Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:33

Και παρατήρησε πώς, ξεκινώντας από την ευχαριστία για όσα ήδη έχουν δοθεί, ικετεύουν και για τα σπουδαιότερα, και δεν περιορίζονται στα βιοτικά, αλλά ανυψώνονται πάνω από τους ουρανούς και λέγουν: «Πλήρωσέ μας με Άγιο Πνεύμα». Διότι δεν είναι δυνατόν να προκόψει κανείς όπως πρέπει, εάν δεν πληρωθεί από τη χάρη εκείνη· όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν να πράξει κάτι το γενναίο ή το σπουδαίο, εάν δεν δεχθεί την ενίσχυση του Χριστού. Όπως, λοιπόν, αφού είπαν, «Για να περισσεύουμε σε κάθε αγαθό έργο», προσέθεσαν το «Εν Χριστώ Ιησού»· έτσι και εδώ λέγουν: «Πλήρωσέ μας με Άγιο Πνεύμα, για να βρεθούμε ενώπιόν σου ευάρεστοι». Είδες πώς για τα βιοτικά αγαθά δεν προσεύχονται, αλλά μόνον ευχαριστούν, ενώ για τα πνευματικά και ευχαριστούν και προσεύχονται; Διότι λέγει: «Ζητείτε τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Παρατήρησε όμως και μια άλλη φιλοσοφία τους. Διότι λέγει: «Για να βρεθούμε ενώπιόν σου ευάρεστοι, χωρίς να αισχυνθούμε».

Διότι έτσι θα μπορέσεις να κατορθώσεις τα περισσότερα, και έτσι τα ζητήματα του οίκου σου θα διευθετηθούν καλώς. Επειδή, λέγει, «ζητάτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Διότι, εάν εμείς αυτούς που παραβλέπουν τα δικά τους και προτιμούν να φροντίζουν για τα δικά μας τους απαλλάσσουμε από κάθε μέριμνα, πολύ περισσότερο ο Θεός, ο Οποίος και ανεξάρτητα από αυτά μεριμνά και προνοεί. Μη μεριμνάς, λοιπόν, για τα δικά σου, αλλά άφησέ τα στον Θεό. Διότι, αν μεριμνήσεις εσύ, μεριμνάς ως άνθρωπος· αν όμως προνοήσει ο Θεός, προνοεί ως Θεός. Μη μεριμνάς για αυτά παραμελώντας τα ανώτερα, διότι τότε Εκείνος δεν πρόκειται να προνοήσει ιδιαιτέρως για αυτά.

Εις τον Ε΄ Ψαλμόν. Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης, ψαλμός του Δαβίδ. α΄. Ας δούμε πρώτα ποια είναι η κληρονομία και αν αυτή ανήκει και σε εμάς· έπειτα, τον χρόνο κατά τον οποίο δίνεται. Και βέβαια είναι άτοπο, όταν σας ανακοινώνεται μια διαθήκη χρημάτων και θεωρείται ότι η κληρονομιά μάς ανήκει, να την περιεργαζόμαστε και να πολυπραγμονούμε, να αναζητούμε τα έγγραφα, να καταβάλλουμε χρήματα, να προστρέχουμε στα χαρτιά, να αντιγράφουμε τα όσα είναι γραμμένα και να επιδεικνύουμε κάθε δυνατή σπουδή· ενώ εδώ, που προβάλλονται ενώπιόν μας πνευματικές διαθήκες και έχουν ανοιχτεί όλα τα βιβλία, να ραθυμούμε και να αδρανούμε, και μάλιστα όταν η κληρονομία αυτή δεν είναι υλική. Ας πλησιάσουμε, λοιπόν, και ας ανοίξουμε τα έγγραφα, ας εγκύψουμε στα όσα είναι γραμμένα και ας δούμε με ποιους όρους μάς έχει αφεθεί αυτή η κληρονομιά και ποια είναι η φύση της. Διότι δεν μας άφησε την κληρονομιά απλώς χωρίς προϋποθέσεις, αλλά με κάποιον όρο. Με ποιον ακριβώς; «Εκείνος που με αγαπά», λέγει, «θα τηρήσει τις εντολές μου». Και πάλι: «Όποιος δεν σηκώσει τον σταυρό του και δεν με ακολουθήσει»· και πολλά άλλα, τα οποία είναι γραμμένα στη Διαθήκη. Ας μάθουμε όμως και τον χρόνο κατά τον οποίο πρόκειται να τα απολαύσουμε αυτά. Διότι δεν είναι ο παρών χρόνος, αλλά ο μέλλων· μάλλον δε, και ο παρών και ο μέλλων. Διότι, «ζητάτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν»· στο ακέραιο, όμως, θα δοθούν τότε.

Αυτό είναι προπάντων πλούτος, το να μην έχει κανείς ανάγκη τον πλούτο. «Δόξα και πλούτος υπάρχει στον οίκο του». Εδώ λοιπόν δεν χρειάζεται ούτε καν ερμηνεία. Διότι είχαν μεν τη δόξα που προέρχεται από τον Θεό. Ακολουθούσε όμως και αυτή σύμφωνα με τον θείο λόγο που λέει: «Ζητείτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν».

Επειδή γνωρίζει το μέγεθός του, εντρυφά στη φαντασία του πράγματος. Και τι σημαίνει το «Καλώς»; Πες μου. Η γυναίκα σου θα είναι σαν άμπελος καρποφόρα στα πλευρά της οικίας σου. Άλλος λέει, στα πιο εσωτερικά μέρη. Άλλος, στους μηρούς. Οι υιοί σου σαν νεόφυτα ελιάς γύρω από την τράπεζά σου. Ιδού, έτσι θα ευλογηθεί ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο. Τι λες; Πες μου· αυτός είναι ο μακαρισμός; Αυτό είναι το κέρδος; Η ευημερία της οικίας, και το να απολαύσει κανείς τους δικούς του κόπους, και το πλήθος των παιδιών, και η γυναίκα; Όχι αυτό, αλλά αυτό δίνεται εκ περισσού. Διότι «ζητείτε πρώτα τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Επειδή, λοιπόν, απευθυνόταν σε ανθρώπους που ήταν ακόμη ατελέστεροι, τους καθοδηγεί ξεκινώντας από τα αισθητά, σαν να είναι μικρά παιδιά. Και μην απορείς.

Όταν δεν προσεύχεται κανείς εναντίον των εχθρών του, όταν δεν ζητά πλούτο και πλεονεξία, όταν δεν ζητά εξουσία και δόξα, ούτε κάποιο από αυτά τα φθαρτά πράγματα, αλλά εκείνα τα άφθαρτα και αθάνατα. Διότι, «να ζητείτε τη βασιλεία του Θεού», λέει, «και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Στη φράση «όταν κράζω προς εσένα», βλέπεις πώς θέλει να τον επικαλούμαστε και εμείς με σπουδή, με προθυμία; Διότι και ο διάβολος τότε ακριβώς παραμονεύει περισσότερο. Επειδή γνωρίζει ότι η προσευχή είναι το μέγιστο όπλο, και ότι, έστω και αν είμαστε αμαρτωλοί και καταντροπιασμένοι, αν όμως προσευχηθούμε με ακρίβεια και σύμφωνα με τους νόμους του Θεού, κατορθώνουμε μεγάλα πράγματα· τότε σπεύδει να μας ρίξει στη ραθυμία και να μας ξεσηκώσει λογισμούς, ώστε να μας κάνει να αναχωρήσουμε από την προσευχή άκαρποι.

