Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:33

Του ιδίου Αθανασίου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, στο: «ενώ δε αυτός πορευόταν, έστρωναν τα ιμάτιά τους στον δρόμο»· «το δε περισσότερο πλήθος» χαιρόταν «με χαρά μεγάλη» και έκραζε: «ωσαννά εν τοις υψίστοις». Εάν εξετάσουμε το καθένα από τα γεγονότα που συνέβησαν από την αρχή, είναι άπειρα. Εάν, λοιπόν, κανείς δεν μπορεί να συγκρατήσει στη μνήμη του όσα βλέπονται και όσα έγιναν από τον Θεό, πώς θα μπορούσε κάποιος να κατανοήσει τα κρυμμένα Του; «Διότι τα περισσότερα», λέει, «από τα έργα του Θεού είναι απόκρυφα». Επομένως, υπάρχουν έργα του Θεού αόρατα τα οποία τυγχάνουν «απόκρυφα», για τα οποία και ο θεσπέσιος Απόστολος συμμαρτυρεί λέγοντας: «διότι τα αόρατα αυτού γνωρίσματα από την κτίση του κόσμου βλέπονται καθαρά, επειδή κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων». Διότι, αληθώς, «πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του και ανεξιχνίαστες οι οδοί του». Γι' αυτό, άλλωστε, και ο προφήτης, συμμεριζόμενος την ίδια γνώμη, έλεγε: «κατενόησα τα έργα σου και έμεινα έκθαμβος». Ας ζητήσουμε, λοιπόν, και εμείς «πρώτα τη βασιλεία του, και» έτσι «όλα αυτά θα μας προστεθούν»· διότι έτσι διδάσκει και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός στα Ευαγγέλια, λέγοντας: «ζητείτε και θα βρείτε».

Εμείς όμως δεν αναζητούμε μαργαριτάρια ούτε υακίνθους, τα οποία θαυμάζουν οι απειρόκαλοι· αλλά αναζητούμε τη «σοφία του Θεού εν μυστηρίω, την αποκεκρυμμένη», «την οποία κανείς από τους άρχοντες αυτού του αιώνα δεν γνώρισε· διότι, εάν την είχαν γνωρίσει», λέγει, «δεν θα είχαν σταυρώσει τον Κύριο της δόξης». Και αυτή είναι η σοφία, για την οποία και ο Σολομών έλεγε σε προφητεία: «Εξαπόστειλέ μου τη σοφία, που είναι πάρεδρος των θρόνων σου»· και ότι ο Χριστός κηρύσσεται και ως σοφία, θα μου το μαρτυρήσει ο Παύλος λέγοντας: «Χριστός, Θεού δύναμις και Θεού σοφία». «Ζητείτε λοιπόν πρώτα τη βασιλεία και τη δικαιοσύνη Του και» έτσι «όλα αυτά θα σας προστεθούν». Διότι τα επόμενα έρχονται δεύτερα σε σχέση με τα προηγούμενα· διότι, έστω και αν η κατά τον νόμο σκιά έχει κάποιο νόημα, εντούτοις αποτελεί αρραβώνα των μελλοντικών αγαθών.

Ερώτηση: Επειδή με διάφορους τρόπους μου επιβλήθηκε η ίδια ζημία και θλίβομαι καθώς δεν βρίσκω τίποτα στα χέρια μου, τι να κάνω; Απόκριση: Η Γραφή λέει ότι «Αυτός που αδικεί εσάς, δεν αδικεί εσάς, αλλά το Άγιο Πνεύμα που κατοικεί μέσα σας». Μη λυπάσαι λοιπόν για ανθρώπινη ζημία, διότι ο Κύριος δεν σε στερεί από αυτά που γνωρίζει ότι έχεις ανάγκη. Διότι ο Ίδιος είπε ότι «Γνωρίζει ο Ουράνιος Πατέρας σας αυτά που έχετε ανάγκη, πριν ακόμη του τα ζητήσετε», αλλά να ζητάς πρώτα τη βασιλεία του Θεού πράττοντας τα έργα της, και όλα αυτά θα σου προστεθούν. Και αν θλίβεσαι λίγο λόγω της στερήσεως των υλικών αγαθών, ωστόσο πρόκειται να βρεις άφθονα μπροστά σου τα αγαθά με το θέλημα του Θεού. Να θυμάσαι ότι είναι γραμμένο: «Όσοι θέλουν να ζουν κατά Θεόν, θα διωχθούν». Και πάλι λέει: «Να χαίρεστε πάντοτε εν Κυρίω όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς». Αυτός είναι ο διωγμός και αυτοί είναι οι πειρασμοί, αλλά να τα υπομένεις γενναία και με πίστη, και ο Θεός πρόκειται να δοξαστεί μέσω εσού. Διότι η υπομονή οδηγεί τον άνθρωπο στη δοκιμή, η δοκιμή στην ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει. Να προσεύχεσαι για εμένα.

Έλαβες λοιπόν, αγαπητέ, τα υποδείγματα και την απόδειξη. Μιμήσου όποια επιθυμείς: ή γίνε υπηρέτης των πτωχών, ή εραστής των δογμάτων του Χριστού. Εάν δε δύνασαι να τα μιμηθείς και τα δύο, θα αποκομίσεις και από τα δύο τον καρπό της σωτηρίας. Πρώτος βεβαίως είναι ο πνευματικός λόγος, ενώ όλα τα υπόλοιπα έρχονται δεύτερα. Διότι η Μαρία, λέγει, εξέλεξε την αγαθή μερίδα. Εάν λοιπόν και εσύ επιθυμείς να είσαι μύστης του Χριστού, να κάθεσαι στα πόδια Του και να δέχεσαι το Ευαγγέλιό Του, θα εγκαταλείψεις για χάρη Του ολόκληρο τον βίο και θα διάγεις αμέριμνα· θα λησμονήσεις ακόμη και το ίδιο σου το σώμα, και έτσι θα δυνηθείς να εντρυφήσεις στα θεωρήματά Του, ώστε να μιμηθείς τη Μαρία και να καρπωθείς την ανώτατη δόξα. Όταν δε προσεύχεσαι, πρόσεχε να μην ζητήσεις άλλα αντί άλλων και παροργίσεις τον Κύριο: ούτε χρήματα, ούτε ανθρώπινη δόξα, ούτε εξουσία, ούτε κανένα άλλο από τα παρερχόμενα. Αντιθέτως, να ζητάς τη βασιλεία του Θεού, και όλα όσα χρειάζονται για το σώμα Αυτός θα σου τα παράσχει, καθώς λέγει ο ίδιος ο Κύριος: «Ζητείτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Αυτού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Της προσευχής δε, αγαπητέ, υπάρχουν δύο τρόποι: ο ένας είναι ο τρόπος της δοξολογίας με ταπεινοφροσύνη· ο δεύτερος, ο οποίος είναι και υποδεέστερος, είναι αυτός της αιτήσεως. Όταν προσεύχεσαι, λοιπόν, μην προχωράς αμέσως στο αίτημα· διαφορετικά, εκθέτεις την προαίρεσή σου, δίνοντας την εντύπωση πως προσεύχεσαι στον Θεό επειδή εξαναγκάζεσαι από την ανάγκη.

