Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:34

Όταν δε, εισερχόμενος πάλι στον ναό, άκουσε στο Ευαγγέλιο τον Κύριο να λέει: «Μη μεριμνάτε για το αύριο», μην ανεχόμενος να περιμένει άλλο, βγήκε και μοίρασε και εκείνα στους φτωχούς. Την δε αδελφή του, αφού την εμπιστεύθηκε σε γνωστές και πιστές παρθένους και την παρέδωσε σε Παρθενώνα για να ανατραφεί, ο ίδιος, έξω από την οικία του, αφοσιώθηκε πλέον στην άσκηση, προσέχοντας τον εαυτό του και διάγοντας τον βίο του με καρτερία.

Ο Αντώνιος, νιώθοντας ότι από τον Θεό τού ήλθε η ενθύμηση των αγίων και θεωρώντας ότι για χάρη του έγινε το ανάγνωσμα, βγήκε αμέσως από τον ναό και τα μεν κτήματα που είχε από τους προγόνους του (τα οποία ήταν τριακόσιες άρουρες, εύφορα και πάρα πολύ καλά) τα χάρισε στους συγχωριανούς του, ώστε να μην ενοχλούν καθόλου σε τίποτα ούτε τον ίδιο ούτε την αδελφή του. Όλα τα υπόλοιπα, όσα κινητά αγαθά είχαν, αφού τα πούλησε και συγκέντρωσε αρκετά χρήματα, τα μοίρασε στους φτωχούς, κρατώντας μόνο λίγα για την αδελφή του. Όταν δε, μπαίνοντας πάλι στον ναό, άκουσε στο Ευαγγέλιο τον Κύριο να λέει: «Μη μεριμνήσετε για την αύριον», μην αντέχοντας να περιμένει άλλο, βγήκε και μοίρασε και εκείνα στους απόρους. Την αδελφή του την εμπιστεύτηκε σε γνωστές και πιστές παρθένους, παραδίδοντάς την για να ανατραφεί στον παρθενικό βίο, ενώ ο ίδιος, έξω από το σπίτι του, αφοσιώθηκε πλέον στην άσκηση, προσέχοντας τον εαυτό του και διάγοντας βίο με καρτερία. Διότι δεν υπήρχαν ακόμη τότε στην Αίγυπτο πολυάριθμα μοναστήρια, ούτε γνώριζε καθόλου κανένας μοναχός τη μακρινή έρημο. Καθένας από αυτούς που ήθελε να προσέξει τη ζωή του, ασκούνταν κατά μόνας, όχι μακριά από το δικό του χωριό. Υπήρχε λοιπόν σε ένα διπλανό χωριό τότε ένας γέροντας, ο οποίος από τη νεότητά του ασκούσε τον μονήρη βίο. Βλέποντάς τον ο Αντώνιος, τον μιμήθηκε με αγαθό ζήλο. Και αρχικά, άρχισε και ο ίδιος να διαμένει στους τόπους που βρίσκονταν έξω από το χωριό.

Διότι αυτά τα έλεγε ο αββάς Θεόδωρος, επειδή μπορούσε να καλύψει τη δική του ανάγκη και να διακονεί άλλους. Αυτός όμως είναι ασθενής. Και ο καθένας οφείλει, ανάλογα με το μέτρο και την κατάστασή του, να ζει με φόβο Θεού, ευχαριστώντας Τον πάντοτε. Διότι μέσω αυτού άλλοι λαμβάνουν τον μισθό τους. Ας μην φθονήσει, λοιπόν, αυτόν που θέλει να ακούσει Εκείνον που λέει: «Ασθένησα και με διακονήσατε». Δεν έχει απαιτήσεις ο Θεός από τον ασθενή, όπως πολλές φορές έχει ακούσει, παρά μόνο την ευχαριστία και την υπομονή. Διότι αυτές πρεσβεύουν υπέρ της αδυναμίας του ενώπιον του Θεού. Ας μην διστάζει, λοιπόν, όταν υπηρετείται από οποιονδήποτε αδελφό που θέλει να κοπιάσει για τον Κύριο, και ας μην λέει: «Επιβαρύνω αυτόν» ή «Στενοχωρώ αυτόν», αλλά ας λέει: «Εφόσον ο Θεός τον πληροφόρησε να αποκτήσει μισθό για τον εαυτό του από εμένα, ο Κύριος θα τον ενδυναμώσει και εμένα ας μην με κατακρίνει». Αυτά ας τα φυλάξει και να κατοικείτε με ειρήνη, με τη χάρη του Χριστού, του Θεού μας. Προπαντός, «να βαστάζετε τα βάρη ο ένας του άλλου, και έτσι να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού». Και εκτός από αυτά, ας θυμόμαστε ότι ο θάνατος δεν αργεί να φτάσει. «Και δουλέψτε τον Κύριο με φόβο» και τον πλησίον, ώστε μέσω αυτού να κληρονομήσετε την αθάνατη ζωή, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Στον Οποίο έχοντας την ελπίδα μας, «μην μεριμνάτε για το αύριο». Διότι Αυτός νοιάζεται για εμάς. «Και εάν ρίξουμε τη μέριμνά μας σε Αυτόν», Αυτός θα φροντίσει για εμάς όπως θέλει. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα. Αμήν.

Μέχρι πότε θα κοιμάσαι; Γρηγόρησε και φώναξε μαζί με τον Δαβίδ: «Μην αφήσεις να παρασυρθεί η καρδιά μου σε λόγια πονηρά, ώστε να προφασίζομαι δικαιολογίες για τις αμαρτίες μου». Αν «κατανόησες περισσότερο από όλους αυτούς που σε διδάσκουν», και ως τέτοιοι νοούνται οι πονηροί δαίμονες που σπέρνουν στην καρδιά σου, ακόμη πιο σφοδρός θα προστεθεί σε σένα ο πόλεμος της γυναίκας. Πού κρύφτηκε από εσένα ο λόγος της Γραφής που λέει ότι «Ο Θεός είναι πιστός και δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε περισσότερο από όσο μπορείτε να αντέξετε» και τα εξής; Και πάλι η φωνή του Σωτήρα που λέει: «Μη μεριμνάτε για το αύριο». Αν όμως εξαιτίας της δικής μας αδυναμίας τα παθαίνουμε αυτά, κανένας τυφλός ας μην κατηγορεί τον ήλιο ότι δεν τον φώτισε ή δεν τον βοήθησε. Αν πιστεύεις, σύμφωνα με το γραμμένο, ότι όταν ο άνθρωπος παιδεύεται για την ανομία του, η ψυχή του λιώνει σαν τον ιστό της αράχνης, τότε γιατί παραλύουν τα χέρια σου από την αρχή κιόλας των πολέμων;

ΣΟʹ. Τι σημαίνει το «απορούμενοι, αλλ᾽ ουκ εξαπορούμενοι». ΣΟΑʹ. Εάν για όλα όσα έχει αμαρτήσει κάποιος βρίσκει την κάθαρση μέσω της ελεημοσύνης. ΣΟΒʹ. Επειδή αποτελεί πρόσταγμα του Κυρίου να μη μεριμνούμε για το αύριο, πώς θα κατανοήσουμε ορθά το πρόσταγμα αυτό.