Διότι καθένας που ζητεί λαμβάνει, και αυτός που αναζητεί βρίσκει, και σε εκείνον που κρούει θα ανοιχτεί. Να ζητείτε δε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν εκ περισσού. Θα ανακαινιστεί η νεότητά σου όπως του αετού. Αυτή την αναδημιουργία μάς τη δώρισε πάλι ο Δεσπότης διά του παναγίου βαπτίσματος, και, αφού εξάλειψε το γήρας της αμαρτίας, μας κατέστησε νέους αντί για γερασμένους. Σε συμφωνία με αυτά, ο Θεός λέει διά του προφήτη Ησαΐα: Όσοι υπομένουν θα ανανεώσουν τη δύναμή τους, θα βγάλουν φτερά σαν τους αετούς. Επειδή δηλαδή, όταν δημιουργηθήκαμε, λάβαμε τα θεία και βασιλικά χαρακτηριστικά, αλλά έπειτα τα αμαυρώσαμε και τα διαφθείραμε με κάθε είδους επιτηδεύματα της αμαρτίας, ο προφητικός λόγος μάς υπόσχεται την ανάκτηση της βασιλείας. Διότι βασιλικό είναι το πτηνό αυτό, και του έχει εμπιστευθεί η βασιλεία των πτηνών. Μας διδάσκει δε και τον τρόπο της θείας δωρεάς, ώστε να ανακαινίζεται αποβάλλοντας τον παλαιό άνθρωπο και προσλαμβάνοντας τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προχωρώντας στην επίγνωση του Κτίστου. Έτσι, λοιπόν, λέει, θα ανακαινισθεί η νεότητά σου, ώστε να παραμένει διαρκώς σε νεανική κατάσταση μέσα στην άφθαρτη ζωή.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν δίνεις σε Εκείνον ο οποίος οπωσδήποτε θα σου ανταποδώσει, και μάλιστα θα σου δώσει περισσότερα; Μήπως επειδή τα ανταποδίδει έπειτα από πολύ χρόνο; Καίτοι βέβαια τα δίνει και εδώ, στην παρούσα ζωή· διότι είναι αψευδής Εκείνος που λέει: «Ζητείτε τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Εκτός όμως από αυτά, και το γεγονός ότι θα τα λάβεις έπειτα από μακρύ χρονικό διάστημα αυξάνει τον πλούτο σου· διότι ο τόκος γίνεται μεγαλύτερος.

Ας ακούσουμε, λοιπόν, την παραίνεση αυτού του μακάριου, του θαυμαστού διδασκάλου της οικουμένης, του καλού παιδοτρίβη, του γεωργού των ψυχών μας, και ας φρονούμε εκείνα τα οποία ο ίδιος συνεβούλευσε· διότι έτσι θα μπορέσουμε και τα παρόντα να απολαύσουμε και τα μελλοντικά να επιτύχουμε. Εάν, δηλαδή, ζητούμε πρωτίστως εκείνα, θα έχουμε και τούτα ως προσθήκη· «Διότι ζητείτε», λέγει, «τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Ας μη ζητούμε, λοιπόν, πρωτίστως αυτά τα οποία μας υποσχέθηκε να μας παράσχει ως προσθήκη, ώστε, πράττοντας τα αντίθετα προς τη δεσποτική παραίνεση, να μην εκπέσουμε και από τα δύο.

Αλλά, επειδή ακριβώς ανέφερα τη μέριμνα, πάνω σε αυτά τα λόγια μού ήρθε επίκαιρα στον νου εκείνος ο αποστολικός λόγος. Διότι, αν η συγκατοίκηση γυναικών με άνδρες και ανδρών με γυναίκες περιόριζε τις φροντίδες, δεν θα έλεγε ο Παύλος, όταν προέτρεπε στην εγκράτεια, «Θέλω δε να είστε αμέριμνοι», χρησιμοποιώντας και αυτό ως προτροπή για εμάς. Τι επιθυμείτε, δηλαδή; λέει· ανάπαυση και ελευθερία; Έπειτα, δεν βλέπετε να προκύπτει το αντίθετο, δηλαδή δουλεία, μόχθοι και πολλές ταλαιπωρίες από τη συγκατοίκηση με άνδρες; Πολλές γυναίκες, άλλωστε, αφού έχασαν τους άνδρες τους, γι' αυτόν τον λόγο δεν παντρεύτηκαν ξανά, για να μην βρεθούν κάτω από τον ζυγό της δουλείας. Αν, γενικότερα, ζεις σε συνθήκες φτώχειας και είσαι από παντού απροστάτευτη, απόδειξε την αρετή του βίου σου, και μην έχεις τίποτα το κοινό με άνδρα, αλλά συναναστρέψου με γυναίκες που ζουν με σεμνότητα, και έτσι ούτε το στεφάνι σου θα χάσεις, και θα απολαμβάνεις κάθε ελευθερία και αφοβία. Αν όμως νομίζεις ότι αυτό είναι δυσεύρετο, αναζήτησέ το με επιμέλεια, και οπωσδήποτε θα το βρεις· μάλλον όμως δεν υπάρχει καν ανάγκη να το αναζητήσεις. Διότι, όπως όλοι προστρέχουμε στο φως, έτσι, εάν λάμψουν οι ακτίνες της βιοτής σου, όλες θα σπεύσουν κοντά σου, και καθεμία θα επιθυμεί να έχει θέση διακόνου απέναντί σου, και θα σε θεωρήσουν ως την ασφάλεια της δικής τους οικίας, το στολίδι του βίου και το στεφάνι της ζωής, σύμφωνα με τον λόγο του Χριστού: «Ζητείτε, λέει, τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν».

Δεν αισθάνεται ντροπή να γίνει ο νυμφαγωγός σου. Ο ίδιος υποσχέθηκε και είπε: «Ζητείτε τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Και μη λες: «Πώς μπορώ να δω τον Θεό; Μήπως πρόκειται να απευθύνει φωνή σε μένα και να συνομιλήσει φανερά μαζί μου, ώστε να τον πλησιάσω και να τον ρωτήσω;» Αυτά είναι γνωρίσματα άπιστης ψυχής. Διότι ο Θεός μπορεί ταχύτατα και χωρίς φωνή να πραγματοποιεί όλα όσα θέλει· πράγμα που ακριβώς συνέβη και σε αυτή την περίπτωση. Διότι ούτε φωνή άκουσε ούτε κάποια μορφή είδε, αλλά, ενώ στεκόταν στην πηγή, προσευχήθηκε και ταχύτατα πέτυχε αυτό που ζητούσε. Διότι λέει: «Συνέβη, προτού να τελειώσει τα λόγια του, να εξέρχεται η Ρεβέκκα, η οποία γεννήθηκε στον Βαθουήλ, τον γιο της Μελχάς, έχοντας τη στάμνα πάνω στους ώμους της· η δε παρθένος ήταν πάρα πολύ ωραία στην όψη, ήταν παρθένος και δεν την είχε γνωρίσει άνδρας». Γιατί μου αναφέρεις την ομορφιά του σώματος;

Διότι έτσι έχουν τα πράγματα: εκείνος μεν που προτιμά τα επίγεια από τα πνευματικά, θα στερηθεί και εκείνα και τούτα· εκείνος δε που επιθυμεί τα επουράνια, θα αποκτήσει οπωσδήποτε και τα επίγεια. Αυτός ο λόγος δεν είναι δικός μου, αλλά του ίδιου του Κυρίου, ο οποίος πρόκειται να τα χορηγήσει. Διότι λέγει: «Ζητείτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Τι θα μπορούσε να είναι ίσο με αυτήν την τιμή;

Αυτό ακριβώς μάς διακήρυξε και μέσω του προφήτη Δαβίδ: «Εναπόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου», λέγοντας, «και αυτός θα σε αναθρέψει», και στα ιερά Ευαγγέλια, διδάσκοντας τους δικούς του μαθητές, λέει: «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε, και για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε», και πάλι: «Ζητάτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», και προς τη Μάρθα: «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και αναστατώνεσαι για πολλά, ένα όμως είναι αναγκαίο· διότι η Μαρία διάλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί», δηλαδή το να κάθεται κοντά στα πόδια του και να ακούει τα λόγια του.