Ερώτηση ΣΖ΄. Επομένως, εάν δεν πρέπει να μεριμνούμε ούτε για τα αναγκαία προς το ζην, και υπάρχει άλλη παραγγελία του Κυρίου που λέει: «Να εργάζεστε, όχι όμως για την τροφή που φθείρεται», τότε είναι περιττό το να εργαζόμαστε. Απόκριση. Ο ίδιος ο Κύριος και στα δύο χωρία αποσαφήνισε το δικό Του πρόσταγμα. Διότι εκεί, αφού απαγόρευσε να αναζητούμε τα αναγκαία προς το ζην με το να πει: «Μην επιζητείτε τι θα φάτε ή τι θα πιείτε· διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη του κόσμου», πρόσταξε λέγοντας: «Να ζητείτε δε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του»· το πώς δε πρέπει να τη ζητούμε, το φανέρωσε μέσω εκείνων που καταξιώθηκαν. Εδώ πάλι, αφού μας απέτρεψε από το να εργαζόμαστε για την τροφή που φθείρεται, μας δίδαξε να εργαζόμαστε για την τροφή που μένει για την αιώνια ζωή· την οποία ο Ίδιος πάλι φανέρωσε σε άλλο σημείο λέγοντας: «Δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε». Εάν λοιπόν θέλημα του Θεού είναι να θρέψουμε τον πεινασμένο, να ποτίσουμε τον διψασμένο, να ντύσουμε τον γυμνό, και τα υπόλοιπα, είναι απόλυτη ανάγκη να μιμούμαστε τον Απόστολο που λέει: «Σε όλα σας υπέδειξα ότι, κοπιάζοντας με αυτόν τον τρόπο, πρέπει να βοηθάτε τους αδυνάτους»· και να υπακούμε σε αυτόν που διδάσκει: «Μάλλον δε ας κοπιάζει εργαζόμενος το αγαθό με τα ίδια του τα χέρια, ώστε να έχει να μεταδίδει σε εκείνον που έχει ανάγκη».

Ερώτηση ΣΟΒ΄ Επειδή αποτελεί πρόσταγμα του Κυρίου να μη μεριμνούμε για την αυριανή ημέρα, πώς πρέπει να κατανοήσουμε ορθά το πρόσταγμα αυτό; Διότι παρατηρούμε ότι επιδεικνύουμε μεγάλη σπουδή για τις βιοτικές μας ανάγκες, ώστε να αποθηκεύουμε αγαθά τα οποία μπορούν να επαρκέσουν για περισσότερο χρόνο. Απόκριση Εκείνος που έχει αποδεχθεί τη διδασκαλία του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Ζητείτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του», και έχει βεβαιωθεί για την αλήθεια της υπόσχεσής Του, καθώς Εκείνος πρόσθεσε: «Και όλα αυτά θα σας προστεθούν», δεν αδρανοποιεί την ψυχή του παραδίδοντάς την στις βιοτικές μέριμνες που συμπνίγουν τον λόγο του Θεού και τον καθιστούν άκαρπο. Αντιθέτως, αγωνιζόμενος τον καλό αγώνα προκειμένου να καταστεί ευάρεστος στον Θεό, πιστεύει στον Κύριο που είπε: «Άξιος είναι ο εργάτης της τροφής του»· και δεν επιδίδεται σε καμία περιττή μέριμνα εξαιτίας αυτού. Εργάζεται, όμως, και μεριμνά όχι για τον εαυτό του, αλλά για την εντολή του Χριστού, όπως ακριβώς υπέδειξε και δίδαξε ο Απόστολος λέγοντας: «Όλα σας τα υπέδειξα, ότι δηλαδή, κοπιάζοντας με αυτόν τον τρόπο, πρέπει να βοηθάτε τους ασθενείς». Διότι το να μεριμνά κανείς για τον εαυτό του αποτελεί έγκλημα φιλαυτίας· ενώ το να μεριμνά και να εργάζεται για την εντολή του Θεού αποτελεί έπαινο μιας φιλόχριστης και φιλάδελφης διάθεσης.

Κοιτάξτε τα πτηνά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε συγκεντρώνουν σε αποθήκες· και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει. Δεν έχετε εσείς πολύ μεγαλύτερη αξία από αυτά; Ποιος δε από εσάς, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχη; Και για το ένδυμα γιατί μεριμνάτε; Παρατηρήστε προσεκτικά τα κρίνα του αγρού πώς αυξάνονται· δεν κοπιάζουν ούτε γνέθουν. Σας λέγω δε ότι ούτε ο Σολομών με όλη του τη δόξα δεν περιβλήθηκε όπως ένα από αυτά. Εάν, λοιπόν, το χορτάρι του αγρού, το οποίο σήμερα υπάρχει και αύριο ρίχνεται στον φούρνο, ο Θεός το ντύνει με αυτόν τον τρόπο, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο για εσάς, ολιγόπιστοι; Μην μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας: Τι θα φάμε, ή τι θα πιούμε, ή τι θα ντυθούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη. Γνωρίζει εξάλλου ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά. Ζητείτε όμως πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μην μεριμνήσετε, λοιπόν, για την αυριανή ημέρα· διότι η αυριανή θα μεριμνήσει για τα δικά της ζητήματα. Αρκετή είναι για την κάθε ημέρα η δική της ταλαιπωρία. ΛΟΥΚΑΣ. Τα κτήματα κάποιου πλούσιου ανθρώπου απέδωσαν άφθονη καρποφορία, και διαλογιζόταν μέσα του, λέγοντας: Τι να κάνω, διότι δεν έχω πού να συγκεντρώσω τους καρπούς μου;

Κεφάλαιο Δ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Πατέρα μας που βρίσκεσαι στους ουρανούς, ας αγιαστεί το όνομά σου, ας έλθει η βασιλεία σου, ας γίνει το θέλημά σου, και τα εξής. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Να ζητάτε δε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του. ΜΑΡΚΟΣ.

Άραγε ο χρυσός και ο άργυρος; Αλλά αυτό δεν σημαίνει τίποτα για εμάς, διότι είναι και πρόσκαιρα και φθαρτά και εντελώς αναλώσιμα, και δεν έχουν καμία δύναμη να ωφελήσουν την ψυχή του ανθρώπου. Επομένως, αληθινά πολύτιμο και αξιαγάπητο απόκτημα για την ψυχή του ανθρώπου είναι η σοφία και η γνώση, και προφανώς αυτή που αφορά τον Θεό. <Και όσα δεν ζήτησες σου τα έδωσα, και πλούτο, κ.λπ.> Του Κυρίλλου. Μας διδάσκει τι πρέπει να ζητάμε, και τι να λαμβάνουμε ως προσθήκη· διότι, επειδή ζήτησε ορθά τη σοφία, αφού του την έδωσε, προσέθεσε και όλα τα υπόλοιπα. Επειδή ακριβώς Αυτός είναι που είπε στα Ευαγγέλια: «Ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». <Για να είναι τα μάτια σου ανοιχτά προς αυτόν τον οίκο.> Του Κυρίλλου. Και ας είναι, λέει, τα μάτια σου και τα αυτιά σου ανοιχτά. Αν όμως η θεία Γραφή, όταν μας μιλάει για τον Θεό, αναφέρει μόρια, δηλαδή μέλη του σώματος, πρέπει να γνωρίζουμε ότι μας απευθύνεται με βάση όσα γνωρίζουμε και με βάση τη φύση μας· διότι δεν ήταν δυνατόν να μπορέσουμε να κατανοήσουμε με άλλον τρόπο τα περί του Θεού. Η αληθινή αιτία λοιπόν και ο λόγος για τον οποίο η θεόπνευστη Γραφή χρησιμοποιεί σωματικές εκφράσεις όταν μας μιλάει για τον Θεό, είναι η φτώχεια του δικού μας νου και της γλώσσας μας· διότι αυτά που αφορούν Εκείνον είναι εντελώς ανέκφραστα.

