Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:14

Για να μη μιλήσει το στόμα μου για τα έργα των ανθρώπων. Μας διδάσκει να προφυλασσόμαστε και ως προς αυτό, ώστε να μην προφέρουμε τίποτε το θνητό ούτε το ανθρώπινο. Εξαιτίας των λόγων των χειλέων σου, εγώ ακολούθησα οδούς σκληρές. Εξαιτίας των δικών σου προσταγμάτων, λέει, εισήλθα από τη στενή και τεθλιμμένη πύλη.

«Ολοκληρώθηκε εις βάρος μου η αδικία των υπερηφάνων». Σε τέτοιο βαθμό υπερηφάνειας έφτασαν, λέει, ώστε η καρδιά μέσα τους να γίνει έτσι. «Έπηξε σαν το γάλα η καρδιά τους». Θα παραδοθείς σε πονηρούς και μοχθηρούς πειρασμούς, οι οποίοι ταπεινώνουν τον βίο και την πολιτεία, και διδάσκουν την καταπόνηση και τη δουλαγώγηση του σώματος, ώστε να μη βαδίζεις την πλατιά και ευρύχωρη οδό των υπερηφάνων, αλλά τη στενή και τεθλιμμένη· διότι λεπτή είναι η καρδιά των αγίων, ενώ παχιά είναι η καρδιά των υπερηφάνων.

Διότι έτσι, φανερώνοντας τις αρχές των ολέθριων λογισμών του δράκοντα και μην ντρεπόμενος να τις αποκαλύψεις στον Πατέρα σου, θα συντρίψεις το κεφάλι του. Γι' αυτό, σύμφωνα με τη Γραφή, εάν προσέλθεις για να δουλεύσεις τον Θεό, ετοίμασε τον εαυτό σου όχι για αμεριμνησίες, ούτε για ανέσεις, αλλά για πειρασμούς και για θλίψεις. Διότι «μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών»· και, «Στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που την βρίσκουν». Δώσε προσοχή, λοιπόν, στους λίγους αγαθούς, και σύμφωνα με το παράδειγμά τους να ρυθμίζεις τον δικό σου βίο· μην δίνεις προσοχή στους ράθυμους και τους καταφρονητές, ακόμη κι αν είναι πολλοί. Διότι λέει: «Πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί», και μικρό είναι το ποίμνιο στο οποίο ευδόκησε ο Πατέρας να δώσει τη βασιλεία. Διότι μην θεωρήσεις ότι είναι μικρό αμάρτημα να υπόσχεσαι την τελειότητα, και έπειτα να ακολουθείς τους πιο αμελείς και τους ράθυμους. Για να μπορέσεις λοιπόν να φτάσεις στην τελειότητα, να ακολουθείς αυτήν την τάξη και να ανεβαίνεις με αυτές τις βαθμίδες.

Απόκριση: Εάν κάποιος, αφού πράξει ένα καλό, βρει τον λογισμό του απαλλαγμένο από θλίψη, δεν πρέπει να εφησυχάζει ότι αυτό θα περάσει χωρίς θλίψη. Διότι κάθε καλό ανήκει στην οδό του Θεού, και δεν ψεύδεται εκείνος που λέει ότι «Στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή». Διότι, ακόμη και αν δεν έλθει η θλίψη την ώρα της πράξης του καλού, εντούτοις είναι αναγκαίο να θλιβεί ο άνθρωπος αργότερα. Όταν όμως κάποιος κάνει το καλό με προθυμία, δεν την αισθάνεται, αλλά ούτε πάλι αντιλαμβάνεται ότι η θλίψη έρχεται με πολλούς τρόπους. Διότι, αν θέλουμε να ακριβολογήσουμε, οπωσδήποτε την βρίσκουμε είτε κρυμμένη πίσω από την κενοδοξία, διότι και αυτή συγκαταλέγεται στις θλίψεις, είτε εξαιτίας κάποιου προσώπου που μας εμποδίζει, είτε εξαιτίας του ότι αργότερα έχουμε ανάγκη αυτά τα οποία δώσαμε εμείς ως ελεημοσύνη. Επειδή, μη βρίσκοντάς τα στα χέρια μας, οδηγούμαστε σε μεταμέλεια.

Εσύ λοιπόν, αδελφέ, πιασμένος από το δικό μου χέρι, να περπατάς «στη στενή και τεθλιμμένη οδό που οδηγεί στην αιώνια ζωή», εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν. Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο, όταν ρώτησε αν οφείλει να τρώει μόνος του, και αν πρέπει την Τετάρτη και την Παρασκευή να μην προσέρχεται στη θεία κοινωνία. Και αν πρέπει να απέχει από τη φροντίδα των εργασιών και εάν του συμβεί, ενώ ησυχάζει, να ασθενήσει, αν πρέπει να κάνει χρήση κάποιας θεραπείας. Και για να του δοθούν εντολές προς σωτηρία.

Θεραπεύτηκες; Δείξε ότι σταμάτησε η ροή του αίματός σου. Και εάν τα έχεις αυτά, άνθρωπε, βρίσκεσαι κοντά στο να ακούσεις τον Σωτήρα να λέει προς την πεντακάθαρη και ωραιότατη ψυχή σου: «Είσαι όλη καλή και δεν υπάρχει ψεγάδι επάνω σου», και πάλι τον Απόστολο να λέει: «Χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι από τα παρόμοια». Έχει ανοίξει, λοιπόν, για εμάς η θύρα και έχει ανοιχτεί η οδός, αλλά ας κατανοήσουμε ότι «Στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή», και ότι «Μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών». Και ας δείξουμε καρτερία στον έμπρακτο κόπο μας. Διότι αληθώς: «Δεν συγκρίνονται τα παθήματα του τωρινού καιρού με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Και «δεν είναι άδικος ο Θεός ώστε να ξεχάσει» τέτοιους κόπους, εάν κρατήσουμε την υπομονή μας έως το τέλος. Διότι λέει: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί», εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών.