Είναι αδύνατον να συνυπάρχει η αγάπη προς τον κόσμο με την αγάπη προς τον Θεό, όπως είναι αδύνατον να συνυπάρχουν μεταξύ τους το φως και το σκοτάδι. ΣΤΟΙΧΕΙΟΝ Β΄. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. —Περί της βασιλείας των ουρανών. «Να ζητάτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν.» «Από τις ημέρες του Ιωάννη του Βαπτιστή η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και οι βιαστές την αρπάζουν.» «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με θησαυρό κρυμμένο στον αγρό, τον οποίο, όταν τον βρήκε ένας άνθρωπος, τον έκρυψε, και από τη χαρά του πηγαίνει, πουλάει όλα όσα έχει και αγοράζει τον αγρό εκείνο.» —«Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια· ο οποίος, όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, έφυγε, πούλησε όλα όσα είχε, και το αγόρασε.» «Όμοια είναι η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος βγήκε πολύ πρωί για να μισθώσει εργάτες,» και τα εξής. «Αποκρινόμενος ο Ιησούς, πάλι τους μίλησε με παραβολές, λέγοντας: Ομοιάζει η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος έκανε τους γάμους του υιού του. Και έστειλε τους δούλους του για να καλέσουν τους προσκεκλημένους στους γάμους, και εκείνοι δεν ήθελαν να έρθουν· πάλι έστειλε άλλους δούλους, λέγοντας: Πείτε στους προσκεκλημένους, Ιδού, ετοίμασα το γεύμα μου, οι ταύροι και τα θρεφτά ζώα έχουν σφαγιαστεί, και όλα είναι έτοιμα· ελάτε στους γάμους.»

Να μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε· διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά. Αυτός, λοιπόν, που έδωσε την ψυχή και το σώμα, θα δώσει οπωσδήποτε και τροφή και ένδυμα, εκείνος που τρέφει τα πετεινά του ουρανού και στολίζει τα κρίνα του αγρού με τέτοια ωραιότητα. Ζητείτε δε, λέγει, πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μη μεριμνήσετε για την αύριον· διότι η αυριανή ημέρα θα μεριμνήσει για τα δικά της. Όλα όσα θέλετε να κάνουν σε εσάς οι άνθρωποι, έτσι και εσείς να κάνετε σε αυτούς. Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται από αυτήν· στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που τη βρίσκουν. Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Αυτός που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου, και αυτός που αγαπά υιό ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου· και όποιος δεν λαμβάνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου.

«Δεν διαφέρετε εσείς από τα πετεινά και τα θηρία, και όμως ο Θεός τα τρέφει. Μην μεριμνήσετε λοιπόν τι θα φάτε ή τι θα ντυθείτε, διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από αυτά. Ζητάτε δε τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν, διότι όπου είναι ο θησαυρός, εκεί είναι και ο νους του ανθρώπου.» Και: «Μην κάνετε αυτά για να σας δουν οι άνθρωποι· ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» Σχετικά δε με το να είμαστε ανεξίκακοι και εξυπηρετικοί προς όλους και απαλλαγμένοι από την οργή, αυτά είναι που είπε: «Σε εκείνον που σε χτυπά στο μάγουλο, στρέψε του και το άλλο, και σε εκείνον που σου παίρνει τον χιτώνα ή το ιμάτιο, μην τον εμποδίσεις. Όποιος δε οργιστεί, είναι ένοχος για τη φωτιά. Και στον καθένα που σε αγγαρεύει για ένα μίλι, ακολούθησέ τον για δύο. Ας λάμψουν δε τα καλά σας έργα μπροστά στους ανθρώπους, ώστε βλέποντάς τα να θαυμάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» Διότι δεν πρέπει να ανταποδίδουμε το κακό, ούτε θέλησε να γίνουμε μιμητές των φαύλων, αλλά προέτρεψε, μέσω της υπομονής και της πραότητας, να απομακρύνουμε τους πάντες από την αισχύνη και την επιθυμία των κακών. Αυτό ακριβώς μπορούμε να το αποδείξουμε σε πολλές περιπτώσεις που έχουν συμβεί ανάμεσά μας: πολλοί άλλαξαν τον χαρακτήρα τους από βίαιοι και τύραννοι, έχοντας νικηθεί, είτε παρακολουθώντας την εγκαρτέρηση του βίου των γειτόνων τους, είτε κατανοώντας την παράδοξη υπομονή των συνοδοιπόρων τους που αδικούνταν, είτε δοκιμάζοντας τον χαρακτήρα εκείνων με τους οποίους συναλλάσσονταν.

Διότι άλλο είναι να παρακαλεί κανείς τον Θεό με απερίσπαστη διάνοια, και άλλο να παρίσταται μεν το σώμα, αλλά η διάνοια να περιπλανάται. Και πάλι, άλλο είναι να αναζητά κανείς την κατάλληλη ευκαιρία και, αφού ελευθερωθεί από τις κοσμικές ασχολίες, να προσεύχεται, και άλλο, όσο είναι δυνατόν, να προτιμά και να προτάσσει την προσευχή από τις κοσμικές φροντίδες, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Ο Κύριος είναι εγγύς. Μην μεριμνάτε για τίποτα, αλλ' σε κάθε περίσταση, με την προσευχή και τη δέηση ας γίνονται γνωστά τα αιτήματά σας προς τον Θεό». Καθώς και ο μακάριος Πέτρος λέει: «Γίνετε σώφρονες και να αγρυπνείτε στις προσευχές, ρίχνοντας όλη τη μέριμνά σας σε Αυτόν, διότι Αυτός φροντίζει για εσάς». Πρώτιστα δε και ο ίδιος ο Κύριος, γνωρίζοντας ότι τα πάντα οχυρώνονται διά της προσευχής, λέει: «Μην μεριμνάτε για το τι θα φάτε ή τι θα πιείτε ή τι θα ντυθείτε, αλλά να ζητάτε μόνο τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Ίσως δε, μέσω αυτού, να μας προσκαλεί ο Κύριος σε μεγαλύτερη πίστη. Διότι, ποιος, αποβάλλοντας τη μέριμνα για τα πρόσκαιρα και μη έχοντας πλέον καμία στέρηση, δεν θα Τον πιστέψει έπειτα και για τα αιώνια αγαθά; Και ο Ίδιος καθιστώντας το αυτό φανερό, έλεγε: «Εκείνος που είναι πιστός στο μικρό, είναι πιστός και στο μεγάλο, και εκείνος που είναι άπιστος στο μικρό, είναι άπιστος και στο μεγάλο».