Κοιτάξτε τα πτηνά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε συγκεντρώνουν σε αποθήκες· και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει. Δεν έχετε εσείς πολύ μεγαλύτερη αξία από αυτά; Ποιος δε από εσάς, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχη; Και για το ένδυμα γιατί μεριμνάτε; Παρατηρήστε προσεκτικά τα κρίνα του αγρού πώς αυξάνονται· δεν κοπιάζουν ούτε γνέθουν. Σας λέγω δε ότι ούτε ο Σολομών με όλη του τη δόξα δεν περιβλήθηκε όπως ένα από αυτά. Εάν, λοιπόν, το χορτάρι του αγρού, το οποίο σήμερα υπάρχει και αύριο ρίχνεται στον φούρνο, ο Θεός το ντύνει με αυτόν τον τρόπο, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο για εσάς, ολιγόπιστοι; Μην μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας: Τι θα φάμε, ή τι θα πιούμε, ή τι θα ντυθούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη. Γνωρίζει εξάλλου ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά. Ζητείτε όμως πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μην μεριμνήσετε, λοιπόν, για την αυριανή ημέρα· διότι η αυριανή θα μεριμνήσει για τα δικά της ζητήματα. Αρκετή είναι για την κάθε ημέρα η δική της ταλαιπωρία. ΛΟΥΚΑΣ. Τα κτήματα κάποιου πλούσιου ανθρώπου απέδωσαν άφθονη καρποφορία, και διαλογιζόταν μέσα του, λέγοντας: Τι να κάνω, διότι δεν έχω πού να συγκεντρώσω τους καρπούς μου;

Σώπαινε και ησύχαζε. Δεν μπορείς να βλέπεις κάποιον να σε παρατηρεί; Μήτε κι εσύ να παρατηρείς κανέναν. Μη συγκατατίθεσαι σε εκείνον που σου υποβάλλει τέτοιους λογισμούς: «Έως πότε θα ανέχεσαι να υπηρετείς τον κάθε αδελφό;» Ας πούμε όμως προς αυτόν: «Σήμερα βιάζομαι να γίνω ελεύθερος, και για το αύριο θα φροντίσει ο Κύριος· διότι ο Ίδιος έχει πει, μη μεριμνάτε για το αύριο». Μακάριος είναι εκείνος που βρήκε καλή συνοδεία και μίσησε τα δικά του θελήματα.

Διότι, αν πιστεύεις ότι θα λάβεις τα αιώνια και αθάνατα και μόνιμα και άφθαρτα, πόσο μάλλον αυτά τα παροδικά και επίγεια, τα οποία ο Θεός έδωσε στα θηρία και στα πετεινά και στους ασεβείς ανθρώπους; Δεν πιστεύεις ότι θα σου τα χορηγήσει ο Κύριος; Όπως ακριβώς διέταξε να μη μεριμνάτε, λέγοντας: μη μεριμνήσετε τι θα φάτε ή τι θα ντυθείτε· διότι όλα αυτά τα αναζητούν τα έθνη του κόσμου· διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά. Και προσθέτει, ελέγχοντας τους ολιγόπιστους: κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν, και ο ουράνιος Πατέρας σας τα τρέφει. Πόσο μάλλον διαφέρετε εσείς από τα πετεινά; Και πάλι, επισφραγίζοντας τον λόγο του, λέει: μην μεριμνήσετε, λοιπόν, για το αύριο. Αν, όμως, ακόμη μεριμνάς για αυτά και δεν εμπιστεύθηκες τον εαυτό σου στον λόγο του, μάθε ότι τα αιώνια αγαθά, που είναι η βασιλεία των ουρανών, δεν πίστεψες ακόμη ότι θα τα λάβεις, και νομίζεις ότι πιστεύεις, ενώ στα μικρά και φθαρτά αποδεικνύεσαι άπιστος.

Λ'. ΠΕΡΙ ΚΑΘΕ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΣΟΦΙΣΤΕΙΑΣ Και σε εμάς έχει ειπωθεί για κάθε ανθρώπινη σοφιστεία: «Διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. Επειδή έχει γραφεί: Θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών, και τη σύνεση των συνετών θα αθετήσω. Πού είναι ο σοφός; Πού ο γραμματέας; Πού ο συζητητής αυτού του αιώνα;». Αλλά και για το ότι εκείνοι που φιλοσοφούν κατά Θεόν δεν πρέπει να έχουν κανένα μικρόπρεπο φρόνημα, διδασκόμαστε σε όσα έχουν ειπωθεί: «Επειδή εμείς δεν προσέχουμε τα βλεπόμενα, αλλά τα μη βλεπόμενα· διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα αιώνια». Και για το ότι η κακία περιστρέφεται γύρω από τη γη και τον θνητό βίο, λέει κάπου ο θείος λόγος: «Εξαγοραζόμενοι τον καιρόν, διότι οι ημέρες είναι πονηρές·» και: «Αρκετή είναι στην ημέρα η κακία της». Λέει δε και ο προφήτης: «Η κατάρα και η κλοπή και η μοιχεία και ο φόνος έχουν διαχυθεί πάνω στη γη, και αίματα αναμειγνύονται με αίματα». Για το ότι πρέπει να φύγουμε από εδώ προς τον Θεό λέει ο Μωυσής: «Οπίσω Κυρίου του Θεού σου θα πορευθείς και σε Αυτόν θα προσκολληθείς». Ο ίδιος δε διδάσκει να μιμούμαστε τον Θεό, λέγοντας: «Άγιοι θα είστε, διότι ο Κύριος ο Θεός ημών είναι άγιος». Γνωρίζοντας δε και ο Δαβίδ ότι ο Θεός είναι δίκαιος και παροτρύνοντάς μας να γίνουμε και εμείς οι ίδιοι μιμητές του, λέει: «Δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη».

Βλέποντας, λοιπόν, τη δική σου συνείδηση, έτσι να απευθύνεις το αίτημα για τον άρτο προς τον Θεό, γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία του Χριστού με τον Βελίαρ. Κι αν προσφέρεις δώρα που προέρχονται από αδικία, το δώρο σου είναι αντίτιμο σκύλου και μίσθωμα πόρνης· κι αν ακόμη κάνεις λαμπρές τις προσφορές σου από επιδειξιομανία, θα ακούσεις τον προφήτη να βδελύσσεται την εισφορά που προέρχεται από τέτοια έργα: «Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας; λέγει ο Κύριος· έχω χορτάσει από ολοκαυτώματα κριαριών, και λίπος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ· το θυμίαμα», λέει, «μού είναι βδέλυγμα». Αλλού, αυτόν που θυσιάζει μοσχάρι τον θεωρεί ίσο με αυτόν που σκοτώνει σκύλο. Εάν, επομένως, λαμβάνεις τον άρτο από τον Κύριο, δηλαδή από δίκαιους κόπους, τότε σου επιτρέπεται να προσφέρεις σε Αυτόν την απαρχή από τους καρπούς της δικαιοσύνης. Είναι καλή επίσης και η προσθήκη του «σήμερα»· διότι λέει, «τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον». Αυτός ο λόγος αποτελεί μιαν άλλη φιλοσοφία, ώστε να διδαχθείς μέσα από τα λόγια σου ότι η ανθρώπινη ζωή είναι εφήμερη. Μόνο το παρόν ανήκει αποκλειστικά στον καθένα, ενώ η ελπίδα για το μέλλον παραμένει στο άδηλο· διότι δεν γνωρίζουμε τι θα φέρει η αυριανή ημέρα. Γιατί ταλαιπωρούμαστε για τα άδηλα, γιατί κακοπαθούμε με τις φροντίδες για τα μελλοντικά; «Αρκετή είναι», λέει, «στην ημέρα η κακία της», εννοώντας με τη λέξη «κακία» την κακοπάθεια και τον κόπο. Γιατί να μεριμνούμε για το αύριο;