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Αδελφέ, «κάθε ανάπαυση της σάρκας είναι βδέλυγμα για τον Θεό μας». Διότι Εκείνος είπε: «Στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή.» Εκείνος λοιπόν που την επιλέγει, αυτό είναι καλό θέλημα. Και όποιος την ακολουθεί σταθερά, επιλέγει για τον εαυτό του σε κάθε πράγμα θλίψη εκουσίως, ανάλογα με τη δύναμή του. Δεν ξέρεις τι λέει ο Απόστολος; «Καταπονώ το σώμα μου και το δουλαγωγώ;» Βλέπεις ότι, παρόλο που το σώμα δεν το ήθελε, ο θείος άνδρας εκουσίως το δουλαγωγούσε. Εκείνος που έχει αυτό το καλό θέλημα της σωτηρίας, σε οποιαδήποτε από τις ανάγκες του αναμειγνύει λίγη ταλαιπωρία. Για παράδειγμα λέω, μπορώ να κοιμηθώ πάνω σε πουπουλένια μαξιλάρια; Θα ταλαιπωρήσω τον εαυτό μου λίγο, αν βέβαια αυτό θεωρείται ταλαιπωρία, και θα κοιμηθώ πάνω σε κουρέλια λόγω της αδυναμίας του σώματος, νιώθοντας ντροπή επειδή άλλοι κοιμούνται χάμω στο χώμα, άλλοι πάνω σε μαξιλάρια από άχυρο, όπως και ο εν αγίοις Αρσένιος και πολλοί άλλοι. Άλλοι πάλι έβαζαν αγκάθια στο κεφάλι τους, επιλέγοντας τη θλίψη. Βρίσκω κοντά τα νερά, τα μαγειρεία που προσφέρουν ανάπαυση; Ως εργάτης, οφείλω να επιλέξω τα πιο μακρινά, για να κινήσω το σώμα μου σε λίγη ταλαιπωρία. Βρίσκω να φάω καλά και καθαρό ψωμί; Οφείλω να επιλέξω το δεύτερης ποιότητας για να ταλαιπωρηθώ λίγο, ενθυμούμενος όσους δεν γεύτηκαν καθόλου φαγητά, και προπαντός τον Δεσπότη μας Ιησού, που γεύτηκε χολή και ξύδι για εμένα. Αυτό είναι το κατά Θεόν θέλημα.

σλθʹ Ποιος είναι ο αγαθός θησαυρός και ποιος ο πονηρός. σμʹ Κατά ποια έννοια έχει ειπωθεί ότι είναι πλατιά η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια. σμαʹ Πώς είναι στενή η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και πώς εισέρχεται κανείς διαμέσου αυτής.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΜΑ Πώς είναι στενή η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή· και πώς εισέρχεται κανείς διά μέσου αυτής. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Και πάλι εδώ, το «στενό» και το «τεθλιμμένο» δεν δηλώνουν κάτι διαφορετικό, αλλά το «τεθλιμμένο» παριστάνει την επίταση της στενότητας· σε τέτοιο βαθμό έχει στενέψει η οδός, ώστε να θλίβεται, δηλαδή να πιέζεται ασφυκτικά από κάθε πλευρά ο οδοιπόρος, καθώς κάθε παρέκβαση είναι επικίνδυνη, είτε προς τα δεξιά είτε προς τα αριστερά· όπως ακριβώς πάνω σε μια γέφυρα, όπου από παντού ο ποταμός που ρέει από κάτω υποδέχεται αυτόν που παρεκκλίνει. Γι' αυτό λέει ο Δαβίδ: «Κοντά στο μονοπάτι έθεσαν σκάνδαλα για μένα». Πρέπει λοιπόν, αυτός που προτίθεται να εισέλθει στη ζωή διά της στενής και τεθλιμμένης οδού, να προφυλάσσει τον εαυτό του από κάθε παρέκβαση και παρεκτροπή από τις εντολές του Κυρίου, εκπληρώνοντας το γεγραμμένο: «Μην παρεκκλίνεις ούτε δεξιά ούτε αριστερά».

Επειδή λοιπόν όλοι μεν ομολογούμε την πίστη, αλλά δεν πολιτευόμαστε πλέον όλοι σύμφωνα με τις Εντολές, γι' αυτόν τον λόγο θα έλθουν μεν όλα τα έθνη, θα πορευθούν όμως πολλά. Το ότι δε το «πορεύεσθαι» εκλαμβάνεται ως το να ζει κανείς σύμφωνα με τον νόμο, φαίνεται στο: «Μακάριοι», λέγει, «οι άμωμοι στην οδό, οι πορευόμενοι σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου». —Αλλά πώς, εφόσον ο Κύριος είπε ότι λίγοι είναι εκείνοι που βρίσκουν την οδό, εμείς λέμε ότι πολλά έθνη θα πορευθούν;

Γι' αυτό λέγει ότι δική σας είναι η βασιλεία των ουρανών· και το «Μακάριοι όσοι πεινούν τώρα, διότι αυτοί θα χορτασθούν». Εάν όμως είναι στενή η οδός και λίγοι είναι εκείνοι που τη βρίσκουν, πώς είναι δυνατόν να είναι πολλοί αυτοί που μακαρίζονται;

Όπως ακριβώς και στο Ευαγγέλιο οι Ιουδαίοι, μη μπορώντας να ανεχθούν τις διδαχές του Κυρίου, έλεγαν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος· ποιος μπορεί να τον ακούει;». Σκληρή είναι για τον πόρνο η σωφροσύνη, σκληρή για τον μέθυσο η εγκράτεια· σκληρό για τον λοίδορο το να ευλογεί· και γενικά σε κάθε τράχηλο που επιθυμεί την ασυδοσία, σκληρός φαίνεται ο ζυγός του νόμου. Γι' αυτό πολλοί (είναι αυτοί που πορεύονται προς την απώλεια, εξαιτίας του ομαλού και πλατιού της οδού), ενώ λίγοι είναι εκείνοι που οδεύουν προς τη βασιλεία, μη μπορώντας να αντέξουν το τραχύ και κοπιαστικό του κατ' αρετήν βίου. Διότι η μεν κακία δελεάζει με την ομαλότητα της ηδονής, ενώ η αρετή καθιστά τραχύ, με σκληραγωγίες και πόνους, τον βίο εκείνων που αγωνίζονται: «Εξαιτίας των λόγων των χειλέων σου, εγώ φύλαξα οδούς σκληρές». Και «σκληρές οδούς» ονομάζει τις Εντολές που μας έχουν δοθεί για τον καταρτισμό των ψυχών μας.

