Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:8

Ερώτηση. Εάν όμως επί τριάντα ή σαράντα χρόνια δεν λάβω 〈τη θεία δύναμη〉 και συμβεί να αναχωρήσω από τη ζωή, τι θα γίνει; Απόκριση. Εγώ σου απαντώ σε αυτό, ότι ο Θεός δεν θα σε κατακρίνει ως βλάσφημο, επειδή επέδειξες μεγαλύτερο ζήλο. Ο Θεός έχει να σου πει, ότι επειδή με ακολούθησες και έκλαψες και με αναζήτησες νύχτα και μέρα, και σε αντίθεση με το πώς ήσουν προηγουμένως, όταν ήσουν αμέριμνος με τα ορατά πράγματα και υπερηφανευόσουν για αυτά, τώρα κοπίασες περισσότερο αναζητώντας την αλήθεια σύμφωνα με τις Γραφές, ώστε να δεχθείς τη θεία δύναμη μέσα σου, δεν σε κατακρίνω ως βλάσφημο σε αυτό. Μη γένοιτο, αλλά σε δέχεται επειδή έγινες καλύτερος από τον εαυτό σου σε σχέση με αυτό που ήσουν προηγουμένως. Και εσύ ο ίδιος εξέτασε τον εαυτό σου και διάκρινε ότι ο τωρινός τρόπος ζωής και η εργασία σου είναι ανώτερα. Εγώ δε σου λέω σύμφωνα με τις Γραφές, ότι «εκείνος που ζητά βρίσκει, και εκείνος που αιτείται λαμβάνει, και σε εκείνον που κρούει θα του ανοιχθεί».

Σε εκείνους όμως που έχουν αναχωρήσει από τον κόσμο και έχουν αρνηθεί αυτόν τον αιώνα και βρίσκονται σε μεγάλη εγκαρτέρηση προσευχής και νηστείας και σπουδής για τις υπόλοιπες αρετές, ο Θεός μακροθυμεί, μη δίνοντας αμέσως τη δωρεά του Πνεύματος και τη χάρη Του για να τους αναπαύσει, αλλά μέσω της μακράς παράτασης τους δοκιμάζει παραδίδοντάς τους σε θλίψεις και μη δίνοντάς τους γρήγορα την ανάπαυση του Πνεύματος. Και αυτό δεν γίνεται μάταια ούτε άκαιρα ούτε στην τύχη, αλλά με άρρητη σοφία για τη δοκιμασία του αυτεξούσιου θελήματος, για να φανεί αν θεωρούν πιστό και αληθινό τον Θεό που υποσχέθηκε να δίνει σε όσους ζητούν, να βρίσκουν όσοι ψάχνουν και να ανοίγει τη θύρα της ζωής σε όσους κρούουν· για να φανεί αν ένας τέτοιος άνθρωπος, πιστεύοντας αληθινά στον λόγο Του, θα παραμείνει μέχρι τέλους να αιτεί και να ζητά και να κρούει, μήπως αποκάμει, υποχωρήσει και αποστραφεί, ή μήπως απιστήσει, απελπιστεί και ολιγωρήσει μη υπομένοντας μέχρι τέλους, ώστε να δοκιμαστεί το θέλημα και η προαίρεσή του.

Και ευλόγως· διότι, όταν η ψυχή μας αποκτήσει μια τέτοια έξη και ταπεινώνεται έτσι καθημερινά, δεν περνάει ποτέ ούτε μία ημέρα χωρίς δάκρυα, σύμφωνα με τον Δαβίδ που είπε: «Θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Γι' αυτό λοιπόν παρακαλώ και εσάς, πατέρες και αδελφοί μου, με προθυμία ο καθένας ας γυμνάσει την ψυχή του σε αυτά και σε παρόμοια έργα, η οποία, αφού κατανυχθεί και μεταμορφωθεί σιγά-σιγά, γίνεται πηγή που αναβλύζει ποταμούς δακρύων και κατανύξεως. Εάν όμως δεν φροντίσουμε να γίνουμε κατ' αυτόν τον τρόπο καθαροί, αλλά θελήσουμε να πορευόμαστε με αμέλεια, ραθυμία και χαυνότητα, εγώ δεν θα πω τίποτα το βαρύ από σεβασμό στην αγάπη σας, παρά μόνο τούτο: ότι και αν ίσως συμβεί ποτέ σε κάποιον να κοινωνήσει με δάκρυα, δηλαδή είτε πριν από τη λειτουργία είτε κατά τη θεία λειτουργία είτε και κατά την ίδια την ώρα της θείας μεταλήψεως να κλάψει, αλλά τις υπόλοιπες ημέρες και νύχτες δεν προθυμοποιείται να κάνει το ίδιο, κανένα όφελος δεν θα έχει από το να κλάψει μόνο μία φορά. Διότι δεν μας καθαρίζει και μας καθιστά αμέσως άξιους μόνο αυτό, αλλά το να πενθούμε καθημερινά και αδιάλειπτα μέχρι τον θάνατο, όπως ακριβώς μας πρόσταξε να κάνουμε ο ίδιος ο Δεσπότης, λέγοντας: «Μετανοείτε, αιτείτε και ζητείτε και κρούετε». Έως πότε; «Έως ότου λάβετε, λέει, και βρείτε και σας ανοιχθεί.» Τι πράγμα; Η βασιλεία των ουρανών, προφανώς.