ΤΛΒ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΥΣΤΑΘΙΟ. Περί του επισκόπου Ευσεβίου. «Αρκετή είναι για την ημέρα η κακία της», είπε ο Δεσπότης Χριστός. Επειδή και η ταλαιπωρία μιας μόνο ημέρας προκαλεί λήθη πολλής χαράς. Αρκούσε και από μόνος του ο χρηστός επίσκοπος Ευσέβιος για να γεμίσει ολόκληρη την Εκκλησία με σύγχυση. Επειδή όμως συνάντησε και τη δική σου κακοβουλία, επαρκεί πλέον για να διαταράξει όλη την οικουμενική ευταξία. Αποτελεί, λοιπόν, προσευχή όλων των ιερέων, καθώς και του κοινού λαού, αλλά και των θεραπόντων του Θεού που αγωνίζονται κατά μόνας, ή να διαχωριστεί η δική σου σκαιότητα από τη δική του πονηρία, ή να μεταβληθούν και οι δύο σε χρηστότητα και κοινωνική πολιτεία, ή να μετατραπεί η μακροθυμία σε αυστηρότητα και να σας ανταποδώσει τις άξιες παιδείες για όσα έχετε πράξει, για όσα σχεδιάζετε, και για τον ασεβή τρόπο με τον οποίο συνέρχεστε μεταξύ σας.

Και η πονηρία, δηλαδή η φαυλότητα του κάθε πράγματος, αναφέρεται σε εκείνη τη φύση της οποίας αποτελεί πονηρία. Εάν, λοιπόν, η πονηρία αφορά την ημέρα, πρέπει να αναφέρεται στην ίδια την ημέρα, στις ώρες, στο φως. Έτσι και ο Χριστός λέει: «Αρκετή είναι για την ημέρα η κακία της».

Αν όμως θησαυρίζουμε, δεν προκαλεί πλέον φθορά το αισθητό σκουλήκι, όπως συνέβη με το μάννα, αλλά εκείνο που είναι αιώνιο μαζί με το πυρ. Ας κάνουμε, λοιπόν, τα πάντα, ώστε να μην ετοιμάσουμε τροφή για το σκουλήκι· διότι, όπως λέει, «Εκείνος που μάζεψε το πολύ, δεν είχε περίσσευμα». Και αυτό άλλωστε συμβαίνει και σε εμάς κάθε μέρα· διότι όλοι γεμίζουμε το ίδιο μέτρο της κοιλιάς· και το περιττό αποτελεί προσθήκη ανόητων φροντίδων. Διότι αυτό που επρόκειτο να διδάξει αργότερα λέγοντας, «Αρκετή είναι για την κάθε μέρα η δική της κακία», αυτό το είχε ήδη διδάξει από παλιά, και ούτε έτσι το δέχθηκαν. Εμείς, όμως, ας μην είμαστε άπληστοι, ας μην είμαστε αγνώμονες, ας μην αναζητούμε λαμπρές κατοικίες· διότι βρισκόμαστε σε οδοιπορία, δεν κατοικούμε μόνιμα. Επομένως, εάν κάποιος γνωρίζει ότι ο παρών βίος είναι μια οδός και στρατεία, και, όπως θα έλεγε κανείς, το λεγόμενο από αυτούς «φωσσάτο» (στρατόπεδο), δεν θα αναζητήσει λαμπρές οικοδομές. Διότι ποιος, πες μου, ακόμη και αν είναι πάρα πολύ εύπορος, θα επιλέξει να χτίσει λαμπρές κατοικίες μέσα στο λεγόμενο στρατόπεδο; Κανένας απολύτως· διότι θα γίνει περίγελως, και θα χτίσει για τους εχθρούς, και μάλλον θα τους προσελκύσει. Ώστε, εάν έχουμε πνευματική νήψη, ούτε εμείς θα το πράξουμε.

Διότι και γι' αυτόν τον λόγο ήλθαν πάλι, επειδή σκόπευαν να απολαύσουν τα ίδια. Γι' αυτό και έλεγαν: «Οι πατέρες μας έφαγαν το μάννα στην έρημο»· παρασύροντάς τον πάλι προς τη σαρκική τροφή, πράγμα το οποίο αποτελούσε βαρύτατο παράπτωμα και μεγίστη κατηγορία. Αλλά αυτός δεν περιορίζεται στους ελέγχους, αλλά προσθέτει σε αυτούς και διδασκαλία, λέγοντας: «Να εργάζεσθε όχι για την τροφή που φθείρεται και χάνεται, αλλά για την τροφή που παραμένει εις ζωήν αιώνιον, την οποία θα σας δώσει ο Υιός του ανθρώπου. Διότι αυτόν σφράγισε ο Πατέρας, ο Θεός». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Να μη γίνεται κανένας λόγος ανάμεσά σας για αυτή την υλική τροφή, αλλά για εκείνη την πνευματική. Αλλά επειδή μερικοί από όσους επιθυμούν να τρέφονται παραμένοντας σε αργία κάνουν κατάχρηση αυτού του λόγου, υποστηρίζοντας ότι ο Χριστός καταργεί την εργασία, είναι κατάλληλη ευκαιρία να μιλήσουμε και προς αυτούς. Διότι, τρόπον τινά, διαβάλλουν ολόκληρο τον Χριστιανισμό και προετοιμάζουν το έδαφος ώστε να διακωμωδείται ως προωθών την οκνηρία. Πρωτίστως όμως είναι αναγκαίο να αναφέρουμε τον λόγο του Παύλου. Τι λέει λοιπόν εκείνος; «Να θυμάστε τα λόγια του Κυρίου που είπε: Είναι πιο μακάριο να δίνει κανείς παρά να λαμβάνει». Καίτοι, πώς θα μπορούσε να δώσει αυτός που δεν έχει; Πώς λοιπόν είπε ο Ιησούς στη Μάρθα: «Μεριμνάς και τυρβάζεις για πολλά, ενώ για ένα μόνο υπάρχει ανάγκη· η δε Μαρία διάλεξε την αγαθή μερίδα»· και πάλι: «Μη μεριμνήσετε για την αύριο»;