Διότι αυτό σημαίνει το «Επί πάσης κεφαλής φαλάκρωμα», το να απορρίπτουν τους διδασκάλους και να καθιστούν τους εαυτούς τους γυμνούς από το δικό τους στολίδι, και μέσω της αγαθής πολιτείας να εξευτελίζουν τις δικές τους υποθήκες των πρακτικών διδαγμάτων, και τρόπον τινά να τα κατακόβουν με τον υγιή λόγο, ώστε να είναι όλοι οι βραχίονες κατακομμένοι, δηλαδή οι πρακτικές υποθήκες να ελέγχονται από τον υγιή λόγο μέσω της διαίρεσης και της λεπτομερούς εξέτασης των κακών διδαγμάτων. —Επειδή δε οδηγούνταν από τους πονηρούς μέσα από την πλατιά οδό, προστάζει αυτούς που έχουν επιλέξει τον δοκιμασμένο βίο να θρηνούν στις πλατείες, μετανοώντας για την ψυχαγωγία αυτών που οδηγούν προς την ηδονή, και θρηνώντας στην πλατεία να αναζητούν τη στενή και τεθλιμμένη οδό, ώστε, μετανοώντας ορθώς, να περιζωστούν με σάκους και, αναλαμβάνοντας πένθιμο σχήμα, σαν να κάνουν την οσφύ τους να βοά μέσω αυτών των ίδιων των ορατών πραγμάτων, αφήνοντας τα ίχνη της μετάνοιάς τους στους τόπους όπου πλανήθηκαν. Και προστάχθηκαν πάνω σε κάθε δώμα και σε όλες τις ρύμες να ολολύζουν με κλαυθμό. —Διότι ονόμασε δώματα τα υψηλά και κενά διδάγματα, και ρύμες της Μωαβίτιδος τις τρόπον τινά διαιρέσεις των νοημάτων.

Διότι αναδύονται πονηροί λογισμοί, οι οποίοι γεννιούνται στις ψυχές μας από τα πάθη της σάρκας. Πράγματι, όταν έλθει η εντολή, δηλαδή η επίγνωση των αγαθών, εάν δεν υπερισχύσει επί του πονηρού λογισμού, αλλά επιτρέψει να υποδουλωθεί ο λογισμός από τα πάθη, τότε η μεν αμαρτία αναζωογονήθηκε, ο δε νους πέθανε, γινόμενος νεκρός εξαιτίας των παραπτωμάτων. Μακάριος, λοιπόν, είναι εκείνος που δεν χρονοτριβεί στην οδό των αμαρτωλών, αλλά με ανώτερο λογισμό μεταπηδά στην ευσεβή πολιτεία. Διότι δύο είναι οι οδοί, αντίθετες μεταξύ τους· η μεν μία πλατιά και ευρύχωρη, η δε άλλη στενή και τεθλιμμένη.

Και από όλες τις θλίψεις μου με λύτρωσε. Ολόκληρη η ζωή του δικαίου είναι τεθλιμμένη, και στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός· και, πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων. Γι' αυτό και ο Απόστολος λέει, σε κάθε τι θλιβόμαστε· και, ότι διαμέσου πολλών θλίψεων πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία του Θεού. Ο Θεός, όμως, λυτρώνει τους αγίους του από τη θλίψη, όχι αφήνοντάς τους αδοκίμαστους, αλλά χαρίζοντάς τους την υπομονή. Διότι, εάν η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, και η υπομονή δοκιμή· εκείνος που αφαιρεί τη θλίψη στέρησε από τον εαυτό του τη δοκιμή. Όπως, λοιπόν, κανείς δεν στεφανώνεται χωρίς αντίπαλο, έτσι κανείς δεν μπορεί να αναδειχθεί δόκιμος παρά μόνο διαμέσου των θλίψεων. Επομένως, από όλες τις θλίψεις με λύτρωσε, όχι μην επιτρέποντας να θλίβομαι, αλλά επειδή μαζί με τον πειρασμό χαρίζει και την έκβαση, ώστε να μπορώ να τον υπομείνω. Προσέλθετε προς αυτόν, και φωτιστείτε· και τα πρόσωπά σας δεν θα καταισχυνθούν. Σε όσους κάθονται στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, σε αυτούς παραγγέλλει να προσέλθουν στον Κύριο και να πλησιάσουν τις ακτίνες της θεότητάς του, προκειμένου, αφού ελλαμφθούν από την αλήθεια μέσω της προσέγγισης, να χωρέσουν μέσα τους κατά χάρη τον φωτισμό του.

Και γενικά σε κάθε ανάγκη ελέγχεσαι, στα λόγια μεν ονομάζοντας τον Θεό καταφύγιο, στα έργα δε επιζητώντας τη βοήθεια από τα ανωφελή και τα μάταια. Για τον δίκαιο, όμως, ο Θεός είναι αληθινή βοήθεια. Όπως ακριβώς ένας στρατηγός, έχοντας στη διάθεσή του ένα γενναίο σώμα οπλιτών, είναι πάντοτε έτοιμος να βοηθήσει το τμήμα που καταπονείται, έτσι και ο Θεός είναι βοηθός μας και σύμμαχος σε καθέναν που στρατεύεται εναντίον της μεθοδείας του διαβόλου, αποστέλλοντας τα λειτουργικά πνεύματα για τη σωτηρία εκείνων που έχουν ανάγκη. Η θλίψη, εξάλλου, βρίσκει τον κάθε δίκαιο εξαιτίας του τρόπου ζωής του. Διότι αυτός που αποφεύγει μεν την πλατιά και ευρύχωρη οδό, και βαδίζει τη στενή και τεθλιμμένη, καταλαμβάνεται από τις θλίψεις.

Επειδή, λοιπόν, είναι αναγκαίο, εάν πράγματι έχει εδραιωθεί στην επιθυμία της όντως μακάριας διαγωγής και απέκτησε στην ψυχή του τον καλό και αξιέπαινο έρωτα, αγαπώντας τον Κύριο τον Θεό μας εξ όλης της καρδίας, εξ όλης της ισχύος και εξ όλης της διανοίας, να του υποδειχθούν από τη θεοσέβειά σας τα δυσχερή και ανηφορικά της στενής και τεθλιμμένης οδού, και να στηριχθεί στην ελπίδα των αγαθών τα οποία προς το παρόν δεν είναι ορατά, αλλά φυλάσσονται ως επαγγελίες για τους αξίους του Κυρίου· γι' αυτό σας γράφω και παρακαλώ την ασύγκριτη εν Χριστώ τελειότητά σας να ορίσει, εάν είναι δυνατόν, και χωρίς την παρουσία μου να τελέσει την αποταγή του σύμφωνα με το άρεστο στον Θεό, και να κατηχηθεί αυτός σύμφωνα με όσα ενέκριναν οι άγιοι Πατέρες και τα έχουν εκθέσει εγγράφως. Ας του προταθούν, μάλιστα, από τώρα όλα όσα επιτάσσει η ασκητική ακρίβεια, ώστε με τον τρόπο αυτόν να προσαχθεί στον βίο, αναλαμβάνοντας οικειοθελώς τους αγώνες υπέρ της ευσέβειας και υποβάλλοντας τον εαυτό του στον χρηστό ζυγό του Κυρίου, και έτσι, αφού πολιτευθεί κατά μίμηση Εκείνου που πτώχευσε για εμάς και ενδύθηκε σάρκα και αφού τρέξει προσηλωμένος στον σκοπό για το βραβείο της άνω κλήσεως, να επιτύχει την αποδοχή από τον Κύριο.