Διότι νομίζω ότι αυτός ο αιώνας υποδηλώνεται μέσω του «σήμερα», σαν να έλεγε κανείς, αποδίδοντας πιο ξεκάθαρα το χωρίο της προσευχής: «Τον άρτον ημών», τον οποίο εξ αρχής ετοίμασας για την αθανασία της φύσεως, «δος ημίν σήμερον», ενώ βρισκόμαστε στην παρούσα ζωή της θνητότητας, ώστε να νικήσει τον θάνατο της αμαρτίας η τροφή του άρτου της ζωής και της επιγνώσεως, της οποίας δεν επέτρεψε να γίνει μέτοχος ο πρώτος άνθρωπος η παράβαση της θείας εντολής, διότι, εάν είχε χορτάσει από αυτήν τη θεία τροφή, δεν θα είχε αιχμαλωτιστεί από τον θάνατο της αμαρτίας. Σε αυτήν, εξάλλου, την έννοια του παρόντος ρητού με οδήγησε ο Σωτήρας, προστάζοντας ρητά τους μαθητές να μην κάνουν καθόλου λόγο για αισθητή τροφή, λέγοντας: «Μη μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε —διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη του κόσμου—, αλλά ζητείτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Πώς, λοιπόν, διδάσκει να προσευχόμαστε για εκείνα τα οποία προηγουμένως έδωσε εντολή να μην τα ζητούμε;

Διότι είναι προφανές ότι δεν πρόσταξε να ζητούμε μέσω της προσευχής εκείνα τα οποία δεν προέτρεψε να επιζητούμε μέσω εντολής· επειδή, μέσω της προσευχής, μπορεί να ζητηθεί μόνο ό,τι επιζητείται σύμφωνα με την εντολή. Εκείνο, λοιπόν, που δεν μας επιτράπηκε να επιζητούμε βάσει εντολής, δεν καθίσταται θεμιτό να το ζητούμε μέσω της προσευχής. Εάν, δε, ο Σωτήρας έδωσε εντολή να επιζητούμε μόνο τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη, ευλόγως οδήγησε εκείνους που επιθυμούν τα θεία δώρα να τη ζητούν και μέσω της προσευχής, ώστε, αφού επικυρώσει μέσω της προσευχής τη χάρη αυτών που από τη φύση τους πρέπει να επιζητούνται, να ενώσει το φρόνημα αυτών που ζητούν με το θέλημα Εκείνου που παρέχει τη χάρη, ταυτίζοντάς το μέσω μιας σχετικής ενώσεως.

Και εάν δεν χορηγεί αυτό που ζητείται από άγνοια χωρίς να είναι ωφέλιμο, πώς μπορεί κάποιος να πιστέψει για κάθε αίτημα ότι θα το λάβει και θα του εκπληρωθεί; Απόκριση. Όλα τα ζητήματα του παρόντος κεφαλαίου έχουν ήδη επιλυθεί συνοπτικά στο προηγούμενο. Διότι το να γνωρίζουν τι πρέπει να ζητούν, πώς και για ποια πράγματα, ανήκει μόνο σε όσους έχουν επίγνωση του πώς πρέπει ακριβώς να πιστεύουν. Επειδή η γνώση δεν ανήκει σε όλους, όπως άλλωστε ούτε και η πίστη. Πλην όμως ο Κύριος, λέγοντας «ζητείτε πρώτον την βασιλείαν του Θεού και την δικαιοσύνην αυτού», δηλαδή προ πάντων την επίγνωση της αλήθειας και κατόπιν την άσκηση των οφειλόμενων τρόπων διαγωγής, έδειξε σαφώς ότι οι πιστοί οφείλουν να αναζητούν μόνο τη θεία γνώση και την αρετή που την κοσμεί διαμέσου των έργων. Επειδή, λοιπόν, είναι πολλά εκείνα που αναζητούν οι πιστοί με σκοπό τη γνώση του Θεού και την αρετή –απαλλαγή από τα πάθη, υπομονή στους πειρασμούς, οι εσωτερικοί λόγοι των αρετών, οι τρόποι των ενεργειών, η εξάλειψη της προσκόλλησης της ψυχής προς τη σάρκα, η αποξένωση της σχέσης των αισθήσεων με τα αισθητά πράγματα, η ολοκληρωτική αποχώρηση του νου από όλα τα δημιουργήματα— και γενικότερα είναι αμέτρητα τα άλλα που συμβάλλουν αφενός στην αποχή από την κακία και την άγνοια, και αφετέρου στην κατόρθωση της γνώσης και της αρετής, εύλογα ο Κύριος είπε «πάντα όσα εάν ζητήσετε πιστεύοντας, θα τα λάβετε», διδάσκοντας έτσι ότι οι ευσεβείς οφείλουν να αναζητούν και να ζητούν με επίγνωση και πίστη αποκλειστικά και μόνο όλα όσα συντελούν στην επίγνωση του Θεού και στην αρετή.

Εάν όμως, επειδή σε πολλά σημεία της Γραφής γίνεται λόγος για αναζήτηση, όπως το «ζήτησον εἰρήνην καὶ δίωξον αὐτήν» και το «ζητεῖτε πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ», δεν θεωρεί κανείς βέβαιη αυτή την έννοια, αντλεί αμέσως την επιβεβαίωση των λεχθέντων εφόσον τα εξετάσει με σύνεση. Διότι, όταν ο λόγος της Γραφής είπε «ζήτησον εἰρήνην καὶ δίωξον αὐτήν», παρήγγειλε να επιδιώξουμε την αρχή μέσα στο τέλος (στον σκοπό), και παρακίνησε να εκζητήσουμε τη βασιλεία, η οποία είναι αρχή, μέσω της δικαιοσύνης, που είναι το τέλος της βασιλείας. Διότι η βασιλεία του Θεού προηγείται από κάθε δικαιοσύνη, ή μάλλον, για να το πούμε πιο κυριολεκτικά, είναι η ίδια η αυτοδικαιοσύνη, προς την οποία, ως τέλος, σπεύδει κάθε κίνηση του ενάρετου ανθρώπου.

«Ζητείτε, και θα σας δοθεί», να ζητάτε όμως όχι πρόσκαιρα και μάταια και ψευδή, επειδή όλα όσα βλέπονται είναι πρόσκαιρα, διότι «τα πάντα είναι ματαιότητα και προαίρεση πνεύματος», ενώ τα όσα δεν βλέπονται είναι αιώνια. Γι' αυτό «ζητείτε, και θα σας δοθεί». Αλλά σας προτρέπω να μη ζητάτε τίποτα από τα σωματικά. διότι ο ουράνιος Πατέρας μας γνωρίζει από ποια έχετε ανάγκη προτού εσείς του τα ζητήσετε. Να ζητάτε δε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και θα σας δοθεί, ενώ εκείνα και χωρίς να τα ζητήσετε θα σας προστεθούν. Ποιος ποτέ τόλμησε να ζητήσει από έναν επίγειο βασιλιά μια βελόνα ή ένα κομμάτι οικτρού ράκους ή μια προβιά ή κάτι άλλο ανάξιο της βασιλείας του; Αν μάλιστα βρεθεί κάποιος να ζητήσει από τον βασιλιά τέτοια οικτρά πράγματα, όχι μόνο δεν θα λάβει αυτά τα τιποτένια, αλλά και θα επισύρει την οργή του, επειδή πρόσβαλε τον βασιλιά.

