Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:21

Εμπρός λοιπόν, για να υπενθυμίσουμε λίγες μαρτυρίες, ποιος είναι αυτός που λέει τα εξής: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει: Κύριε, Κύριε;». Ο λόγος αυτός δεν ανήκει σε άνθρωπο, αλλά σε Θεό, ο οποίος φανερώνει τη γνήσια γέννησή Του από τον Πατέρα, και για τον λόγο αυτό δεν αρνείται την προσφώνησή Του ως Κυρίου.

Διότι Κύριος είναι αυτός που έχει γεννηθεί από τον μόνο Κύριο, όπως έχει αναφερθεί και από τον Μωυσή: «Έβρεξε ο Κύριος θειάφι και πυρ από τον Κύριο». Και άλλοτε ο Σωτήρας λέει προς τους αποστόλους: «Εσείς με αποκαλείτε ο Διδάσκαλος και ο Κύριος, και ορθά λέτε· διότι είμαι». Και πάλι, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως Δεσπότη της πατρικής οικίας, ως μονογενής Υιός, λέει: «Αν τον οικοδεσπότη τον αποκάλεσαν Βεελζεβούλ, πόσο μάλλον τους οικιακούς του». Επομένως, το ότι ο Κύριος των πάντων, ο Ιησούς Χριστός, είναι Θεός, ως γεννημένος από τον Θεό, είναι φανερό σε όλους. Αφού δε είπε: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών ο καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε», προσθέτει και τον Πατέρα, ερμηνεύοντας σε εμάς με σαφήνεια: «Αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου, ο οποίος είναι στους ουρανούς». Έχεις λοιπόν Υιό, έχεις Πατέρα· μη φοβάσαι τη δυάδα. Διότι ως προς τη φύση δεν υπάρχει διαχωρισμός, ούτε εκείνος που μιλάει για δύο έχει αποξενώσει το γέννημα από αυτόν που το γέννησε· ούτε, πάλι, εξαιτίας της άλλης μανίας εκείνων που αρνήθηκαν ότι η θεότητα των δύο είναι μία, πρέπει γι' αυτό να αποφεύγεται να μιλάμε για δύο. Ένας είναι ο Θεός, διότι ένας είναι και ο Πατέρας· αλλά Θεός είναι και ο Υιός, έχοντας ταυτότητα, ως Υιός προς Πατέρα· χωρίς να είναι ο ίδιος ο Πατέρας, αλλά όντας ενωμένος με τον Πατέρα κατά τη φύση· δύο μεν κατά τον αριθμό, ενώ μία είναι η τέλεια ουσία· δύο, όχι αποτελούμενοι από δύο μέρη.

Αυτοί είναι χειρότεροι και από τα θηρία και από τα κτήνη· διότι τα κτήνη και τα θηρία γνωρίζουν τον Θεό που τα εποίησε, και τον ευλογούν· οι δε άνθρωποι, οι οποίοι πλάστηκαν από τα χέρια του και φέρουν την εικόνα του, δεν γνωρίζουν αυτόν που τους εποίησε· αλλά με το μεν στόμα τους τον ομολογούν, με τα έργα τους όμως τον αρνούνται: «Εσύ πιστεύεις ότι υπάρχει Θεός; Καλά κάνεις· και τα δαιμόνια πιστεύουν και φρίττουν· η πίστη χωρίς τα έργα είναι νεκρή». Διότι τι ωφελείται ο άνθρωπος ομολογώντας ότι υπάρχει Θεός, όταν με τα πονηρά του έργα τον αρνείται; Πώς ομολογεί ότι έχει Δεσπότη, όταν δεν τον υπηρετεί; Διότι για αυτόν τον λόγο υπακούει στον κύριό του, και οι δούλοι γνωρίζουν αυτούς που τους αγόρασαν και τους τιμούν, έτσι και εμείς οφείλουμε να τον τιμούμε, όχι μόνο με λόγια αλλά και με έργα· διότι ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μαρτύρησε στο Ευαγγέλιο λέγοντας: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε». Και πάλι: «Δεν θα προφέρεις το όνομα του Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω». Και πάλι μας πρόσταξε λέγοντας: «Ας απομακρυνθεί από την αδικία καθένας που επικαλείται το όνομα του Κυρίου». Θέλεις, λοιπόν, να μάθεις ότι τα θηρία και τα κτήνη γνωρίζουν τον Θεό και τον ευλογούν;

Απόκριση Βαρσανουφίου: Αυτό που σου είπα, ότι αν δεν ήταν οι προσευχές των αγίων, δεν θα έμενες στο μοναστήρι ούτε ένα χρόνο, στο είπα για τους αληθινούς μοναχούς. Διότι δεν είναι όλοι όσοι βρίσκονται στα μοναστήρια μοναχοί, αλλά εκείνος που κάνει το έργο του μοναχού. Όπως λέει η Γραφή: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει: Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς.» Και ενώ ταλαιπωρείσαι, ρωτάς και δεν μένεις σταθερός. Αλλά και πάλι ενώ ρωτάς, τα μεταφέρεις σε άλλους από κενοδοξία, θέλοντας να αρέσεις στους ανθρώπους, και έτσι εμποδίζεσαι να προκόψεις γρήγορα. Και γι' αυτό πειράζεσαι όταν κοιμάσαι και πέφτει πάνω σου να σε πνίξει ο δαίμονας. Και το επιτρέπει ο Θεός για να παιδαγωγηθείς, ώστε να μεμφθείς τον εαυτό σου ως μοναχός, αλλά εσύ δεν καταλαβαίνεις, αδελφέ.

Κεφάλαιο Α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου, ο οποίος βρίσκεται στους ουρανούς. Πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο δικό σου όνομα; Και στο δικό σου όνομα δεν εκβάλαμε δαιμόνια; Και στο δικό σου όνομα δεν επιτελέσαμε πολλά θαύματα;

Αλλά ας ακούσει και αυτός τον Απόστολο που λέει: Πώς, λοιπόν, θα επικαλεστούν Εκείνον στον οποίο δεν πίστεψαν; Εάν όμως πιστεύεις, άκουσε τον Κύριο που λέει: Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου, ο οποίος είναι στους ουρανούς.

