυρία και ο β΄ Κανόνας της Δ΄, τον οποίο διάβασε και εκεί, και στην προηγηθείσα Επιστολή του Γενναδίου. (Από την εγκύκλιο επιστολή του Πατριάρχη Γενναδίου) «Ας είναι λοιπόν και είναι αποκηρυγμένος, και ξένος προς κάθε ιερατική αξία και λειτουργία, και ας υπόκειται στην κατάρα του αναθέματος, τόσο εκείνος που νομίζει ότι μπορεί να αποκτήσει αυτή την Ιερωσύνη με χρήματα, όσο και εκείνος που υπόσχεται να την παρέχει με χρήματα, είτε είναι κληρικός είτε λαϊκός, είτε αποδεικνύεται είτε δεν αποδεικνύεται ότι το κάνει. Διότι δεν είναι ποτέ δυνατόν να συμβιβαστούν τα ασυμβίβαστα, ούτε να συμφωνήσει ο Μαμωνάς με τον Θεό, ούτε όσοι δουλεύουν σε αυτόν να δουλεύουν στον Θεό. Είναι και αυτή αναντίρρητη Δεσποτική απόφαση: “Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον Μαμωνά”».

ΚΑΝΟΝΑΣ ΙΕ΄. Κληρικός από τούδε και στο εξής να μην κατατάσσεται σε δύο Εκκλησίες· διότι αυτό είναι χαρακτηριστικό εμπορίας και αισχροκέρδειας, και ξένο προς την εκκλησιαστική συνήθεια. Διότι ακούσαμε από την ίδια τη φωνή του Κυρίου ότι κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους· διότι ή τον ένα θα μισήσει και τον άλλο θα αγαπήσει, ή στον έναν θα προσκολληθεί και τον άλλο θα περιφρονήσει. Ο καθένας, λοιπόν, σύμφωνα με την Αποστολική φωνή, στην κατάσταση που κλήθηκε, σε αυτήν οφείλει να παραμένει και να υπηρετεί σε μία Εκκλησία. Διότι όσα γίνονται για αισχροκέρδεια στα εκκλησιαστικά πράγματα είναι ξένα προς τον Θεό. Για τις ανάγκες δε του παρόντος βίου, υπάρχουν διάφορα επαγγέλματα.

Διότι δεν επιτρέπεται να δουλεύει κανείς και στον Θεό και στον μαμωνά. Εάν λοιπόν βρεθεί κάποιος να πράττει αυτό, εάν μεν είναι Επίσκοπος ή Ηγούμενος ή κάποιος του ιερατικού τάγματος, είτε να παύεται είτε να καθαιρείται, σύμφωνα με τον δεύτερο Κανόνα της Αγίας Συνόδου στη Χαλκηδόνα. Εάν δε είναι Ηγουμένη, να εκδιώκεται από το Μοναστήρι και να παραδίδεται σε άλλο Μοναστήρι για υποταγή. Το ίδιο ισχύει και για Ηγούμενο που δεν έχει χειροτονία Πρεσβυτέρου. Αναφορικά δε με τα πράγματα που παραδίδονται από τους γονείς στα τέκνα τους ως προίκα, ή τα δικά τους ιδιόκτητα πράγματα που προσφέρονται, εφόσον αυτοί που τα προσφέρουν ομολογούν ότι είναι αφιερωμένα στον Θεό, ορίσαμε ότι, είτε παραμείνει είτε αποχωρήσει, αυτά πρέπει να παραμένουν στο Μοναστήρι σύμφωνα με την υπόσχεσή του, εκτός εάν η αιτία οφείλεται στον Προεστώτα.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΙΑ'. Τους Πρεσβυτέρους ή Διακόνους, οι οποίοι αναλαμβάνουν κοσμικά αξιώματα ή φροντίδες, ή τις λεγόμενες κουρατορείες στους οίκους των αρχόντων, οι Θείοι και ιεροί Κανόνες τους υποβάλλουν σε καθαίρεση. Αυτό λοιπόν επικυρώνουμε και εμείς, και διατάζουμε και για τους υπόλοιπους που συγκαταλέγονται στον Κλήρο, ότι εάν κάποιος από αυτούς ασκήσει κοσμικά αξιώματα, ή αναλάβει τις λεγόμενες κουρατορείες στους οίκους ή στα προάστεια των αρχόντων, αυτός θα εκδιώκεται από τον οικείο Κλήρο. Διότι κανείς δεν μπορεί, σύμφωνα με την κατά λέξη και αψευδέστατη φωνή του Χριστού, του αληθινού Θεού μας, «να δουλεύει σε δύο κυρίους».

