Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:23

Ερώτηση ρια΄. Πώς και ορισμένοι αιρετικοί επιτελούν πολλές φορές σημεία; Απόκριση. Αυτό δεν πρέπει να μας παραξενεύει. Διότι ακούσαμε τον Κύριο να λέει ότι πολλοί κατά την ημέρα εκείνη θα πουν: «Κύριε, δεν εκβάλαμε δαιμόνια στο όνομά σου, και δεν επιτελέσαμε πολλά θαύματα;» Και θα τους απαντήσει: «Αλήθεια σας λέω, ποτέ δεν σας γνώρισα· αποχωρήστε από εμένα, εργάτες της ανομίας». Διότι πολλές φορές δεν είναι ο τρόπος ζωής εκείνου που θαυματουργεί που κατεργάζεται τη θεραπεία, αλλά η πίστη του ανθρώπου που προσέρχεται σε αυτόν. Επειδή είναι γεγραμμένο: «Η πίστη σου σε έσωσε». Πλην όμως πρέπει να γνωρίζουμε και τούτο, ότι πολλές φορές ορισμένοι κακόδοξοι προσέφεραν στον Θεό πολλούς κόπους μέσω της ασκήσεως, και έλαβαν από τον Θεό την ανταμοιβή τους στον παρόντα αιώνα, δηλαδή το χάρισμα των ιαμάτων και των προρρήσεων, ώστε στον μέλλοντα αιώνα να ακούσουν: Απολάβατε τα αγαθά σας και τους κόπους σας· τώρα πλέον δεν σας οφείλεται τίποτα.

Δεν πρέπει κανείς να καυχάται επειδή εκβάλλει δαίμονες, ούτε να υπερηφανεύεται για τις θεραπείες· ούτε να θαυμάζει μόνο εκείνον που εκβάλλει δαιμόνια, και να περιφρονεί εκείνον που δεν εκβάλλει· αλλά ας εξετάζει προσεκτικά την άσκηση του καθενός, και είτε ας τη μιμείται και ας τη ζηλώνει, είτε ας διορθώνει τον εαυτό του. Διότι το να επιτελούμε σημεία δεν είναι δικό μας κατόρθωμα· αυτό είναι έργο του Σωτήρος. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε στους μαθητές: «Μη χαίρεστε επειδή τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εσάς· αλλά επειδή τα ονόματά σας έχουν γραφεί στους ουρανούς». Διότι το να έχουν γραφεί τα ονόματα στον ουρανό, αποτελεί μαρτυρία της δικής μας αρετής και του βίου μας· το να εκβάλλει όμως κανείς δαίμονες, αυτό είναι χάρη του Σωτήρος που την παραχώρησε. Γι' αυτό, σε όσους δεν καυχώνταν για την αρετή, αλλά για τα σημεία, και έλεγαν: «Κύριε, δεν εκβάλαμε δαιμόνια στο όνομά Σου, και δεν επιτελέσαμε πολλές δυνάμεις στο όνομά Σου;», αποκρίθηκε: «Αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω». Διότι ο Κύριος δεν γνωρίζει τις οδούς των ασεβών.

Και τότε θα τους ομολογήσω ότι ποτέ δεν σας γνώρισα. Απομακρυνθείτε από εμένα εσείς που εργάζεστε την ανομία, και τα εξής. ΛΟΥΚΑΣ. Και γιατί με καλείτε, Κύριε, Κύριε, και δεν κάνετε αυτά που λέω; και τα εξής. ΠΡΟΣ ΤΙΤΟ. Ομολογούν ότι γνωρίζουν τον Θεό, με τα έργα τους όμως τον αρνούνται· όντας βδελυροί και απειθείς, και για κάθε έργο αγαθό αδόκιμοι.

«Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, όπως κι εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του.» Εάν λοιπόν η τήρηση των εντολών αποτελεί αναγκαία απόδειξη της αγάπης, υπάρχει ακόμη πιο έντονος φόβος, επειδή χωρίς αγάπη αποβαίνει ανώφελη και η άσκηση των ένδοξων χαρισμάτων, και των ανώτατων δυνάμεων, και η ύψιστη ενέργεια της ίδιας της πίστης, καθώς και η τελειοποιός εντολή, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του αποστόλου Παύλου, ο οποίος μιλούσε εν Χριστώ και είπε: «Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω χάρισμα προφητείας, και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση· και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι.» Θεωρώ δε ότι τα είπε αυτά με απόλυτο τρόπο, έχοντας κατά νου τον Κύριο, ο οποίος είπε ότι: «Πολλοί θα έλθουν εκείνη την ημέρα, λέγοντας: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο δικό σου όνομα, και στο δικό σου όνομα δεν εκβάλαμε δαιμόνια, και στο δικό σου όνομα δεν επιτελέσαμε πολλές δυνάμεις, και δεν φάγαμε και δεν ήπιαμε ενώπιόν σου, και δεν δίδαξες στις πλατείες μας;» Και τότε θα τους αποκριθεί: «Ποτέ δεν σας γνώρισα. Απομακρυνθείτε από εμένα, εργάτες της ανομίας.»

Έρχονται, λοιπόν, «την επαύριον», πράγμα που ο ευαγγελιστής δεν πρόσθεσε τυχαία· έπειτα, αφού τον συναντούν, επιχειρούν να τον κολακεύσουν με ευγενικά λόγια, ο Χριστός όμως τους επιπλήττει, ασκώντας τους έντονο και δριμύ έλεγχο, προκειμένου να αναλογιστούμε πάλι εκείνο: ότι, μετά την έλευση του Κυρίου σε εμάς από τους ουρανούς, είναι πλέον εντελώς μάταιη και ανωφελής στους ανθρώπους η αναζήτηση των υλικών αγαθών, και η επιθυμία τους να τον ακολουθήσουν είναι πια άκαιρη. Αλλά και αν προσέλθουν κάποιοι, νομίζοντας ότι θα τον κατευνάσουν με πραότατα λόγια, δεν θα συναντήσουν πλέον τον Κριτή αγαθό και πράο, αλλά ελεγκτικό και τιμωρό. Διότι την κολακεία αυτών που ελέγχονται, καθώς και τον ίδιο τον έλεγχο, θα τα διαπιστώσεις στα λόγια του Σωτήρα, όταν λέει: «Πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα» —της κρίσεως, εννοείται— «Κύριε, Κύριε, στο όνομά σου δεν εκβάλαμε δαιμόνια;». Αλλά «τότε», λέει, «θα τους ομολογήσω, ότι αλήθεια σας λέω, ποτέ δεν σας γνώρισα»· διότι δεν με αναζητήσατε, λέει, με καθαρότητα, ούτε αγαπήσατε το να διακρίνεστε στον αγιασμό, καθώς μέσω αυτών θα σας είχα γνωρίσει, αλλά επειδή μετατρέψατε τη φαινομενική και επιφανειακή σας ευλάβεια σε μέσο πλουτισμού, δίκαια ομολογώ ότι σας αγνοώ. Ό,τι, επομένως, λέμε πως υποδηλώνει σε αυτές τις περιπτώσεις το «Κύριε, Κύριε», το ίδιο υποδηλώνει και εδώ το «Ραββί».