Διότι, για την ημέρα της οποίας δεν γνωρίζεις εάν θα δεις το διάστημά της, για ποιον λόγο υπομένεις τη μέριμνα; Αυτό, προχωρώντας, το διέταξε με περισσότερα λόγια, λέγοντας: Μη μεριμνάτε για το αύριο. Και θέλει από κάθε άποψη να είμαστε απερίσπαστοι και πτερωτοί, υποχωρώντας στη φύση μόνο τόσο, όσο απαιτεί από εμάς η αναπόφευκτη ανάγκη. Έπειτα, επειδή συμβαίνει να αμαρτάνουμε και μετά το λουτρό της παλιγγενεσίας, επιδεικνύοντας και εδώ την πολλή του φιλανθρωπία, προστάζει, σχετικά με την άφεση των αμαρτημάτων, να προσερχόμαστε στον φιλάνθρωπο Θεό και να λέμε τα εξής: «Συγχώρησέ μας τα οφειλήματά μας, όπως και εμείς τα συγχωρούμε στους οφειλέτες μας». Είδες υπερβολή φιλανθρωπίας; Μετά την εξάλειψη τόσων κακών και το άφατο μέγεθος της δωρεάς, πάλι μας θεωρεί άξιους συγγνώμης όταν αμαρτάνουμε. Διότι, το ότι αυτή η προσευχή αρμόζει στους πιστούς, το διδάσκουν και οι νόμοι της Εκκλησίας, και το προοίμιο της προσευχής. Επειδή ο αμύητος δεν θα μπορούσε να ονομάσει τον Θεό Πατέρα. Εάν λοιπόν η προσευχή αρμόζει στους πιστούς, και αυτοί προσεύχονται παρακαλώντας να τους συγχωρεθούν τα αμαρτήματα, είναι φανερό ότι ούτε μετά το λουτρό έχει καταργηθεί το κέρδος της μετάνοιας. Διότι, εάν δεν ήθελε να δείξει αυτό, δεν θα είχε ορίσει να προσευχόμαστε κατ' αυτόν τον τρόπο.

Όπως ακριβώς λοιπόν στην περίπτωση της ελεημοσύνης, αποτρέποντάς τους από το να επιδεικνύονται στους ανθρώπους, με αυτό κυρίως τους έπειθε: με το να τους υποσχεθεί ότι θα τους παράσχει την ανταμοιβή με μεγαλύτερη τιμή· (Διότι ο Πατέρας σου, λέει, που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει στα φανερά)· έτσι και εδώ, απομακρύνοντάς τους από το να αναζητούν αυτά τα υλικά αγαθά, με αυτό κυρίως τους πείθει: με την υπόσχεση ότι θα τα παράσχει με μεγαλύτερη αφθονία σε εκείνους που δεν τα αναζητούν. Γι' αυτόν τον λόγο προστάζω, λέει, να μην τα αναζητάς, όχι για να μην τα λάβεις, αλλά για να τα λάβεις πλουσιοπάροχα· για να τα λάβεις με την αξιοπρέπεια που σου αρμόζει, με την ωφέλεια που σου ταιριάζει· για να μην καταστήσεις τον εαυτό σου ανάξιο και αυτών και των πνευματικών αγαθών, μεριμνώντας και διχαζόμενος από τη φροντίδα γι' αυτά· για να μην υπομείνεις περιττή ταλαιπωρία, και τελικά εκπέσεις από τον προκείμενο σκοπό. Μη μεριμνήσετε, λοιπόν, για την αυριανή ημέρα.

Διότι είναι αρκετή για την κάθε ημέρα η κακία της· δηλαδή, η ταλαιπωρία, η συντριβή. Δεν σου αρκεί το να τρως τον άρτο σου με τον ιδρώτα του προσώπου σου; Γιατί προσθέτεις και άλλη ταλαιπωρία, αυτήν που προέρχεται από τη μέριμνα, ενώ πρόκειται στο εξής να απαλλαγείς και από τους προηγούμενους κόπους;

Διότι είναι συνήθεια στους πολλούς να ονομάζουν αυτά τα πράγματα κακά. Έτσι λοιπόν και οι ιερείς και οι μάντεις εκείνων των πέντε σατραπειών, όταν έζεψαν τις αγελάδες στην κιβωτό χωρίς τα μοσχάρια τους και τις άφησαν να βαδίσουν, αποκαλούσαν «κακία» εκείνες τις θεήλατες πληγές, καθώς και την αθυμία και την οδύνη που τους προκαλούσαν. Αυτό ακριβώς δηλώνει και εδώ λέγοντας: «Αρκετή είναι για την ημέρα η δική της κακία». Διότι τίποτε δεν καταπονεί τόσο πολύ την ψυχή, όσο η μέριμνα και η έγνοια. Έτσι και ο Παύλος, προτρέποντας στην παρθενία, συμβούλευε λέγοντας: «Θέλω δε να είστε αμέριμνοι». Όταν δε λέει ότι η αυριανή ημέρα θα μεριμνήσει για τον εαυτό της, δεν τα λέει αυτά με την έννοια ότι η ημέρα μεριμνά, αλλά, επειδή ο λόγος του απευθυνόταν σε έναν λαό πιο ατελή, επιθυμώντας να κάνει πιο εμφατικό αυτό που έλεγε, προσωποποιεί τον χρόνο, μιλώντας τους σύμφωνα με τη συνήθεια των πολλών.

Γι' αυτό και οι προφήτες, ελέγχοντάς τους, έλεγαν: «Ειρήνη, ειρήνη· και πού υπάρχει ειρήνη;». Και όσοι αγαπούν τη μελέτη το γνωρίζουν αυτό, το να συγκρατούν δηλαδή όλα όσα ειπώθηκαν από τους προφήτες προς τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι αποδυνάμωναν τον ζήλο του λαού. Επειδή, λοιπόν, χαλαρώνοντάς τον με αυτόν τον τρόπο διέφθειραν τον λαό, λέει ο Θεός μέσω των προφητών: «Εγώ είμαι ο Θεός που ποιώ ειρήνη και δημιουργώ κακά». Και ποια κακά; Αυτά που προαναφέρθηκαν, την αιχμαλωσία, τη δουλεία και όσα παρόμοια· όχι την πορνεία, την ασέλγεια και την πλεονεξία, ούτε κανένα άλλο από αυτά. Γι' αυτό και ο έτερος προφήτης, όταν λέει: «Υπάρχει άραγε κακία σε πόλη, την οποία δεν προκάλεσε ο Κύριος;», εννοεί αυτήν ακριβώς την κακία, δηλαδή τους λιμούς, τις ασθένειες, τις θεήλατες πληγές. Έτσι και ο Χριστός, όταν λέει: «Αρκετή είναι για την κάθε ημέρα η δική της κακία», εννοεί τους ιδρώτες, τον μόχθο, την ταλαιπωρία.

Αλλά όσο μεν τιμούσαν την ισότητα, το μάννα παρέμενε μάννα· όταν όμως επιθύμησαν να αποκτήσουν περισσότερα, η πλεονεξία μετέτρεψε το μάννα σε σκουλήκια. Καίτοι βέβαια δεν το έπρατταν αυτό εις βάρος των άλλων· διότι δεν συγκέντρωναν περισσότερα αρπάζοντας από την τροφή του πλησίον τους, αλλά παρ' όλα αυτά, επειδή επιθύμησαν το παραπάνω, κατακρίθηκαν. Διότι, έστω και αν δεν αδικούσαν καθόλου τον πλησίον, έβλαπταν τα μέγιστα τους εαυτούς τους, καθώς εθίζονταν στην πλεονεξία με αυτόν τον τρόπο της συλλογής. Ώστε το ίδιο πράγμα αποτελούσε ταυτόχρονα και τροφή και διδασκαλία θεογνωσίας· συγχρόνως έτρεφε τα σώματα και παιδαγωγούσε την ψυχή· και δεν έτρεφε μόνο, αλλά και απάλλασσε από τους κόπους. Διότι δεν χρειαζόταν να ζέψουν βόδια, ούτε να σύρουν άροτρο, ούτε να ανοίξουν αυλάκια, ούτε να περιμένουν έναν ολόκληρο χρόνο, αλλά είχαν έτοιμο το τραπέζι, φρέσκο και νέο και καθημερινό· και το ευαγγελικό εκείνο παράγγελμα τους το δίδασκε με τα ίδια τα έργα, το να μην μεριμνούν δηλαδή για την αύριον· διότι άλλωστε κανένα όφελος δεν προέκυπτε από αυτή τη μέριμνα.