Ερμηνεία. Ο παρών Κανόνας όχι μόνο τους ιερωμένους εντός του ιερού βήματος, όπως ορίζουν οι υπόλοιποι Κανόνες, αλλά και όλους τους κληρικούς εκτός του ιερού βήματος τους εμποδίζει από το να αναλαμβάνουν κοσμικά αξιώματα και κουρατορείες, δηλαδή επιστασίες και φροντίδες, τόσο μέσα στις οικίες των αρχόντων όσο και στα κτήματά τους. Όποιος δε από αυτούς πράξει κάτι τέτοιο, να εκδιώκεται από τον κλήρο του, επειδή, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου: κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους. Βλέπε και τον ΣΤ΄ Αποστολικό Κανόνα.

Γράφει δε ο ίδιος θεσπέσιος άνδρας και προς κάποιον Χριστόφορο, τον οποίο ο ίδιος προσφωνεί οσιότατο, ο οποίος του είχε ζητήσει λύσεις σε ερωτήματα περί της Γραφής. Τα δε ερωτήματα είναι πρώτον μεν, πώς πρέπει να κατανοηθεί αυτό που αναφέρεται στο δεύτερο βιβλίο των Βασιλειών: «Και παρακίνησε ο Θεός τον Δαβίδ να καταμετρήσει τον λαό» και μετά από αυτό, επειδή τον καταμέτρησε, αγανάκτησε εναντίον του; Και επιλύει την απορία λέγοντας ότι η Γραφή πολλές φορές ονομάζει Θεό, όπως και Κύριο, όχι μόνο τον αληθινό Θεό, αλλά και τον ίδιο τον άρχοντα της πονηρίας. Διότι με αυτή τη σημασία λέει και ο Παύλος: «Στους οποίους ο θεός αυτού του αιώνος τύφλωσε τις καρδιές των απίστων». Και ο Σωτήρας: «Δεν μπορείτε να δουλεύετε σε δύο κυρίους». Γι' αυτό και στο πρώτο βιβλίο των Παραλειπομένων αναφέρει απροκάλυπτα τον διάβολο ως εκείνον που παρακίνησε τον Δαβίδ να καταμετρήσει τον λαό. Εξάλλου, και το δικό μας αντίγραφο δεν περιέχει το χωρίο όπως αυτό που στάλθηκε από εσένα. Διότι έχει ως εξής: «Και άναψε και πάλι η οργή του Κυρίου στην Ιερουσαλήμ, και παρακίνησε τον Δαβίδ εναντίον τους» και τα εξής, ώστε να φαίνεται κάπως ότι εδώ λέγεται «οργή Κυρίου» εκείνος που στα Παραλειπόμενα ονομάστηκε διάβολος. Είτε όμως το ρητό έχει έτσι είτε όπως το έγραψες, νομίζω ότι η λύση έχει προκύψει φανερά και αναμφίβολα. Το ότι δε οι όροι Κύριος και Θεός είναι ομώνυμοι, και (όπως έχει λεχθεί πολλές φορές) χρησιμοποιούνται στην Αγία Γραφή και για τον αντίδικο, έχει μεν ειπωθεί, αλλά τίποτα δεν εμποδίζει να επιβεβαιωθεί και μέσα από άλλα χωρία.