Καθώς ο Πέτρος εισερχόταν στη Σιδώνα, έφερναν πολλούς πάνω σε κρεβάτια και τους τοποθετούσαν μπροστά του. Εκείνος δε τους είπε: Μη νομίσετε, λοιπόν, ότι εγώ μπορώ να προσφέρω κάτι για τη θεραπεία σας, αφού είμαι ένας θνητός άνθρωπος που και ο ίδιος μπορεί να υποπέσει σε πολλά πάθη. Δεν αρνούμαι όμως να σας υποδείξω τον τρόπο με τον οποίο θα μπορέσετε να σωθείτε, έχοντας και εγώ μάθει από τον προφήτη της αλήθειας τις προκαθορισμένες αποφάσεις του Θεού «προ καταβολής κόσμου», εννοώ δηλαδή εξαιτίας ποιων κακών πράξεων όρισε να κακοποιούνται οι άνθρωποι από τον ηγεμόνα της κακίας, και ομοίως χάρη σε ποιες αγαθές πράξεις όρισε, αφού πρώτα πιστέψουν σε Αυτόν που θεραπεύει τα σώματα, να σώζονται, και έπειτα να επανορθώνονται και οι ψυχές τους προς το ανώλεθρο. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτές τις αγαθές και κακές πράξεις, σας τις εξαγγέλλω ως δύο οδούς, υποδεικνύοντας μέσω ποιας βαδίζοντας χάνονται, και μέσω ποιας οδεύοντας σώζονται, οδηγούμενοι από τον Θεό. Η μεν οδός αυτών που χάνονται είναι πλατιά και ομαλότατη, προκαλώντας την απώλεια χωρίς κόπο, η δε οδός όσων σώζονται είναι στενή και τραχιά, αλλά στο τέλος σώζει αυτούς που τη διέσχισαν με κόπο. Στην αρχή αυτών των δύο οδών προκάθηνται η απιστία και η πίστη, και πορεύονται μέσω μεν της απιστίας εκείνοι που προκρίνουν τις ηδονές, μέσω δε .... δεν διαφύλαξαν την αναζήτηση του συμφέροντος. Αγνοούν βεβαίως ότι τα θελήματα του Θεού δεν είναι όμοια με τα ανθρώπινα.

Διότι δεν ασέβησε, αλλά επειδή απέκρυπταν τη γνώση της βασιλείας και ούτε οι ίδιοι εισήλθαν ούτε σε εκείνους που ήθελαν να εισέλθουν το επέτρεψαν, γι' αυτόν τον λόγο, σύμφωνα με το δίκαιο, όπως ακριβώς εκείνοι απέκρυψαν τις οδούς από αυτούς που ήθελαν, έτσι και από εκείνους αποκρύφτηκαν τα απόρρητα, ώστε όπως έπραξαν, ομοίως να γίνει και σε αυτούς, και με το μέτρο που μέτρησαν, να μετρηθεί σε αυτούς το ίσο. Διότι στον άξιο οφείλεται να γνωρίσει αυτό που δεν γνωρίζει, ενώ από τον ανάξιο (ακόμη κι αν φαίνεται ότι έχει) αφαιρείται (ακόμη κι αν στα άλλα είναι σοφός) και δίδεται στους άξιους (ακόμη κι αν στα χρόνια της μαθητείας τους είναι νήπια). Εάν όμως πει κάποιος: Τίποτα δεν ήταν απόκρυφο στους υιούς του Ισραήλ επειδή έχει γραφτεί: «Τίποτα δεν σου διέφυγε, Ισραήλ· διότι μην πεις, Ιακώβ: Αποκρύφτηκε η οδός από εμένα», πρέπει να κατανοήσει κανείς ότι εκείνα που αφορούν τη βασιλεία είχαν αποκρυφτεί από αυτούς, ενώ η οδός που εισάγει στη βασιλεία, η οποία είναι η πολιτεία, δεν είχε αποκρυφτεί. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε λέγει: «Διότι μην πεις ότι αποκρύφτηκε από εμένα η οδός». Η οδός δε είναι η πολιτεία, σύμφωνα με αυτό που λέγει και ο Μωυσής: «Ιδού, έχω θέσει ενώπιόν σου την οδό της ζωής και την οδό του θανάτου». Και ο Διδάσκαλος σε συμφωνία με αυτό είπε: «Εισέλθετε διά της στενής και τεθλιμμένης οδού, μέσω της οποίας θα εισέλθετε στη ζωή». Και κάπου αλλού, όταν ρώτησε κάποιος: «Τι να πράξω για να κληρονομήσω την αιώνια ζωή;» του υπέδειξε τις εντολές του νόμου.

Τι όφελος θα προέκυπτε από αυτό για τους ακροατές; Ήταν όμως πιο αναγκαίο και ωφέλιμο να γνωρίζουν τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε κάποιος να πορευθεί προς τη σωτηρία. Επομένως, για λόγους οικονομίας, αποσιωπά το μάταιο της ερώτησης, και στρέφει τους λόγους σε αυτό που ήταν αναγκαίο. Και αυτό ήταν το να γνωρίζουν να πράττουν εκείνα με τα οποία θα μπορούσαν να εισέλθουν από τη στενή και τεθλιμμένη πύλη. Διότι αυτό διδάσκει και κάπου αλλού, λέγοντας: «Εισέλθετε διά της στενής πύλης· διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που εισέρχονται δι' αυτής· στενή όμως είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τη βρίσκουν». Διότι για εκείνους που θέλουν να εισέλθουν, απαιτείται οπωσδήποτε πίστη, και μάλιστα προ πάντων ορθή· έπειτα, βίος άμεμπτος σύμφωνα με το μέτρο της ανθρώπινης δικαιοσύνης. Έτσι κάπου και ο προφήτης Δαβίδ έκανε τις ικεσίες του προς τον Θεό λέγοντας: «Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου». Όμως δεν είναι δυνατόν σε αυτούς που θέλουν να ζουν άγια, να μπορούν να το πράττουν αυτό χωρίς κόπο· διότι ο δρόμος που οδηγεί στην αρετή είναι πάντοτε κάπως σκληρός και ανηφορικός, και δεν είναι βατός για τους πολλούς. Εκείνος όμως που αγωνίζεται και προτιμά τέτοιους κόπους, θα εισέλθει εύκολα διά της στενής πύλης και θα διανύσει την τεθλιμμένη οδό.