Μτ 6, 33 Σε εκείνους που αναζητούν τα της ψυχής, ο Θεός δίνει και τα αναγκαία για τα σώματα, ώστε εμείς, μεριμνώντας για τέτοια πράγματα περισσότερο από το δέον, να μην εμποδιστούμε προς τα άριστα.

Με αυτά εννοεί όσους ασκούν εμπορικό επάγγελμα, οι οποίοι κατά κάποιον τρόπο συγκεντρώνουν τα κέρδη του εμπορίου, προσθέτοντας πάντοτε υπεραξίες στο καθένα από τα αγορασμένα αγαθά και με τις αυξήσεις των τιμών γεμίζουν τα πουγγιά τους. Αλλά, λέει, ούτε αυτοί μπόρεσαν να απολαύσουν τη φιλοκέρδειά τους. Διότι, περιπίπτοντας ίσως σε ζημιές και απροσδόκητα ναυάγια, φαίνονταν να μη διαφέρουν σε τίποτα από αυτούς που ρίχνουν χρήματα σε τρύπιο σακούλι. Είναι λοιπόν καλύτερο και σοφό να ζητάμε να ευλογούμαστε από τον Θεό, ο οποίος μας χορηγεί τα πάντα. Και αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί εύκολα από όσους έχουν επιλέξει να φρονούν τα δικά Του, και έχουν προτιμήσει όσα συντελούν στη δόξα Του από τα δικά τους. Έτσι μας έχει πει και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε, και για το σώμα σας τι θα ντυθείτε. Ζητάτε δε μάλλον τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Και επειδή νομίζω ότι η ιστορική αφήγηση είναι από μόνη της επαρκής, εμπρός, στρέφοντας τον νου μας στις πνευματικές θεωρήσεις, ας παρατηρήσουμε εκείνο: ότι τα όσα συνέβησαν στους Ιουδαίους αποτελούν τύπο, και μάλιστα πολύ σαφή, της καθολικής και γενικότατης οικονομίας που επιτελέστηκε μέσω του Χριστού.

Στο Κατά Ματθαίον: Ζητείτε πρώτα τη δικαιοσύνη του και τη βασιλεία, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μακάριοι όσοι διώκονται ένεκα δικαιοσύνης, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών. Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτασθούν.

Και όταν εκείνος είπε φανερά ότι υπήρξε τηρητής τέτοιων εντολών, και ρώτησε επιπλέον λέγοντας: «Σε τι υστερώ ακόμη;», [απάντησε:] «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς, και έλα, ακολούθει με.» Είναι λοιπόν ανάγκη εκείνοι που θέλουν να υπηρετούν τον Θεό απερίσπαστα, και θεωρούν ότι πρέπει να τον ακολουθούν, να απομακρύνονται από τα επίγεια, να κάνουν κληρονομιά τους μόνο Αυτόν, και να τρέφονται πνευματικά με την ελπίδα σε Αυτόν, σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται στους Ψαλμούς: «Απόλαυσε τον Κύριο, και έλπισε σε αυτόν, και αυτός θα ενεργήσει.» Ξεχωρίζει, λοιπόν, τα δέκατα για τους Λευίτες, ως ανταπόδοση για τον κόπο της λειτουργίας τους. Διότι ο κόπος για τους αγίους δεν μένει χωρίς μισθό, αλλά εξαιρετικές είναι οι τιμές και λαμπρά τα έπαθλα. «Διότι μην μεριμνάτε», λέει ο Σωτήρας, «για τη ζωή σας, τι θα φάτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε· ζητείτε όμως πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν.» Ονομάζει δε πάλι αμαρτήματα, τα ζώα που σφάζονται υπέρ των αμαρτιών. Αυτά αποτελούν επίσης τύπους του Χριστού, ο οποίος θυσιάστηκε για εμάς και υπέμεινε τη σφαγή, για να καταργήσει την αμαρτία του κόσμου, και είναι φαγώσιμα μόνο για τους ιερουργούς τα θύματα υπέρ της αμαρτίας.

Κύριε, μην επιτρέψεις τον μετεωρισμό των ματιών μου, και απόστρεψε από εμένα την κακή επιθυμία. Αγαπητέ, μην πιστεύεις στα απατηλά όνειρα, διότι τα όνειρα εξαπάτησαν πολλούς, και εξέπεσαν όσοι στήριξαν τις ελπίδες τους σε αυτά. Σε ποια πνευματικά μέτρα άραγε φτάσαμε, ώστε να βλέπουμε οπτασίες αγγέλων; Μεγάλη προκοπή και δόξα είναι η ταπεινοφροσύνη, και σε αυτήν δεν υπάρχει πτώση. Σημάδι ταπεινοφροσύνης είναι το να προσφέρεις με τα δυο σου χέρια σε κάθε ανάγκη του αδελφού, και ομοίως να δέχεσαι. Ο μοναχός που αναζητά κληρονομιά από τους κατά σάρκα γονείς του, θα πέσει σε πειρασμούς, ενώ εκείνος που εκζητεί τον Κύριο θα σωθεί. Μην πεις, αν γεράσω, από πού θα τρέφομαι; Για το αύριο δεν μας επιτράπηκε να μεριμνούμε, και εσύ ήδη μεριμνάς για τα γηρατειά; Ας ζητούμε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα μας προστεθούν· διότι Εκείνος το έχει πει: γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας τι έχετε ανάγκη πριν του το ζητήσετε. Εάν όμως δεν ζητούμε πρώτα αυτά, είναι φανερό ότι δεν αγωνιζόμαστε γι' αυτά. Ρίξε λοιπόν τη μέριμνά σου στον Κύριο και Εκείνος θα σε θρέψει. Εάν ο Κύριος σου εμπιστευθεί κάτι στα χέρια σου, να το διαχειρίζεσαι με την επίγνωση ότι θα δώσεις λόγο σε Αυτόν. Εκείνος που ελεεί τους φτωχούς θα χορτάσει από αγαθά, ενώ ο ανελεήμων θα αποκλειστεί από τον επουράνιο νυμφώνα. Όποιος στηρίζεται σε άνθρωπο δεν θα δει τα αγαθά, ενώ εκείνος που ελπίζει στον Κύριο θα σωθεί.

Αυτά είναι καλό να τα μελετάμε. Γι' αυτά είναι αναγκαίο να μεριμνούμε νύχτα και μέρα. Διότι εκείνος που θυμάται πάντοτε τον θάνατο δεν πρόκειται να αμαρτήσει πολύ. Ας μην αναλώνουμε όλο τον χρόνο της ζωής μας τρέχοντας για την κοιλιά και για τα ενδύματα. Αυτά τα κάνουν οι εθνικοί, εκείνοι που δεν έχουν ελπίδα αιώνιας ζωής. Ας μην γίνουμε λοιπόν όμοιοι με αυτούς, αλλά ας ακούσουμε τον Κύριο που λέει: ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Ας ζητήσουμε, αδελφοί, εκείνη τη βασιλεία που δεν έχει τέλος. Ας ζητήσουμε εκείνη τη χαρά που οδηγεί στους απέραντους αιώνες.

