Πατερικές αναφορές στο ΜΙΧΑΙΑΣ 5:1

Του Μιχαία. «Και συ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι διόλου ελάχιστη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα. Διότι από εσένα θα εξέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ». Και για να διδάξει ότι αυτός δεν είναι ένας απλός άνθρωπος, αλλά ενωμένος με τον Θεό, πρόσθεσε: «Οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνος»· εννοώντας, λέγει, τις ενέργειές του κατά τη θεότητα, ή τη γέννησή του από την αρχή μέσα στα διαστήματα του αιώνος, ότι δηλαδή είναι αιώνιες. Ο δε Ζοροβάβελ γεννήθηκε στη Βαβυλώνα.

Συμβαίνει δηλαδή ο μεν Πατέρας να έχει δύο και μόνο ενέργειες, τον Υιό και το Πνεύμα, και καθένα από αυτά τα δύο να μην έχει απολύτως καμία, μολονότι για μεν τον Πατέρα δεν είναι εύκολο ούτε να πει κανείς σε πόσα σημεία της Γραφής διακηρύσσεται ο πλούτος των ενεργειών Του, για δε το Πνεύμα έχει εκτεθεί σαφέστερα πιο πάνω. Όσο για τον Υιό μάς δίδαξε και η Έκτη Σύνοδος, η οποία θέσπισε να προσκυνούμε τον Χριστό όχι μόνο σε δύο φύσεις, αλλά και με δύο αντίστοιχες ενέργειες και δύο θελήματα, αλλά έχει μιλήσει και ο προφήτης Μιχαίας. Διότι λέει, προαναγγέλλοντας την κατά σάρκα γέννησή Του στη Βηθλεέμ: «και οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνα», ονομάζοντας «εξόδους από την αρχή», προφανώς, τις άκτιστες και άναρχες ενέργειές Του σύμφωνα με τη θεότητά Του, όπως λέει και ο θείος Γρηγόριος Νύσσης ερμηνεύοντας τον προφητικό λόγο. Αλλά ακόμη κι αν εκλάβουμε ότι ο προφήτης εννοεί τη γέννηση μιλώντας για «εξόδους από την αρχή», και πάλι έτσι καταρρίπτεται το δόγμα των Βαρλααμιτών, διότι η γέννηση δεν ταυτίζεται με τη φύση, αλλά αναφέρεται στη φύση, όπως ακριβώς και η αγεννησία.

Γι' αυτήν ο Ησαΐας αυτά ακριβώς προανήγγειλε θεόπνευστα, λέγοντας: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό και θα καλέσουν το όνομα αυτού Εμμανουήλ.» «Ιδού η παρθένος». Ποια; Η εκλεκτή των γυναικών, η εξαιρετική των παρθένων, το σεμνό εγκαλλώπισμα της φύσεώς μας, το καύχημα του δικού μας πηλού, αυτή που απάλλαξε την Εύα από την αισχύνη και τον Αδάμ από την απειλή, αυτή που απέκοψε την παρρησία του δράκοντα. Εκείνη που δεν την άγγιξε καπνός επιθυμίας, ούτε την έβλαψε σκώληκας ηδυπάθειας. «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει». Από πού, ω προφήτη; «Δεν το λέω», απαντά, «διότι αυτό έχει φυλαχθεί για τον Γαβριήλ. Πολλοί μοιράζονται μεταξύ τους τα θαύματα της Θεοτόκου, αν και πολλά από αυτά έχουν παραλειφθεί. Όμως εγώ έχω επιφορτιστεί να προφητεύσω τη γέννηση από την αειπάρθενο, ο Μιχαίας τον τόπο όπου συντελέστηκε το θαύμα, και ο Δαβίδ τον καιρό. Διότι αυτός ενέταξε το 'Εκ γαστρός προ εωσφόρου εγέννησά σε' στην προφητεία των ψαλμών. Ο Γαβριήλ λοιπόν θα πει το από πού. Διότι εκείνος κατέρχεται από τον ουρανό, εκείνος για αυτό ακριβώς αποστέλλεται στην παρθένο, εκείνος παρίσταται στον καιρό του τόκου και σε αυτόν ανατίθεται κατ' ανάγκην να ερμηνεύσει τη φύση της γέννησης. Εάν όμως θέλεις να μάθεις και από εμένα, μελέτησε τη συνέχεια της προφητείας: Και θα γεννήσει υιό και θα καλέσουν το όνομα αυτού Εμμανουήλ.» Τι δε σημαίνει Εμμανουήλ; «Ο Θεός είναι μαζί μας.»