Διότι είναι τελείως παράλογο οι εραστές της ευσέβειας να νομίζουν και να φρονούν ότι θα μπορούσαν με άλλον τρόπο να πλουτίσουν σε αρετή και να σεμνύνονται με τις ύψιστες δόξες, χωρίς προηγουμένως να έχουν αγωνιστεί και να έχουν επιδείξει επαρκώς την ανδρεία τους. Διότι τραχιά και ανηφορική είναι η οδός που οδηγεί σε αυτήν, και δεν είναι βατή για τους πολλούς. Θα ήταν ευκολοδιάβατη μόνο σε εκείνους οι οποίοι σπεύδουν να την διασχίσουν, χωρίς να φοβούνται κανέναν, αλλά αναμετρώνται με τους κόπους και αντιστέκονται με ιδρώτες. Και προς αυτό ακριβώς μας παρακινεί και ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας: «Εισέλθετε διά της στενής πύλης, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται δι' αυτής. Στενή δε είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που την βρίσκουν». Διότι τα λαμπρά και εξαίρετα κατορθώματα ταιριάζει να τα επιτυγχάνουν και να μπορούν να τα φέρνουν εις πέρας όχι απλώς οι τυχαίοι, αλλά μόνο, όπως είπα, οι εκλεκτοί και εκείνοι που γνωρίζουν να καταπολεμούν γενναία την ηδονή που παρακινεί στα αισχρότερα· το ότι δε η ευρεία και ομαλότατη οδός οδηγεί στις αμαρτίες, μπορεί κανείς να το διαπιστώσει πολύ εύκολα και από τα ίδια τα πράγματα, εάν το επιθυμεί.

Διότι με όσους διαβαίνουν τον Ιορδάνη, του οποίου προτύπωση αποτελεί ο Ιαβώκ, δεν παλεύει ο Χριστός, ούτε κατατάσσει σε θέση εχθρών ή αντιπάλων αυτούς που τιμούν τα μυστήριά του. Αντιθέτως, τους διασώζει και, αφού έχουν νικήσει τον κόσμο, σε μια νοητή μάχη -εννοώ-, τους στεφανώνει και τους λαμπρύνει με τις ύψιστες τιμές. Και το όνομα του ποταμού σημαίνει «πάλη». Διότι «η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και οι βιαστές την αρπάζουν». Και, «Πολύ στενή είναι η πύλη, και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που την βρίσκουν». Ότι λοιπόν οι απόγονοι του Ιακώβ επρόκειτο με την πάροδο του χρόνου, να μη διαβούν τον Ιορδάνη, δηλαδή τη χάρη του αγίου βαπτίσματος, και να την ατιμάσουν ανόσια, και κατά συνέπεια θα είχαν ως αντίπαλο τον ίδιο τον Εμμανουήλ, αυτό υποδήλωνε το γεγονός. Διότι ότι όσοι δεν τον τιμούν με την πίστη θα καταλογιστούν εξάπαντος και οπωσδήποτε στους αντιπάλους, το βεβαιώνει ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Όποιος δεν είναι μαζί μου, είναι εναντίον μου». Αλλά μαζί του βεβαίως είναι αυτοί που έχουν πιστέψει. Ότι είναι αληθές και το αντίθετο, πώς θα μπορούσε κανείς να αμφιβάλλει; Πλην όμως «Πάλευε, λέει, με τον Ιακώβ ο άνθρωπος έως το πρωί, και είδε ότι δεν μπορεί να τον νικήσει». Ακούς πώς η πάλη έγινε μέσα στη νύχτα; Και ελεγχόταν πέφτοντας και νικώμενος, επειδή επιζητούσε τα ανέφικτα, έχοντας επιλέξει να θεομαχεί και να υπερισχύσει του παντοδύναμου Θεού.

Απόφευγε, μοναχέ, να συναναστρέφεσαι με εκείνους που αγαπούν την αργία και δεν επιθυμούν να ησυχάσουν. Απόφευγε, μοναχέ, εκείνους που αγαπούν τα συμπόσια και λένε: ετοιμάζω εγώ το τραπέζι σήμερα, και εσύ θα το ετοιμάσεις την επομένη. Διότι, εάν συγκατατεθείς στα λόγια αυτά, δεν θα διάγεις βίο ενάρετο. Αλλά να μιμείσαι εκείνους που ζέουν στο πνεύμα, εκείνους που πορεύονται στη στενή και τεθλιμμένη οδό, για να κατακτήσεις την αιώνια ζωή. Διότι η πλατιά και ευρύχωρη οδός οδηγεί στην απώλεια όσους πορεύονται σε αυτήν. Ο ολίγωρος και ακηδιαστής μοναχός, μόλις του έλθει κάποιος λογισμός, αφού κλείσει τη θύρα του κελιού του, περιφέρεται εδώ και εκεί ως πλοίο ακυβέρνητο. Αντιθέτως, εκείνος που παραμένει με υπομονή δεν παρασύρεται από τους μάταιους λογισμούς.

Αγρυπνείτε, λοιπόν, διότι την ώρα που δεν περιμένετε έρχεται ο Υιός του ανθρώπου· και αγωνίζεσθε να εισέλθετε διά της στενής πύλης που οδηγεί στη ζωή.