Περί πίστεως. Ο Κύριος στο Ευαγγέλιο, θέλοντας να οδηγήσει τους μαθητές του στην τέλεια πίστη, έλεγε: εκείνος που είναι πιστός στα λίγα, είναι πιστός και στα πολλά· και εκείνος που είναι άπιστος στα λίγα, είναι άπιστος και στα πολλά. Τι είναι το λίγο και τι είναι το πολύ; Το λίγο είναι οι υποσχέσεις αυτού του αιώνα, τις οποίες υποσχέθηκε να παρέχει σε όσους πιστεύουν σε αυτόν, όπως τροφές, ενδύματα και την υπόλοιπη ανάπαυση του σώματος, ή υγεία και τα παρόμοια, προστάζοντας να μην μεριμνούν καθόλου για αυτά, αλλά να ελπίζει με πεποίθηση σε αυτόν εκείνος που καταφεύγει κοντά του. Το πολύ, όμως, είναι τα δώρα του αιώνιου και άφθαρτου αιώνα, τα οποία υποσχέθηκε να χορηγήσει σε όσους πιστεύουν σε αυτόν και αδιάλειπτα μεριμνούν για αυτά και τα ζητούν. Διότι έδωσε την εντολή: εσείς όμως, λέει, ζητάτε μόνο τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη, και όλα αυτά θα σας προστεθούν· έτσι ώστε από τα λίγα και πρόσκαιρα να δοκιμαστεί ο καθένας, αν πιστεύει στον Θεό· διότι υποσχέθηκε να τα παρέχει, εφόσον εμείς είμαστε αμέριμνοι για τέτοιου είδους πράγματα, και έχουμε φροντίδα μόνο για τα μελλοντικά και τα αιώνια.

Και σε εμάς, εξάλλου, έχει λεχθεί: «Ζητείτε πρώτα τη βασιλεία και τη δικαιοσύνη, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Αλλά και ο Μωυσής, πολύ παλαιότερα, αφού έκανε την αρχή από τη διδασκαλία περί του Θεού και στη συνέχεια εναρμόνισε προς αυτήν την πολιτεία, καθώς και τους νόμους για τις συναλλαγές και τον κοινό βίο, καθιστά σε όλα άρχοντες και φύλακες αυτούς που είναι αφιερωμένοι στον Θεό, όπως ακριβώς διδάσκουν και τα ιερά λόγια, άνδρες δίκαιους, που μισούν την υπερηφάνεια, και οι οποίοι πορεύονται άλλοι μέσω της φρόνησης και άλλοι μέσω της αληθινής πίστης.

Η κατά το σώμα ζωή ανήκει μόνο στο παρόν, ενώ εκείνη που αποταμιεύεται μέσω της ελπίδας αποτελεί ίδιον της ψυχής. Όμως η ανοησία των ανθρώπων σφάλλει ως προς τη χρήση καθενός από τα δύο, καθώς από τη μία παρατείνει τη σωματική ζωή με τις ελπίδες, και από την άλλη παρασύρει τη ζωή της ψυχής προς την απόλαυση των παρόντων. Εξαιτίας αυτού, η ψυχή, καθώς ασχολείται αναγκαστικά με τα φαινόμενα, αποξενώνεται από την πραγματική και υπαρκτή ελπίδα· και, στηριζόμενη μέσω των ελπίδων στα ασταθή πράγματα, ούτε σε τούτα αποκτά κυριαρχία ούτε εκείνο κατέχει. Ας διδαχθούμε, λοιπόν, μέσω της παρούσας συμβουλής, τι πρέπει να ζητούμε σήμερα και τι στο μέλλον. Ο άρτος αφορά την ανάγκη της σημερινής ημέρας, ενώ η βασιλεία την ελπιζόμενη μακαριότητα. Λέγοντας δε «άρτον», συμπεριλαμβάνει κάθε σωματική ανάγκη. Εάν ζητούμε αυτά, θα είναι φανερό στη διάνοια εκείνου που προσεύχεται ότι η ενασχόλησή του στρέφεται γύρω από το εφήμερο· εάν όμως ζητά κάποιο από τα αγαθά της ψυχής, τότε το αίτημά του αποβλέπει στο διηνεκές και το ατελεύτητο. Προς αυτό κυρίως προτρέπει να ατενίζουν όσοι προσεύχονται, καθώς με την επίτευξη του μείζονος εκπληρώνεται συγχρόνως και η αρχική ανάγκη. «Ζητείτε», λέει, «τη βασιλεία και τη δικαιοσύνη, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Διότι πώς δεν είναι άφρων αυτός που, για χάρη πραγμάτων που δεν μπορούν να τον ωφελήσουν σε τίποτα («διότι η ζωή του ανθρώπου δεν εξαρτάται από το περίσσευμα των υπαρχόντων του»), προδίδει εξαιτίας τους τα πιο ωφέλιμα και δεν γίνεται σοφός έμπορος, αφαιρώντας όσο είναι δυνατόν ακόμη και από τα απολύτως αναγκαία και προσθέτοντάς τα στο κεφάλαιο της πραγματικά πολύκαρπης και επικερδούς εμπορίας ή γεωργίας; Μιας γεωργίας η οποία, ακόμη και πριν έρθει ο καιρός του θερισμού, πολλαπλασιάζει στο εκατονταπλάσιο τον σπόρο που καταβλήθηκε, προδεικνύοντας έτσι το μελλοντικό κέρδος και την αναμενόμενη κατά τον καιρό της καρποφορία ως ανεκλάλητη και αδιανόητη. Και το πιο παράδοξο είναι ότι όσο πιο φτωχικά είναι τα ταμεία από τα οποία προέρχονται οι σπόροι, τόσο μεγαλύτερη είναι η απόδοση. Έτσι, δεν έχει απομείνει στους ανθρώπους καμία δικαιολογία για την επιθυμία του πλουτισμού, ούτε καν για καλό σκοπό. Αντιθέτως, φοβούνται την ένδεια, μη δείχνοντας απόλυτη εμπιστοσύνη σε Εκείνον που υποσχέθηκε να προσθέσει όλα τα επίγεια αγαθά σε όσους ζητούν τη βασιλεία του Θεού. Και έχοντας μόνο αυτή την αφορμή, ακόμη κι αν έχουν τα πάντα, ποτέ δεν απαλλάσσονται από τη νοσηρή και ολέθρια επιθυμία, αλλά συγκεντρώνοντας διαρκώς, φορτώνουν στον εαυτό τους ένα ανώφελο φορτίο, ή μάλλον, χτίζουν γύρω τους έναν πρωτοφανή τάφο ενώ ακόμη ζουν.

Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, ο Θεός κατασκεύασε με τέτοιον τρόπο τη φύση μας, ώστε, όχι μόνο όταν το σώμα ηρεμεί, αλλά και όταν κινείται και μετακινείται και πράττει καθετί για το οποίο υπάρχει ανάγκη, να μπορεί ο λογισμός να βρίσκεται στραμμένος αλλού, για να εργαζόμαστε με το σώμα τα κατάλληλα για αυτό, ενώ με την ψυχή μας, ατενίζοντας προς τον Θεό, να ζητούμε από αυτόν τα επουράνια. Επειδή, αφού παρήγγειλε να μην μεριμνούμε για τη ζωή μας, διότι αυτό είναι χαρακτηριστικό των εθνικών, πρόσθεσε: «Ζητείτε δε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», δείχνοντας ότι, εάν βέβαια έχεις τη μέριμνα της ψυχής σου στραμμένη προς τον Θεό, δεν θα ζημιωθείς καθόλου από αυτό ως προς τις ανάγκες του σώματος. Αντιθέτως, θα έχεις και αυτά ανελλιπώς, μαζί με τη σωτηρία της ψυχής, εφόσον τα χορηγεί ο Θεός. Διότι αυτός είναι που ανοίγει το χέρι του και χορταίνει κάθε ζωντανό με την ευδοκία του. Προς αυτόν λέει και ο Δαβίδ: «Θέρος και άνοιξη εσύ τα έπλασες», μη εννοώντας μόνο τα ορατά, αλλά και τα πνευματικά, γι' αυτό και τοποθέτησε το θέρος πριν από την άνοιξη. Διότι, εάν δεν αποκοπείς εγκαίρως από τους απίστους ή και από τα φαύλα έργα και τους φαύλους ανθρώπους, δεν θα ανθίσεις στις αρετές.