Μάθαμε πόσο μεγάλο αγαθό είναι η προσευχή; Είδαμε πόσον κρυμμένο θησαυρό περικλείει η συντομία των λόγων; Είδαμε την άβυσσο της φιλανθρωπίας του Χριστού; Γι' αυτό λοιπόν ας διδάξουμε και εμείς τον εαυτό μας να λέει συχνά από μέσα του με βαθιά συναίσθηση καρδιάς: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία σου». Διότι και όταν κάποιος οργώνει, και όταν ποιμαίνει, και όταν περιποιείται αμπέλια ή κήπους, και όταν εξασκεί κάποια χειρωνακτική τέχνη, και όταν ιππεύει, και όταν οδοιπορεί πεζός, μπορεί να λέει: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία σου». Και αυτό είναι, όπως νομίζω, το «ζητείτε πρώτον τη βασιλεία του Θεού» και το «αιτείτε, και θα σας δοθεί· ζητείτε, και θα βρείτε· κρούετε, και θα σας ανοιχτεί· διότι καθένας που ζητά λαμβάνει, και αυτός που ψάχνει βρίσκει, και σε εκείνον που κρούει θα ανοιχτεί».

Και αλλού ο Δεσπότης ανέφερε το εξής παράδειγμα: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου;», δηλαδή ενός οβολού, λέει, «και όμως ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας· όσο για εσάς, και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι όλες μετρημένες. Μη φοβάστε, λοιπόν· εσείς αξίζετε περισσότερο από πολλά σπουργίτια». Αν δεν μπορείς να κατανοήσεις τίποτα περισσότερο, λέει, ας σε πείσει τουλάχιστον αυτό το παράδειγμα, δηλαδή να μιμηθείς την αμεριμνησία των πτηνών και των σπουργιτιών, και μη φανείς, άνθρωπε, πιο άπιστος από τα πτηνά· διότι τα πτηνά και τα σπουργίτια και τα κτήνη και τα θηρία τα τρέφει ως αγαθός και δημιουργός των πάντων, πώς λοιπόν δεν θα θρέψει με αφθονία και τον άνθρωπο, που κτίστηκε σύμφωνα με τη δική του εικόνα και ομοίωση, ο ουράνιος Πατέρας μας; Ποιος από εμάς [***]. [«Μη μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας: Τι θα φάμε; Ή τι θα πιούμε; Ή τι θα ντυθούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη· καθώς γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά. Αλλά να ζητάτε πρώτα τη βα]σιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν».

Όπως ακριβώς και αλλού έλεγε «Μη φλυαρείτε προσευχόμενοι όπως οι εθνικοί», έτσι και εδώ: «Όλα αυτά», λέει, «τα επιζητούν τα έθνη», επειδή ακριβώς δεν έχουν καμία έννοια της βασιλείας, τα πρόσκαιρα αντί των αιωνίων, δηλαδή φαγητά και ποτά και ενδύματα και σκεπάσματα και πλούτο που χάνεται και όσα ακολουθούν αυτά, ενώ για τα μελλοντικά τίποτα. Εσείς όμως για κανένα από αυτά να μη μεριμνήσετε· «διότι γνωρίζει ο Πατέρας σας ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά· ζητείτε όμως πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μη μεριμνήσετε για την αύριο· διότι η αύριο θα μεριμνήσει για τα δικά της· αρκετή είναι για την κάθε ημέρα η δική της δυσκολία». Είδες αμεριμνησία; Είδες γαλήνη; Είδες πώς θέλει ο Δεσπότης να διάγουμε βίο αταλαίπωρο και αμέριμνο, όπως τα πετεινά και τα στρουθία και τα κρίνα του αγρού; Επειδή ούτε σπέρνουν, ούτε θερίζουν, ούτε κοπιάζουν, ούτε γνέθουν, και ο ουράνιος Πατέρας άφθονα τα ντύνει και τα τρέφει; Είδες πώς απομακρύνει το «με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου» και εισάγει στη θέση του την άνεση;

Διότι, όπως ακριβώς ένας βασιλιάς φίλος της δικαιοσύνης και εξαιρετικά αγαθός, αν οι ίδιοι του οι γιοι προσκρούσουν απέναντί του, τους εκδιώκει από τη βασιλεία και τους καταδικάζει να ζουν σαν δούλοι, έπειτα όμως πάλι, σπλαχνιζόμενός τους καθώς τους βλέπει να καταπονούνται με πολύ κόπο, μόχθο και ιδρώτα, θα τους πει: «Μην μεριμνάτε, μην κοπιάζετε σαν δούλοι, αλλά ελάτε πάλι στη βασιλεία μου», έτσι και ο δικός μας Βασιλιάς και Σωτήρας και Θεός, επειδή αμαρτήσαμε απέναντί του και εκδιωχθήκαμε δίκαια από την ανέμελη ζωή, μας καταδίκασε να ζούμε δουλικά με πολύ κόπο, μόχθο και ιδρώτα. Έπειτα όμως πάλι, επειδή μας σπλαχνίστηκε, ως πανάγαθος και εύσπλαχνος πατέρας, εμφανίζεται φιλάνθρωπα και μας λέει: «Μην μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε». Και σχετικά με τις τροφές μάς έδωσε ως παράδειγμα τα πετεινά, ενώ για τα ενδύματα διέταξε να μαθαίνουμε από τα κρίνα, και έπειτα επαναλαμβάνει τα λόγια του για να ενισχύσει την αξιοπιστία τους: «Μην μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας: τι θα φάμε; ή τι θα πιούμε; ή τι θα ντυθούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη· γνωρίζει άλλωστε ο ουράνιος πατέρας μας ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά. Ζητείτε, όμως, πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Και πάλι προσθέτει κάτι άλλο, που αρμόζει στους μεγαλόψυχους και πιστότατους δούλους του: «Μην μεριμνήσετε», λέει, «για το αύριο· διότι το αύριο θα μεριμνήσει για τα δικά του».