Επομένως, τίποτε άλλο δεν επιζητεί από εμάς παρά την ελπίδα σε αυτόν για κάθε πράγμα, και βεβαίως, ανάλογα με το μέτρο της ελπίδας, έτσι έρχεται και η βοήθεια. Εκείνος που ελπίζει δεν μεριμνά πλέον για όσα ήλπισε, παραμερίζοντας τη μέριμνα με πίστη και διάκριση· διότι και το «μέτρο της πίστεως» από αυτό θα γίνει γνωστό 〈από την ισοτιμία του πράγματος που παραβλέφθηκε〉. Γι' αυτό λέγει: «πόσο στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή»· διότι θλίβεται από τα πνεύματα της πονηρίας και πιέζεται μέσω των πειρασμών η ψυχή που ζητά τον Κύριο, μέχρις ότου τον βρει, και τότε θα κραταιωθεί από το Άγιο Πνεύμα, καθώς λέγει επίσης: «ζητήστε τον Κύριο και κραταιωθείτε». Όσοι όμως λένε ότι ζητούν τη βασιλεία διά της προσευχής και δεν αποφεύγουν τη φιληδονία, δελεαζόμενοι από την ίδια, λησμονούν τον Κύριο. Διότι είναι αδύνατον να αγαπήσουμε τον Κύριο ή τον πλησίον, εάν προηγουμένως δεν μισήσουμε τις ηδονές και τη δόξα. «Διότι δεν μπορείτε», λέγει, «να δουλεύετε σε δύο κυρίους», «στον Θεό και στον μαμωνά». «Επειδή από ό,τι έχει νικηθεί κανείς, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί». Διότι πρέπει να προσπεράσουμε «τα πνευματικά της πονηρίας» σύμφωνα με τον απόστολο, και έτσι να εισέλθουμε στη βασιλεία. Και βασιλεία των ουρανών είναι το φιλάνθρωπο Πνεύμα του Χριστού, το οποίο ενεργεί και παρέχει στην ψυχή την απάθεια και την πίστη, του οποίου τον αρραβώνα λάβαμε σύμφωνα με τη Γραφή. «

Προς το τέκνο Ιγνάτιο. Σε αναγνώρισα και τώρα μέσα από τα γράμματά σου ότι είσαι δικό μου τέκνο και σπλάχνο. Αλλά είθε να διαφυλάττεσαι, οπουδήποτε κι αν βρίσκεσαι. Διότι ούτε η αναχώρησή σου είναι αξιοκατάκριτη, ειδικά από τη στιγμή που δεν παραπέμφθηκες από τον βασιλιά στο Σακκουδίων. Όμως απομάκρυνε, τέκνο μου, τη δειλία και τον τρόμο από την ψυχή σου, ακούγοντας και πιστεύοντας σε Εκείνον που λέει: μην φοβηθείτε από εκείνους που αποκτείνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να αποκτείνουν την ψυχή. Να φοβηθείτε μάλλον Εκείνον που μπορεί να ρίξει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα του πυρός. Επομένως, όπου υπάρχει ο φόβος του Θεού, ο ανθρώπινος φόβος έχει εξοριστεί. Διότι οι δύο δεν είναι δυνατόν να συνυπάρχουν, όπως ακριβώς δεν μπορούν το φως μαζί με το σκοτάδι. Διότι ποιος, λέγει, μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους; Ή τον έναν θα μισήσει και τον άλλον θα αγαπήσει, ή στον έναν θα προσκολληθεί και τον άλλον θα καταφρονήσει. Τι σημαίνουν λοιπόν αυτά τα λόγια; Ότι εκείνος που έχει τον φόβο των ανθρώπων, δεν έχει τον φόβο του Θεού. Εάν λοιπόν αυτός υποβάλλεται από τον εχθρό, όπως ακριβώς συμβαίνει πάντοτε και με τα άλλα πάθη, ας νικά ωστόσο Εκείνος που έχει νικήσει τον κόσμο.