Όπως ακριβώς ο ίδιος ο Κύριος μας παραγγέλλει να ζητούμε τα πνευματικά, λέγοντας, «να εργάζεστε όχι για την τροφή που φθείρεται, αλλά για την τροφή που μένει στην αιώνια ζωή», και υπόσχεται ότι θα μας προσθέσει και τα σωματικά, εφόσον εμείς ζητούμε τα ψυχωφελή, λέγοντας, «ζητείτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», έτσι κάνει και με τα μάτια. Διότι, αφού έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε στη γη από φιλανθρωπία, για να διανοίξει μέσα από το ευαγγελικό κήρυγμα τους οφθαλμούς της ψυχής μας και να μας χαρίσει τη νοερή ανάβλεψη, πρόσθεσε και τη θεραπεία των ματιών που δεν έβλεπαν αισθητά. Γι' αυτό υπάρχει μεγάλη αντιστοιχία και στις δύο αναβλέψεις, εννοώ και τη σωματική και την ψυχική. Όπως ακριβώς, δηλαδή, από τους σωματικά τυφλούς, άλλοι απέκτησαν ακαριαία την ανάβλεψη, όπως εκείνος που άκουσε το «ανάβλεψε» και θεραπεύτηκε αμέσως, και άλλοι σταδιακά, όπως εκείνος που είπε, πριν λάβει την τέλεια θεραπεία, ότι «βλέπω τους ανθρώπους να περπατούν σαν δέντρα»· έτσι και εκείνοι που δέχθηκαν μέσω της πίστεως τη θεραπεία των νοητών οφθαλμών, άλλοι μεν τη βρήκαν ακαριαία, όπως ο ευαγγελιστής που αναδείχθηκε αμέσως από τελώνης, άλλοι δε σταδιακά, όπως ο Νικόδημος, που ήταν ακόμη νυχτερινός μαθητής.

Αδελφοί, «να ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του», και όχι μόνο θα γίνετε κληρονόμοι, στους αιώνες, αυτής της αδιάδοχης βασιλείας του Θεού μέσω της δικής Του χάρης, αφού δικαιωθείτε, αλλά και «τα παρόντα θα σας προστεθούν». Εάν όμως δεν αναζητάτε κατά προτεραιότητα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, αλλά μόνο εκείνα που τρέφουν και περιθάλπουν αυτό το ρευστό σώμα, ούτε και αυτά θα λάβετε, παρά μόνο ίσως για μεγαλύτερη βλάβη και του ίδιου του σώματος και για αιώνια καταδίκη και ζημία της ψυχής.

Όταν λοιπόν ο Κύριος εμφανίστηκε στη γη ως άνθρωπος από άφατο πέλαγος ευσπλαχνίας, για να θεραπεύσει τις ψυχικές μας νόσους και να άρει την αμαρτία του κόσμου, θεράπευε και αυτές τις νόσους, τις οποίες ο νόμος ονόμαζε ακαθαρσίες· ώστε, αν κάποιος νομίσει ότι εκείνα είναι όντως ακαθαρσία και αμαρτία, να ομολογήσει ως Θεό αυτόν που λυτρώνει τους ανθρώπους από αυτά, ενώ αν νομίσει ορθά ότι εκείνα είναι σύμβολα της πραγματικής ακαθαρσίας και αμαρτίας, από όσα τελούνται από τον Χριστό γύρω από αυτά τα σύμβολα, να κατανοήσει ότι αυτός είναι εκείνος που μπορεί και να συγχωρήσει και να καθαρίσει την αμαρτία του κόσμου. Μπορεί όμως κανείς να πει και κάτι άλλο, ορθά και αληθινά, όπως νομίζω: ότι, όπως ακριβώς ο Κύριος μας παραγγέλλει να ζητούμε τα πνευματικά (διότι «ζητάτε», λέει, «τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του»), και, ενώ εμείς ζητούμε αυτά τα ψυχωφελή και σωτήρια, εκείνος υπόσχεται να δώσει και τα σωματικά, λέγοντας «και όλα αυτά θα σας προστεθούν», έτσι και ο ίδιος, έχοντας κλίνει τους ουρανούς και κατεβεί από ψηλά, όπως ευδόκησε, στη δική μας έσχατη κατάσταση, για να κάνει τον καθαρισμό των αμαρτιών μας, προσθέτει ως δώρο και την ανόρθωση των χωλών, και απλώς θεραπεύοντας κάθε σωματική μας νόσο και κάθε αδυναμία, επειδή είναι πλούσιος σε έλεος.

Ο υιός δεν ζητάει από τον πατέρα άρτο, αλλά αναζητά τα μέγιστα και υψηλά του οίκου του πατέρα του. Διότι εξαιτίας της αδυναμίας της διάνοιας των ανθρώπων έδωσε εντολή ο Κύριος να ζητούν τον καθημερινό άρτο· διότι, δες τι έχει παραγγείλει σε όσους είναι τέλειοι στη γνώση και υγιείς στην ψυχή: μη μεριμνάτε, λέει, για τροφή ή για ένδυμα· διότι, αν φροντίζει για τα άψυχα πετεινά, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο για εσάς; Αλλά μάλλον ζητήστε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Εάν παρακαλέσεις τον Θεό για κάποιο πράγμα, και εκείνος δείξει μακροθυμία και δεν σε εισακούσει γρήγορα, μην λυπάσαι· διότι εσύ δεν είσαι σοφότερος από τον Θεό.

Πρώτα να ζητάτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και μη μεριμνάτε για τη σάρκα. Όταν λοιπόν διατίθεστε με αυτόν τον τρόπο, ο κόσμος σαν ένας δούλος θα σας τα ετοιμάσει όλα, και θα υποταχθεί χωρίς δισταγμό στα λόγια σας σαν να είστε δεσπότες, και στο θέλημά σας δεν πρόκειται να εναντιωθεί.

Όταν στραφείς προς το εργόχειρο κατά τη διαμονή σου στην ησυχία, μην κάνεις την εντολή των πατέρων κάλυμμα της φιλαργυρίας σου. Ας είναι μικρό το έργο σου, για την αποφυγή της ακηδίας, τέτοιο που να μην ταράσσει τον νου. Εάν πάλι επιθυμείς να εργάζεσαι περισσότερο για χάρη της ελεημοσύνης, να γνωρίζεις ότι η προσευχή είναι ανώτερη από την ελεημοσύνη ως προς την τάξη της. Εάν όμως εργάζεσαι για τις προσωπικές σου ανάγκες, εφόσον δεν γίνεσαι άπληστος, σου αρκεί για την εκπλήρωση της ανάγκης σου εκείνο το οποίο ο Θεός οικονομά για εσένα. Διότι ο Θεός ποτέ δεν άφησε τους εργάτες Του να στερηθούν τα παροδικά αγαθά. Επειδή «ζητήστε πρώτα», είπε ο Κύριος, «τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν πριν καν τα ζητήσετε».