Διότι ποια άλλη ανάπαυση θα μπορούσε να αναζητήσει κανείς εκτός από αυτήν την θεοδώρητη, την οποία μας δώρισε ο Χριστός, ώστε να μην φροντίζουμε για φαγητά, για ποτά, για ενδύματα και να μην μεριμνούμε για το αύριο, αλλά να ζούμε όπως τα πουλιά του ουρανού και τα κρίνα του αγρού και να μην ζητούμε ούτε να μεριμνούμε για τίποτε άλλο εκτός από τη βασιλεία των ουρανών; Αλλά ίσως κάποιος θα έλεγε ότι, αν και ο Χριστός τα είπε αυτά, εμείς δεν βρήκαμε καμία ανακούφιση από την ταλαιπωρία του βίου, αλλά με κόπο και μόχθο και με πολύ ιδρώτα τρώμε τον άρτο μας και κατασκευάζουμε τα ενδύματά μας. Και τι σχέση έχουν αυτά με τον Χριστό, άνθρωπε; Διότι και άλλα πάρα πολλά μας ενέτειλε να τηρούμε, και δεν τα τηρούμε. Είπε να μην αμαρτάνουμε, αλλά εμείς αμαρτάνουμε· είπε να έχουμε αγάπη και ελεημοσύνη και ταπεινό φρόνημα και καθαρότητα βίου και βλέμμα χωρίς περιέργεια, αλλά εμείς πράττουμε τα αντίθετα από αυτά· είπε επίσης «μη μεριμνάτε τι θα φάτε και τι θα πιείτε και τι θα ντυθείτε, και να ζητείτε την άνω βασιλεία και να μην μεριμνήσετε για το αύριο», εμείς όμως δεν ακούμε, αλλά μεριμνούμε όχι μόνο για το αύριο και για την επόμενη ημέρα, αλλά και για έναν και δύο χρόνους πριν· διότι, όταν καλλιεργούμε νέους αγρούς και υλοτομούμε τα δάση, δεν τα εργαζόμαστε αυτά έναν και δύο χρόνους πριν; «

Γι' αυτό σας λέω: Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε», και ότι, αν ο ουράνιος Πατέρας ντύνει και τρέφει τα πετεινά του ουρανού και τα κρίνα του αγρού, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο εσάς, ολιγόπιστοι; «Μη μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας τι θα φάμε; ή τι θα πιούμε; ή τι θα ντυθούμε;», όσοι δηλαδή προαιρείσθε να απομακρυνθείτε από τον μαμωνά· «διότι όλα αυτά», λέει, «τα επιζητούν τα έθνη· επειδή γνωρίζει ο Πατέρας μας ο ουράνιος ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά» και «μη μεριμνήσετε για την αυριανή ημέρα», «αλλά ζητείτε πρωτίστως τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν».

Ορισμοί περί της αγαθής επιθυμίας. Για τούτο ο Θεός συνέδεσε τη φύση με την έμφυτη επιθυμία, ώστε να επιθυμεί με τρόπο αγαθό και θεάρεστο· για τούτο δόθηκε η επιθυμία στον άνθρωπο από τον Θεό, ώστε να επιθυμεί προ πάντων τον Θεό που την έδωσε· για τούτο υπάρχει η επιθυμία, ώστε να γίνει «ανήρ επιθυμιών»· για τούτο υπάρχει η επιθυμία, ώστε να επιθυμήσει τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος· για τούτο υπάρχει η επιθυμία, ώστε να επιθυμήσει τον Σωτήρα Χριστό με λόγια και έργα· για τούτο υπάρχει η επιθυμία, ώστε να επιθυμεί τον καθαρό βίο· για τούτο υπάρχει η επιθυμία, ώστε να επιθυμεί να φτάσει και να εξισωθεί με τους βίους των αγίων ανδρών· για τούτο υπάρχει η επιθυμία, ώστε να επιθυμήσει την αρχαία εκείνη πατρίδα· για τούτο υπάρχει η επιθυμία, ώστε να επιθυμήσει τη μακάρια και αθάνατη ζωή· για τούτο υπάρχει η επιθυμία, ώστε να επιθυμήσει να συναγωνιστεί τις χορείες των αγίων αγγέλων· για τούτο υπάρχει η επιθυμία, ώστε να επιθυμήσει τα χαρίσματα και τις δωρεές του Θεού· για τούτο υπάρχει η επιθυμία, ώστε να επιθυμήσει τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος· για τούτο υπάρχει η επιθυμία, ώστε ο άνθρωπος να επιθυμήσει τη βασιλεία και τη δικαιοσύνη του Θεού και να τις αναζητήσει με κόπο, όπως ακριβώς είπε και ο Κύριος.

Τέτοιους λοιπόν ήθελε να είμαστε ο Θεός, απαθείς, αμέριμνους και να έχουμε μόνο το έργο των αγγέλων, δηλαδή το να υμνούμε ακατάπαυστα και αδιάκοπα τον Δημιουργό και να εντρυφούμε στη θεωρία Του αποκλειστικά από τη μελέτη των κτισμάτων Του, όπως ακριβώς φθέγγεται προς εμάς και μέσω του προφήτη Δαβίδ: «Ρίξε στον Κύριο τη μέριμνά σου και Αυτός θα σε διαθρέψει», και πάλι μέσω των Ευαγγελίων Του: «μη μεριμνάτε για την ψυχή σας, τι θα φάτε, και για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε», και πάλι: «ζητάτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του και όλα αυτά θα σας προστεθούν», και προς τη Μάρθα: «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και τυρβάζεις για πολλά, ένα όμως είναι αναγκαίο· η δε Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί».

Γι' αυτόν τον λόγο, επειδή ο άνθρωπος είναι διπλός και η ψυχή του είναι σύνθετη, αποτελούμενη από λογική και άλογη φύση, ο Θεός του δίνει διπλή προσταγή: αφενός μεν τον προστάζει να μεταλαμβάνει την ανώτερη και αθάνατη τροφή και να μην μεριμνά καθόλου για τις ανάγκες του σώματος, όπως ακριβώς προτρέπει και ο Λόγος όταν ενανθρώπησε: «Ζητάτε», λέει, «πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», επισφραγίζοντας κατά κάποιον τρόπο την πρώτη του εντολή. Αφετέρου δε, τον προφυλάσσει από το προαναφερθέν φυτό της αίσθησης, ώστε, αν γευτεί μέσω αυτής τις ηδονές της παρούσας ζωής, να μην γεμίσει με οδύνη, εκπίπτοντας από τη θεία πανδαισία και απόλαυση εξαιτίας αυτής της μετάληψης.

Ποιο είναι, λοιπόν, το πρώτο αίτημα αμέσως; «Υπέρ της άνωθεν ειρήνης και της σωτηρίας των ψυχών ημών.» Αφού δίδαξε προηγουμένως με ποια διάθεση πρέπει να προσευχόμαστε, τώρα διδάσκει και τι πρέπει να ζητάμε πρώτα: την άνωθεν ειρήνη και τη σωτηρία των ψυχών. Διότι έτσι πρόσταξε ο Χριστός να ζητάμε: «πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη αυτού»· διότι η μεν σωτηρία των ψυχών σημαίνει τη βασιλεία, η δε άνωθεν ειρήνη σημαίνει τη δικαιοσύνη του Θεού· για την οποία ο Παύλος είπε: «Η ειρήνη του Θεού η υπερέχουσα πάντα νουν»· την οποία ο Κύριος άφησε στους αποστόλους όταν ανέβαινε προς τον Πατέρα: «Ειρήνη», λέγοντας, «σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Διότι, όπως ακριβώς η λέξη δικαιοσύνη εκεί δεν σημαίνει μόνο την ίση κατανομή, αλλά δηλώνει γενικά κάθε είδος αρετής, έτσι και η λέξη ειρήνη εδώ έχει καθολική σημασία· διότι αποτελεί τον καρπό όλων μαζί των αρετών και κάθε πνευματικής φιλοσοφίας. Επειδή δεν είναι δυνατόν να αποκτήσει την τέλεια ειρήνη εκείνος που υστερεί σε κάποια αρετή, αλλά είναι ανάγκη, αυτός που πρόκειται να έχει ειρήνη, να περάσει μέσα από όλες τις αρετές.