Επομένως, πρέπει να εξετάσουμε ποια ερμηνεία να εφαρμόσουμε στα προλεγόμενα, η οποία δεν αποκλίνει από τον προκείμενο σκοπό. Πρέπει να ερευνηθεί, και ό,τι έρχεται στο μυαλό μου εγώ δεν θα το αποκρύψω, και ας γίνει αποδεκτό από εκείνους που το επιθυμούν. Διότι νομίζω ότι με τη λέξη γνώση σε αυτά τα χωρία δεν εννοεί απλώς την πληροφόρηση, αλλά την εκλαμβάνει μάλλον αντί της οικειότητας, είτε της συγγενικής και φυσικής, είτε αυτής που προκύπτει κατά μέθεξη χάριτος και τιμής. Είναι, λοιπόν, συνήθεια στους Έλληνες να αποκαλούν γνωστούς όχι μόνο τους συγγενείς τους κατά το γένος, αλλά και τους ομόαιμους αδελφούς. Το ότι και η Θεία Γραφή θεωρεί τη γνώση ως οικειότητα, θα το αντιληφθούμε από τα εξής. Λέει κάπου ο Χριστός για εκείνους που δεν απέκτησαν καμία απολύτως οικειότητα μαζί του: «Πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα» (δηλαδή την ημέρα της κρίσεως): «Κύριε, Κύριε, στο όνομά σου δεν κάναμε πολλά θαύματα, και δεν εκβάλαμε δαιμόνια; Τότε θα τους ομολογήσω ότι, αληθινά σας λέω, ποτέ δεν σας γνώρισα». Αλλά, εάν η γνώση δηλώνει για εμάς μόνο την απλή αντίληψη, πώς αγνόησε κάποιους από τους ανθρώπους Αυτός που έχει τα πάντα «γυμνά και τετραχηλισμένα ενώπιον των οφθαλμών του», όπως έχει γραφτεί, Αυτός που γνωρίζει «τα πάντα πριν από τη γένεσή τους»; Επομένως, είναι εντελώς ανόητο, ή μάλλον και ασεβές, να υποθέσουμε ότι ο Κύριος αγνόησε κάποιους, αλλά θα θεωρήσουμε μάλλον ότι το είπε επειδή δεν παρουσιάζουν καμία απολύτως οικειότητα και σχέση προς αυτόν.

Ματθ. 7, 22-23. Ο λόγος αυτός στρέφεται εναντίον εκείνων που στην αρχή πίστεψαν ορθά και καλλιέργησαν επιμελώς την αρετή, ώστε και θαύματα να επιτελέσουν και δαιμόνια να εκβάλουν και να προφητεύσουν, αργότερα όμως στράφηκαν στη φαυλότητα από εκούσια προαίρεση και μοχθηρία και προθυμία. Διότι, όταν λέει «ποτέ δεν σας γνώρισα», θέτει στην ίδια μοίρα με όσους δεν εγνώρισε καθόλου εκείνον που στην αρχή έζησε ενάρετα, αλλά στο τέλος καταδικάστηκε. Και ο Θεός εννοεί ότι «γνωρίζει» όσους αγαπά· και αγαπά όσους πιστεύουν σε αυτόν ολοκληρωτικά και πράττουν τα αρεστά σε αυτόν.

Και πάλι: «Πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα, της κρίσεως δηλαδή: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου και δεν κάναμε πολλά θαύματα; Αλλά τότε, λέει, θα τους πω: Αλήθεια σας λέω, ποτέ δεν σας γνώρισα». Τι λοιπόν πράττει μπροστά σε αυτά ο απροσωπόληπτος δικαστής;

Ελάτε λοιπόν κι εμείς να βαδίσουμε στα ίχνη αυτών που αγωνίστηκαν καλά, και ας περιφρονήσουμε όλα τα πράγματα αυτού του αιώνα, τόσο τα ευχάριστα όσο και τα φοβερά, και ας μην βαρύνουμε τους εαυτούς μας με τα φορτία των μάταιων φρονημάτων και καταποντιστούμε από το βάρος των αμαρτημάτων. Ειδάλλως θα έρθει ο Κύριος και θα μας βρει να κοιμόμαστε εκείνον τον ύπνο που οδηγεί στον θάνατο, και βαρυφορτωμένους με κραιπάλη, μέθη και βιοτικές μέριμνες, και θα μας αποκλείσει από τη βασιλεία των ουρανών, και θα πενθήσουμε για τις ημέρες της ραθυμίας, της αμέλειας και της χαυνότητάς μας, και σε τίποτα δεν θα μας ωφελήσει τότε ο κλαυθμός και τα δάκρυα, ούτε οι στεναγμοί, ούτε αν προσφέρουμε μύριες ικεσίες λέγοντας: Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας. Κανείς δεν θα υπάρχει τότε για να μας ανοίξει, αλλά μάλλον θα μας επιτιμήσει με φρίκη, λέγοντας: Δεν σας γνωρίζω, αποχωρήστε από εμένα οι εργάτες της ανομίας. Γι' αυτό, όλοι οι Άγιοι βάδισαν τη στενόχωρη οδό, ώστε να γλιτώσουν από αυτή την καταδίκη και να φτάσουν στην αιώνια ζωή.

Περί αγάπης. Παραίνεση 46η. Αγαπητέ, εάν αξιωθείς της γνώσης και της διάκρισης ή των ιαμάτων, πρόσεξε μήπως επαναπαυόμενος στο χάρισμα παραμείνεις άκαρπος. Έτσι ώστε να μην πεις, ελέησε, και ακούσεις μαζί με εκείνους που είναι στα αριστερά, όταν ο βασιλιάς χωρίσει τους δικαίους από τους αμαρτωλούς, δεν σας γνωρίζω. Διότι είναι γραμμένο: Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Διότι πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου, και δεν εκβάλαμε δαιμόνια στο όνομά σου, και δεν κάναμε πολλά θαύματα στο όνομά σου; Και τότε θα τους ομολογήσω ξεκάθαρα, ότι ποτέ δεν σας γνώρισα· αποχωρήστε από εμένα εσείς που εργάζεστε την ανομία. Γιατί άραγε; Επειδή δεν διατήρησαν την αγάπη. Όπως είναι γραμμένο: Εκείνος που δεν αγαπά τον αδελφό του, τον οποίο έχει δει, πώς μπορεί να αγαπά τον Θεό, τον οποίο δεν έχει δει; Διότι είναι γραμμένο: Εκείνος ο δούλος που γνώρισε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έκανε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· ενώ εκείνος που δεν το γνώρισε, αλλά έκανε πράξεις άξιες τιμωρίας, θα τιμωρηθεί με λίγα.