Για έναν τέτοιον άνθρωπο είναι άξιο να επιδεικνύεται από τον Θεό ειδική μέριμνα, διότι τήρησε την εντολή Του που λέει, «ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», και «να μην προνοείτε για τη σάρκα». Διότι, όταν έχουμε τέτοια διάθεση, ο κόσμος σαν δούλος θα μας τα ετοιμάσει όλα και θα υποταχθεί χωρίς δισταγμό στα λόγια μας ως σε κυρίους, και δεν θα εναντιωθεί στο θέλημά μας. Για να μην αποσπαστεί ένας τέτοιος άνθρωπος από τη διαρκή του στάση ενώπιον του Θεού, δεν παραδίδει τον εαυτό του στη φροντίδα των αναγκαίων χρεών του σώματος. Και δεν μεριμνά για τίποτα άλλο, παρά μόνο για το πώς να μείνει απαλλαγμένος από κάθε τέτοια φροντίδα, μικρή και μεγάλη, που συντείνει στην ηδονή και στον μετεωρισμό, εξαιτίας του φόβου του Θεού. Θα τα αποκτήσει όμως αυτά με τρόπο θαυμαστό, χωρίς ούτε να φροντίσει ούτε να κοπιάσει γι' αυτά.

Περί εργοχείρου και φιλαργυρίας. Όταν στραφείς στο εργόχειρο κατά την παραμονή στην ησυχία σου, μην καταστήσεις την εντολή των Πατέρων κάλυμμα της φιλαργυρίας σου. Ας έχεις ένα μικρό εργόχειρο προς αντιμετώπιση της ακηδίας σου, το οποίο να μην ταράσσει τον νου. Εάν δε επιθυμείς να ασχολείσαι περισσότερο με το έργο χάριν ελεημοσύνης, να γνωρίζεις ότι η προσευχή είναι ανώτερη από αυτήν στην πνευματική της τάξη. Εάν πάλι το κάνεις για τις ανάγκες του σώματός σου, εφόσον δεν είσαι άπληστος, σου αρκεί για την εκπλήρωση της ανάγκης σου εκείνο που ο Θεός οικονομεί για εσένα. Διότι ποτέ δεν άφησε ο Θεός τους εργάτες Του να στερηθούν τα πρόσκαιρα αγαθά. «Να ζητάτε πρώτα», είπε ο Κύριος, «τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», πριν καν εσείς τα ζητήσετε.

Διότι αυτά τα σωματικά τα επιζητούν τα έθνη, είπε ο Κύριος, «εσείς όμως μην μεριμνάτε τι θα φάτε ή τι θα πιείτε ή τι θα ντυθείτε· διότι ο Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από αυτά». Ο υιός δεν ζητά πλέον από τον πατέρα του άρτο, αλλά αναζητά τα μέγιστα και τα υψηλά του οίκου του πατέρα του. Διότι εξαιτίας της αδυναμίας της διάνοιας των ανθρώπων έδωσε εντολή ο Κύριος να ζητούν τον καθημερινό άρτο. Διότι δες τι έχει παραγγείλει σε εκείνους που είναι τέλειοι ως προς τη γνώση και υγιείς ως προς την ψυχή. «Μην μεριμνάτε», λέει, «για τροφή ή για ένδυμα». Διότι, εάν φροντίζει τα άλογα ζώα και τα πτηνά και αυτά ακόμη τα άψυχα, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο εμάς; Αλλά «ζητήστε μάλλον τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν».

Διότι εκείνα θα αποτελέσουν για εσάς ασφάλεια και κόσμημα, και ο Θεός θα κατευθύνει τα της παρούσας ζωής προς το συμφέρον σας, και όλα θα είναι για εσάς εξαιρετικά άνετα και εύκολα. Διότι, λέγει, ζητείτε πρώτα τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν.

Διότι και ο Ίδιος υποσχέθηκε εκ των προτέρων, λέγοντας: «Ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν»· και σε εκείνον που τρέφει τον πόθο για αυτήν, όλα τούτα ακολουθούν. Επειδή όποιος έχει πτερώσει τη διάνοιά του προς τα εκεί, περιφρονεί όλη την παρούσα ευημερία σαν να μην υπάρχει καν. Διότι τα μάτια της πίστεως, όταν ατενίζουν εκείνα τα απόρρητα αγαθά, δεν αντιλαμβάνονται ούτε στο ελάχιστο τα ορατά πράγματα· τόσο μεγάλη είναι η διαφορά μεταξύ εκείνων και τούτων. Αλλά δεν βλέπω κανέναν να προτιμά τα μη ορατά από τα ορατά. Γι' αυτό αισθάνομαι λύπη, και αδιάλειπτη οδύνη στην καρδιά μου, διότι ούτε η πείρα των πραγμάτων μάς συνέτισε, ούτε οι υποσχέσεις του Θεού, ούτε το μέγεθος των δωρεών Του μάς παρακίνησε ώστε να μεταστραφούμε προς τον πόθο της βασιλείας, αλλά, σερνόμενοι ακόμη στη γη, προτιμούμε τα γήινα από τα επουράνια, τα πρόσκαιρα από τα μελλοντικά, αυτά που πετούν και χάνονται πριν καν εμφανιστούν από τα αιώνια, και την πρόσκαιρη ηδονή από τη διηνεκή ηδονή, και τη σύντομη τούτη ευημερία του παρόντος βίου από εκείνους τους ατελεύτητους αιώνες.

Ακόμη δεν έλαβε τίποτα, και υπόσχεται να προσφέρει στον Θεό τη δεκάτη από όσα πρόκειται να του δοθούν στο μέλλον. Ας μην προσπερνάμε επιφανειακά, αγαπητοί, τα όσα ειπώθηκαν, αλλά ας μιμηθούμε όλοι αυτόν τον δίκαιο, εμείς που ζούμε στην εποχή της Χάριτος εκείνον που έζησε πριν από τον Νόμο, και ας μη ζητάμε τίποτα το βιωτικό από τον Δεσπότη. Διότι δεν περιμένει καν τη δική μας υπενθύμιση, αλλά, ακόμη κι αν δεν το ζητήσουμε, μας δωρίζει τα αναγκαία. Επειδή ανατέλλει τον ήλιο Του σε πονηρούς και αγαθούς, και στέλνει βροχή σε δικαίους και αδίκους. Και ας υπακούμε σε Αυτόν που μας προτρέπει και λέει: Ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν.

Διότι, εάν στους ανθρώπους που μας υπερασπίζονται και αγορεύουν ενώπιον των κοσμικών δικαστών απλώς εκθέτουμε τις υποθέσεις μας, και αφήνουμε σε εκείνους τον τρόπο της υπεράσπισης, ώστε να χειριστούν τα ζητήματά μας όπως οι ίδιοι κρίνουν, πολύ περισσότερο πρέπει να κάνουμε το ίδιο απέναντι στον Θεό. Του εξέθεσες την υπόθεσή σου, του είπες όσα έπαθες; Μην του λες πλέον και το πώς να σε βοηθήσει· διότι Εκείνος γνωρίζει ακριβώς τι σε συμφέρει. Υπάρχουν δε πολλοί οι οποίοι απαγγέλλουν αναρίθμητους στίχους κατά την προσευχή, λέγοντας: «Κύριε, δώσε μου σωματική υγεία, διπλασίασε τα υπάρχοντά μου, εκδικήσου τον εχθρό μου»· πράγμα το οποίο είναι γεμάτο από πολύν παραλογισμό. Γι' αυτό, πρέπει να τα εγκαταλείψουμε όλα αυτά και να ικετεύουμε και να παρακαλούμε μόνο κατά το πρότυπο του τελώνη, ο οποίος έλεγε: «Θεέ μου, σπλαγχνίσου με τον αμαρτωλό»· και Εκείνος γνωρίζει πλέον πώς θα σε συνδράμει. Διότι, «Ζητείτε», λέγει, «πρώτα τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας δοθούν επιπλέον». Έτσι, λοιπόν, αγαπητοί, ας πολιτευόμαστε με πνευματική σοφία, με πόνο και ταπείνωση, χτυπώντας τα στήθη μας, όπως ακριβώς εκείνος, και θα επιτύχουμε όσα ζητούμε· εάν όμως προσευχόμαστε γεμάτοι από θυμό και οργή, καθιστάμεθα βδελυροί και μισητοί ενώπιον του Θεού. Ας συντρίψουμε, λοιπόν, το φρόνημά μας, ας ταπεινώσουμε τις ψυχές μας, και ας προσευχόμαστε τόσο για τους εαυτούς μας, όσο και για εκείνους που μας έχουν λυπήσει.