Ονομάζοντάς τον δάσκαλο σταλμένο από τον Θεό, με τον οποίο ο Θεός συνεργάζεται, δεν γνωρίζει ακόμη ότι είναι κατά φύση Θεός, ούτε προφανώς κατανοεί τον λόγο της ενσάρκου οικονομίας, αλλά τον πλησιάζει ακόμη ως απλό άνθρωπο, και έχει γι' αυτόν φτωχή αντίληψη. <Αλήθεια, αλήθεια σου λέω, αν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν μπορεί να δει τη βασιλεία του Θεού. Λέει προς αυτόν ο Νικόδημος.> Το να πιστεύει κανείς, λέει, ω Νικόδημε, δεν έγκειται σε αυτά που νόμισες. Δεν σου αρκεί ο λόγος για τη δικαίωση, ούτε θα κατορθώσεις την ευσέβεια με ψιλά λόγια. «Διότι δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς.» Και θέλημα του Πατέρα είναι να αναδειχθεί ο άνθρωπος μέτοχος του Αγίου Πνεύματος, και αφού αναγεννηθεί σε μια ασυνήθιστη και νέα ζωή, να γίνει πολίτης του ουρανού αυτός που προέρχεται από τη γη. Λέγοντας δε «άνωθεν» την αναγέννηση μέσω του Πνεύματος, δείχνει σαφώς ότι το Πνεύμα υπάρχει από την ουσία του Θεού και Πατέρα, όπως εξάλλου και ο ίδιος λέει κάπου για τον εαυτό του: «Εγώ είμαι από τα άνω»· και ο σοφότατος Ευαγγελιστής πάλι λέει γι' αυτόν: «Εκείνος που έρχεται άνωθεν είναι πάνω από όλους.» Ότι βεβαίως το Πνεύμα προέρχεται από την ουσία του Θεού και Πατέρα, θα το πούμε εκτενέστερα στον κατάλληλο καιρό. <Πώς μπορεί ο άνθρωπος να γεννηθεί, ενώ είναι γέροντας;

Και βέβαια ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, υποδεικνύοντάς μας αυτό με σαφήνεια, λέει: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Διότι η πίστη δεν αποδεικνύεται με ανενεργές κολακείες λόγων, αλλά δοκιμάζεται από την ποιότητα των πράξεων. Γι' αυτό άλλωστε η Θεία Γραφή λέει ότι η πίστη είναι νεκρή όταν δεν ακολουθείται από έργα. Διότι, το να γνωρίζει κανείς ότι ο Θεός είναι ένας, δεν θα το βρούμε μόνο στις ανθρώπινες διάνοιες, αλλά και στα ίδια τα ακάθαρτα δαιμόνια, τα οποία φρίττουν έστω και ακούσια μπροστά στη δύναμη του Δημιουργού. Όμως, το να συνοδεύεται η πίστη από τη λαμπρότητα που προέρχεται από τα έργα, θα φαινόταν ότι ταιριάζει και διαλάμπει μόνο σε εκείνους που αγαπούν αληθινά τον Θεό. Επομένως, απόδειξη της αγάπης και τελειότατο κριτήριο της πίστεως είναι η τήρηση των ευαγγελικών δογμάτων και η φύλαξη των θείων εντολών. Και ίσως να μην ήταν καθόλου δύσκολο να προσθέσουμε σε αυτά και άλλα που έχουν παρόμοιο νόημα, αλλά νομίζω ότι δεν είναι του παρόντος χρόνου. Γι' αυτό, λοιπόν, πρέπει να επανέλθουμε και πάλι σε όσα είναι πιο κατάλληλα για το θέμα μας: «Εάν με αγαπάτε», λέει, «να τηρήσετε τις εντολές μου».

Και για κάθε τέτοιον άνθρωπο είπε και ο ίδιος ο Χριστός: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει "Κύριε, Κύριε", αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Ότι δε η πίστη μόνη της και από μόνη της, εάν δεν λάβει τη συνδρομή της λαμπρότητας που προέρχεται από τα έργα, δεν θα επαρκεί για να μπορέσει να εξασφαλίσει την οικειότητα με τον Θεό, το επισημαίνει και ο μαθητής του Χριστού λέγοντας: «Εσύ πιστεύεις ότι ο Θεός είναι ένας· και τα δαιμόνια πιστεύουν, και φρίττουν». Έπειτα, κάποιος θα μπορούσε να πει σε όσους νομίζουν ότι θα τους αρκέσει γυμνή και μόνη η πίστη για να μπορέσουν να αποκτήσουν την άνωθεν οικειότητα: «Άραγε και το ίδιο το πλήθος των δαιμόνων θα ανέλθει σε οικειότητα με τον Θεό, επειδή γνωρίζει και έχει πιστέψει ότι είναι ένας;» Και πώς θα μπορούσε να συμβεί αυτό; Διότι το να γνωρίζει κανείς μόνο ότι ο Θεός είναι ένας, ο ποιητής και δημιουργός των πάντων, είναι ανώφελο· νομίζω δε ότι πρέπει μαζί με την πίστη να συμπορεύεται και το καύχημα της ευλάβειας προς αυτόν. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος και στον Χριστό μένει, και θα φανεί ότι κατέχει τα λόγια του, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί στο βιβλίο των Ψαλμών προς τον Θεό: «Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω σε σένα».

Γι' αυτό, λοιπόν, ακόμη και εκείνους που επέλεγαν να χρησιμοποιούν ωραία λόγια, χωρίς όμως να είναι πράγματι αγαθοί, με αυστηρούς ελέγχους πολλές φορές τους μετέστρεφε ώστε να επιλέξουν να ζουν με μεγαλύτερη σωφροσύνη. Διότι κάποτε τον πλησίασαν μερικοί από τους λεγόμενους Ηρωδιανούς, οι οποίοι ήταν πράκτορες των τελωνών, και εξυφαίνοντας εναντίον του έναν πικρό δόλο, έλεγαν: «Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι διδάσκεις την οδό του Θεού με αλήθεια και δεν υπολογίζεις κανέναν. Διότι δεν βλέπεις σε πρόσωπο ανθρώπων. Επιτρέπεται να δώσουμε φόρους στον Καίσαρα ή όχι;» Εκείνος τότε τους απάντησε: «Γιατί με πειράζετε, υποκριτές; Επιδείξτε μου το νόμισμα του φόρου». Πρόσεξε, λοιπόν, πώς τους ελέγχει ενώ τον κολακεύουν και αποδιώχνει αυτούς που του μιλούν κολακευτικά. Τους ήλεγξε, μάλιστα, όχι με βάση την ομιλία τους· διότι αυτοί περίμεναν ότι θα επαινεθούν, ειρωνευόμενοι ίσως, εφαρμόζοντας ωστόσο μια ευφυή και εξαιρετικά εύγλωττη κομψολογία, ενώ εκείνος απροσδόκητα τους αποκάλεσε πειραστές και υποκριτές. Επομένως, δεν θα κρίνει με βάση την εξωτερική εμφάνιση, δηλαδή δεν θα είναι προσωπολήπτης κριτής, ούτε βέβαια θα ελέγξει σύμφωνα με τα λόγια. Διότι δεν θα ανεχθεί, λέει, αυτούς που επέλεξαν να σκέφτονται ανόσια, αλλά περιβάλλουν τον εαυτό τους με την κομψολογία ως προσωπείο απάτης και δόλου. Αυτό ακριβώς λέει ξεκάθαρα: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών ο καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου του εν τοις ουρανοίς».