Η δε γνωριμία προήλθε από τη συγκατοίκηση των γονέων μου με εκείνους που ανέθρεψαν τον άνδρα έξω από την πόλη· διότι για κάποια χρόνια επιλέξαμε να κατοικούμε κοντά του. Έπειτα, εκείνη τη νύχτα, βλέπω τον άνδρα να μου λέει: Επίστρεψε στον τόπο σου και μετανόησε για την αδικία, έχοντας πειστεί ότι υπάρχει ένας οφθαλμός που επιβλέπει τα πάντα· και αφού με απείλησε αυστηρά, αναχώρησε. Αυτόν, μέχρι τώρα, δεν τον έχω ξαναδεί. Εγώ δε, έχοντας κυριευθεί από αγωνία, επέστρεψα, και αφού έχυσα πολλά δάκρυα, δεν γνωρίζω εάν ικανοποίησα τον Θεό. Γι' αυτό, λοιπόν, ζητώ τις προσευχές όλων να με συνδράμουν στον αγώνα, διότι το τραύμα είναι ανίατο. Δεν υπερηφανεύομαι για τα οράματα, αλλά βασανίζομαι από τους ασεβείς λογισμούς. Εμφανίστηκε και στον Φαραώ άγγελος, προειδοποιώντας για τα μέλλοντα, αλλά η προφητεία δεν τον απαλλάσσει από την καταδίκη. Λέει και ο Χριστός σε εκείνους που προφήτευσαν στο όνομά του: Δεν σας γνωρίζω, εργάτες της ανομίας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κʹ. Ποια ήταν η ζωή στον παράδεισο, και τι ήταν το απαγορευμένο δέντρο. Τι είναι λοιπόν εκείνο το οποίο έχει αναμεμειγμένη τη γνώση του καλού και του κακού, διανθισμένο με τις ηδονές των αισθήσεων; Άραγε δεν θα απομακρυνθώ πολύ από την αλήθεια, χρησιμοποιώντας την έννοια του γνωστού ως αφορμή για τη θεώρηση αυτή. Διότι νομίζω πως εδώ η Γραφή δεν εννοεί τη γνώση ως επιστήμη, αλλά βρίσκω κάποια διαφορά, σύμφωνα με τη χρήση της Γραφής, μεταξύ γνώσης και διάκρισης. Διότι το να διακρίνει κανείς με ακριβή γνώση το καλό από το κακό, λέει ο Απόστολος ότι αποτελεί γνώρισμα τελειότερης έξης και γυμνασμένων αισθητηρίων· γι' αυτό και δίνει την παραγγελία να τα δοκιμάζουμε όλα, και αναφέρει ότι η διάκριση είναι ίδιον του πνευματικού ανθρώπου. Η δε γνώση δεν υποδηλώνει παντού νοηματικά την επιστήμη και την κατανόηση, αλλά τη διάθεση προς το ευχάριστο· όπως, «Γνώρισε ο Κύριος αυτούς που είναι δικοί Του»· και προς τον Μωυσή λέει ότι «Σε γνώρισα περισσότερο από όλους»· ενώ για εκείνους που έχουν κατακριθεί για την κακία τους λέει Εκείνος που τα γνωρίζει όλα: «Ποτέ δεν σας γνώρισα». Επομένως το δέντρο, από το οποίο καρποφορεί η σύμμικτη γνώση, ανήκει στα απαγορευμένα. Και έχει αναμειχθεί με τα αντίθετα ο καρπός εκείνος, ο οποίος έχει συνήγορό του τον όφι, ίσως για τον εξής λόγο: επειδή το κακό δεν προβάλλεται γυμνό από μόνο του, φανερώνοντας την πραγματική του φύση.

«Και θα πω προς αυτούς, δεν σας γνωρίζω, απομακρυνθείτε από εμένα εσείς που εργάζεστε την ανομία». Επομένως, είναι πολύ πιο ωφέλιμο να σπεύσει κανείς να αποδιώξει από την ψυχή του το πάθος της πορνείας, της οργής, του μίσους και της υπερηφάνειας, παρά να εκβάλλει δαιμόνια. Διότι δεν αρκεί να απαλλαγεί κανείς μόνο από τη σωματική αμαρτία, αλλά πρέπει να καθαρίσει και την ενέργεια που κατοικεί μέσα στην ψυχή. Επειδή από την καρδιά μας εκπορεύονται οι κακοί διαλογισμοί, μοιχείες, πορνείες, φόνοι, κλοπές, πλεονεξίες και τα εξής (και αυτά είναι που κινούν τον άνθρωπο), και «εκείνος που βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». Διότι, ενώ το σώμα παραμένει σε απραξία, είναι δυνατόν η αμαρτία να ενεργείται μέσω των λογισμών. Όταν όμως η ψυχή εσωτερικά, μέσω της προσευχής, της προσοχής, της μνήμης του θανάτου, της κατά Θεόν λύπης και του πένθους, καταστρέφει την προσβολή του πονηρού, τότε συμμετέχει και το σώμα στην αγιοσύνη, αποκτώντας την αποχή από τα κακά. Και αυτό είναι που λέει ο Κύριος, ότι εκείνος που καθάρισε το εξωτερικό του ποτηριού, δεν σημαίνει ότι καθάρισε και το εσωτερικό του, αλλά κάντε καθαρό πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού, και έτσι θα γίνει καθαρό ολόκληρο.

Βλέπεις παντού σημεία και θαύματα· ας δούμε τι λέει ο Θεός. Επειδή τα θαύματα είναι γυμνά, και πουθενά δεν υπάρχει ενάρετη πολιτεία, «Πορευθείτε μακριά μου», λέει, «δεν σας γνωρίζω εσάς που εργάζεστε την ανομία». Αν δεν τους γνωρίζεις, πώς γνωρίζεις ότι αυτοί εργάζονται την ανομία; Για να μάθεις ότι το «Δεν σας γνωρίζω» δεν υποδηλώνει άγνοια, αλλά μίσος και αποστροφή. «Δεν σας γνωρίζω». Για ποιον λόγο, πες μου; «Δεν εκβάλαμε δαιμόνια στο όνομά σου;» Γι' αυτό ακριβώς σας μισώ και σας αποστρέφομαι, λέει, επειδή ούτε με τις δωρεές γίνατε καλύτεροι, επειδή, αν και απολαύσατε τόση τιμή, παραμείνατε στην ίδια κακία. Πορευθείτε μακριά μου, δεν σας γνωρίζω.

Ας τα ακούσουμε αυτά όσοι αγαπούμε τα χρήματα· διότι αυτή είναι η μεγαλύτερη ανομία. «Διότι ρίζα όλων των κακών», λέει, «είναι η φιλαργυρία». Ας τα ακούσουμε όσοι θέλουμε να αυξήσουμε την υπάρχουσα περιουσία μας· ας τα ακούσουμε, και ας πάψουμε επιτέλους την πλεονεξία, για να μην ακούσουμε αυτά που άκουσαν και εκείνοι. Τώρα ας τα ακούσουμε αυτά και ας προφυλαχθούμε, για να μην τα ακούσουμε τότε· τώρα ας τα ακούσουμε με φόβο, για να μην τα ακούσουμε τότε με τιμωρία: «Απομακρυνθείτε από εμένα», λέει, «ποτέ δεν σας γνώρισα», ούτε τότε, λέει, όταν επιδεικνύατε προφητείες και εκβάλλατε δαίμονες. Είναι πιθανό να υπονοεί εδώ και κάτι άλλο, ότι δηλαδή και τότε ήταν πονηρού βίου· όμως στο ξεκίνημα η χάρη ενεργούσε και μέσω αναξίων.