Σας παρακαλώ λοιπόν, τέκνα, σε τούτο το έσχατο και τελευταίο κεφάλαιό μου, ο καθένας από εσάς να έχει προ οφθαλμών την έξοδο της ψυχής του κάθε ημέρα και νύχτα και ώρα· διότι τούτο γνωρίζει να διαπαιδαγωγεί την ψυχή προς την ασφάλεια και να την οδηγεί προς τη σωτηρία, ώστε να μην μεριμνά και να μην πλάθει φαντασίες για το αύριο —διότι αρκετή είναι για την κάθε ημέρα η δική της κακία—, προκειμένου, όταν έλθει ο Κύριος για την ψυχή μας σε ώρα που δεν γνωρίζουμε, να μας βρει έτοιμους για εκείνη την αιώνια και απέραντη οδό.

ε'. Και επειδή αναφέρθηκε στη γη, και εφόσον όσοι έχουν πλαστεί από αυτήν, κατοικούν σε αυτήν και είναι ενδεδυμένοι με γήινο σώμα έχουν ανάγκη και από την κατάλληλη τροφή, αναγκαστικά πρόσθεσε: «Τον ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον». Μας έδωσε την εντολή να ζητάμε άρτο επιούσιο, όχι πολυτέλεια, αλλά τροφή, η οποία αναπληρώνει τις ελλείψεις του σώματος και αποτρέπει τον θάνατο από την πείνα· όχι τραπέζια παραφορτωμένα, ούτε ποικιλίες εδεσμάτων, ούτε τα τεχνάσματα των μαγείρων και τις επινοήσεις των αρτοποιών, ούτε αρωματικά κρασιά και όλα τα υπόλοιπα τα οποία γλυκαίνουν μεν τον λαιμό, βαραίνουν δε το στομάχι, σκοτίζουν τη διάνοια, κάνουν το σώμα να επαναστατεί κατά της ψυχής και καθιστούν το πουλάρι απειθές στον ηνίοχό του. Ο λόγος του Κυρίου δεν μας δίδαξε να ζητάμε αυτά, αλλά άρτο επιούσιο, δηλαδή αυτόν που περνά στην ουσία του σώματος και έχει τη δύναμη να το συγκρατήσει στη ζωή. Και αυτόν πάλι δεν πήραμε την εντολή να τον ζητάμε για πολλά χρόνια, παρά μόνο αυτόν που μας αρκεί για σήμερα. Διότι λέει: «Μη μεριμνάτε για το αύριο». Για ποιο λόγο, άραγε, να φροντίζει κανείς για το αύριο, όταν δεν είναι διόλου βέβαιο ότι θα δει το αύριο, αλλά από τη μια θα υποστεί τον κόπο, και από την άλλη δεν θα δρέψει τον καρπό;

Αλλά ποιο είναι το κέρδος από τη δική μας σιωπή, όταν τα πράγματα διαλαλούν με τέτοιο τρόπο τη διαμάχη, και, πριν ακόμη από τα ίδια τα πράγματα, Εκείνος που πρόκειται να μας κρίνει τα γνωρίζει όλα ξεκάθαρα; Το να μη θησαυρίζουμε λοιπόν πάνω στη γη, αλλά στον ουρανό, ίσως θα μπορούσε κανείς να βρει κάποιους, έστω και λίγους, που το έχουν κατορθώσει επάξια. Διότι όλοι οι υπόλοιποι, σαν να άκουσαν το αντίθετο και σαν να έλαβαν την εντολή να θησαυρίζουν στη γη, έχοντας κατ' αυτόν τον τρόπο εγκαταλείψει τον ουρανό, έχουν προσκολληθεί σε όλα τα γήινα και έχουν καταληφθεί από μανία για τη συγκέντρωση χρημάτων, και αφού μίσησαν τον Θεό, αγαπούν τον μαμωνά. Όσο όμως για το «Μη μεριμνήσετε για την αύριο», δεν γνωρίζω κανέναν που να το εισάκουσε ούτε που να πείστηκε σε αυτό, εξαιτίας της ολιγοπιστίας μας. Γι' αυτό το λόγο, κρύβοντας το πρόσωπό μου από ντροπή, θα προσπεράσω αυτή την εντολή. Διότι θα έπρεπε να γίνεται πιστευτός ο Χριστός ακόμη και όταν απλώς διατυπώνει κάτι. Τώρα όμως, παρόλο που ανέφερε αναντίρρητα επιχειρήματα και παρέθεσε παραδείγματα, τόσο αυτό με τα πτηνά όσο και με το χορτάρι, δεν γίνεται πιστευτός από εμάς, αλλά, παρόμοια με τα έθνη, ίσως μάλιστα και με μεγαλύτερη μικροψυχία, κατατρυχόμαστε από τη μέριμνα γι' αυτά, και ενώ έχουμε προσταχθεί ούτε καν να προσευχόμαστε γι' αυτά, αναλίσκουμε όλο μας τον ζήλο σε αυτά. Αυτήν την εντολή, λοιπόν, όπως είπα, ντροπιασμένος θα την προσπεράσω. Θα προχωρήσω, όμως, στα όσα ακολουθούν στη συνέχεια, μήπως τυχόν βρω κάποια μικρή παρηγοριά για τούτη την καταισχύνη. Τι λέει λοιπόν μετά από αυτά; «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε».

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Η. ΤΙΤΛΟΣ Αʹ. —Περί αγαθής ημέρας. «Αυτή είναι η ημέρα που έκανε ο Κύριος· ας αγαλλιάσουμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν.» «Σε ημέρα αγαθοσύνης, ζήσε μέσα στο αγαθό.» «Σε αγαθή ημέρα, επέρχεται λήθη των κακών.» «Μην υστερήσεις από μία αγαθή ημέρα.» ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. —Περί κακής ημέρας. «Σε ημέρα κακών δεν θα υπάρξει μνήμη των αγαθών.» «Μη μεριμνήσετε για την αύριο. Διότι η αύριο θα μεριμνήσει για τα δικά της. Αρκετή είναι στην κάθε ημέρα η δική της κακία.»

Να μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε· διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά. Αυτός, λοιπόν, που έδωσε την ψυχή και το σώμα, θα δώσει οπωσδήποτε και τροφή και ένδυμα, εκείνος που τρέφει τα πετεινά του ουρανού και στολίζει τα κρίνα του αγρού με τέτοια ωραιότητα. Ζητείτε δε, λέγει, πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μη μεριμνήσετε για την αύριον· διότι η αυριανή ημέρα θα μεριμνήσει για τα δικά της. Όλα όσα θέλετε να κάνουν σε εσάς οι άνθρωποι, έτσι και εσείς να κάνετε σε αυτούς. Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται από αυτήν· στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που τη βρίσκουν. Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Αυτός που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου, και αυτός που αγαπά υιό ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου· και όποιος δεν λαμβάνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου.