Είπε λοιπόν σε εκείνους που πίστεψαν σε αυτόν: «Εάν εσείς μείνετε στον λόγο μου, είστε αληθινά μαθητές μου, και θα γνωρίσετε την αλήθεια, και η αλήθεια θα σας ελευθερώσει.» Επομένως, το δώρο της ελευθερίας το κερδίζουμε μέσω της υπακοής· και αυτό συνιστά τη δουλεία σε αυτόν. Αυτό μας καθιστά υιούς και κληρονόμους του Θεού, και συγκληρονόμους του ίδιου του Χριστού. Και ο ίδιος πάλι θα σε βεβαιώσει λέγοντας: «Καθένας που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας·» ο δούλος δεν μένει στο σπίτι αιώνια, ο υιός μένει αιώνια. «Εάν λοιπόν ο Υιός σας ελευθερώσει, θα είστε πραγματικά ελεύθεροι.» Επομένως, εάν ονομάζουμε Δεσπότη τον Σωτήρα των πάντων Χριστό, ας πράττουμε όσα λέει. «Διότι δεν θα εισέλθει», λέει, «στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς.» Ποια είναι βέβαια η ωφέλεια από το να θέλει κανείς να τηρεί τα προστάγματα, και ποια βλάβη θα προέκυπτε από το να μη θέλει να υποτάσσεται, το δίδαξε ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: <Καθένας που έρχεται σε εμένα, μοιάζει με άνθρωπο που χτίζει σπίτι, κ.λπ.>

Αλλά δεν αρκεί για τη δικαίωση η λατρεία των αιμάτων· ούτε μπορεί κανείς να αποπλύνει τους μολυσμούς, εάν γίνεται μεν ακροατής των θείων νόμων, χωρίς όμως να έχει πράξει τίποτα από όσα έχουν προσταχθεί. Και, από την άλλη, εκείνοι που δεν αποδέχθηκαν την πίστη που δικαιώνει τον ασεβή, ούτε ακολούθησαν τα ευαγγελικά θεσπίσματα, μέσω των οποίων θα μπορούσαν να ζήσουν την ενάρετη και εκλεκτή ζωή, πώς θα εισέλθουν στη βασιλεία του Θεού; Θα συγκαταλέξεις με τους προαναφερθέντες και κάποιους άλλους που μπορούν ενίοτε να πουν στον Κριτή των πάντων: «Φάγαμε ενώπιόν σου, και στις πλατείες μας δίδαξες». Και ποιοι άραγε να είναι πάλι αυτοί; Πολλοί έχουν πιστέψει στον Χριστό, και τελούν τις άγιες εορτές προς τιμήν του, και συχνάζοντας στις εκκλησίες ακούν τις ευαγγελικές διδασκαλίες· δεν βάζουν όμως στον νου τους τίποτα από τα γεγραμμένα, αλλά έχουν την καρδιά τους γυμνή από πνευματική καρποφορία· θα κλάψουν λοιπόν και αυτοί πικρά, και θα τρίξουν τα δόντια τους; Διότι θα τους αρνηθεί και αυτούς ο Κύριος. Είπε εξάλλου: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία του Θεού καθένας που μου λέει, Κύριε Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς.» <Θα έρθουν από ανατολών και δυσμών, κ.τ.λ.>

Βλέπεις λοιπόν πώς δεν είναι ανώφελο το να έχει κανείς καλά λόγια στη γλώσσα του, εάν αυτό συνοδεύεται από τη συστολή και το να ερυθριά για εκείνα στα οποία έχει σφάλει. Επομένως, όπως λέει ο Παύλος: «Η βασιλεία του Θεού δεν συνίσταται σε λόγια, αλλά σε δύναμη», και κάπου και ο ίδιος ο Χριστός είπε ξεκάθαρα: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου, ο οποίος είναι στους ουρανούς». Μάταιο λοιπόν, όπως μόλις είπα, είναι το να λέει κανείς καλά λόγια για τον Θεό, όταν η αρετή των έργων δεν τα συνοδεύει. <Έγδαραν το δέρμα του, για να του αφαιρέσουν την ελπίδα φέρνοντας συντριβή πολέμου.> Επιρρίπτει και πάλι σε όσους έτυχε να είναι ηγέτες τις κατηγορίες για την απώλεια του ποιμνίου. Διότι, ενώ είχαν την ικανότητα να τους διαπαιδαγωγούν και να τους οδηγούν στην ορθή και αδιάστροφη οδό, και να τους μαθαίνουν να προσκολλώνται με όλη τους την αγάπη στην ευσέβεια προς τον Θεό, απορρίπτοντας ως άχρηστη και πρόξενο ολέθρου, και απομακρύνοντας όσο το δυνατόν περισσότερο την προσκόλληση στα είδωλα, οι ίδιοι έγιναν καταστροφείς και φθορείς, μεταστρέφοντας τα φρονήματα των υφισταμένων τους προς το εντελώς αντίθετο, πείθοντάς τους να απομακρύνονται από τον Θεό και να ευφραίνονται μάλλον με τους τρόπους της πλάνης. Για αυτόν τον λόγο, αφού προσέκρουσαν στον Θεό, εξέπεσαν και από την ελπίδα σε Αυτόν, την οποία εάν συνέχιζαν να έχουν, τίποτα δεν θα τους εμπόδιζε να μπορούν να κατατροπώσουν τους εχθρούς τους.

Περί αγάπης. Παραίνεση 46η. Αγαπητέ, εάν αξιωθείς της γνώσης και της διάκρισης ή των ιαμάτων, πρόσεξε μήπως επαναπαυόμενος στο χάρισμα παραμείνεις άκαρπος. Έτσι ώστε να μην πεις, ελέησε, και ακούσεις μαζί με εκείνους που είναι στα αριστερά, όταν ο βασιλιάς χωρίσει τους δικαίους από τους αμαρτωλούς, δεν σας γνωρίζω. Διότι είναι γραμμένο: Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Διότι πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου, και δεν εκβάλαμε δαιμόνια στο όνομά σου, και δεν κάναμε πολλά θαύματα στο όνομά σου; Και τότε θα τους ομολογήσω ξεκάθαρα, ότι ποτέ δεν σας γνώρισα· αποχωρήστε από εμένα εσείς που εργάζεστε την ανομία. Γιατί άραγε; Επειδή δεν διατήρησαν την αγάπη. Όπως είναι γραμμένο: Εκείνος που δεν αγαπά τον αδελφό του, τον οποίο έχει δει, πώς μπορεί να αγαπά τον Θεό, τον οποίο δεν έχει δει; Διότι είναι γραμμένο: Εκείνος ο δούλος που γνώρισε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έκανε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· ενώ εκείνος που δεν το γνώρισε, αλλά έκανε πράξεις άξιες τιμωρίας, θα τιμωρηθεί με λίγα.