Διότι, αν η χάρις ενήργησε ακόμη και μέσω του Βαλαάμ, πολύ περισσότερο ενεργεί μέσω αναξίων, και αυτό συμβαίνει για χάρη εκείνων που πρόκειται να ωφεληθούν. Αν όμως ακόμη και τα σημεία και τα τέρατα δεν μπόρεσαν να απαλλάξουν από την κόλαση, πολύ περισσότερο, έστω και αν κάποιος τυγχάνει να κατέχει ιερατικό αξίωμα, έστω και αν φθάσει στην ανώτατη τιμή, έστω και αν ενεργήσει η χάρις κατά τη χειροτονία του, έστω και αν ενεργήσει σε όλα τα άλλα χάριν εκείνων που έχουν ανάγκη προστασίας, θα ακούσει και αυτός: «Ποτέ δεν σε γνώρισα, ούτε καν τότε που ενήργησε μέσα σου η χάρις». Ω, πόσο μεγάλη θα είναι εκεί η αναζήτηση της καθαρότητας του βίου! Πώς αυτή και από μόνη της αρκεί για να μας εισαγάγει στη βασιλεία! Αλλά και πώς, όταν απουσιάζει, καταδικάζει τον άνθρωπο, έστω και αν έχει να επιδείξει αμέτρητα τέρατα και σημεία! Διότι τίποτα δεν ευφραίνει τόσο πολύ τον Θεό, όσο η άριστη πολιτεία. «Εάν με αγαπάτε», λέγει, δεν είπε: «Κάνετε σημεία», αλλά τι; «Τηρήσατε τις εντολές μου». Και πάλι: «Σας ονομάζω φίλους», όχι όταν εκβάλλετε δαιμόνια, αλλά: «Εάν τηρήσετε τους λόγους μου». Διότι εκείνα μεν αποτελούν δωρεά του Θεού, ενώ αυτά, μετά τη δωρεά του Θεού, είναι έργο και της δικής μας σπουδής. Ας καταβάλουμε κάθε προσπάθεια για να γίνουμε φίλοι του Θεού, και ας μην παραμένουμε εχθροί. Συνεχώς αυτά λέμε, συνεχώς αυτά προτρέπουμε και στους εαυτούς μας και σε εσάς, όμως καμία πρόοδος δεν γίνεται· γι' αυτό και φοβάμαι.

Και πώς αποκαλεί σαρκικούς αυτούς που αξιώθηκαν τόσο πολύ το Πνεύμα, και για τους οποίους στην αρχή έπλεξε τόσα εγκώμια; Διότι και εκείνοι σαρκικοί ήταν, στους οποίους λέει ο Κύριος: «Φύγετε από εμένα, δεν σας γνωρίζω, εσείς που εργάζεστε την ανομία»· καίτοι και δαίμονες εξέβαλαν, και νεκρούς ανέστησαν, και προφητείες φανέρωσαν. Ώστε είναι δυνατόν κάποιος που έχει επιτελέσει σημεία να είναι σαρκικός. Διότι ο Θεός ενέργησε και στον Βαλαάμ, και στον Φαραώ αποκάλυψε τα μέλλοντα, και στον Ναβουχοδονόσορα, και ο Καϊάφας προφήτευσε, χωρίς να γνωρίζει τι έλεγε. Και κάποιοι άλλοι επίσης εξέβαλαν δαιμόνια στο όνομά του, αν και δεν ήταν μαζί του, επειδή αυτά δεν γίνονται για χάρη εκείνων που τα πράττουν, αλλά για χάρη άλλων. Πολλές φορές, μάλιστα, αυτά επιτελούνταν και μέσω αναξίων.

Αυτό άλλωστε κατέστησε και τους αποστόλους, αποστόλους. Και εκείνα μεν τα χαρίσματα τα έλαβαν στην αρχή και κάποιοι άλλοι, όχι ιδιαίτερα άξιοι, όπως εκείνοι που είπαν: «Κύριε, στο δικό σου όνομα δεν προφητεύσαμε και δεν κάναμε πολλά θαύματα;» και μετά από αυτά άκουσαν: «Ποτέ δεν σας γνώρισα· φύγετε από εμένα εσείς που εργάζεστε την ανομία». Τον διπλό όμως τούτο λόγο της διδασκαλίας, αυτόν δηλαδή που εκφράζεται δια των έργων και των λόγων, ποτέ δεν θα τον ανελάμβανε ένας πονηρός άνθρωπος. Και αν προτάσσει τους προφήτες, μην απορήσεις· διότι δεν εννοεί απλώς τους προφήτες, αλλά εκείνους που μέσω της προφητείας και διδάσκουν και λένε τα πάντα προς το κοινό συμφέρον· πράγμα το οποίο, προχωρώντας, μας το καθιστά σαφέστερο: «Αντιλήψεις, κυβερνήσεις».

γ'. Διότι, όπως ακριβώς το στρουθίο, έστω και αν δεν πιαστεί από ολόκληρο το σώμα του, αλλά από ένα μόνο μέρος, εννοώ από το πόδι του, βρίσκεται υπό την εξουσία εκείνου που έστησε την παγίδα· έτσι και εμείς, έστω και αν δεν έχουμε κυριευθεί εξ ολοκλήρου, δηλαδή και ως προς την πίστη και ως προς τον βίο, αλλά μόνο ως προς τον βίο, βρισκόμαστε υπό την εξουσία του διαβόλου. Διότι «δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών», λέει, «ο καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε»· και πάλι: «Δεν σας γνωρίζω, αποχωρήστε από εμένα, εσείς που εργάζεστε την ανομία». Βλέπεις ότι δεν υπάρχει κανένα όφελος από την πίστη, όταν μας αγνοεί ο Δεσπότης; Και στις παρθένες το ίδιο λέει: «Δεν σας γνωρίζω». Ποιο είναι, λοιπόν, το κέρδος της παρθενίας και των πολλών κόπων, όταν τις αγνοεί ο Δεσπότης;