Την ανέπαυσες προφέροντας αυτά τα λόγια, έσβησες την πυρά, κατήσχυνες τον διάβολο, την έκανες δούλη περισσότερο από εκείνη που έχει αγοραστεί με χρήματα, με τα λόγια σου αυτά την προσέδεσες στενά μαζί σου. Ώστε μέσα από όσα της λες, δίδαξέ την να μη λέει ποτέ: «Δικό μου και δικό σου». Και ποτέ να μην την προσφωνείς απλώς και μόνο με το όνομά της, αλλά με τρυφερότητα, με τιμή, με πολλή αγάπη. Τίμα την, και δεν θα έχει ανάγκη την τιμή των άλλων, δεν θα έχει ανάγκη τη δόξα των άλλων, αν απολαμβάνει τη δική σου. Να την προτιμάς από όλους, για όλα, και για την ομορφιά και για τη σύνεσή της, και να την εγκωμιάζεις. Έτσι θα την πείσεις να μην δίνει σημασία σε κανέναν από τους έξω, αλλά να τους περιφρονεί όλους τους άλλους. Να της διδάσκεις τον φόβο του Θεού, και τα πάντα θα αναβλύσουν σαν από πηγή, και το σπίτι σας θα είναι γεμάτο από αμέτρητα αγαθά. Αν επιζητούμε τα άφθαρτα, θα έρθουν από μόνα τους και αυτά τα φθαρτά. Διότι λέει: «Ζητείτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Πώς πρέπει να φανταζόμαστε ότι θα είναι τα παιδιά τέτοιων πατέρων; Πώς οι υπηρέτες τέτοιων κυρίων; Πώς όλοι οι άλλοι που συναναστρέφονται μαζί τους; Άραγε δεν θα συμβεί να είναι και αυτοί γεμάτοι από αμέτρητα αγαθά; Διότι, ως επί το πλείστον, και οι δούλοι προσαρμόζουν τον χαρακτήρα τους σύμφωνα με εκείνους που τους εξουσιάζουν, και εξομοιώνονται με τις δικές τους επιθυμίες· αγαπούν τα ίδια, ανάλογα με όσα διδάσκονται, τα ίδια λόγια προφέρουν, και με τα ίδια πράγματα ασχολούνται.

Το δε «χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις» είναι αληθές· διότι βέβαια δεν επρόκειτο να είναι αυτή η υπόσχεση προς τον Νώε. Για ποιες υποσχέσεις όμως κάνει λόγο; Διότι ο μεν Ισαάκ και ο Ιακώβ έλαβαν τις υποσχέσεις της γης· ο Νώε όμως, και ο Άβελ, και ο Ενώχ, ποιες υποσχέσεις έλαβαν; Ή, λοιπόν, μιλάει για αυτούς τους τρεις· ή, αν αναφέρεται και σε εκείνους, η υπόσχεση δεν συνίστατο σε αυτό, στο να θαυμαστεί δηλαδή ο Άβελ, ούτε στο να μετατεθεί ο Ενώχ, ούτε στο να διασωθεί ο Νώε, αλλά, αν και αυτά τους συνέβησαν λόγω της αρετής τους, αποτελούσαν απλώς κάποιες προγεύσεις των μελλόντων. Διότι ο Θεός, γνωρίζοντας εξ αρχής ότι το ανθρώπινο γένος έχει ανάγκη από πολλή συγκατάβαση, δεν μας χαρίζει μόνο τα αγαθά του μέλλοντος, αλλά και τα παρόντα· όπως ακριβώς έλεγε και στους μαθητές ο Χριστός: «Όποιος άφησε σπίτια, ή αδελφούς, ή αδελφές, ή πατέρα, ή μητέρα, θα λάβει εκατονταπλάσια, και θα κληρονομήσει ζωή αιώνια»· και πάλι: «Ζητείτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Βλέπεις ότι αυτά δίνονται από αυτόν επιπροσθέτως, ώστε να μην αποκάμουν;

Αυτά τα έλεγε εκείνος που διακήρυττε: «Σαν να μην έχουμε τίποτα, και όμως τα πάντα κατέχουμε»· εκείνος που θεωρήθηκε θεός από τους κατοίκους των Λύστρων. Εάν θέλεις να αποκτήσεις τα αγαθά του κόσμου, ζήτα τον ουρανό· εάν θέλεις να απολαύσεις και τα επίγεια, περιφρόνησέ τα. Διότι, λέει, να ζητάτε πρώτα τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Γιατί θαυμάζεις τα μικρά; Γιατί μένεις έκθαμβος μπροστά σε πράγματα που δεν έχουν καμία απολύτως αξία; Μέχρι πότε θα είσαι πένης; Μέχρι πότε φτωχός; Σήκωσε το βλέμμα σου στον ουρανό, αναλογίσου τον πλούτο που υπάρχει εκεί, περιγέλασε τον χρυσό, μάθε ποια είναι η χρήση του και πόση είναι η αξία του. Η απόλαυση διαρκεί μόνο στο παρόν, μέχρι το τέλος αυτού του παρόντος και φθαρτού βίου που μοιάζει με άμμο· μάλλον δε, όση σχέση έχει μια σταγόνα μπροστά σε μια αμέτρητη άβυσσο, τόση σχέση έχει ο παρών βίος μπροστά στα μέλλοντα. Αυτό δεν αποτελεί ιδιοκτησία, αλλά χρήση, δεν είναι κυριότητα. Διότι πώς είναι δυνατόν να είναι δικά σου, όταν την ώρα που ξεψυχάς, είτε το θέλεις είτε όχι, άλλοι παίρνουν όλα σου τα υπάρχοντα, και αυτοί πάλι τα παραδίδουν σε άλλους, και εκείνοι με τη σειρά τους σε άλλους; Επειδή όλοι μας είμαστε παρεπίδημοι, και ο κύριος της οικίας είναι ίσως περισσότερο μισθωτός της οικίας· διότι πολλές φορές, αφού πεθάνει ο πρώτος, ο δεύτερος παρέμεινε, απολαμβάνοντας περισσότερο την οικία. Και αν αυτός την απολαμβάνει ως μισθωτός, το ίδιο ίσχυε και για τον προηγούμενο ως μισθωτό· διότι εκείνος οικοδόμησε, ταλαιπωρήθηκε και επισκεύασε. Η ιδιοκτησία είναι μόνο λόγια· ενώ στην πράξη όλοι μας είμαστε κύριοι ξένων πραγμάτων.