Εμείς, λοιπόν, ας δοξάσουμε τον Θεό, ώστε να δοξάσει και αυτός εμάς μαζί με όλους τους Αγίους του. Και με τι θα τον δοξάσουμε; Με το να τηρούμε τις εντολές. Διότι είναι γραμμένο: η βασιλεία του Θεού δεν συνίσταται σε λόγια, αλλά σε δύναμη. Και πάλι: δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς.

Γι' αυτόν τον λόγο πρέπει κάθε ώρα να είμαστε έτοιμοι, μήπως κληθούμε ξαφνικά και βρεθούμε ανέτοιμοι, και λυπηθούν για εμάς οι άγιοι Άγγελοι που έχουν σταλεί σε εμάς, ενώ οι πονηροί δαίμονες θα μας περιγελάσουν χαιρέκακα. Ας μη βρεθούμε Χριστιανοί μόνο κατά την κλήση, αλλά κατά τον τρόπο ζωής ειδωλολάτρες· διότι ο Χριστιανισμός είναι μίμηση του Χριστού στο μέτρο του δυνατού. Εάν, δηλαδή, επαναπαυθούμε στο άγιο βάπτισμα και αμελήσουμε τις υπόλοιπες εντολές, έχουμε γίνει άπιστοι. Ο Χριστός δεν θα μας ωφελήσει σε τίποτα εάν επιμένουμε στην κακία και την αμαρτία· διότι τον έχουμε ακούσει να λέει στο άγιο Ευαγγέλιο ότι δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών οποιοσδήποτε μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς.

Αλίμονό σου, ψυχή, διότι μισείς τον αδελφό σου και τον λοιδορείς, ή ανέχεσαι αυτούς που πράττουν τα ίδια, και γι' αυτό θα τιμωρηθείς μαζί με τους φονιάδες· διότι όποιος μισεί τον αδελφό του, λέγει, είναι ανθρωποκτόνος. Αλίμονό σου, ψυχή, διότι καταφρονείς τις εντολές του Θεού, και νομίζεις ότι η σωτηρία βρίσκεται μόνο στο μοναχικό σχήμα και όνομα. Διότι κατά τη φοβερή ημέρα του Κυρίου θα ακούσεις να λέει: δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών ο καθένας που μου λέει Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημά μου· φύγετε μακριά μου, οι καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ που έχει ετοιμαστεί για τον Διάβολο και τους αγγέλους του.

Αλλά εσείς, ω ιερό ακροατήριο, ακροατές των δικών μου λόγων, το δικό μου λογικό εν Χριστώ ποίμνιο και αγρόκτημα, προσφέρετε ως γενέθλιο δώρο στη Μητέρα του Θεού την άσκηση των αρετών και την προκοπή σε αυτές· άνδρες και γυναίκες, πρεσβύτεροι μαζί με τους νεότερους, πλούσιοι και φτωχοί, άρχοντες και αρχόμενοι, και απλώς κάθε γένος και κάθε ηλικία και αξίωμα και τέχνη και επιστήμη. Κανείς από εσάς ας μην είναι κατά την ψυχή άγονος και άκαρπος, κανείς ας μην είναι χωρίς πόθο και ανεπίδεκτος του πνευματικού σπέρματος· αλλά ας δέχεται με προθυμία το ουράνιο σπέρμα, τον σωτήριο λόγο, και από την πλευρά του ας συνεργεί για έργο και καρπό ουράνιο και θεάρεστο· κανείς ας μην αφήνει ατελεσφόρητη την αρχή της αγαθοεργίας, κανείς ας μην επιδεικνύει την πίστη του προς τον Χριστό μόνο με τα λόγια. «Διότι δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών», λέει, «καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που εφαρμόζει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς», και «όποιος βάλει το χέρι του στο άροτρο και στραφεί προς τα πίσω, δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών».

Και αυτά, λέει, είναι τα άρρητα μυστήρια του πνεύματος, τα οποία μόνο εμείς γνωρίζουμε. Γι' αυτά, λέει, έχει πει ο Σωτήρας: «Κανείς δεν μπορεί να έλθει προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο ουράνιος Πατέρας μου»· διότι, λέει, είναι πάρα πολύ δύσκολο να αποδεχθεί και να λάβει κανείς αυτό το μεγάλο και άρρητο μυστήριο. Και πάλι, λέει, έχει πει ο Σωτήρας: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς»· πράγμα που δηλώνει, λέει, ότι όσοι έπραξαν, και όχι μόνο όσοι άκουσαν, εισέρχονται στη βασιλεία των ουρανών. Και πάλι, λέει, έχει πει: «Οι τελώνες και οι πόρνες προπορεύονται από εσάς στη βασιλεία των ουρανών». Διότι τελώνες, λέει, είναι εκείνοι που λαμβάνουν τα τέλη των πάντων· εμείς δε, λέει, είμαστε οι τελώνες, «στους οποίους έχουν φθάσει τα τέλη των αιώνων». Διότι τέλη, λέει, είναι τα σπέρματα που έχουν διασπαρθεί στον κόσμο από το αχαρακτήριστο, μέσω των οποίων συντελείται ολόκληρος ο κόσμος· διότι μέσω αυτών άρχισε και να δημιουργείται. Και αυτό είναι, λέει, που έχει λεχθεί: «Εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει· και άλλα μεν έπεσαν κοντά στον δρόμο και καταπατήθηκαν, άλλα δε στα πετρώδη εδάφη και φύτρωσαν», λέει, «και επειδή δεν είχαν βάθος γης ξεράθηκαν και πέθαναν· άλλα όμως έπεσαν», λέει, «στη γη την καλή και αγαθή, και απέδιδαν καρπό, άλλο εκατό, άλλο εξήντα, άλλο τριάντα».

Να επικαλεστεί, όχι απλώς (Διότι όχι καθένας, λέγει, που μου λέει: Κύριε, Κύριε), αλλά με διάθεση, με άριστο βίο, με την πρέπουσα παρρησία. Προς το παρόν καθιστά τον λόγο ανεπαχθή, εισάγοντας το ζήτημα της πίστεως, και όχι φοβερό, αποκρύπτοντας τα της κολάσεως.