Και τότε θα τους δηλώσω: Ποτέ δεν σας γνώρισα· απομακρυνθείτε από εμένα, εσείς που εργάζεστε την ανομία. Διότι όσοι δεν προσέχουν τον εαυτό τους, εύκολα ολισθαίνουν στην πονηρία, έστω και αν έχουν ορθή πίστη. Ο δε Παύλος, όταν γράφει προς τους Εβραίους, λέει και προτρέπει τα εξής: «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο»· ονομάζοντας «αγιασμό» τη σωφροσύνη, έτσι ώστε να πρέπει ο καθένας να αρκείται στη δική του γυναίκα και να μην περιπλέκεται με άλλη. Διότι είναι αδύνατον να σωθεί εκείνος που δεν αρκείται, αλλά είναι απολύτως αναπόφευκτο να χαθεί, έστω και αν έχει αναρίθμητα κατορθώματα. Διότι με την πορνεία είναι αδύνατον να εισέλθει κανείς στη βασιλεία των ουρανών· ή μάλλον, αυτό δεν είναι πλέον πορνεία, αλλά μοιχεία. Διότι όπως ακριβώς η γυναίκα που είναι δεσμευμένη με άνδρα, εάν σμίξει με άλλον, διαπράττει πλέον μοιχεία, έτσι και ο άνδρας που είναι δεσμευμένος με γυναίκα, εάν έχει άλλη, διέπραξε μοιχεία. Και ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα κληρονομήσει τη βασιλεία, αλλά θα πέσει στη γέεννα.

Διότι, εάν δεν ήταν ο ίδιος ο κριτής, πώς θα τους έλεγε: «Και τότε θα τους ομολογήσω: Αποχωρήστε από εμένα, ποτέ δεν σας γνώρισα»; Όχι μόνο κατά τον καιρό της κρίσεως, αλλά ούτε και τότε, λέγει, όταν θαυματουργούσατε. Γι' αυτό και στους μαθητές έλεγε: «Μη χαίρεστε που τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εσάς, αλλά που τα ονόματά σας είναι γραμμένα στους ουρανούς».

Αλλ' όμως από τα σημεία αυτά τίποτα δεν κέρδισαν εκείνοι, αλλά μάλλον κολάζονται περισσότερο. Γι' αυτό και τους είπε τον φοβερό εκείνο λόγο: «Ποτέ δεν σας γνώρισα». Διότι πολλούς ήδη από εδώ τους μισεί, και πριν από την κρίση τους αποστρέφεται. Ας φοβηθούμε λοιπόν, αγαπητοί, και ας επιδείξουμε μεγάλη επιμέλεια για τον βίο μας, και ας μη νομίζουμε ότι υστερούμε, επειδή δεν επιτελούμε σημεία τώρα.

Και πριν από αυτό πάλι: Πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Δεν προφητεύσαμε στο δικό σου όνομα, και δεν εκβάλαμε δαιμόνια, και δεν κάναμε πολλά θαύματα; Και τότε θα τους ομολογήσω ότι δεν σας γνωρίζω. Και όταν επρόκειτο να σταυρωθεί, αφού κάλεσε τους μαθητές, τους έλεγε: Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, όχι εάν εκβάλλετε δαιμόνια, αλλά εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας. Και πάλι: Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι εσύ με απέστειλες, όχι εάν αυτοί ανασταίνουν νεκρούς, αλλά εάν είναι ένα.

Ιδού, όχι μόνο να τον δούμε είναι δυνατόν, αλλά και να γίνουμε όμοιοί του, εάν δείξουμε ζήλο. Ας μην αναβάλλουμε, λοιπόν. Δεν ασπάζεται τόσο το στόμα των προφητών, όσο των επιεικών και πράων ανθρώπων. Διότι «πολλοί θα μου πουν», λέγει, «δεν προφητεύσαμε στο δικό σου όνομα; Και θα τους πω: Δεν σας γνωρίζω». Το στόμα του Μωυσή όμως, επειδή ήταν πάρα πολύ επιεικής και πράος (διότι «ο Μωυσής», λέγει, «ήταν ο πραότερος άνθρωπος από όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη»), έτσι το ασπαζόταν και το αγαπούσε, ώστε να ειπωθεί: «Ενώπιος ενωπίω, στόμα με στόμα του μιλούσε, σαν φίλος προς τον δικό του φίλο». Δεν θα δώσεις προσταγές σε δαίμονες τώρα, αλλά θα προστάξεις τότε το πυρ της γέεννας, εάν έχεις κάνει το στόμα σου όμοιο με το στόμα του Χριστού. Θα προστάξεις την άβυσσο του πυρός και θα πεις: «Σιώπα, πεφίμωσο»· και με πολλή παρρησία θα ανέλθεις στους ουρανούς και θα απολαύσεις τη βασιλεία. Την οποία μακάρι να αξιωθούμε να επιτύχουμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα η δόξα, το κράτος και η τιμή, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και τότε θα ομολογήσω σε αυτούς: Φύγετε από εμένα, δεν σας γνωρίζω, εσείς που εργάζεστε την ανομία. Και τις παρθένους, εξάλλου, τις απέκλεισε από τον νυμφώνα όχι επειδή τις κατηγόρησε για την πίστη και τα δόγματα, αλλά για τον διεφθαρμένο βίο, την απανθρωπιά και τη σκληρότητά τους· και εκείνον που φορούσε ρυπαρά ενδύματα, γι' αυτό τον λόγο τον εξέβαλε δεμένο, όχι επειδή δεν κατείχε ορθά δόγματα, αλλά επειδή είχε βίο ρυπαρό και ακάθαρτο· και αυτούς που διέταξε να οδηγηθούν στο πυρ το ητοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του, δεν τους έστειλε εκεί επειδή είχαν εκπέσει από την πίστη, αλλά επειδή ποτέ δεν ελέησαν κανέναν.

Και θα τους πω: Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι όσοι πράττετε την ανομία· ποτέ δεν σας γνώρισα. Γι' αυτόν τον λόγο προέτρεπε και τους μαθητές λέγοντας: Μη χαίρεστε επειδή τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εσάς, αλλά επειδή τα ονόματά σας έχουν γραφτεί στους ουρανούς. Διότι η ορθή πολιτεία, ακόμη και χωρίς αυτά τα σημεία, θα λάβει τους στεφάνους και δεν θα υστερήσει σε τίποτα τότε εξαιτίας αυτού· αντίθετα, ένας άνομος βίος ούτε με την επιτέλεση σημείων δεν θα μπορέσει να αποφύγει την κόλαση. Επομένως, αυτός ο συλλογισμός είναι περιττός για εμάς, και όχι μόνο περιττός, αλλά και επικίνδυνος, παρέχοντας λαβές σε πολλούς από τους αιρετικούς. Διότι, εάν εκείνοι δεν έγιναν τόσο θαυμαστοί εξαιτίας της δικής τους προαίρεσης, αλλά μόνο λόγω της χάριτος του Χριστού, τι είναι αυτό που εμποδίζει να γίνουν όλοι έτσι;