Από όλες τις εντολές, η πιο περιεκτική είναι η αγάπη προς τον Θεό και προς τον πλησίον, η οποία συνίσταται στην αποχή από τα υλικά πράγματα και στην ησυχία των λογισμών. Γνωρίζοντας το αυτό, ο Κύριος μας παραγγέλλει λέγοντας: «Να μην μεριμνήσετε για το αύριο». Και δικαιολογημένα· διότι εκείνος που δεν έχει απαλλαγεί από τα υλικά πράγματα και από τη μέριμνα γι' αυτά, πώς θα απαλλαγεί από τους πονηρούς λογισμούς; Εκείνος δε που περικλείεται από τους λογισμούς, πώς θα δει την ενυπόστατη αμαρτία που καλύπτεται από αυτούς, η οποία είναι σκοτάδι και ομίχλη της ψυχής, η οποία έχει επιπέσει από πονηρές σκέψεις και λόγια και πράξεις, όταν αφενός ο διάβολος πειράζει με αβίαστη προσβολή και υποδεικνύει την αρχή, και αφετέρου ο άνθρωπος εξαιτίας της φιληδονίας και της κενοδοξίας συνομιλεί με ευχαρίστηση;

Επιθυμώντας ο Δεσπότης να είμαστε ευκίνητοι και ελαφρείς για την πορεία του βίου, μας παρήγγειλε να μην μεριμνούμε για το αύριο, διότι αρκεί η σημερινή ημέρα. Λαμβάνοντας ως τη μόνη επαρκή την πατρική ευλογία, ο δίκαιος Ιακώβ από άπορος έγινε πλούσιος· τόσο καλό πράγμα είναι ο θεόσδοτος πλούτος.

Μην τους μοιάσετε, λοιπόν· διότι ο Πατέρας μας γνωρίζει από ποια πράγματα έχετε ανάγκη, προτού εσείς να του τα ζητήσετε. Έτσι, λοιπόν, να προσεύχεστε εσείς: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, αγιασθήτω», ας δοξαστεί, «το όνομά σου, ελθέτω η βασιλεία σου» σε εμάς, η χάρη του παναγίου σου Πνεύματος· «γενηθήτω το θέλημά σου» από εμάς στη γη, όπως ακριβώς και από τους αγγέλους στον ουρανό· «τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν», όχι πολλών ημερών ούτε καν της αυριανής («διότι η αύριον θα μεριμνήσει για τα δικά της»), αλλά τον καθημερινό, προς το παρόν, δώσε μας «σήμερον· και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών», τα προς εσένα αμαρτήματα, «ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις», στους ομογενείς «ημών», τα δικά τους αμαρτήματα απέναντί μας· «και μη εισενέγκης ημάς», επιτρέποντας να εισέλθουμε «εις πειρασμόν», σε βλάβη της ψυχής, «αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού», του αρχεκάκου και της συμμορίας του, «ότι σου εστιν η βασιλεία και η δύναμις και η δόξα», πάνω από κάθε βασιλεία και δύναμη στους αιώνες· αμήν. Διότι, όπως ακριβώς ένας άριστος γεωργός καθαρίζει φιλόπονα το χωράφι και ανοίγει βαθύ το αυλάκι και ρίχνει ανεμπόδιστα τους σπόρους, έτσι και ο δεσπότης Χριστός, καλλιεργώντας τη δική μας σωτηρία, αφού καθάρισε φιλόπονα τα χωράφια των καρδιών από τις βιοτικές μέριμνες, έσπειρε με συντομία την ουράνια σπορά της προσευχής. «

Όπως ακριβώς και αλλού έλεγε «Μη φλυαρείτε προσευχόμενοι όπως οι εθνικοί», έτσι και εδώ: «Όλα αυτά», λέει, «τα επιζητούν τα έθνη», επειδή ακριβώς δεν έχουν καμία έννοια της βασιλείας, τα πρόσκαιρα αντί των αιωνίων, δηλαδή φαγητά και ποτά και ενδύματα και σκεπάσματα και πλούτο που χάνεται και όσα ακολουθούν αυτά, ενώ για τα μελλοντικά τίποτα. Εσείς όμως για κανένα από αυτά να μη μεριμνήσετε· «διότι γνωρίζει ο Πατέρας σας ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά· ζητείτε όμως πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μη μεριμνήσετε για την αύριο· διότι η αύριο θα μεριμνήσει για τα δικά της· αρκετή είναι για την κάθε ημέρα η δική της δυσκολία». Είδες αμεριμνησία; Είδες γαλήνη; Είδες πώς θέλει ο Δεσπότης να διάγουμε βίο αταλαίπωρο και αμέριμνο, όπως τα πετεινά και τα στρουθία και τα κρίνα του αγρού; Επειδή ούτε σπέρνουν, ούτε θερίζουν, ούτε κοπιάζουν, ούτε γνέθουν, και ο ουράνιος Πατέρας άφθονα τα ντύνει και τα τρέφει; Είδες πώς απομακρύνει το «με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου» και εισάγει στη θέση του την άνεση;

Διότι, όπως ακριβώς ένας βασιλιάς φίλος της δικαιοσύνης και εξαιρετικά αγαθός, αν οι ίδιοι του οι γιοι προσκρούσουν απέναντί του, τους εκδιώκει από τη βασιλεία και τους καταδικάζει να ζουν σαν δούλοι, έπειτα όμως πάλι, σπλαχνιζόμενός τους καθώς τους βλέπει να καταπονούνται με πολύ κόπο, μόχθο και ιδρώτα, θα τους πει: «Μην μεριμνάτε, μην κοπιάζετε σαν δούλοι, αλλά ελάτε πάλι στη βασιλεία μου», έτσι και ο δικός μας Βασιλιάς και Σωτήρας και Θεός, επειδή αμαρτήσαμε απέναντί του και εκδιωχθήκαμε δίκαια από την ανέμελη ζωή, μας καταδίκασε να ζούμε δουλικά με πολύ κόπο, μόχθο και ιδρώτα. Έπειτα όμως πάλι, επειδή μας σπλαχνίστηκε, ως πανάγαθος και εύσπλαχνος πατέρας, εμφανίζεται φιλάνθρωπα και μας λέει: «Μην μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε». Και σχετικά με τις τροφές μάς έδωσε ως παράδειγμα τα πετεινά, ενώ για τα ενδύματα διέταξε να μαθαίνουμε από τα κρίνα, και έπειτα επαναλαμβάνει τα λόγια του για να ενισχύσει την αξιοπιστία τους: «Μην μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας: τι θα φάμε; ή τι θα πιούμε; ή τι θα ντυθούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη· γνωρίζει άλλωστε ο ουράνιος πατέρας μας ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά. Ζητείτε, όμως, πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Και πάλι προσθέτει κάτι άλλο, που αρμόζει στους μεγαλόψυχους και πιστότατους δούλους του: «Μην μεριμνήσετε», λέει, «για το αύριο· διότι το αύριο θα μεριμνήσει για τα δικά του».