Όλα αυτά μας έχουν λυπήσει, ω τιμιότατε, και μας εμποδίζουν, συγχώρεσέ με, στο εξής από την ανάμειξη και τη συναναστροφή μαζί σας, από το να παίρνουμε και να δίνουμε, και από οτιδήποτε άλλο φιλικό και συνηθισμένο· διότι γιατί, λέει, η ελευθερία μου να κρίνεται από άλλη συνείδηση; Και επειδή αρκετά δείξαμε συγκατάβαση στα προηγούμενα και, όπως μόνο ο Θεός γνωρίζει, με πολλή διάθεση και ευσπλαχνία, πρέπει τώρα και να οικοδομήσουμε και να μη ζημιωνόμαστε και από τις δύο πλευρές, ούτε προσλαμβάνοντας το ξένο ούτε εγκαταλείποντας παράλογα το δικό μας. Ο λόγος απευθύνεται σε όσους γνωρίζουν· κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους, όπως αποφάνθηκε η αλήθεια. Εσείς είστε κύριοι και δεσπότες και ηγούμενοι των δικών σας μονών και αποφάσεων, εμείς όμως είμαστε ταπεινοί και χωρίς καμία αξία, πεταμένοι κάπου εδώ εξαιτίας του διωγμού. Χαρίστε μας αυτή την ελευθερία και το να θρηνούμε για τα δικά μας αμαρτήματα. Και γνωρίζω βέβαια ότι η επιστολή αυτή είναι λυπηρή για την τιμιότητά σου όπως και για εμάς, αλλά δεν υπάρχει τίποτα πιο προτιμητέο από την αγάπη του Θεού, για την οποία και εμείς, μαζί με τους αγίους πατέρες μας, λόγω της ύβρεως κατά του Χριστού αρνηθήκαμε όσα αρνηθήκαμε και προτιμούμε αυτά που προβάλλουμε.

Και εκείνα πάλι τα υποστηρίζετε δογματικά ως παράλογοι, και δεν συμβιβάζονται αμφότερα· διότι «κανείς δεν μπορεί», λέει, «να δουλεύει σε δύο κυρίους», εννοώ στη γαστριμαργία και στη φιλοθεΐα. Αλλά, «ω ανόητοι και βραδείς στην καρδιά», που δεν έχετε επίγνωση σε όλα όσα παραγγέλθηκαν από τους αγίους πατέρες και υπενθυμίστηκαν από εμάς τους αμαρτωλούς, ότι δηλαδή έτσι πρέπει να πάθουμε και «μέσα από πολλές θλίψεις να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών», γι' αυτό λοιπόν μεταμεληθείτε και μετανοήστε, διότι αμαρτήσατε και σφάλατε ενώπιον του Κυρίου μεγάλως.

Ομοίως, και αυτός που κλήθηκε ως ελεύθερος, είναι δούλος του Χριστού.» Και όμως, αφού ελευθερώθηκε, δεν ανέχεται να βρίσκεται κάτω από τον ζυγό της δουλείας. Πολύ περισσότερο λοιπόν εμείς οφείλουμε, αφού ελευθερωθήκαμε από την αμαρτία, να απέχουμε πάρα πολύ μακριά από αυτήν. Ή μήπως αγνοούμε τι μας έχει κάνει; Δεν μας εξόρισε αυτή από τον παράδεισο; Δεν μας έκανε θνητούς αντί για αθανάτους; Δεν μας εισήγαγε σε αυτόν τον γεμάτο στεναγμούς βίο; Δεν έγινε και δεν γίνεται κάθε κακό εξαιτίας της; Ας την αποφύγουμε λοιπόν ως χείριστη· ας τη μισήσουμε ως άξια μίσους. Ας αγαπήσουμε μάλλον την αρετή, καθώς μεταβάλλει τους ανθρώπους σε αγγέλους, ή μάλλον σε θεούς, σύμφωνα με το: «Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου.» Ποια είναι δε η δύναμη της αρετής; Η αποστροφή προς τον κόσμο και η σχέση με τον Θεό· διότι, όπως λέει, «κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους· δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον Μαμμωνά»· δεν μπορείτε να είστε προσκολλημένοι και στην αρετή και στην κακία. Διότι δεν υπάρχει καμία «κοινωνία του φωτός με το σκότος.» Και οι εντολές του Κυρίου είναι ελαφρές· είναι όμως βαρύ, ή μάλλον ανέφικτο, το να επιδιώκουμε φορτικά να κατέχουμε τα αντίθετα, και να νομίζουμε ότι είμαστε προσκολλημένοι και στην αρετή και στην κακία, δηλαδή και στις σαρκικές επιθυμίες και στα πνευματικά κατορθώματα.