Διότι, όταν ανέβηκε στο βουνό, βλέποντας το μεγάλο πλήθος να τον περιστοιχίζει, μετά τις άλλες προτροπές έλεγε: Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου· και, Πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου, και δεν βγάλαμε δαιμόνια στο όνομά σου, και δεν κάναμε πολλά θαύματα στο όνομά σου; Και τότε θα τους ομολογήσω: Απομακρυνθείτε από εμένα, εσείς που εργάζεστε την ανομία, δεν σας γνωρίζω. Και εκείνον που ακούει, αλλά δεν εφαρμόζει τα λόγια του, είπε ότι μοιάζει με άνθρωπο ανόητο που οικοδομεί το σπίτι του πάνω στην άμμο, και το καθιστά εύκολη λεία στους ποταμούς, στις βροχές και στους ανέμους. Και σε άλλο σημείο, καθώς ομιλούσε στο πλήθος, είπε: Όπως ακριβώς οι αλιείς, όταν τραβήξουν το δίχτυ, ξεχωρίζουν τα ακατάλληλα ψάρια, έτσι θα γίνει και εκείνη την ημέρα, όταν οι άγγελοι θα ρίξουν στο καμίνι όλους όσους έχουν αμαρτήσει. Και μιλώντας για τους ασελγείς και ακάθαρτους ανθρώπους, έλεγε ότι θα απέλθουν εκεί όπου το σκουλήκι είναι ατελεύτητο και το πυρ άσβεστο. Και πάλι, λέει, ένας βασιλιάς έκανε τους γάμους του Υιού του, και βλέποντας έναν άνθρωπο ντυμένο με ρυπαρά ενδύματα, του είπε: Φίλε, πώς εισήλθες εδώ χωρίς να έχεις ένδυμα γάμου; Και εκείνος αποστομώθηκε.

«Διότι εάν την πλησιάσεις, θα σε δαγκώσει· τα δόντια της είναι δόντια λιονταριού, που θανατώνουν ψυχές.» «Πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου, και στο όνομά σου δεν κάναμε πολλά θαύματα; Και τότε θα τους ομολογήσω ότι: Ποτέ δεν σας γνώρισα. Απομακρυνθείτε από εμένα όσοι εργάζεστε την ανομία.» «Καθένας που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας· και ο δούλος δεν παραμένει στην οικία.» «Άθλιος εγώ, ούτε καν θυμήθηκα ότι ο Θεός βλέπει τον νου και παρατηρεί τη φωνή της ψυχής. Ο εχθρός, συνεργώντας στην αμαρτία, λέει μέσα μου: Ο Θεός είναι ελεήμων και θα με ανεχθεί. Και καθώς δεν χτυπήθηκα αμέσως, δεν σταμάτησα, αλλά μάλλον καταφρόνησα τη συγχώρεση και σπατάλησα τη μακροθυμία του Θεού.» «Όπως ακριβώς μαζεύονται τα ζιζάνια και κατακαίγονται στη φωτιά, έτσι θα συμβεί και κατά τη συντέλεια αυτού του αιώνος.»

Σχετικά με το να μην ορκιζόμαστε καθόλου αλλά να λέμε πάντοτε την αλήθεια, έδωσε την εξής παραγγελία: «Να μην ορκιστείτε καθόλου, αλλά το δικό σας "ναι" ας είναι ναι, και το "όχι" ας είναι όχι· ό,τι περισσότερο από αυτά προέρχεται από τον πονηρό». Και ως προς το ότι πρέπει να προσκυνούμε μόνο τον Θεό, έπεισε λέγοντας τα εξής: «Η μεγαλύτερη εντολή είναι: "Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις με όλη την καρδιά σου και με όλη τη δύναμή σου, Κύριον τον Θεό που σε δημιούργησε"». Και όταν τον πλησίασε κάποιος και του είπε: «Διδάσκαλε αγαθέ», αποκρίθηκε λέγοντας: «Κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνο ο Θεός, ο οποίος δημιούργησε τα πάντα». Όσοι πάλι διαπιστώνεται ότι δεν ζουν σύμφωνα με όσα δίδαξε, ας γίνει γνωστό ότι δεν είναι Χριστιανοί, ακόμη και αν προφέρουν με τη γλώσσα τους τις διδασκαλίες του Χριστού· διότι δήλωσε ότι δεν θα σωθούν εκείνοι που μόνο τα λένε, αλλά εκείνοι που πράττουν και τα αντίστοιχα έργα. Είπε δηλαδή τα εξής: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών ο καθένας που μου λέει "Κύριε, Κύριε", αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Διότι όποιος με ακούει και πράττει όσα λέω, ακούει Εκείνον που με απέστειλε. Πολλοί δε θα μου πουν: "Κύριε, Κύριε, δεν φάγαμε και δεν ήπιαμε στο όνομά σου και δεν κάναμε θαύματα;". Και τότε θα τους πω: "Απομακρυνθείτε από εμένα, εργάτες της ανομίας". Τότε θα υπάρξει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων, όταν οι μεν δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο, ενώ οι άδικοι θα παραδοθούν στο αιώνιο πυρ».

Εύλογα το βάπτισμα συνδέεται αρμονικά με τη μετάνοια, και με αυτό η υιοθεσία, μετά την οποία ακολουθεί η ισχυρή κορωνίδα των αγαθών, το πλήρωμα του νόμου και όλων των προφητών, το αποστολικό εγκαλλώπισμα, το γνώρισμα της μαθητείας: «Από αυτό», λέει, «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας»· όχι με το να αναστήσετε νεκρούς και να καθαρίσετε λεπρούς και να εκδιώξετε δαίμονες και να χαρίσετε το φως σε τυφλούς, δεν θα «γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου» από αυτά, επειδή και «πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου και δεν βγάλαμε δαιμόνια και δεν κάναμε πολλά θαύματα; Και τότε θα τους ομολογήσω ότι ποτέ δεν σας γνώρισα»· αλλά «από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας»· διότι τα θαύματα ίσως οι πονηροί να επιχειρήσουν να τα διαβάλουν, ως προερχόμενα από μαγεία και από τον Βεελζεβούλ, την αγάπη όμως όλοι θα τη θαυμάσουν· όταν θα θεωρείτε ακόμη και τους εχθρούς ως φίλους, τότε «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου». «Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς εγώ σας αγάπησα». (Τι σημαίνει το «όπως εγώ σας αγάπησα»; Επειδή υπάρχει και αγάπη σαρκική και αγάπη σατανική, καθώς και αγάπη υποκριτική, πρόσθεσε το «όπως εγώ σας αγάπησα».)