Και πάλι αλλού λέγει: Δεν πρέπει να νομίζουμε ότι το Θείο είναι όμοιο με χρυσό, ή άργυρο, ή λίθο, ή με χάραγμα τέχνης, ή με επινόηση ανθρώπου. Αυτό δε που λέγει είναι το εξής: Όχι μόνο υπερβαίνει το Θείο τις ορατές μορφές, λέγει, αλλά ούτε η διάνοια θα μπορούσε να αναπαραστήσει κάτι τέτοιο, το πώς δηλαδή είναι ο Θεός. Πώς λοιπόν ο Θεός θα μπορούσε να έχει μορφή ανθρώπου, όταν ο Παύλος λέγει ότι δεν υπάρχει καμία απολύτως διάνοια ικανή να σχηματίσει μέσα της την ουσία του Θεού; Διότι τη δική μας μορφή και τον δικό μας τύπο, όλοι μας εύκολα θα μπορούσαμε να τα αναπαραστήσουμε στους λογισμούς μας. Και τώρα πάλι ήθελα να προσθέσω λόγους περί ελεημοσύνης, αλλά ο χρόνος δεν μας το επιτρέπει· γι' αυτό, ας στραφούμε λοιπόν στη σιωπή, δίνοντάς σας αυτήν την παραγγελία: να συγκρατείτε με ακρίβεια όλα όσα ειπώθηκαν, και να φροντίζετε πολύ για την ορθή πολιτεία, ώστε να μη συγκεντρωνόμαστε εδώ μάταια και άσκοπα. Διότι, ακόμη κι αν διατηρούμε την ορθότητα των δογμάτων, εάν απουσιάζει η αρετή των έργων, εξάπαντος θα εκπέσουμε από την αιώνια ζωή. Διότι λέγει: Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέγει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς.

Εμπρός λοιπόν, παρακαλώ, ας συζητήσουμε εν συντομία για αυτήν προς την αγάπη σας, αφού πρώτα σας παρακαλέσουμε το εξής, να δεχθείτε με πολλή ησυχία τα λόγια μας, ώστε, αφού καρπωθείτε κάτι το σπουδαίο, να αναχωρήσετε από εδώ για τα σπίτια σας. Διότι δεν συγκεντρωνόμαστε εδώ απλώς και άσκοπα, για να μιλήσει ο ένας και ο άλλος απλώς να επικροτήσει τα λεγόμενα, και έπειτα να φύγουμε από εδώ· αλλά για να πούμε κι εμείς κάτι χρήσιμο και από εκείνα που συντελούν στη δική σας σωτηρία, και εσείς να κερδίσετε από όσα λέγονται, και αφού αποκομίσετε πολλή ωφέλεια, έτσι να αναχωρήσετε από εδώ. Διότι η Εκκλησία είναι πνευματικό ιατρείο, και πρέπει όσοι προσέρχονται εδώ να λαμβάνουν τα κατάλληλα φάρμακα, να τα επιθέτουν στα δικά τους τραύματα, και έτσι να επιστρέφουν. Το ότι, άλλωστε, μόνο η ακρόαση, χωρίς την απόδειξη διά μέσου των έργων, δεν πρόκειται να ωφελήσει σε τίποτα, άκουσέ το από τον μακάριο Παύλο που λέει: «Διότι δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά οι τηρητές του νόμου θα δικαιωθούν». Και ο Χριστός επίσης, όταν δίδασκε στα πλήθη, έλεγε: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς».

γ'. Διότι, όπως ακριβώς το στρουθίο, έστω και αν δεν πιαστεί από ολόκληρο το σώμα του, αλλά από ένα μόνο μέρος, εννοώ από το πόδι του, βρίσκεται υπό την εξουσία εκείνου που έστησε την παγίδα· έτσι και εμείς, έστω και αν δεν έχουμε κυριευθεί εξ ολοκλήρου, δηλαδή και ως προς την πίστη και ως προς τον βίο, αλλά μόνο ως προς τον βίο, βρισκόμαστε υπό την εξουσία του διαβόλου. Διότι «δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών», λέει, «ο καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε»· και πάλι: «Δεν σας γνωρίζω, αποχωρήστε από εμένα, εσείς που εργάζεστε την ανομία». Βλέπεις ότι δεν υπάρχει κανένα όφελος από την πίστη, όταν μας αγνοεί ο Δεσπότης; Και στις παρθένες το ίδιο λέει: «Δεν σας γνωρίζω». Ποιο είναι, λοιπόν, το κέρδος της παρθενίας και των πολλών κόπων, όταν τις αγνοεί ο Δεσπότης;

Και άκου τον Χριστό που το αποδεικνύει αυτό και λέει: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών ο καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε»· εξάλλου, και η βλασφημία κατά του Πνεύματος αρκεί από μόνη της για να ρίξει κάποιον στη γέεννα.

Δ΄. Διότι το ότι η ορθή πίστη δεν ωφελεί σε τίποτα, όταν ο βίος είναι διεφθαρμένος, το δηλώνουν και ο Χριστός και ο Παύλος, οι οποίοι μερίμνησαν περισσότερο για αυτό το ζήτημα· ο μεν Χριστός, όταν διδάσκει: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε»· και πάλι: «Πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου;»

ΟΜΙΛΙΑ ΚΔ΄. Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου, ο οποίος βρίσκεται στους ουρανούς. α΄. Γιατί δεν είπε: «Αλλά εκείνος που πράττει το δικό μου θέλημα»; Διότι προς το παρόν ήταν ικανοποιητικό το να αποδεχθούν πρώτα αυτό· επειδή και τούτο ήταν πολύ μεγάλο αναλογικά με τη δική τους αδυναμία.

Ίσως όμως κάποιος από τους πιο ράθυμους και από εκείνους που δεν θέλουν να προσεύχονται με επιμέλεια και προθυμία, θα μπορούσε να πει ότι ο Θεός έχει πει εκείνα τα λόγια, ότι: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου, ο οποίος βρίσκεται στους ουρανούς». Εγώ όμως, εάν θεωρούσα ότι μόνο η προσευχή αρκεί για τη σωτηρία μας, τότε δικαιολογημένα θα μπορούσε κάποιος να χρησιμοποιήσει αυτά τα λόγια· επειδή όμως υποστηρίζω ότι η προσευχή είναι το κεφάλαιο όλων των αγαθών, και το θεμέλιο και η ρίζα του ωφέλιμου βίου, ας μην χρησιμοποιεί κανείς εκείνα τα λόγια ως πρόφαση για ραθυμία. Διότι ούτε η σωφροσύνη από μόνη της μπορεί να σώσει χωρίς τα άλλα αγαθά, ούτε η μέριμνα για τους πτωχούς, ούτε η χρηστότητα, ούτε κανένα άλλο από τα σπουδαία έργα, αλλά πρέπει όλα να συνυπάρχουν στις ψυχές μας· και η προσευχή τίθεται ως βάση σαν ρίζα και θεμέλιο. Και όπως ακριβώς ένα πλοίο και μια οικία τα κάνουν ισχυρά και τα συγκρατούν τα κατώτερα μέρη τους, έτσι και τον δικό μας βίο τον συγκρατούν οι προσευχές· και χωρίς αυτήν, τίποτα το αγαθό και σωτήριο δεν θα μπορούσε να υπάρξει για εμάς. Για τον λόγο αυτόν, ο Παύλος επιμένει διαρκώς να μας παραγγέλλει, λέγοντας: «Να εγκαρτερείτε στην προσευχή, αγρυπνώντας σε αυτήν με ευχαριστία»· και αλλού λέει: «Να προσεύχεσθε αδιαλείπτως, για το καθετί να ευχαριστείτε· διότι αυτό είναι το θέλημα του Θεού»· και πάλι σε άλλο σημείο: «Να προσεύχεσθε σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, αγρυπνώντας για τον σκοπό αυτόν με κάθε εγκαρτέρηση και δέηση».