Ας βαδίσουμε αυτήν την οδό, αδελφοί μου, για να κληρονομήσουμε την αιώνια ζωή· διότι αυτός που τη βαδίζει, είναι φανερό ότι θα κληρονομήσει την αιώνια ζωή. Διότι αυτή η οδός είναι η ζωή. Διότι, έστω κι αν είναι λίγοι εκείνοι που τη βρίσκουν, εμείς όμως, αγαπητοί, ας μην την χάσουμε. Κανείς από εσάς ας μην βαδίσει έξω από αυτήν, για να μην οδηγηθεί στην απώλεια, όπως λέει και ο Προφήτης: μήπως και οργιστεί ο Κύριος και χαθείτε από τη δίκαιη οδό. Ας ακούσουμε τον Δεσπότη να λέει: Εγώ είμαι το φως του κόσμου. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός. Εγώ είμαι η ζωή. Εγώ είμαι η θύρα· όποιος εισέλθει δι' εμού θα σωθεί. Εγώ είμαι η οδός· εκείνος που με ακολουθεί δεν πρόκειται να προσκόψει, αλλά θα έχει το φως της ζωής.

Ας βαδίσουμε, λοιπόν, αυτήν τη μακάρια οδό, την οποία βάδισαν όλοι όσοι πόθησαν τον Χριστό. Τα βήματά της είναι γεμάτα θλίψη, αλλά η ανάπαυση είναι μακάρια. Τα βήματά της είναι σκυθρωπά, αλλά η ανταπόδοση είναι χαρά. Τα βήματά της είναι στενά, αλλά το κατάλυμα είναι ευρύχωρο. Τα βήματά της είναι η μετάνοια, η νηστεία, η προσευχή, η αγρυπνία, η ταπεινοφροσύνη, η πνευματική πτωχεία, η περιφρόνηση της σάρκας, η επιμέλεια της ψυχής, η χαμοκοιτία, η αλουσία, η ξηροφαγία, η πείνα, η δίψα, η γυμνότητα, η ελεημοσύνη, τα δάκρυα, το πένθος, ο στεναγμός, οι γονυκλισίες, οι ατιμώσεις, οι διωγμοί, οι αρπαγές, οι ραπισμοί, οι κόποι των χεριών, οι κίνδυνοι, οι επιβουλές, το να λοιδορείται κανείς και να υπομένει, το να μισείται και να μη μισεί, το να πάσχει κακά και να ανταποδίδει καλά, το να συγχωρεί τα χρέη των οφειλετών, το να θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των φίλων, και τέλος, το να χύσει το αίμα του υπέρ του Χριστού, όταν το απαιτήσει ο καιρός. Εάν κάποιος ακολουθεί τα βήματα αυτής της στενής πύλης και της τεθλιμμένης οδού, θα λάβει τη μακάρια ανταπόδοση των ουρανών, η οποία δεν έχει ποτέ τέλος.

Αναλογιζόμενοι αυτήν την ημέρα οι άγιοι Μάρτυρες, δεν λυπήθηκαν τα σώματά τους, αλλά υπέμειναν κάθε είδος βασανιστηρίων, χαιρόμενοι με την ελπίδα των στεφάνων. Άλλοι σε ερήμους και σε όρη αγωνίστηκαν με νηστεία και παρθενία, και συνεχίζουν να αγωνίζονται και σήμερα, όχι μόνο άνδρες, αλλά και γυναίκες, το ασθενέστερο φύλο, οι οποίες βαδίζοντας τη στενή πύλη και την τεθλιμμένη οδό άρπαξαν τη βασιλεία των ουρανών. Ποιος, λοιπόν, θα αντέξει εκείνη την αισχύνη, όταν την ημέρα εκείνη θα στεφανωθούν γυναίκες και πολλοί άνδρες θα καταντροπιαστούν;

Αδελφοί μου αγαπητοί, γιατί αμελούμε ή γιατί ραθυμούμε; Γιατί δεν προετοιμάζουμε τους εαυτούς μας; Διότι ιδού, η ημέρα του Κυρίου μάς έχει πλησιάσει. Γιατί δεν απορρίπτουμε από πάνω μας κάθε ανώφελη μέριμνα και δεν ελαφρώνουμε τους εαυτούς μας από το βάρος των βιοτικών πραγμάτων; Δεν γνωρίζετε ότι η πύλη είναι στενή και τεθλιμμένη, και ο πολυκτήμονας δεν μπορεί να εισέλθει μέσα από αυτήν; Διότι αγαπά τους ακτήμονες, οι οποίοι εκούσια ταλαιπώρησαν τους εαυτούς τους με άσκηση και αγρυπνία, και εκείνους που προετοίμασαν τους εαυτούς τους για να δουν τον αθάνατο Νυμφίο με δόξα, ώστε και να κληρονομήσουν τη βασιλεία των ουρανών.

Και ποια απολογία θα έχουμε κατά την ημέρα της κρίσεως, εάν, ενώ δήθεν απομακρυνθήκαμε από τις φροντίδες του κόσμου, και εγκαταλείψαμε γονείς και αδελφούς και αδελφές και σπίτι και υπηρέτες και την υπόλοιπη περιουσία, πάλι εξαιτίας αυτής της πονηρής ρίζας επιστρέφουμε ανεπαισθήτως στα ίδια, και μάλιστα περισσότερο από τους κοσμικούς επιδιώκουμε αυτά, όπως έχει ήδη ειπωθεί, και τελικά εξαιτίας αυτών περιπίπτουμε και στα προαναφερθέντα πάθη της κακίας, και επινοούμε συκοφαντίες, και επιζητούμε την τρυφή και την ανάπαυση, και μέσα από πολλούς δρόμους σπεύδουμε να εισέλθουμε στην κάμινο της γεέννης και να εξασφαλίσουμε για τον εαυτό μας το αιώνιο πυρ; Ενώ ο Κύριος είπε ότι στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, εμείς, αφού την εγκαταλείψουμε, παραδίδουμε τον εαυτό μας στην πλατιά οδό της απώλειας. Και ενώ πάλι Εκείνος είπε ότι στον κόσμο θα έχετε θλίψη, εμείς επιζητούμε την ανάπαυση.

Από πολλούς βοηθούς, σου λέγω πάλι, έχεις ανάγκη εκείνη την ώρα. Η μόνη ώρα, και καμία άλλη ώρα· η μόνη οδός. Η μόνη ώρα και φοβερή ώρα· η μόνη γέφυρα, η οποία δεν έχει άλλη δίοδο. Το τέλος των πάντων και ο φόβος όλων. Δύσκολο το πέρασμα, αλλά όλοι μέσα από αυτό περνάμε· στενή και τεθλιμμένη η οδός, αλλά όλοι αυτήν θα βαδίσουμε· πικρό και φοβερό ένα τέτοιο ποτήριο, αλλά όλοι αυτό και όχι κάποιο άλλο πίνουμε· μεγάλο και άδηλο το μυστήριο του θανάτου, και κανείς δεν δύναται να το διηγηθεί· φρικτά και φοβερά είναι όσα τότε η ψυχή γνωρίζει, αλλά κανείς από εμάς δεν τα γνωρίζει αυτά, παρά μόνο όσοι προηγήθηκαν εκεί· παρά μόνο όσοι έλαβαν την πείρα αυτών.