Και πρώτη εντολή είναι αυτή: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», και πάλι: «Ζητάτε και θα σας δοθεί, ψάχνετε και θα βρείτε, χτυπάτε και θα σας ανοιχτεί· γιατί καθένας που ζητάει λαμβάνει και εκείνος που ψάχνει βρίσκει και σε εκείνον που χτυπάει θα ανοιχτεί». Θέλοντας δε ο Θεός να μας διδάξει πάνω σε αυτά, πώς πρέπει να ζητάμε και με ποια λόγια και έργα, είπε: «Εκείνος που θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας γίνει τελευταίος από όλους και δούλος όλων και διάκονος όλων. Διότι εκείνος που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Όλα αυτά και τα παρόμοια με αυτά, όποιος τα κρατά αδιάλειπτα στη διάνοιά του και ασχολείται με αυτά νύχτα και μέρα, αναλογιζόμενος αυτά νοερά και αισθητά και εφαρμόζοντάς τα με προθυμία, αποχωρίζεται λίγο-λίγο από τη μνήμη του κόσμου, των πραγμάτων του βίου, των χρημάτων, των συγγενών και των οικείων, και εξοικειώνεται αναλόγως με τα πνευματικά. Προκόβοντας δε έτσι καθημερινά, αισθάνεται πώς υποχωρούν σιγά-σιγά οι λογισμοί των προλήψεων, έπειτα πώς μειώνονται και αυτές οι προλήψεις, και πώς μαλακώνει η καρδιά και φτάνει στην ταπείνωση· και πώς πάλι αυτή γεννά λογισμούς που προξενούν ταπεινοφροσύνη. Αισθανόμενος λοιπόν αυτά με αυτόν τον τρόπο, μετά βίας μέσα από όλα αυτά φτάνει στην κατάνυξη και στα δάκρυα. Φτάνει πάντως, μέσα από πολλές θλίψεις, και όσο περισσότερο ταπεινώνεται, τόσο περισσότερο κατανύσσεται.

Γι' αυτό, ας σπεύσουμε, αδελφοί μου, από τώρα κιόλας διά της μετανοίας να εισέλθουμε από τη στενή πύλη και να αντικρίσουμε το φως που υπάρχει μέσα της. Ναι, παρακαλώ, ας μην αποκάμουμε να κρούουμε, να ζητούμε και να αιτούμαστε, προτού μας ανοιχθεί, μας δοθεί και εισακουστούμε, αλλά και μέχρις ότου εισέλθουμε, λάβουμε το φως και το διατηρήσουμε άσβεστο στις καρδιές μας.

Ας γίνουμε και εμείς όμοιοι με αυτόν, έστω κι αν προς το παρόν κατορθώσουμε αυτό· στο εξής όμως ας σπεύσουμε για τα παρακάτω· και ούτε στην έλλειψη να αποθαρρυνθούμε ούτε στην απόκτηση να κενοδοξήσουμε. Αλλά για τούτο μεν ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο· —διότι, όπως λέει, δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει ούτε από αυτόν που τρέχει, αλλά από τον Θεό που ελεεί. —Σε τούτο ας επιμείνουμε, και θα γίνει· —διότι αυτός που ζητά, λέει, θα βρει, και σε αυτόν που κρούει θα του ανοιχτεί. —Έτσι, λοιπόν, τέκνα μου, μέρα με τη μέρα να εργάζεστε για τη σωτηρία των ψυχών σας, ανεβαίνοντας στα υψηλότερα. Είναι καιρός χαράς, λοιπόν, για την αληθινή εργασία που δεν φθείρεται· καιρός δρόμου, αλλά του πνευματικού· καιρός πλουτισμού, αλλά των αιώνιων αγαθών. Μακάριος είναι αυτός που τρέχει τον αγώνα· τρισμακάριος αυτός που υπομένει· παμμακάριστος αυτός που καθημερινά ανάβει μέσα του φωτιά πάνω στη φωτιά από την επιθυμία και την αγάπη του Θεού.