Ισοδύναμο με αυτό είναι και το «τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον»· διότι το «δος ημίν σήμερον» και το «μη μεριμνήσητε εις την αύριον» έχουν την ίδια σημασία. Διότι, αφού είπε «να μη μεριμνάτε για το αύριο, διότι το αύριο θα μεριμνήσει για τα δικά του», προσθέτει και τούτο: «Αρκετή», λέει, «είναι για την ημέρα η κακία της», δηλαδή η κάκωση που υπέστη το σώμα και η ταλαιπωρία και οι ιδρώτες και οι κόποι για την εφήμερη τροφή. Και επομένως, «αρκετή είναι για την ημέρα η κακία της· διότι η αυριανή ημέρα» θα φροντίσει «για τα δικά της».

Διότι ποια άλλη ανάπαυση θα μπορούσε να αναζητήσει κανείς εκτός από αυτήν την θεοδώρητη, την οποία μας δώρισε ο Χριστός, ώστε να μην φροντίζουμε για φαγητά, για ποτά, για ενδύματα και να μην μεριμνούμε για το αύριο, αλλά να ζούμε όπως τα πουλιά του ουρανού και τα κρίνα του αγρού και να μην ζητούμε ούτε να μεριμνούμε για τίποτε άλλο εκτός από τη βασιλεία των ουρανών; Αλλά ίσως κάποιος θα έλεγε ότι, αν και ο Χριστός τα είπε αυτά, εμείς δεν βρήκαμε καμία ανακούφιση από την ταλαιπωρία του βίου, αλλά με κόπο και μόχθο και με πολύ ιδρώτα τρώμε τον άρτο μας και κατασκευάζουμε τα ενδύματά μας. Και τι σχέση έχουν αυτά με τον Χριστό, άνθρωπε; Διότι και άλλα πάρα πολλά μας ενέτειλε να τηρούμε, και δεν τα τηρούμε. Είπε να μην αμαρτάνουμε, αλλά εμείς αμαρτάνουμε· είπε να έχουμε αγάπη και ελεημοσύνη και ταπεινό φρόνημα και καθαρότητα βίου και βλέμμα χωρίς περιέργεια, αλλά εμείς πράττουμε τα αντίθετα από αυτά· είπε επίσης «μη μεριμνάτε τι θα φάτε και τι θα πιείτε και τι θα ντυθείτε, και να ζητείτε την άνω βασιλεία και να μην μεριμνήσετε για το αύριο», εμείς όμως δεν ακούμε, αλλά μεριμνούμε όχι μόνο για το αύριο και για την επόμενη ημέρα, αλλά και για έναν και δύο χρόνους πριν· διότι, όταν καλλιεργούμε νέους αγρούς και υλοτομούμε τα δάση, δεν τα εργαζόμαστε αυτά έναν και δύο χρόνους πριν; «

«Μην μεριμνάτε για το αύριο», εμείς όμως μεριμνούμε δύο χρόνια νωρίτερα, πολλές φορές και πέντε· διότι αυτός που θέλει να πίνει κρασί φυτεύει αμπέλι, και μέχρι να περάσουν πέντε χρόνια, δεν λαμβάνει από αυτό κρασί για πόση. Διότι το νεόφυτο κλήμα δεν δίνει καρπό, μέχρι να ριζώσει καλά. Και εμείς, που πήραμε την εντολή να μην μεριμνούμε για το αύριο, μεριμνούμε δύο και πέντε χρόνια νωρίτερα για φαγητά και ποτά, καθώς και για ενδύματα και σκεπάσματα.

Γι' αυτό σας λέω: Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε», και ότι, αν ο ουράνιος Πατέρας ντύνει και τρέφει τα πετεινά του ουρανού και τα κρίνα του αγρού, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο εσάς, ολιγόπιστοι; «Μη μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας τι θα φάμε; ή τι θα πιούμε; ή τι θα ντυθούμε;», όσοι δηλαδή προαιρείσθε να απομακρυνθείτε από τον μαμωνά· «διότι όλα αυτά», λέει, «τα επιζητούν τα έθνη· επειδή γνωρίζει ο Πατέρας μας ο ουράνιος ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά» και «μη μεριμνήσετε για την αυριανή ημέρα», «αλλά ζητείτε πρωτίστως τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν».

Και όπως ακριβώς ο προηγούμενος από αυτόν, με τη θεία χάρη, πλουσιοπάροχα και με ευκολία εξέθεσε το πώς «ο λύχνος του σώματος είναι ο οφθαλμός» και τι είναι ο μαμωνάς και πώς «κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους» και ότι δεν πρέπει να μεριμνούμε καθόλου για τροφές και ποτά και ενδύματα και σκεπάσματα, αλλά να ζητούμε τη βασιλεία των ουρανών και όλα αυτά θα μας χορηγηθούν, και να μη μεριμνούμε καθόλου για το αύριο, διότι «αρκετή είναι για την ημέρα η δική της κακία» και «το αύριο θα μεριμνήσει για τα δικά του», και αφού έκανε μνεία πανόσιων ανδρών και μίλησε για αυτούς όσο ήταν δυνατόν, ολοκλήρωσε τον δρόμο του. Και δικαίως εκείνος ονομάστηκε αναπαύσιμος, καθώς όντας έβδομος διηγήθηκε με σαφήνεια τα περί του εβδόμου· ενώ ο παρών, που είναι όγδοος, επείγεται να μιλήσει για τον όγδοο, για τον οποίο ο κριτής ταμίευσε την κρίση, όπως παρέχει η θεία χάρη.

Από πού λοιπόν θα προέλθει η παροχή των αναγκαίων σε τόσους πολλούς μοναχούς, αν δεν πρόκειται είτε να εγκαταλείψουν την ακτημοσύνη και να επιλέξουν να αποκτούν υλικά αγαθά, παρά την οικεία τους υπόσχεση, είτε να εγκαταλείψουν εντελώς την αναχώρηση και να απορρίψουν το άροτρο της ασκήσεως που έπιασαν στα χέρια τους και να στραφούν προς τα πίσω ολέθρια, είτε πάλι, παραμένοντας καρτερικοί, να παραδώσουν οι ίδιοι τον εαυτό τους στον λιμό, τον δεινό τύραννο, ως δυστυχές παρανάλωμα; Έπειτα, σαν να έλυναν οι ίδιοι την απορία, έλεγαν: «Ή μήπως και μετά την κοίμησή σου, ως καλός ποιμένας, θα επαγρυπνείς εξίσου για το ποίμνιο, και τα συνηθισμένα σε σένα θαύματα θα τα επιδείξει και ο τάφος σου, και έτσι εμείς θα έχουμε αυτό ως αφορμή για την εξασφάλιση των αναγκαίων;». Αυτά έλεγαν εκείνοι, βρισκόμενοι πολύ μακριά από τον σκοπό του μεγάλου ανδρός. Εκείνος όμως τους απάντησε: «Γιατί μιλήσατε έτσι, σαν να είστε κάποιοι από τους άφρονες; Γιατί αθετήσατε Αυτόν που είναι πιστός σε όλα τα λόγια Του και όσιος σε όλα τα έργα Του, ο Οποίος είπε: "μην μεριμνάτε για το αύριο, τι θα φάτε", και σας παρέπεμψε στα πετεινά του ουρανού και στα κρίνα του αγρού, για τα μεν εκ των οποίων η τροφή παρέχεται χωρίς σπορά και χωρίς θερισμό, ενώ για τα δε η ενδυμασία αποκτάται χωρίς κόπο και χωρίς γνέσιμο, και αποστέλλεται από τον εν ουρανοίς Πατέρα με θαύμα μεγαλύτερο από τη δόξα του Σολομώντα; Αυτός ανοίγει το χέρι Του και χορταίνει με ευδοκία κάθε ζωντανό πλάσμα».

Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά ο Λόγος της αλήθειας, ο Κύριός μας, ο οποίος μας υπέδειξε τον δρόμο μέσω του Ευαγγελίου, λέει: «μη μεριμνήσετε για την αυριανή ημέρα», και μέσω αυτής της υπενθύμισης να μη μεριμνούμε για το αύριο, απομακρύνει την αφορμή των πονηρών πνευμάτων, ώστε να μη δίνουμε προσοχή στο φαγητό και στο ποτό και να μη μεριμνούμε για μακρά χρονικά διαστήματα, αλλά όπως μας διδάσκει ο ζωντανός Λόγος μέσω του Ευαγγελίου: «η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με κόκκο σιναπιού, τον οποίο πήρε ένας άνθρωπος και τον έσπειρε στο δικό του χωράφι».

ΛΟΓΟΣ 36ος. Περί παραδείσου και πνευματικού νόμου. Όπως ακριβώς από τα φανερά έργα είναι δυνατόν να κατανοήσει κανείς τα κρυμμένα νοήματα, έτσι και τα ζητήματα της ψυχής είναι δυνατόν να τα αντιληφθεί από τις διηγήσεις της Γραφής. Αυτό, όμως, δεν μπορούν να το κάνουν όλοι, παρά μόνον όσοι μέσω της κακουχίας απέκτησαν εν μέρει την απάθεια. Διότι, όπως η Γραφή διηγείται τα μέλλοντα, έτσι διηγείται και τα ζητήματα της ψυχής. Επειδή όλα τα μελλοντικά κρύβονται πνευματικά μέσα της, και σε όσα συμμετέχει κανείς από εδώ, γίνεται μέτοχος αυτών και εκεί. Όταν λοιπόν ακούς τη Γραφή να διηγείται τα περί του παραδείσου, τα περί του Αδάμ και τα περί του όφεως, πρόσεχε με ακρίβεια την καρδιά σου, και θα βρεις ως παράδεισο τον λόγο του Κυρίου, και ως απόλαυση μέσα σε αυτόν τη μετοχή του Αγίου Πνεύματος, και ως όφι την ηδυπάθεια που τυλίγεται γύρω σου, η οποία έρπει μέσω της συναναστροφής και μας εξαπατά ώστε να γευθούμε από το ξύλο (δηλαδή τη βιοτική μέριμνα) και μας θανατώνει μέσω της παρακοής. Διότι, «μην μεριμνήσετε για την αυριανή ημέρα». Και τα δύο άλλωστε τα είπε ο ίδιος ο Θεός, και το λεγόμενο: «Την ημέρα που θα φάτε από το ξύλο, θα πεθάνετε με θάνατο» και το: «Προσέχετε να μην βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη». Διότι το σκοτάδι που προέρχεται από τη μέριμνα και την κραιπάλη θανατώνει την ψυχή, εκδιώκοντάς την από τον πνευματικό λόγο και στερώντας της τη θεία ενέργεια.

Και πάλι λέει: «Προσέχετε μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη και τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες», και πάλι: «Να εργάζεστε όχι για την τροφή που χάνεται, αλλά για την τροφή που μένει εις ζωήν αιώνιον», νομοθετώντας και προστάζοντας αυτά όχι μόνο σε εκείνους, αλλά μέσω εκείνων και σε εμάς, και μάλιστα και άλλα περισσότερα από αυτά. Διότι, αφού είπε: «Μην μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε. Παρατηρήστε τα κρίνα του αγρού πώς αυξάνονται· δεν κοπιάζουν ούτε γνέθουν», και λίγο μετά λέει: «Μην μεριμνάτε λοιπόν λέγοντας: Τι θα φάμε ή τι θα πιούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη. Επειδή ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά. Ζητείτε δε πρώτον τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν· μην μεριμνάτε λοιπόν για το αύριο.» Έχοντας λοιπόν πει προς αυτούς αυτά και άλλα περισσότερα από αυτά, ύστερα πρόσθεσε και είπε: «Και όσα λέω σε εσάς, τα λέω σε όλους.» Αυτός λοιπόν που δεν επιτρέπει σε κανέναν να μεριμνά για το αύριο, αλλά προστάζει να ζητάμε μόνο τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, πώς άραγε, αντίθετα προς τα δικά του προστάγματα, πρόσταξε ποτέ τον απόστολο να μεριμνά για τη διατροφή και την ένδυση των προβάτων του, ή για την προστασία και την υπεράσπισή τους καθώς και των υπαρχόντων τους;

Αλλά ποιος είναι αυτός που κατανοεί και αναζητά τον Θεό; Ποιος είναι αυτός που πραγματικά βλέπει και ακούει; Διότι είναι δυνατόν, αν και βλέπει κανείς, να μη βλέπει, και αν και ακούει, να μην ακούει, εξαιτίας της πωρωμένης ψυχής και της φιλοπαθούς καρδιάς. Ποιος είναι εκείνος που έχει αποκτήσει το πένθος που μακαρίζεται από τον Κύριο, και καθαρίζει τον εαυτό του καθημερινά από τους μολυσμούς που του συμβαίνουν από παντού, χωρίς να αναβάλλει την κάθαρση για την αυριανή ημέρα; «Διότι είναι αρκετή», λέγει, «για την κάθε ημέρα η δυσκολία της.» Ποιος είναι αυτός που ένωσε τον πόθο του με τον πόθο για τον Θεό, και έτσι αποκόβεται από κάθε εμπαθή προσκόλληση, λέγοντας μαζί με τον Δαβίδ: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου οπίσω σου· και εμένα με συγκράτησε το δεξί σου χέρι»; Ώ, της μακαρίας απαθείας! Τέτοιοι πρέπει να είμαστε, αδελφοί· έτσι απαιτεί ο Λόγος να έχουμε προετοιμαστεί, «ζέοντες στο πνεύμα», «τεθωρακισμένοι με την πίστη», έχοντας φτερωθεί από την ελπίδα, ετοιμασμένοι για την έξοδο. Γι' αυτό, παρακαλώ και ικετεύω, ας ζούμε σαν να πεθαίνουμε καθημερινά, βιάζοντας τον εαυτό μας με όση δύναμη διαθέτουμε· γνωρίζοντας ότι η φύση της αρετής απαιτεί βία, ελκύοντας πάντοτε προς τα άνω, όπως ακριβώς η κακία ελκύει προς τα κάτω. Ας φροντίσουμε λοιπόν να αποκτήσουμε το καθαρτικό δάκρυο, το οποίο γεννούν η συντριβή της καρδιάς και το ταπεινωμένο φρόνημα. Ας αποκτήσουμε τους αγίους αγγέλους ως φίλους μας μέσω της απαθούς ζωής, ώστε κατά τον καιρό της εξόδου μας να μας μεταφέρουν με επιείκεια προς τον Δεσπότη.