Για αυτήν την ημέρα έλεγε ο θεοπάτωρ Δαβίδ: Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και γύρω του θα υπάρχει σφοδρή θύελλα. Για αυτήν την ημέρα διαλαλεί και ο απόστολος Παύλος: Την ημέρα κατά την οποία ο Θεός θα κρίνει τα κρυφά των ανθρώπων σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου. Και πάλι λέει: Προσέχετε πώς πορεύεστε· είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Φωνάζει επίσης και ο μακάριος Πέτρος, ο κορυφαίος των Αποστόλων, για την ημέρα εκείνη, λέγοντας: Η ημέρα του Κυρίου έρχεται σαν κλέφτης μέσα στη νύχτα, εξαιτίας της οποίας οι ουρανοί παραδομένοι στις φλόγες θα διαλυθούν, και τα στοιχεία της φύσεως φλεγόμενα θα λιώσουν. Και τι να πω για τους Προφήτες και τους Αποστόλους; Ο ίδιος ο Δεσπότης και Κύριός μας προειδοποίησε για την ημέρα εκείνη, λέγοντας: Προσέχετε να μην βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες, και έρθει ξαφνικά πάνω σας η ημέρα εκείνη· διότι σαν παγίδα θα έρθει σε όλους όσοι κατοικούν στο πρόσωπο όλης της γης. Γρηγορείτε, λοιπόν, διότι την ώρα που δεν το περιμένετε θα έλθει ο Υιός του ανθρώπου· και αγωνιστείτε να εισέλθετε από τη στενή πύλη που οδηγεί στη ζωή.

Μέσα από αυτήν την οδό, αδελφοί, ας βαδίσουμε, για να κληρονομήσουμε ζωή αιώνια· διότι όποιος την βαδίζει, είναι φανερό ότι θα κληρονομήσει την αιώνια ζωή· επειδή αυτή η οδός είναι η ζωή. Διότι, αν και είναι λίγοι αυτοί που την βρίσκουν, εμείς όμως, αγαπητοί, ας μην αποτύχουμε να την βρούμε. Κανείς μας ας μην βαδίσει έξω από αυτήν, για να μην καταλήξει στην απώλεια, όπως ακριβώς λέει και ο Προφήτης: μήπως οργιστεί ο Κύριος και χαθείτε από την δίκαιη οδό. Ας ακούσουμε τον Δεσπότη που λέει: Εγώ είμαι το φως του κόσμου. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός. Εγώ είμαι η ζωή.

Τα βήματά της είναι σκυθρωπά, αλλά η ανταπόδοση είναι χαρά. Τα βήματά της είναι στενά, αλλά το κατάλυμα ευρύχωρο. Τα βήματά της είναι η μετάνοια, η νηστεία, η προσευχή, η αγρυπνία, η ταπεινοφροσύνη, η πνευματική πτωχεία, η περιφρόνηση της σάρκας, η επιμέλεια της ψυχής, η χαμοκοιτία, η αλουσία, η ξηροφαγία, η πείνα, η δίψα, η γυμνότητα, η ελεημοσύνη, τα δάκρυα, το πένθος, ο στεναγμός, οι γονυκλισίες, οι ατιμώσεις, οι διωγμοί, οι αρπαγές, οι κολαφισμοί, οι κόποι των χεριών, οι κίνδυνοι, οι επιβουλές, το να λοιδορείται κάποιος και να υπομένει, το να μισείται και να μην μισεί, το να υφίσταται κακά και να ανταποδίδει καλά, το να συγχωρεί τα χρέη των οφειλετών, το να θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των φίλων του, και τέλος, το να χύνει το αίμα του υπέρ του Χριστού, όταν το απαιτήσουν οι περιστάσεις. Εάν κάποιος ακολουθεί τα βήματα αυτής της στενής πύλης και της τεθλιμμένης οδού, θα λάβει ως μακάρια ανταπόδοση τη βασιλεία των ουρανών, η οποία δεν έχει ποτέ τέλος.

Έχοντας στον νου τους αυτήν την ημέρα οι άγιοι Μάρτυρες, δεν λυπήθηκαν τα ίδια τους τα σώματα, αλλά υπέμειναν κάθε είδος βασανιστηρίων, χαίροντας με την ελπίδα των στεφάνων. Άλλοι σε ερήμους και σε όρη, με νηστεία και παρθενία αγωνίστηκαν, και αγωνίζονται τώρα, όχι μόνο άνδρες, αλλά και γυναίκες, το ασθενέστερο μέρος, οι οποίες, αφού βάδισαν μέσα από τη στενή πύλη και την τεθλιμμένη οδό, άρπαξαν τη βασιλεία των ουρανών. Ποιος λοιπόν θα υπομείνει εκείνη την αισχύνη, όταν γυναίκες θα στεφανώνονται κατά την ημέρα εκείνη και πολλοί άνδρες θα καταντροπιάζονται;

Αν ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται, ο ασεβής και αμαρτωλός εγώ πού θα φανώ; Αν είναι στενή και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, πώς εγώ ο άθλιος, που ζω με ηδυπάθεια και ακολασία, θα αξιωθώ τη σωτηρία; Αν μέσα από πολλές θλίψεις η βασιλεία των ουρανών κληροδοτείται στους αξίους, πού θα βρεθεί κλήρος για μένα, που ζω χωρίς κόπο και επιδιώκω πάντοτε την άνεση;