Διότι, τι ανάγκη έχουμε από τα μάτια άλλων, εφόσον Εκείνος που πρόκειται να μας ανταμείψει βλέπει πάντοτε αυτά που πράττουμε; Και πώς δεν είναι άτοπο, ο μεν υπηρέτης όλα όσα κάνει να τα κάνει για να αρέσει στον κύριό του, και να μην αποζητά τίποτε περισσότερο από το βλέμμα εκείνου, ούτε να προσελκύει τα μάτια άλλων προς την πράξη του, έστω κι αν αυτοί που τον βλέπουν είναι σπουδαίοι, αλλά να επιδιώκει ένα μόνο πράγμα, το πώς θα τον δει ο κύριός του· εμείς δε, που έχουμε τέτοιον Κύριο, να αναζητούμε άλλους θεατές, οι οποίοι δεν μπορούν σε τίποτε να μας ωφελήσουν, αλλά μπορούν να μας βλάψουν με το να μας βλέπουν, και να κάνουν μάταιο όλο τον κόπο μας; Όχι, σας παρακαλώ· αλλά από Εκείνον που πρόκειται να λάβουμε τους μισθούς μας, Αυτόν ας προσκαλούμε ως επαινέτη των πράξεών μας, Αυτόν ως θεατή. Ας μην έχουμε καμία σχέση με τα ανθρώπινα μάτια. Διότι, εάν θέλουμε να επιτύχουμε και αυτήν τη δόξα (των ανθρώπων), τότε θα την επιτύχουμε, όταν ζητούμε μόνο τη δόξα που προέρχεται από τον Θεό. Διότι λέγει: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». Και όπως ακριβώς τότε έχουμε μεγάλη αφθονία χρημάτων, όταν τα περιφρονούμε και ζητούμε μόνο τον πλούτο που προέρχεται από τον Θεό (Διότι λέγει: «Ζητείτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν»)· έτσι συμβαίνει και με τη δόξα, όταν πλέον μας είναι ακίνδυνη η χορήγηση και των χρημάτων και της δόξας, τότε ο Θεός θα την προσφέρει με αφθονία. Και ακίνδυνη είναι τότε, όταν δεν μας κυριεύει, ούτε μας υπερνικά, ούτε μας προστάζει σαν να είμαστε δούλοι, αλλά έρχεται σε εμάς σαν να είμαστε κύριοι και ελεύθεροι.

Έτσι, λοιπόν, και ο Χριστός ανέμειξε τα αισθητά με τα πνευματικά. Διότι, επειδή νομίζεται ότι ο πράος χάνει όλα του τα υπάρχοντα, Εκείνος υπόσχεται το αντίθετο, λέγοντας ότι αυτός είναι, τελικά, που κατέχει με ασφάλεια τα αγαθά του, αυτός δηλαδή που δεν είναι θρασύς ούτε αλαζόνας· ενώ ο αλαζόνας πολλές φορές θα στερηθεί και την πατρική του περιουσία, αλλά και την ίδια του την ψυχή. Εξάλλου, επειδή και στην Παλαιά Διαθήκη ο Προφήτης έλεγε συνεχώς: «Οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη», συνυφαίνει τον λόγο Του με λέξεις που τους ήταν οικείες, ώστε να μην ακούγεται εντελώς ξένος. Και τα λέει αυτά, όχι για να περιορίσει τις αμοιβές μόνο στα παρόντα, αλλά για να παρέχει μαζί με αυτά και τα μέλλοντα. Διότι, είτε πει κάτι πνευματικό, δεν καταργεί τα αγαθά της παρούσας ζωής· είτε πάλι υποσχεθεί κάτι από την παρούσα ζωή, δεν περιορίζει την υπόσχεσή Του μόνο σε αυτό. Διότι λέει: «Ζητείτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν»· και πάλι: «Όποιος άφησε σπίτια ή αδελφούς, θα λάβει εκατονταπλάσια σε αυτόν τον αιώνα, και στον μέλλοντα θα κληρονομήσει ζωή αιώνια». —Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη.

Διότι αυτή ήταν η θέλησή Του, ώστε αυτή να βρίσκεται σε τέτοια ανάγκη. Επομένως, δεν θα έλθει σε αντίθεση με όσα θέλησε, το να την καταστήσει δηλαδή σε κατάσταση τόσο μεγάλης ανάγκης και έπειτα πάλι να της στερήσει τα απαραίτητα για την ανάγκη της. Γʹ. Ας μη μεριμνούμε, λοιπόν· διότι τίποτε περισσότερο δεν θα κερδίσουμε, παρά μόνο το να καταπονούμε τους εαυτούς μας. Διότι, όταν Εκείνος τα παρέχει και όταν μεριμνούμε και όταν δεν μεριμνούμε, και μάλιστα περισσότερο όταν δεν μεριμνούμε, τι περισσότερο κερδίζεις από τη μέριμνα, παρά το να επιβάλλεις στον εαυτό σου μια περιττή τιμωρία; Ούτε βέβαια εκείνος που πρόκειται να παρακαθίσει σε πλούσιο γεύμα, θα ανεχόταν να μεριμνά για τροφή· ούτε αυτός που βαδίζει προς την πηγή, φροντίζει για το τι θα πιει. Ας μην συμπεριφερόμαστε λοιπόν σαν φτωχοί ούτε εμείς, ούτε να μικροψυχούμε, έχοντας την πρόνοια του Θεού ως παροχή πιο πλούσια από κάθε πηγή και από αμέτρητα ετοιμασμένα δείπνα. Διότι μετά από όσα ειπώθηκαν, παραθέτει πάλι και ένα άλλο επιχείρημα, ώστε να έχουμε θάρρος για τα πράγματα αυτά, λέγοντας: «Ζητείτε τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Επειδή δηλαδή απάλλαξε την ψυχή από τη μέριμνα, τότε μνημόνευσε και τους ουρανούς. Διότι ήλθε για να καταργήσει τα παλαιά, και για να μας καλέσει σε μια σπουδαιότερη πατρίδα. Γι' αυτό κάνει τα πάντα, ώστε να μας απαλλάξει από τα περιττά και από την προσκόλληση προς τη γη.

Είδες πώς είχε ήδη εκπληρωθεί το: «Αναζητάτε τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν»; Επειδή, δηλαδή, επέδειξε μεγάλη πίστη και ταπεινοφροσύνη, και τον ουρανό τού χάρισε, και την υγεία τού πρόσθεσε· και δεν τον τίμησε μόνο με αυτό, αλλά και με το να δείξει ποιοι εκβάλλονται, ενώ αυτός εισάγεται. Διότι από εδώ και στο εξής κάνει πλέον γνωστό σε όλους ότι η σωτηρία προέρχεται από την πίστη, και όχι από τα έργα του νόμου. Γι' αυτόν τον λόγο, η δωρεά αυτή δεν θα προσφέρεται μόνο στους Ιουδαίους, αλλά και στα έθνη· και μάλιστα περισσότερο σε εκείνους παρά σε αυτούς. Διότι, λέει, μην νομίσετε ότι αυτό συνέβη μόνο στην περίπτωσή του· καθώς το ίδιο θα συμβεί σε ολόκληρη την οικουμένη. Και το έλεγε αυτό, προφητεύοντας για τα έθνη, και προσφέροντάς τους αγαθές ελπίδες. Επειδή τον ακολουθούσαν και κάποιοι από τη Γαλιλαία των εθνών. Και τα έλεγε αυτά, αφενός για να μην αφήσει τους εθνικούς να απελπιστούν, και αφετέρου για να καταρρίψει το υψηλό φρόνημα των Ιουδαίων. Ώστε να μην προκαλέσει όμως δυσφορία αυτό που ειπώθηκε στους ακροατές, ούτε να τους δώσει καμία λαβή, ούτε εισάγει προηγουμένως τον λόγο περί των εθνών, αλλά, παίρνοντας αφορμή από τον εκατόνταρχο, ούτε αναφέρει γυμνό το όνομα των εθνών. Διότι δεν είπε, «Πολλοί από τα έθνη», αλλά, «Πολλοί από ανατολών και δυσμών»· πράγμα που υποδήλωνε μεν τα έθνη, αλλά δεν προκαλούσε έτσι δυσφορία στους ακροατές· διότι αυτό που ειπώθηκε ήταν συγκαλυμμένο.