Διότι το ένα είναι διασκορπισμός και υποχώρηση προς το μη ον, ενώ το άλλο είναι σωτηρία και επάνοδος προς το οικείο είναι· και οφείλει αυτός που προΐσταται των πάντων να προνοεί τα μέγιστα για την ένωση των πάντων, εφόσον βεβαίως μεριμνά να αναδεικνύει την προστασία του πανίσχυρη στη μοναρχία, και πρωτίστως για την ένωση σύμφωνα με την ορθή πίστη, η οποία είναι η βασιλεία του Θεού, στην οποία προστίθενται και όλα τα αγαθά σύμφωνα με τη θεία υπόσχεση. «Διότι ζητείτε», λέγει, «πρώτα τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Αλλά αυτά βέβαια ας αφεθούν για αργότερα· και ας επιβεβαιώσει τον λόγο μου η πίστη, η οποία τα πάντα δύναται.

Από πού λοιπόν θα προέλθει η παροχή των αναγκαίων σε τόσους πολλούς μοναχούς, αν δεν πρόκειται είτε να εγκαταλείψουν την ακτημοσύνη και να επιλέξουν να αποκτούν υλικά αγαθά, παρά την οικεία τους υπόσχεση, είτε να εγκαταλείψουν εντελώς την αναχώρηση και να απορρίψουν το άροτρο της ασκήσεως που έπιασαν στα χέρια τους και να στραφούν προς τα πίσω ολέθρια, είτε πάλι, παραμένοντας καρτερικοί, να παραδώσουν οι ίδιοι τον εαυτό τους στον λιμό, τον δεινό τύραννο, ως δυστυχές παρανάλωμα; Έπειτα, σαν να έλυναν οι ίδιοι την απορία, έλεγαν: «Ή μήπως και μετά την κοίμησή σου, ως καλός ποιμένας, θα επαγρυπνείς εξίσου για το ποίμνιο, και τα συνηθισμένα σε σένα θαύματα θα τα επιδείξει και ο τάφος σου, και έτσι εμείς θα έχουμε αυτό ως αφορμή για την εξασφάλιση των αναγκαίων;». Αυτά έλεγαν εκείνοι, βρισκόμενοι πολύ μακριά από τον σκοπό του μεγάλου ανδρός. Εκείνος όμως τους απάντησε: «Γιατί μιλήσατε έτσι, σαν να είστε κάποιοι από τους άφρονες; Γιατί αθετήσατε Αυτόν που είναι πιστός σε όλα τα λόγια Του και όσιος σε όλα τα έργα Του, ο Οποίος είπε: "μην μεριμνάτε για το αύριο, τι θα φάτε", και σας παρέπεμψε στα πετεινά του ουρανού και στα κρίνα του αγρού, για τα μεν εκ των οποίων η τροφή παρέχεται χωρίς σπορά και χωρίς θερισμό, ενώ για τα δε η ενδυμασία αποκτάται χωρίς κόπο και χωρίς γνέσιμο, και αποστέλλεται από τον εν ουρανοίς Πατέρα με θαύμα μεγαλύτερο από τη δόξα του Σολομώντα; Αυτός ανοίγει το χέρι Του και χορταίνει με ευδοκία κάθε ζωντανό πλάσμα».

ΟΜΙΛΙΑ 48. Ο Κύριος στο Ευαγγέλιο, θέλοντας να οδηγήσει τους μαθητές του σε τέλεια πίστη, έλεγε: «Εκείνος που είναι πιστός στα λίγα είναι πιστός και στα πολλά, και εκείνος που είναι άπιστος στα λίγα είναι άπιστος και στα πολλά». Τι είναι το λίγο και τι είναι το πολύ; Το λίγο είναι οι υποσχέσεις του παρόντος αιώνα, τις οποίες υποσχέθηκε να χορηγήσει σε όσους πιστεύουν σε αυτόν, όπως τροφές, ενδύματα και την υπόλοιπη ανάπαυση του σώματος, ή υγεία και τα παρόμοια, προστάζοντας να μη μεριμνούν καθόλου για αυτά, αλλά με πεποίθηση σε αυτόν να ελπίζουν, ότι ο Κύριος γίνεται σε όλα προνοητής αυτών που καταφεύγουν σε αυτόν. Το δε πολύ είναι τα δωρήματα του αιώνιου και άφθαρτου αιώνα, τα οποία υποσχέθηκε να χορηγήσει σε εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν και μεριμνούν αδιάλειπτα για αυτά και τα ζητούν από αυτόν, διότι έτσι έδωσε εντολή: «Εσείς όμως», λέει, «ζητάτε μόνο τη βασιλεία και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», προκειμένου μέσα από αυτά τα λίγα και πρόσκαιρα να δοκιμαστεί ο καθένας αν πιστεύει στον Θεό· ότι δηλαδή υποσχέθηκε να τα προσφέρει, εφόσον εμείς είμαστε αμέριμνοι για τέτοια πράγματα και έχουμε τη φροντίδα μόνο για τα μελλοντικά και αιώνια. Και τότε είναι φανερό ότι πιστεύει στα άφθαρτα και ζητάει όντως τα αιώνια αγαθά, εάν διατηρεί υγιή την πίστη του σχετικά με τα ορατά.

Λόγος ΜΑ'. Ακούσατε τη Γραφή που λέει ότι εγκατέλειψαν τον Κύριο, «την πηγή του ζωντανού νερού, και έσκαψαν για τον εαυτό τους λάκκους ραγισμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό». Και αυτό το έχει πει για τους λογισμούς, διότι εγκαταλείπουμε την αναζήτηση της μετοχής στον Κύριο, η οποία βρίσκεται μέσω της ησυχίας και της ελπίδας, και σκεφτόμαστε τα φθαρτά και επιβλαβή, ενώ ο Κύριος είπε: «Ζητείτε τη βασιλεία του Θεού, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Το «θα προστεθούν» τι σημαίνει; Όχι για να μεριμνούμε, αλλά για να ελπίζουμε, και όχι όπως εμείς θέλουμε, αλλά όπως Εκείνος θέλει. Διότι, τι είναι πιο ωφέλιμο; Να χορτάσουμε τις επιθυμίες ή, αφού καθαριστούμε, να μην επιθυμούμε; Και πάλι, τι είναι πιο συμφέρον; Να κυριαρχήσουμε πάνω στον εχθρικό άνθρωπο ή μάλλον να τον αγαπήσουμε; Και τι είναι καλύτερο; Να διαλογιζόμαστε και να μεριμνούμε και συνεχώς να αποτυγχάνουμε ή να πιστεύουμε και να ελπίζουμε και να ευοδωνόμαστε; Διότι συμβαίνει συχνά κάποιο πράγμα βίαια ή παράλογα να μας αποσπά από την προσευχή και τη νοερά ησυχία, και αφού αφήσουμε την ελπίδα, προχωρούμε μόνο με τη γυμνή διάκριση και δεν κατανοούμε ότι ζημιωνόμαστε στα μεγάλα. Αντίθετα, εκείνος που προκρίνει πάνω από όλα τη βασιλεία και πιστεύει στον Κύριο, αποδέχεται με υπομονή όσα οικονομούνται από Αυτόν. Επειδή γνωρίζει ότι για εκείνον που ελπίζει, αυτά που στέλνονται είναι προς το συμφέρον του, αρκεί μόνο να μην τα μεταβάλλουμε εμείς με την απιστία μας. Διότι, ακόμη κι αν προς το παρόν φαίνονται λυπηρά, αργότερα μέσω της υπομονής γεννούν σωτήριους καρπούς.