Υπήρχε βέβαια η δυνατότητα να επεκτείνουμε τον λόγο σε μεγαλύτερο μήκος, αλλά επειδή αυτά ειπώθηκαν από εμάς μόνο για λόγους υπακοής και για καμία άλλη ανάγκη, έχουν γραφτεί ήδη περισσότερα από τα δέοντα. Διότι γνωρίζω καλά ότι όλη την αρετή της κατανύξεως και ο ίδιος την κατέχεις με ακρίβεια, και σε άλλους θα μπορούσες να τη μεταδώσεις ακόμη και σιωπώντας, αν μόνο αξιώνονταν να συμβιώσουν για λίγο με τη δική σου ευλάβεια και να δουν τον σταυρωμένο βίο σου. Ώστε, αν πρέπει να διδαχθούν την κατάνυξη οι άνθρωποι που ζουν τώρα, πρέπει να προσέλθουν στο δικό σου καταγώγιο· και οι μεταγενέστεροι να ακούσουν τα δικά σου κατορθώματα· διότι νομίζω πως και μόνο η διήγηση του βίου σου θα δώσει μεγάλη ώθηση προς αυτόν τον σκοπό. Γι' αυτό δέομαι και παρακαλώ να μας αποτίσεις πλέον την αμοιβή και να μας ανταποδώσεις τις ευχές σου, ώστε να μη μιλούμε μόνο περί κατανύξεως, αλλά και να επιδεικνύουμε το πράγμα αυτό στην πράξη μέσω των έργων. Επειδή το να διδάσκει κανείς χωρίς να πράττει, όχι μόνο δεν προσφέρει κανένα κέρδος, αλλά επιφέρει πολλή ζημία και κατάκριση σε εκείνον που κυβερνά τον δικό του βίο με τόση απροσεξία. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, όχι καθένας που μου λέει, «Κύριε, Κύριε», αλλά «εκείνος που θα τα εφαρμόσει και θα τα διδάξει, αυτός θα κληθεί μέγας στη βασιλεία των ουρανών».

Διότι, όταν ανέβηκε στο βουνό, βλέποντας το μεγάλο πλήθος να τον περιστοιχίζει, μετά τις άλλες προτροπές έλεγε: Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου· και, Πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου, και δεν βγάλαμε δαιμόνια στο όνομά σου, και δεν κάναμε πολλά θαύματα στο όνομά σου; Και τότε θα τους ομολογήσω: Απομακρυνθείτε από εμένα, εσείς που εργάζεστε την ανομία, δεν σας γνωρίζω. Και εκείνον που ακούει, αλλά δεν εφαρμόζει τα λόγια του, είπε ότι μοιάζει με άνθρωπο ανόητο που οικοδομεί το σπίτι του πάνω στην άμμο, και το καθιστά εύκολη λεία στους ποταμούς, στις βροχές και στους ανέμους. Και σε άλλο σημείο, καθώς ομιλούσε στο πλήθος, είπε: Όπως ακριβώς οι αλιείς, όταν τραβήξουν το δίχτυ, ξεχωρίζουν τα ακατάλληλα ψάρια, έτσι θα γίνει και εκείνη την ημέρα, όταν οι άγγελοι θα ρίξουν στο καμίνι όλους όσους έχουν αμαρτήσει. Και μιλώντας για τους ασελγείς και ακάθαρτους ανθρώπους, έλεγε ότι θα απέλθουν εκεί όπου το σκουλήκι είναι ατελεύτητο και το πυρ άσβεστο. Και πάλι, λέει, ένας βασιλιάς έκανε τους γάμους του Υιού του, και βλέποντας έναν άνθρωπο ντυμένο με ρυπαρά ενδύματα, του είπε: Φίλε, πώς εισήλθες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου; Και εκείνος αποστομώθηκε.

«Τοποθέτησε τον θησαυρό σου σύμφωνα με τις εντολές του Υψίστου, και θα σε ωφελήσει περισσότερο από το χρυσάφι.» «Όχι καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου του εν ουρανοίς. Καθένας, λοιπόν, που ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα τον παρομοιάσω με συνετό άνθρωπο, ο οποίος οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στον βράχο· και έπεσε η βροχή και ήλθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε. Διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στον βράχο.» «Όποιος πράξει το θέλημα του Θεού, αυτός είναι αδελφός μου και αδελφή και μητέρα.» «Εκείνος που είναι από τον Θεό, ακούει τα λόγια του Θεού.» «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έλθουμε σε αυτόν και θα κάνουμε κατοικία κοντά του.» «Η περιτομή δεν είναι τίποτε, ούτε η ακροβυστία, αλλά η τήρηση των εντολών του Θεού.» «Εκείνος που τηρεί την εντολή Του, μένει ενωμένος με Αυτόν, και Αυτός με εκείνον.» Ό,τι ακριβώς είναι η τέχνη για την κιθαρωδία, αυτό είναι για τους νόμους του Θεού η απόδειξή τους μέσω των έργων.

Να μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε· διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά. Αυτός, λοιπόν, που έδωσε την ψυχή και το σώμα, θα δώσει οπωσδήποτε και τροφή και ένδυμα, εκείνος που τρέφει τα πετεινά του ουρανού και στολίζει τα κρίνα του αγρού με τέτοια ωραιότητα. Ζητείτε δε, λέγει, πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μη μεριμνήσετε για την αύριον· διότι η αυριανή ημέρα θα μεριμνήσει για τα δικά της. Όλα όσα θέλετε να κάνουν σε εσάς οι άνθρωποι, έτσι και εσείς να κάνετε σε αυτούς. Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται από αυτήν· στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που τη βρίσκουν. Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Αυτός που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου, και αυτός που αγαπά υιό ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου· και όποιος δεν λαμβάνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου.