Ας του μοιάσουμε και εμείς, και τώρα μεν ας κατορθώσουμε αυτό, έπειτα δε ας σπεύσουμε προς το επόμενο, και ούτε στην έλλειψη ας αποθαρρυνθούμε, ούτε στην απόκτηση ας κενοδοξήσουμε, αλλά για το μεν ένα ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο —«διότι δεν εξαρτάται από εκείνον που θέλει, ούτε από εκείνον που τρέχει», λέει, «αλλά από τον Θεό που ελεεί»—, και για το άλλο ας επιμένουμε και θα πραγματοποιηθεί· «διότι εκείνος που ζητά», λέει, «θα βρει, και σε εκείνον που χτυπά θα ανοιχτεί».

Επειδή, λοιπόν, εσείς γι' αυτό τον σκοπό βγήκατε από τον κόσμο και ήρθατε εδώ, επειδή, αν γι' αυτόν τον λόγο απαρνηθήκατε τον κόσμο και τα του κόσμου, επειδή, αν χάριν αυτού γίνατε ξένοι και παρεπίδημοι ως προς την πατρίδα, το γένος και τους οικείους, αλλάζοντας ιδίωμα και τρόπο ζωής σε σχέση με όσους βρίσκονται στον κόσμο, επειδή αποχαιρετήσατε όλες τις φροντίδες και τις μέριμνες, αναλαμβάνοντας τον καλόν αγώνα, ζητήστε και αναζητήστε και κατακτήστε, και θα κατακτήσετε αυτό που επιθυμήσατε —«διότι όποιος ζητά βρίσκει και σε όποιον κρούει θα του ανοιχθεί», λέει—, χωρίς να φροντίζετε για τίποτε άλλο, ούτε να ασχολείστε με τίποτε άλλο, έστω κι αν φαίνεται ότι ίσως ασχολείστε με τη γεωργία, την αμπελουργία, την οικοδομή, την ξυλουργική, το κελάρι, το μαγειρείο, το τσαγκαράδικο ή με οποιαδήποτε άλλη φροντίδα· διότι ο σκοπός σας δεν εξυπηρετεί κάποιο προσωπικό πάθος, ούτε κάποιο σαρκικό καθήκον, ούτε γίνεται με δική σας εξουσία, ούτε υπέρ των κατά σάρκα συγγενών (πατέρα ή μητέρας ή αδελφού ή συγγενούς), αλλά υπέρ των πνευματικών αδελφών και λόγω υπακοής και λόγω εντολής, ή μάλλον τα πάντα γίνονται για τον Θεό· διότι αυτός είναι που δέχεται ως θυσίες και ολοκαυτώματα όσα γίνονται για χάρη του προς τους αδελφούς, εφόσον βεβαίως τηρείται και σε αυτά η προϋπόθεση της ευσυνείδητης εργασίας μέσω της ανυπόκριτης υπακοής, της αγόγγυστης υπομονής και της αθλητικής καρτερίας.