Πράγματι, κανείς με κανέναν τρόπο. Και τι λέω να σωθεί αυτός, τη στιγμή που δεν μπορεί να είναι ούτε καν πιστός ή τέλειος χριστιανός ένας τέτοιος άνθρωπος; Και δηλώνοντας αυτό ο Χριστός και Θεός έλεγε: «Πώς μπορείτε εσείς να πιστέψετε» σε μένα δηλαδή «όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλο και δεν ζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;» Κάθε άνθρωπος λοιπόν που ζητά τη δόξα του Θεού και φροντίζει να κάνει το θέλημά Του με κάθε τρόπο και σε κάθε πράγμα, ποτέ δεν θα σκεφτεί μέσα του να εξουσιάσει κάποιον ή γενικά να υπερέχει από οποιονδήποτε μικρό ή μεγάλο, αλλά, όσο περισσοτέρων τη διαχείριση και τη φροντίδα θα του εμπιστευθούν, τόσο περισσότερο θα θεωρεί τον εαυτό του τον πιο έσχατο και δούλο όλων εκείνων των πολλών ανθρώπων, έχοντας βαθιά επίγνωση αυτού. Εκείνοι όμως που δεν έχουν αποκτήσει τέτοια διάθεση, αλλά γενικά έχουν κυριευτεί από την αίσθηση της ανθρώπινης δόξας και έχουν αποκτήσει επιθυμία για πλούτο και καλοπέραση, πραγματικά διστάζω να πω ότι αυτοί είναι εθνικοί, και όχι αληθινοί χριστιανοί, σύμφωνα με τη θεία φωνή του Ιησού και Θεού. Διότι λέει: «Αυτά τα αναζητούν τα έθνη του κόσμου». Εσείς όμως, λέει, «να ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Αλλά άραγε γνωρίζετε ποια βασιλεία μας λέει να ζητάμε; Εκείνη που βρίσκεται στο ύψος των ουρανών, εκείνη που πρόκειται να έρθει μετά την ανάσταση ή μας λέει να ζητάμε αυτήν σαν να βρίσκεται κάπου μακριά; Με κανέναν τρόπο. Ποια λοιπόν μας παραγγέλλει να ζητάμε;

Και πάλι λέει: «Προσέχετε μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη και τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες», και πάλι: «Να εργάζεστε όχι για την τροφή που χάνεται, αλλά για την τροφή που μένει εις ζωήν αιώνιον», νομοθετώντας και προστάζοντας αυτά όχι μόνο σε εκείνους, αλλά μέσω εκείνων και σε εμάς, και μάλιστα και άλλα περισσότερα από αυτά. Διότι, αφού είπε: «Μην μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε. Παρατηρήστε τα κρίνα του αγρού πώς αυξάνονται· δεν κοπιάζουν ούτε γνέθουν», και λίγο μετά λέει: «Μην μεριμνάτε λοιπόν λέγοντας: Τι θα φάμε ή τι θα πιούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη. Επειδή ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά. Ζητείτε δε πρώτον τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν· μην μεριμνάτε λοιπόν για το αύριο.» Έχοντας λοιπόν πει προς αυτούς αυτά και άλλα περισσότερα από αυτά, ύστερα πρόσθεσε και είπε: «Και όσα λέω σε εσάς, τα λέω σε όλους.» Αυτός λοιπόν που δεν επιτρέπει σε κανέναν να μεριμνά για το αύριο, αλλά προστάζει να ζητάμε μόνο τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, πώς άραγε, αντίθετα προς τα δικά του προστάγματα, πρόσταξε ποτέ τον απόστολο να μεριμνά για τη διατροφή και την ένδυση των προβάτων του, ή για την προστασία και την υπεράσπισή τους καθώς και των υπαρχόντων τους;

Ας υπακούσουμε, αδελφοί, στον Θεό που καθημερινά κραυγάζει προς εμάς και λέει μέσω των αποστόλων Του: «Ούτε αν φάμε αποκτούμε περίσσευμα, ούτε αν δεν φάμε υστερούμαστε», και πάλι: «Μην μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε ή τι θα ντυθείτε, αλλά ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του και όλα αυτά θα σας προστεθούν.» Και για να μην μπορεί κάποιος να πει: «Αν αργήσει να δώσει και δεν έχω κάτι να φάω, τι θα κάνω;» —«Κοιτάξτε», είπε, «τα πουλιά του ουρανού, πώς δεν σπέρνουν, ούτε θερίζουν, ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο ουράνιος Πατέρας σας τα τρέφει», και προσθέτοντας λέει: «Δεν αξίζετε εσείς πολύ περισσότερο από πολλά σπουργίτια, ολιγόπιστοι;» Και για να μην γογγύζουμε, λιγοψυχώντας για χάρη του φαγητού ή του ποτού, μας φωνάζει ρητά: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν.» Αν, λοιπόν, πιστεύεις στον Χριστό και ομολογείς ότι Αυτός είναι αψευδής, όταν πεινάσεις ή διψάσεις και δεν έχεις κάτι να φας ή να πιεις, και ζητήσεις από τον κελάρη άρτο ή κρασί ή κάτι φαγώσιμο και δεν σου δώσει, ίσως επειδή εμποδίζεται από εργασίες, να θυμηθείς φέρνοντας στον νου τα λόγια του Κυρίου και να πεις στον εαυτό σου: «Πεινώ μεν και διψώ, αλλά με υπομονή θα περιμένω τον Κύριο και Αυτός θα ενεργήσει σύμφωνα με την ασθένειά μου και δεν θα με εγκαταλείψει.»

Για τα υπόλοιπα, με τα οποία το σώμα γνωρίζει να τρέφεται και να ζει, ας μην επιδεικνύει καμία φροντίδα σύμφωνα με το λόγιο: «Να ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά, δηλαδή τα αναγκαία για τις ανάγκες του σώματός σας, θα σας προστεθούν». Διότι εκείνος που διάγει βίο αγωνιστικό και ζει σύμφωνα με το Ευαγγέλιο μπορεί να τρέφεται και να ζει καθημερινά μόνο με άρτο και νερό, και μάλιστα αυτός έχει καλύτερη υγεία από όσους απολαμβάνουν τα πιο πλούσια τραπέζια. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος, γνωρίζοντάς το, έλεγε και πάντοτε λέει: «Εφόσον έχουμε διατροφή και σκεπάσματα, σε αυτά θα αρκεστούμε», και πάλι: «Για να έχουμε μέσα μας την απόφαση του θανάτου, ώστε να μην έχουμε στηρίξει την πεποίθησή μας στον εαυτό μας, αλλά στον Θεό που ανασταίνει τους νεκρούς». Ιδού λοιπόν σου είπαμε, αγαπητέ αδελφέ, πώς πρέπει να προσέλθεις στον Θεό και τι είδους μετάνοια πρέπει να του επιδείξεις. Μην απομακρυνθείς λοιπόν μέχρι την τελευταία σου αναπνοή, ούτε να ξεχάσεις την καλή συμβουλή εμού του αμαρτωλού· διότι δεν τα έπραξα αυτά για να σου τα πω από δική μου πράξη, αλλά η χάρις του Θεού για σένα και για τη δική σου σωτηρία μου έδωσε να τα πω αυτά.