Σχετικά με το να μην ορκιζόμαστε καθόλου αλλά να λέμε πάντοτε την αλήθεια, έδωσε την εξής παραγγελία: «Να μην ορκιστείτε καθόλου, αλλά το δικό σας "ναι" ας είναι ναι, και το "όχι" ας είναι όχι· ό,τι περισσότερο από αυτά προέρχεται από τον πονηρό». Και ως προς το ότι πρέπει να προσκυνούμε μόνο τον Θεό, έπεισε λέγοντας τα εξής: «Η μεγαλύτερη εντολή είναι: "Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις με όλη την καρδιά σου και με όλη τη δύναμή σου, Κύριον τον Θεό που σε δημιούργησε"». Και όταν τον πλησίασε κάποιος και του είπε: «Διδάσκαλε αγαθέ», αποκρίθηκε λέγοντας: «Κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνο ο Θεός, ο οποίος δημιούργησε τα πάντα». Όσοι πάλι διαπιστώνεται ότι δεν ζουν σύμφωνα με όσα δίδαξε, ας γίνει γνωστό ότι δεν είναι Χριστιανοί, ακόμη και αν προφέρουν με τη γλώσσα τους τις διδασκαλίες του Χριστού· διότι δήλωσε ότι δεν θα σωθούν εκείνοι που μόνο τα λένε, αλλά εκείνοι που πράττουν και τα αντίστοιχα έργα. Είπε δηλαδή τα εξής: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών ο καθένας που μου λέει "Κύριε, Κύριε", αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Διότι όποιος με ακούει και πράττει όσα λέω, ακούει Εκείνον που με απέστειλε. Πολλοί δε θα μου πουν: "Κύριε, Κύριε, δεν φάγαμε και δεν ήπιαμε στο όνομά σου και δεν κάναμε θαύματα;". Και τότε θα τους πω: "Απομακρυνθείτε από εμένα, εργάτες της ανομίας". Τότε θα υπάρξει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων, όταν οι μεν δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο, ενώ οι άδικοι θα παραδοθούν στο αιώνιο πυρ».

ΝΕ΄. Αυτός που αγαπά τον Χριστό, οπωσδήποτε και τον μιμείται κατά δύναμιν. Όπως, για παράδειγμα, ο Χριστός δεν έπαυε να ευεργετεί τους ανθρώπους και, ενώ αντιμετώπιζε αχαριστία και βλασφημία, μακροθυμούσε, και ενώ χτυπιόταν και θανατωνόταν από αυτούς, υπέμενε, χωρίς να καταλογίζει απολύτως σε κανέναν το κακό. Αυτά τα τρία είναι τα έργα της αγάπης προς τον πλησίον, χωρίς τα οποία, όποιος ισχυρίζεται ότι αγαπά τον Χριστό ή ότι πρόκειται να επιτύχει τη βασιλεία Του, εξαπατά τον εαυτό του. Διότι λέει: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, "Κύριε, Κύριε", αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου»· και πάλι: «Εκείνος που με αγαπά, θα τηρήσει τις εντολές μου»· και τα εξής.

Και μπορεί κανείς συχνά να μας δει να αργολογούμε, ή μάλλον και να αισχρολογούμε, να μωρολογούμε εις βάρος του αδελφού, να υβρίζουμε, να καταλαλούμε, να κατακρίνουμε, να καταρώμαστε, να ορκιζόμαστε, να ψευδόμαστε, να απειθούμε, να αντιστεκόμαστε, να αντιλέγουμε, να μεριμνούμε για τα της σάρκας, να παραμελούμε τα της ψυχής, να γινόμαστε δούλοι στον μαμωνά, να θησαυρίζουμε πάνω στη γη, να κενοδοξούμε, να πλεονεκτούμε, να γαστριμαργούμε, να κλέβουμε, να μεθάμε από τα πάθη, να μεθάμε από το κρασί και, για να το πούμε απλά, να βαδίζουμε την πλατιά και ευρύχωρη οδό της απώλειας, να παρανομούμε, να μοιχεύουμε και να πορνεύουμε, μολονότι μας έχει δοθεί η εντολή ούτε καν να ατενίζουμε ένα πρόσωπο με εμπαθή τρόπο. Διότι ευλόγως έλεγε ο Δεσπότης ότι «δεν θα εισέλθει στη βασιλεία μου καθένας που μου λέει: Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου του εν τοις ουρανοίς», δηλαδή εκείνος που τηρεί τις εντολές.

Τότε θα χωρίσει τα ζιζάνια από το σιτάρι για να τα κάψει, τότε το δίχτυ που απλώθηκε στη θάλασσα της ζωής θα το ανασύρει στην ακτή του και τα καλά έμψυχα ψάρια θα τα συλλέξει στα δοχεία της βασιλείας του, ενώ τα σάπια θα τα πετάξει έξω δικαίως, τότε από τον νυμφώνα θα εκβάλει στο πυρ εκείνους που δεν έχουν ένδυμα γάμου, τότε τον πλούσιο και άσπλαχνο λαό θα τον αποπέμψει στο πυρ, τότε θα απαιτήσει την οφειλή των μυρίων ταλάντων από τον ασυγχώρητο, τότε θα ακούσουν οι φθονεροί το «πάρε το δικό σου και πήγαινε», τότε τις μωρές παρθένες ψυχές, επειδή δεν έχουν καρπό ελεημοσύνης, ο νυμφίος θα τις αρνηθεί, τότε θα επιστρέψουν οι αμαρτωλοί στον άδη, από όπου και ανασύρθηκαν, τότε ως ένοχος οδηγείται στην κόλαση εκείνος που έκρυψε το τάλαντο, το χάρισμά του, τότε πολλοί από εκείνους που λένε «Κύριε, Κύριε» θα ακούσουν: «Δεν σας γνωρίζω, αποχωρήστε από εμένα οι εργάτες της ανομίας»· τότε λοιπόν και οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευθούν, δηλαδή θα φοβηθούν, και θα σαλευθούν κατεβαίνοντας με φόβο και τρόμο μαζί με τον κριτή και Θεό που θα κρίνει τη γη.

Και συ ο ίδιος, διατεινόμενος ότι ασπάζεσαι και επιδιώκεις τη φιλεταιρεία, τη σταθερότητα και την πίστη στη φιλία, επιθυμείς διακαώς να ονομάζεσαι άριστος φίλος και γνήσιος Σκύθης, καθόλου κατώτερος από εκείνους τους άνδρες. Οι Σκύθες θα ονόμαζαν έναν τέτοιον φίλο «φίλιο Δάμωνα», διότι και σε αυτό πρέπει να ορίζεται η ειλικρινής αγάπη, στο να μην συμμετέχει κανείς μόνο στα ευχάριστα, όταν το πλοίο πλέει με ούριο άνεμο, αλλά αν φυσήξει λίγο αντίθετα η τρικυμία της ζωής, να τον εγκαταλείπει στη μέση των κινδύνων και να φεύγει τρέχοντας ή να πετάει μακριά σαν τα όνειρα. Διότι αυτό είναι έργο μάλλον προδότη, παρασίτου και κόλακα, που αγαπά για να χορτάσει την κοιλιά του, παρά ανθρώπου που πρεσβεύει την αληθινή φιλία, και ο οποίος απορρίπτει τον αγαπώμενο όπως τα σκεύη που περιφρονούνται μετά τη χρήση τους, ή όπως τα υποστηρίγματα των αψίδων που αφαιρούνται και πετιούνται μετά την πήξη του έργου. Διότι, όπως ακριβώς οι ακροατές του νόμου δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού, όπως ρητά διακηρύσσει ο δάσκαλος των εθνών Παύλος, αλλά οι ποιητές του νόμου θα δικαιωθούν, και όπως στα Ευαγγέλια ο απολύτως αψευδής Κύριος διακήρυξε δυνατά ότι δεν θα εισέλθουν στη βασιλεία των ουρανών όσοι τον προσφωνούν «Κύριε, Κύριε», αλλά όσοι ρυθμίζουν τη ζωή τους σύμφωνα με το δικό Του θέλημα, έτσι και από τους φίλους άριστος είναι εκείνος που δεν συμπεριφέρεται με ιδιοτέλεια προς τους πλησίον ή τους ανωτέρους του, ούτε περιορίζει την αγάπη του μόνο στα λόγια.