Διότι οι άνθρωποι εξαιτίας της κενοδοξίας αποκτούν τα περισσότερα αγαθά, και (ο Κύριος) αποδεικνύει το ανώφελο του επίγειου θησαυρού: ότι ο μεν σκόρος και η φθορά αφανίζουν τα τρόφιμα και τα ενδύματα, οι δε κλέφτες τον χρυσό και τον άργυρο. Έπειτα, για να μην του πει κάποιος ότι «δεν κλέβονται όλα», λέει: «Ακόμη κι αν δεν συμβεί τίποτα από αυτά, εντούτοις και μόνο το να είσαι προσηλωμένος στη μέριμνα του πλούτου, πώς να μην είναι άθλιο;» Γι' αυτό λέει: «Διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας. Το λυχνάρι του σώματος είναι ο οφθαλμός· εάν λοιπόν ο οφθαλμός σου είναι καθαρός, όλο το σώμα σου θα είναι φωτεινό· εάν όμως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, όλο το σώμα σου θα είναι σκοτεινό· εάν λοιπόν το φως που υπάρχει μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο (μεγάλο θα είναι);» Αυτό σημαίνει ότι, εάν προσηλώσεις τον νου σου στη φροντίδα των χρημάτων, έσβησες το λυχνάρι, σκοτείνιασες την ψυχή σου. Διότι, όπως ακριβώς ο οφθαλμός όταν είναι καθαρός, δηλαδή υγιής, φωτίζει το σώμα, ενώ αν είναι πονηρός, δηλαδή ασθενής, το σκοτεινιάζει, έτσι και ο νους τυφλώνεται από τη μέριμνα. Και αν ο νους σκοτισθεί, η ψυχή γίνεται σκοτάδι, και πολύ περισσότερο το σώμα. «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους.» Με τους δύο κυρίους εννοεί αυτούς που προστάζουν τα αντίθετα, όπως τον Θεό και τον Μαμμωνά. Μήπως εμείς καθιστούμε κύριό μας τον διάβολο; Όπως ακριβώς (κάνουμε) θεό την κοιλιά· όμως εκ φύσεως και αληθινά Κύριος είναι ο Θεός· ενώ ο Μαμμωνάς είναι η αδικία. «

«Διότι ή τον ένα θα μισήσει, και τον άλλο θα αγαπήσει, ή στον ένα θα προσκολληθεί, και τον άλλο θα περιφρονήσει. Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμμωνά.» Βλέπεις ότι δεν είναι δυνατόν ο πλούσιος και άδικος να δουλεύει στον Θεό; Διότι η φιλοχρηματία τον απομακρύνει από τον Θεό. «Γι' αυτό σας λέω, μην μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε.» Γι' αυτό, ποιο πράγμα; Επειδή απομακρύνεται κανείς από τον Θεό εξαιτίας των χρημάτων. Δεν τρώει βέβαια η ψυχή, αφού είναι ασώματη, αλλά το είπε αυτό σύμφωνα με την κοινή συνήθεια. Επειδή φαίνεται ότι η ψυχή δεν ανέχεται να παραμένει στο σώμα, εάν δεν τρέφεται η σάρκα. Και δεν απορρίπτει την εργασία, αλλά το να δίνεται κανείς ολοκληρωτικά στις μέριμνες και να παραμελεί τον Θεό, αυτό εμποδίζει. Διότι πρέπει και να γεωργεί κανείς, αλλά και την ψυχή να φροντίζει. «Δεν αξίζει η ψυχή περισσότερο από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα;» Δηλαδή, Εκείνος που έδωσε το μεγαλύτερο, πλάθοντας την ψυχή και το σώμα, δεν θα δώσει και τροφή και ενδύματα; «Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν, ούτε θερίζουν, ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει. Δεν διαφέρετε εσείς πολύ περισσότερο από αυτά;» Ενώ μπορούσε να φέρει ως παράδειγμα τον Ηλία, τον Ιωάννη, αναφέρει τα πετεινά, για να μας κάνει να ντραπούμε, επειδή είμαστε πιο άλογοι και από αυτά. Και ο Θεός τα τρέφει, έχοντας εμφυτεύσει σε αυτά φυσική γνώση για να συλλέγουν τροφές. «