Τότε θα χωρίσει τα ζιζάνια από το σιτάρι για να τα κάψει, τότε το δίχτυ που απλώθηκε στη θάλασσα της ζωής θα το ανασύρει στην ακτή του και τα καλά έμψυχα ψάρια θα τα συλλέξει στα δοχεία της βασιλείας του, ενώ τα σάπια θα τα πετάξει έξω δικαίως, τότε από τον νυμφώνα θα εκβάλει στο πυρ εκείνους που δεν έχουν ένδυμα γάμου, τότε τον πλούσιο και άσπλαχνο λαό θα τον αποπέμψει στο πυρ, τότε θα απαιτήσει την οφειλή των μυρίων ταλάντων από τον ασυγχώρητο, τότε θα ακούσουν οι φθονεροί το «πάρε το δικό σου και πήγαινε», τότε τις μωρές παρθένες ψυχές, επειδή δεν έχουν καρπό ελεημοσύνης, ο νυμφίος θα τις αρνηθεί, τότε θα επιστρέψουν οι αμαρτωλοί στον άδη, από όπου και ανασύρθηκαν, τότε ως ένοχος οδηγείται στην κόλαση εκείνος που έκρυψε το τάλαντο, το χάρισμά του, τότε πολλοί από εκείνους που λένε «Κύριε, Κύριε» θα ακούσουν: «Δεν σας γνωρίζω, αποχωρήστε από εμένα οι εργάτες της ανομίας»· τότε λοιπόν και οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευθούν, δηλαδή θα φοβηθούν, και θα σαλευθούν κατεβαίνοντας με φόβο και τρόμο μαζί με τον κριτή και Θεό που θα κρίνει τη γη.

Άραγε «από τους καρπούς τους θα τους γνωρίσετε», όχι από το σχήμα τους, όχι από τα λόγια τους, αλλά από τα έργα τους «θα τους γνωρίσετε», επειδή και το δέντρο δεν γνωρίζεται από τη σκιά, ούτε από τα φύλλα, αλλά από τους καρπούς του, αν είναι καλό ή σάπιο. «Πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου, και στο όνομά σου εκδιώξαμε δαιμόνια, και κάναμε πολλά θαύματα; Και τότε θα τους ομολογήσω ότι: Δεν σας γνωρίζω· αποχωρήστε από εμένα εσείς που εργάζεστε την ανομία». Αφού λοιπόν, ω Δέσποτα, επικαλούμενοι το όνομά σου έκαναν σημεία και πολλά θαύματα, πώς δεν τους γνώρισες ποτέ;

Έτσι και αυτούς, ποτέ δεν τους αναγνώρισα να παραμένουν στην αρετή και στην πίστη μέχρι τέλους, και τους θεωρούσα εργάτες της ανομίας, επειδή επρόκειτο να παρανομήσουν αργότερα· διότι τα σημεία και τα θαύματα που έκαναν στο όνομά μου, δεν προέρχονταν από τη δική τους προσπάθεια αλλά από τη δική μου χάρη, ώστε και οι ίδιοι να βελτιωθούν προς το καλύτερο, και οι άπιστοι, βλέποντας τέτοια σημεία, να πιστέψουν.

Επειδή όμως στράφηκαν προς το χειρότερο και αποδείχθηκαν εργάτες της ανομίας, σε τίποτα δεν θα τους ωφελήσουν τα θαύματα, αλλά μάλλον εκείνα θα γίνουν για αυτούς αφορμή για μεγαλύτερη τιμωρία. Ούτε το να μου λένε «Κύριε, Κύριε» θα τους ωφελήσει, όπως ακριβώς και ένα δέντρο που κάνει σάπιο καρπό δεν ωφελεί σε τίποτα· «διότι κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά», και καθόλου δεν το λυπάται ο γεωργός, επειδή έκανε καρπό· έκανε μεν καρπό, αλλά άχρηστο και σάπιο και άξιο για κάψιμο. Έτσι και αυτοί που εργάστηκαν την ανομία, οι οποίοι πρωτύτερα προφήτευσαν και έκαναν θαύματα, ποτέ δεν τους γνώρισα· και γι' αυτό τους λέω: Φύγετε από εμένα, εργάτες της ανομίας.

Το ότι δε ούτε εσείς είστε ασθενείς, αλλά μάλλον εκείνοι που έχουν την έπαρση, είναι φανερό από τούτο, λέει: σε όσα 〈νομίζουμε ότι είναι τα πιο άτιμα του σώματος〉 αξιώνουμε περισσότερη πρόνοια και βοήθεια και τα εξής. 〈Και όσα νομίζουμε ότι είναι τα πιο άτιμα του σώματος.〉 Είναι δε πιο οικείο να το εκλάβουμε και ως εξής: δεν συμβαίνει να είστε κατώτεροι, λέει, από το ότι φαίνεται να έχετε λάβει μικρότερο χάρισμα· διότι δεν σημαίνει πάντως ότι, αν κάποιος έλαβε μεγαλύτερο χάρισμα, είναι αυτομάτως και ανώτερος, επειδή και πολλοί από εκείνους που έχουν λάβει είναι κατώτεροι από εκείνους που δεν έχουν λάβει απολύτως τίποτα. Και τι λέω κατώτεροι; Αλλά και εντελώς άθλιοι, όπως εκείνοι που λένε: Κύριε, δεν κάναμε στο όνομά σου αυτά και αυτά; στους οποίους ο Δεσπότης αποκρίθηκε ότι δεν τους γνώρισε ποτέ —διότι δεν έκαναν καλή χρήση του χαρίσματος— αλλά και τους πρόσταξε να αποχωρήσουν κακήν κακώς· τέτοιος ήταν και εκείνος που δεν ακολουθούσε τον Χριστό και όμως έκανε σημεία· τέτοιος και ο ίδιος ο Ιούδας. Εκείνος βεβαίως προς το παρόν δεν τα απαριθμεί αυτά, αλλά από όσα έχει πει ως σωματικά παραδείγματα τεκμηριώνει και τούτο, ότι δεν είναι ανάγκη να θεωρούμε ανώτερους όσους νομίζεται ότι έχουν λάβει μεγαλύτερο χάρισμα, αλλά τουναντίον κάποιες φορές είναι και κατώτεροι· διότι λέει ότι στα άσχημα μέλη μας περιβάλλουμε περισσότερη ευσχημοσύνη, και στα πιο άτιμα περισσότερη τιμή. Μήπως άραγε εξαιτίας αυτού είναι και πιο τίμια και πιο εύσχημα από τα πιο τίμια και τα πιο εύσχημα;

Ματθ. 7, 22-23 Αυτοί που εκδιώκουν δαίμονες, απομακρύνουν ασθένειες και επιτελούν παρόμοια σημεία, έχουν λάβει τέτοια δωρεά από τον Θεό. Γι' αυτό όφειλαν να έχουν αποκτήσει και αρετές ανάλογες των χαρισμάτων. Επειδή όμως, αφού έλαβαν τα χαρίσματα, δεν διαφύλαξαν τους εαυτούς τους, αλλά έπρατταν τα φαύλα, τους ειπώθηκε: «αποχωρήστε από εμένα», «δεν σας γνωρίζω». Διότι όσους Τον γνωρίζουν και Τον αγαπούν, ο Θεός τους ανταγαπά και τους γνωρίζει.