Πρέπει λοιπόν να μη λέμε τα μυστήρια στους απίστους, ούτε τους λαμπρούς και πολύτιμους σαν μαργαριτάρια λόγους περί θεολογίας στους ακάθαρτους· διότι οι μεν χοίροι καταπατούν, δηλαδή περιφρονούν αυτά που λέγονται, οι δε σκύλοι, στρεφόμενοι εναντίον μας, μας κατασπαράζουν. Τέτοια κάνουν οι λεγόμενοι φιλόσοφοι: όταν ακούσουν ότι σταυρώθηκε ο Θεός, μας κατασπαράζουν με τους συλλογισμούς τους, προβάλλοντας με σοφιστείες ότι αυτό είναι αδύνατον. «Ζητείτε, και θα σας δοθεί· ερευνάτε, και θα βρείτε· κρούετε, και θα σας ανοιχτεί· διότι καθένας που ζητεί λαμβάνει, και αυτός που ερευνά βρίσκει, και σε αυτόν που κρούει θα ανοιχτεί.» Μας πρόσταξε στα προηγούμενα μεγάλα και δύσκολα. Δείχνει λοιπόν εδώ πώς θα κατορθωθούν, και ότι τούτο γίνεται δια της αδιάλειπτης προσευχής. Είπε δηλαδή «ζητείτε» εννοώντας πάντοτε, διότι δεν είπε «ζητήστε» μια φορά. Έπειτα βεβαιώνει αυτό που ειπώθηκε και από ένα ανθρώπινο παράδειγμα. «Ή ποιος άνθρωπος υπάρχει από εσάς, που εάν του ζητήσει ο γιος του ψωμί, θα του δώσει πέτρα; Και εάν του ζητήσει ψάρι, μήπως θα του δώσει φίδι;» Μας διδάσκει εδώ ότι πρέπει να ζητάμε και με σφοδρότητα, και να ζητάμε όσα μας συμφέρουν. Διότι εσείς, λέει, βλέπετε τα παιδιά σας να ζητούν τα πρέποντα, ψωμί και ψάρι, και τότε τους τα δίνετε, όταν ζητούν τέτοια πράγματα· έτσι λοιπόν και εσείς να ζητείτε τα πνευματικά, και όχι τα σαρκικά. «

Διότι ως αιτία του ανθρώπου ονομάζει την αδιάσπαστη ένωση με τη γυναίκα· μερικοί όμως το κατανοούν και έτσι, ότι δηλαδή: Αν τέτοια είναι η αιτία του ανθρώπου, δηλαδή, αν ο άνδρας πρόκειται να έχει κατηγορία, δηλαδή μομφή και καταδίκη επειδή διώχνει τη γυναίκα του παράνομα, δεν συμφέρει να παντρευτεί. «Εκείνος δε τους είπε· Δεν μπορούν να χωρέσουν όλοι αυτόν τον λόγο, παρά μόνο εκείνοι στους οποίους έχει δοθεί». Επειδή οι μαθητές είπαν ότι είναι προτιμότερο το να μην έρθει κανείς σε γάμο, ο Κύριος λέει ότι, βεβαίως, το ζήτημα της παρθενίας είναι μεγάλο, αλλά δεν μπορεί να επιτευχθεί από όλους, παρά μόνο από εκείνους στους οποίους συνεργεί ο Θεός. Διότι το «έχει δοθεί» τίθεται εδώ αντί του «σε όσους συνεργεί ο Θεός». Και σε εκείνους δίνεται, οι οποίοι ζητούν: «Διότι ζητάτε, λέει, και θα σας δοθεί. Διότι καθένας που ζητά, λαμβάνει». «Διότι υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι από την κοιλιά της μητέρας τους, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνούχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών. Εκείνος που μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Λίγων ανθρώπων, λέει, είναι αυτό το κατόρθωμα της παρθενίας.

Ο Χριστός όμως είχε δικό του σπόρο. Γι' αυτό, όταν δίδασκε δεν έλεγε: «Αυτά λέγει ο Κύριος», αλλά: «Εγώ σας λέω». Και κατά τη σπορά του, δηλαδή κατά τη διδασκαλία, ένα μέρος έπεσε κοντά στον δρόμο. Δεν είπε ότι το έριξε ο σπορέας, αλλά ότι εκείνο έπεσε. Διότι ο σπορέας σπέρνει και διδάσκει. Ο λόγος όμως πέφτει σε όσους τον ακούνε. Αυτοί δε αποδεικνύονται είτε δρόμος, είτε πέτρα, είτε αγκάθια, είτε αγαθή γη. Και όταν οι μαθητές τον ρώτησαν για την παραβολή, ο Κύριος είπε: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας του Θεού», δηλαδή, σε εσάς που ζητάτε να μάθετε. «Διότι καθένας που ζητά, λαμβάνει». Στους υπολοίπους όμως, που δεν είναι άξιοι των μυστηρίων, λέγονται με σκοτεινό τρόπο, ώστε να νομίζουν μεν ότι βλέπουν, αλλά να μη βλέπουν, και να ακούνε μεν, αλλά να μην κατανοούν, και αυτό γίνεται προς ευεργεσία τους.