Διότι αυτός είναι που είπε ρητά και όρισε σαφώς σε εμάς ότι: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς» και «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου» και «Εσείς είστε φίλοι μου, εάν κάνετε όσα εγώ σας παραγγέλλω». Εάν λοιπόν πράξουμε το πατρικό του θέλημα, έχοντας αληθινή και ορθόδοξη πίστη, θα αμβλύνουμε την ισμαηλιτική ρομφαία και θα αποτρέψουμε τη σαρακηνική μάχαιρα και θα συντρίψουμε το αγαρηνό τόξο και δεν θα αργήσουμε να αντικρίσουμε την ιερή Βηθλεέμ και να παρατηρήσουμε τα θαύματα σε αυτήν και να ατενίσουμε τον ίδιο τον θαυματουργό Χριστό και μαζί με τους αγγέλους να αναφωνήσουμε σε αυτόν την υμνωδία, κράζοντας μεγαλόφωνα: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία», καθιστάμενοι έτσι ευπρόσδεκτοι σε αυτόν.

«μεσίτη δε Θεού και ανθρώπων» δεν νομίζω ότι μπορεί να βρει κανείς έτσι απλά· «διότι δεν είναι όλοι Ισραήλ όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ», αλλά εκείνοι που κατανοούν ξεκάθαρα σύμφωνα με το όνομα και την ίδια τη δύναμη του ονόματος, και οι οποίοι, ως νους, βλέπουν τον Θεό· ούτε όλοι όσοι φέρουν το όνομα του Χριστού είναι όντως χριστιανοί. «Διότι δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών», λέει ο Χριστός, «ο καθένας που μου λέει Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου», όπως ακριβώς λέει και πάλι: «Πολλοί εκείνη την ημέρα θα μου πουν: Κύριε, δεν βγάλαμε δαιμόνια στο όνομά σου; Και θα τους πω: Αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω, απομακρυνθείτε από εμένα οι εργάτες της ανομίας».

Αλλά ας αποδοθεί η αιτία και στις δικές μου αμαρτίες. Διότι εγώ είμαι ο κακός ποιμένας, και εγώ θα υποστώ την καταδίκη, αν και προανήγγειλα τη ρομφαία που ερχόταν· και, όπως νομίζω, όχι λίγες φορές, ούτε χαλαρά. Και προσέξτε πώς στέκεστε εσείς που νομίζετε ότι στέκεστε· πώς παραμένετε ακλόνητοι εσείς που θεωρείτε τους εαυτούς σας ακίνητους στο καλό· πώς επιφέρετε τις προσβολές εσείς που ομολογείτε ότι θυσιάζετε την ψυχή σας για εμένα χάριν της αγάπης του Θεού· —διότι, λέει, δεν είναι δικός μου όποιος μου λέει, Κύριε, Κύριε· αλλά όποιος κάνει το θέλημα του Πατέρα μου του εν τοις ουρανοίς.— Κλονιστήκατε ακούγοντας αυτά που λέγονται; Αλλά σε καμία περίπτωση· είθε να στηρίζεστε στον Κύριο, ή μάλλον να παραμένετε αμετάπτωτοι, πατώντας σταθερά στο έρεισμα της ταπεινοφροσύνης· πλην όμως να προσέχετε και να γνωρίζετε με ποιους τρόπους πέφτουν στην παγίδα όσοι παγιδεύονται. —Διότι, λέει, θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία; Κάνε το αγαθό και θα έχεις έπαινο από αυτήν.— Θέλετε κι εσείς να μη φοβάστε την πτώση; Διαφυλάξτε το μαρτύριο της ομολογίας σας· πράττετε όσα έχουν διαταχθεί σύμφωνα με αυτήν, και σε καμία περίπτωση μην οπισθοχωρήσετε, εξαιτίας των επιθέσεων των πολλών της θλίψεων.

Λοιπόν, αυτό που εξαρτάται από εσάς τώρα, είναι να μη φοβηθείτε από την πτώση τους, αλλά μάλλον να σταθείτε με θάρρος στον αγώνα της ευσέβειας, στα παλαίσματα της ασκήσεως, στον χειρωνακτικό κόπο, στον ιδρώτα των πνευματικών πολέμων, στα θλιβερά και επαχθή που συμβαίνουν κάθε φορά, και αυτό μέχρι αίματος, και αυτό έως θανάτου. Διότι αυτό ακριβώς υποσχεθήκαμε, όπως γνωρίζετε, όταν λαμβάναμε το άγιο σχήμα. Και δεν κατηχηθήκαμε μάταια, αλλά όπως ακριβώς φωτιστήκαμε αληθινά και καθαριστήκαμε από τις αμαρτίες μας, έχοντας γίνει υιοί φωτός, έτσι κάναμε και την ομολογία μας αδιάψευστη, επιβεβαιώνοντάς την οπωσδήποτε με τα έργα μας. Επομένως, ας αναλογιστεί ο καθένας, τι έχει υποστεί από όσα υποσχέθηκε και ομολόγησε, και για όσα μεν υπέστη, ας ευχαριστεί Εκείνον που του έδωσε τη δύναμη να υπομείνει τέτοια πράγματα, για όσα δε υπολείπονται ας προετοιμάζεται, ώστε με αυτόν τον τρόπο να φορέσει το στεφάνι του μαρτυρίου, επειδή, λέει, «όχι εκείνος που μου λέει Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημά μου, αυτός είναι ο πιστός μου θεράπων». Ας γίνουμε λοιπόν, τέκνα μου και αδελφοί, ευγνώμονες για όσα ήδη έχουν γίνει, και ας προσφέρουμε αίνο σε Εκείνον που κατεύνασε την ταραχή, και ας πορευθούμε στο εξής θεοπρεπώς, προσδοκώντας τη μισθαποδοσία κατά την ημέρα της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού, για όσα πράττουμε και λέμε σε όλη μας τη ζωή.