Ματθ. 7, 23 «Τότε», πότε; Όταν εκείνοι θα προβάλουν αυτά που νομίζουν ως δίκαια, το ότι προφήτευσαν, το ότι εξέβαλαν πολλά δαιμόνια, το ότι επιτέλεσαν πολλές θαυματουργικές δυνάμεις. Διότι από τα θεωρούμενα δικαιώματά τους μάλλον επισύρουν στον εαυτό τους την καταδίκη. Επειδή αυτοί, οι οποίοι έχοντας απολαύσει τόσα χαρίσματα, έπρεπε να φροντίζουν να αποκτήσουν κατάλληλο βίο, ώστε και εκείνον που τα έδωσε να δοξάσουν μέσω των έργων τους και τους εαυτούς τους να αναδείξουν άξιους της δωρεάς, αυτοί αντιθέτως, έχοντας πράξει τα αντίθετα, αφενός έγιναν αιτία να βλασφημείται το όνομα του Θεού (διότι «το όνομα του Θεού εξαιτίας σας βλασφημείται μεταξύ των εθνών»), και αφετέρου έχοντας αποδείξει τους εαυτούς τους ανάξιους των ευεργεσιών, ενώ θα έπρεπε να ντρέπονται και να είναι σκυθρωποί, επειδή ύβρισαν τη δεσποτική δωρεά, εκείνοι υπερηφανεύονται για αυτήν και αξιώνουν να προβάλλουν αυτά ως δικαιολογία. Πώς λοιπόν δεν αποδεικνύουν τους εαυτούς τους ένοχους για μύρια κακά; Γι' αυτό και ο Δεσπότης με αυστηρότητα λέει προς αυτούς: «Ποτέ δεν σας γνώρισα· απομακρυνθείτε από εμένα οι εργαζόμενοι την ανομία». Διότι δεν σας αποστρέφομαι και σας βδελύσσομαι μόνο τώρα, λέει, αλλά ούτε και εκείνον τον καιρό σας αποδεχόμουν, κατά τον οποίο, ενώ απολαμβάνατε το χάρισμα, μέσω της πονηρίας του βίου σας με ανταμείβατε με αχαριστία. Αλλά βέβαια ανέβαλα την τιμωρία μέχρι τον παρόντα καιρό, περιμένοντας την επιστροφή σας. Επειδή όμως δεν μετανοήσατε καθ' όλο τον χρόνο της ζωής σας, τώρα «απομακρυνθείτε από εμένα».

Ακόμη δε και για να μπορεί ο μαθητής, επιτελώντας έργα που ξεπερνούν τα ανθρώπινα μέτρα, να τα αποδίδει στην άνωθεν χάρη μάλλον, παρά να αποδίδει την αιτία των κατορθωμάτων του στο άμεμπτο του δικού του βίου. Διότι η θαυματουργία γρήγορα οδηγεί στην αλαζονεία και την έπαρση, εάν δεν συγκρατείται στο μέτρο από την ταπείνωση της συνειδήσεως. Γι' αυτό και ο Σωτήρας λέγει: «μην χαίρεστε διότι τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εσάς, αλλά διότι τα ονόματά σας έχουν γραφεί στους ουρανούς», και «πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: δεν κάναμε πολλά θαύματα στο όνομά σου; Και θα τους πω: δεν σας γνωρίζω». Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος αφήνεται να παλεύει με κάποιους πειρασμούς, για να μην υπερηφανεύεται, όπως ο ίδιος λέγει, και ώστε η υπερβολή των αποκαλύψεων, επιφέροντας ως παιδαγωγό τα πάθη, να περιορίζεται και να ανακόπτονται τα σκιρτήματα με τα οποία η ανθρώπινη φύση παρασύρεται προς την υπεροψία.

Και τότε θα ομολογήσω σε αυτούς ότι ποτέ δεν σας γνώρισα, απομακρυνθείτε από εμένα οι εργαζόμενοι την ανομία'; Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί προς τους οποίους ο Κύριος λέγει: 'Δεν σας γνωρίζω';».

«Διότι αυτοί ακριβώς θα ακούσουν τότε από τον δίκαιο Κριτή: "Αποχωρήστε από εμένα, διότι ποτέ δεν σας γνώρισα".» 108. Από αυτήν, λοιπόν, την πονηρή και ολέθρια σπορά, αφού κατέστησε αυτόν έτοιμο για την καλλιέργεια των ζιζανίων της, προκάλεσε την υπόλοιπη βλάστηση των ασεβημάτων να αναφύεται εύκολα και από μόνη της· και έτσι ανέδειξε την ψυχή του σε καρποφόρο χωράφι κάθε λύμης και διαφθοράς, ώστε όλοι οι προηγούμενοι που ήταν διαβόητοι για την ασέβειά τους, και μάλιστα για τη συγκεκριμένη, να θεωρούνται παιδιά μπροστά του, όταν συγκρίνονται με τη δική του ραδιουργία, τα απατηλά του ήθη και την υπόλοιπη μηχανορραφία και πανουργία της απάτης. 109. Διότι εκείνοι πριν από αυτόν, αν και κατείχαν τα πρωτεία στον βούρκο της ακολασίας, στις άρρητες πράξεις των έργων τους και στις ανυπέρβλητες βλασφημίες εναντίον του Θεού, εντούτοις θεωρούνταν βδελυροί και αποτρόπαιοι σχεδόν από όλους τους ανθρώπους, έχοντας τους πάντες να τους μισούν εξαιτίας του ολοφάνερου μύσους των όσων τολμούσαν. Έτσι, έβλεπε κανείς λίγους να προσχωρούν στην απάτη τους, καθώς τα άσεμνα έργα προβάλλονταν απροκάλυπτα και χωρίς τεχνάσματα, και η ξεδιάντροπη αποστασία αρκούσε ως προφύλαξη ώστε να μην γλιστρούν εύκολα προς αυτήν και να μη γίνεται αθρόα το ανθρώπινο γένος θήραμα του πονηρού. 110. Αυτός όμως, περικόπτοντας τα φανερά μιάσματα και επικαλύπτοντας όσα άφηνε από την ακολασία του, και είτε περιορίζοντας είτε αναμειγνύοντας με τα πιο ανεκτά εκείνα τα ασεβήματα που είναι ανυπόφορα ακόμη και στο άκουσμα, και με λίγα λόγια, κρύβοντας τον λύκο κάτω από το δέρμα του προβάτου, σε πολλούς μεν φάνηκε δάσκαλος ευσέβειας και οδηγός σωτηρίας, ενώ πολλούς, που καταποντίστηκαν απροειδοποίητα, τους γκρέμισε στο βάραθρο της έσχατης απώλειας. 111. Διότι, αν και αυτό δεν είχε παραμεληθεί ούτε από τους προγενέστερους, εντούτοις από αυτόν μεθοδεύτηκε με ακόμη μεγαλύτερη σπουδή, ώστε να μην τολμά να αποκαλύπτει ευθύς εξαρχής τα τελειότερα από τα ασεβήματα σε όσους προσέρχονταν για να μυηθούν από αυτόν, ούτε να προβάλλει τα πλέον βέβηλα από τα μυστήριά τους, των οποίων το αποκορύφωμα είναι η παντελής άρνηση του Θεού και η απόδοση δόξας, κράτους, δημιουργικής ισχύος, τιμής και οικείωσης στον διάβολο.