Παραίνεση ιϛ΄. Διδακτική Αδελφέ, αξιώθηκες το άγιο ένδυμα του μοναχού; Μην υπερηφανεύεσαι απέναντι σε εκείνους που ακόμη περιμένουν έως το ερχόμενο έτος. Διότι αρετή δεν είναι να νομίζει κανείς ότι είναι πρώτος, αλλά να υπομείνει έως το τέλος. Ούτε να σου φανεί σωστό, αφού έλαβες το σχήμα, να λες μέσα σου: «Τώρα απαλλάχθηκα από τον κόπο». Αντίθετα, τώρα πολύ περισσότερο να κοπιάσεις για τις αρετές, για να μη ζημιώσεις τον εαυτό σου. Διότι έως τώρα, πολλές φορές και από ανάγκη εξαιτίας του ανωτέρου σου, δεν αμέλησες τη σωτηρία σου. Έως εδώ ήσουν στον εξωτερικό θόλο· τώρα όμως εισήλθες στον εσωτερικό. Μην αμελήσεις λοιπόν τον εαυτό σου, για να μη χάσεις τους κόπους σου, αλλά να λάβεις τον μισθό σου. Από τώρα φανερώνεται ο κόπος σου, η σπουδή σου, η αγνεία σου και η παραμονή σου στην ησυχία. Από τώρα φαίνεται ποια οδό επιθυμείς: ή την πλατιά και ευρύχωρη, που οδηγεί στην απώλεια, ή τη στενή και τεθλιμμένη, που οδηγεί στην αιώνια ζωή. Και στην πλατιά οδό βρίσκονται αυτά: κακοφροσύνη, περισπασμοί, γαστριμαργία, μέθη, ασωτία, ασέλγεια, έριδα, θυμός, έπαρση, ακαταστασία και τα όμοια με αυτά. Σε αυτά ακολουθούν η απιστία, η απείθεια και η ανυποταγή· και τελευταίο από όλα τα κακά είναι η απόγνωση. Και όποιος ζει μέσα σε αυτά έχει πλανηθεί από την οδό της αλήθειας, έχοντας γίνει ο ίδιος πρόξενος της δικής του απώλειας.

Ας αποφύγουμε, λοιπόν, την πλατιά οδό, η οποία οδηγεί στην απώλεια· ας ποθήσουμε δε τη στενή, η οποία οδηγεί στην αιώνια βασιλεία. Ας πονέσουμε εδώ εκουσίως, προτού πονέσουμε ακουσίως. Ας μισήσουμε τον εμπαθή κόσμο και τον εμπαθή βίο. Ας χαράξουμε για τους εαυτούς μας ορθές πορείες.

Προς μοναχό που κυριεύθηκε από ακηδία και λέει: τα εγκαταλείπω, πηγαίνω στον κόσμο. Παραίνεση 48η. Είπε ο Θεός της δόξης: Εισέλθετε διά της στενής πύλης, διότι πλατιά και ευρύχωρη είναι η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που τη βρίσκουν. Πόσο στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στην αιώνια ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τη βρίσκουν. Και ποιος είναι αυτός που τη βρήκε και μας αναγγέλλει τον δρόμο της; Όλοι οι Άγιοι.

Και αυτό να γνωρίζεις, ότι εκείνη την ώρα Άγγελοι κατέγραψαν τα λόγια σου, τις υποσχέσεις σου και την αποταγή σου· και αυτά φυλάσσονται στους ουρανούς μέχρι τη φοβερή ημέρα της κρίσεως. Δεν φοβάσαι; Δεν φρίττεις; Την ημέρα της κρίσεως οι Άγγελοι θα παρουσιάσουν το χειρόγραφό σου, τα λόγια του στόματός σου, μπροστά στο φοβερό βήμα, όπου ακόμη και οι Άγγελοι στέκονται με τρόμο. Και τότε θα ακούσεις μια οδυνηρή φωνή να λέει: από το στόμα σου θα σε κρίνω, πονηρέ δούλε. Πράγματι, τότε θα στενάξεις πικρά και θα δακρύσεις εκείνη την ώρα, αλλά δεν θα ωφεληθείς σε τίποτα. Σπλαχνίσου τον εαυτό σου και μην μισήσεις την ψυχή σου. Άνοιξε τα μάτια σου και δες πώς αγωνίζονται πολλοί, πώς πασχίζουν να σωθούν, πώς βιάζουν τον εαυτό τους σε κάθε καλό έργο, πώς προφυλάσσονται από τον φθόνο, από την κατακραυγή, από το μίσος, από τα άσκοπα γέλια, από την πορνεία, από την καλοπέραση, από τις διαμάχες και από κάθε άλλο κακό. Και πώς αγάπησαν τη στενή και τεθλιμμένη οδό, νηστεύοντας, αγρυπνώντας, κακοπαθώντας και κλαίγοντας. Πώς ετοίμασαν λαμπρές τις λαμπάδες τους. Πώς το στόμα τους πάντοτε υμνεί και δοξάζει τον αθάνατο Νυμφίο. Τα μάτια τους ατενίζουν πάντοτε το κάλλος Του, και η ψυχή τους αγαλλιάζει. Κατανόησε και δες ότι πλησίασε και δεν καθυστερεί. Διότι έρχεται, για να ευφράνει εκείνους που Τον αγαπούν.

Έρχεται για να παρηγορήσει αυτούς που πένθησαν και έκλαψαν, όχι για κάποιον νεκρό, ούτε για την πρόσκαιρη απώλεια των χρημάτων, αλλά εξαιτίας της αμαρτίας που εύκολα μας παγιδεύει και για τη βασιλεία της οποίας δεν θα υπάρξει τέλος, και για τη μακάρια τρυφή του παραδείσου, από όπου εκδιωχθήκαμε παραβαίνοντας την εντολή του Θεού, εκεί όπου πάλι επιστρέφουν αυτοί που πενθούν και κλαίνε. Έρχεται για να στεφανώσει εκείνους που αγωνίστηκαν νόμιμα, και αγάπησαν τη στενή και τεθλιμμένη οδό. Έρχεται για να ελεήσει τους ελεήμονες. Έρχεται για να μακαρίσει εκείνους που έγιναν φτωχοί για χάρη του. Έρχεται για να γεμίσει με αγαθά εκείνους που πείνασαν και δίψασαν για χάρη του. Έρχεται να φωτίσει τα κρυπτά του σκότους και να φανερώσει τις βουλές των καρδιών. Και γιατί δεν το λέω με συντομία; Έρχεται να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Έρχεται όχι πλέον από τη γη, όπως πρώτα, αλλά από τους ουρανούς με δύναμη και πολλή δόξα. Τότε οι σάλπιγγες θα ηχήσουν από τους ουρανούς, και οι δυνάμεις τους θα σαλευτούν, όλη η γη, σαν το νερό της θάλασσας, τρέμει από τη δόξα του· ποταμός πυρός προπορεύεται μπροστά του, καθαρίζοντας τη γη από τις ανομίες.