Πώς λοιπόν διάβαζες τον προφήτη Ησαΐα να βροντοφωνάζει: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό· και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεθερμηνευόμενο σημαίνει: μαζί μας είναι ο Θεός»; Αλλά και το ότι μετά τον τοκετό παρέμεινε παρθένος, και αυτό το διδάχθηκες εκ των προτέρων από τον προφήτη Ιεζεκιήλ: «Με οδήγησε», λέει, «ο άγγελος και με έστησε στην πύλη της ανατολής και μου είπε: Υιέ ανθρώπου, τι βλέπεις; Και είπα: Εγώ βλέπω μία πύλη κλειστή. Και μου είπε: Σε αυτή την πύλη, κανείς δεν πρόκειται να εισέλθει μέσα από αυτήν ούτε να εξέλθει, παρά μόνο ο Κύριος Σαβαώθ μόνος· αυτός θα εισέλθει και θα εξέλθει, και η πύλη θα παραμείνει κλειστή». Αλλά και το ότι ο δεσπότης όλης της κτίσεως γεννήθηκε στο ευτελές χωριό της Βηθλεέμ, και αυτό το μάθαινες εκ των προτέρων από τον προφήτη Μιχαία που έλεγε: «Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η ελάχιστη· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ». Αλλά και το ότι ο Ηρώδης φονεύει τα νήπια εξαιτίας του ακατάληπτου Χριστού, ούτε αυτό αποσιωπήθηκε, αλλά έχει γραφτεί ως εξής: «Φωνή ακούστηκε στη Ραμά, θρήνος πολύς και οδυρμός· η Ραχήλ να κλαίει τα τέκνα της και δεν ήθελε να παρηγορηθεί, διότι δεν υπάρχουν πλέον». Αυτά λοιπόν τα μάθαινες εκ των προτέρων, ω Ιουδαίε, μέσω των προφητών για να προετοιμαστείς για την προϋπάντησή του, όχι για να του ετοιμάσεις σταυρό.

Δεν είστε εσείς, άγνωμονες εχθροί, που φανερώσατε την αλήθεια; Δεν είστε εσείς, οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι, οι αυστηροί φύλακες του νόμου, που μας διδάξατε όλα τα σχετικά με αυτόν; Μήπως εμείς γνωρίζαμε τη γλώσσα των Εβραίων; Δεν είστε εσείς που ερμηνεύσατε τις Γραφές; Μετά τη γέννηση από την Παρθένο, αλλά και πριν από τη γέννηση, για να μη θεωρηθεί ότι τα λεγόμενα ερμηνεύονται προς χάριν του Θεού, δεν ήσασταν εσείς που, όταν ερωτηθήκατε από τον Ηρώδη, παρουσιάσατε ως μάρτυρα τον προφήτη Μιχαία, για να επικυρώσει τον λόγο σας; Διότι λέει: «Και συ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, με κανέναν τρόπο δεν είσαι η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από σένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ». Καλώς είπε ο προφήτης, «Από σένα». Διότι από εσάς εξήλθε, και ήρθε στην οικουμένη. Διότι Εκείνος που υπάρχει (ο Ων), προέρχεται· ενώ εκείνος που δεν υπάρχει, κτίζεται ή γίνεται. Αυτός όμως και υπήρχε, και προϋπήρχε, και πάντοτε υπήρχε· πάντοτε μεν υπήρχε ως Θεός, κυβερνώντας τον κόσμο· σήμερα δε εμφανίστηκε, ως άνθρωπος αφενός για να ποιμάνει τον λαό, και ως Θεός αφετέρου για να διασώσει την οικουμένη. Ω, τι ωφέλιμοι εχθροί! Ω, τι φιλάνθρωποι κατήγοροι! Οι οποίοι εν αγνοία τους απέδειξαν ως Θεό αυτόν που γεννήθηκε στη Βηθλεέμ, οι οποίοι έκαναν γνωστό τον Δεσπότη που κρυβόταν στη φάτνη, οι οποίοι παρά τη θέλησή τους φανέρωσαν αυτόν που βρισκόταν στο σπήλαιο, και ευεργέτησαν χωρίς να το θέλουν, αποκάλυψαν ενώ επιθυμούσαν να κρύψουν. Είδες αμαθείς διδασκάλους;

Αναφέρει δε τον τόπο και τον χρόνο, υπενθυμίζοντάς μας παλαιές προφητείες, εκ των οποίων τη μεν πρώτη την προφήτευσε ο Μιχαίας λέγοντας: «Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η πιο ασήμαντη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα»· τη δε δεύτερη ο πατριάρχης Ιακώβ, προσδιορίζοντας με ακρίβεια για εμάς τον χρόνο και θέτοντας το μέγα σημάδι της παρουσίας Του: «Διότι δεν θα εκλείψει», λέει, «άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους απογόνους του, μέχρις ότου έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται· και αυτός είναι η προσδοκία των εθνών». Αξίζει όμως να εξετάσουμε και εκείνο: πώς κατέληξαν σε αυτήν τη σκέψη, και ποιος τους παρακίνησε σε αυτό. Διότι, βέβαια, δεν μου φαίνεται ότι το έργο αυτό οφείλεται μόνο στο αστέρι, αλλά και στον Θεό, ο οποίος κίνησε την ψυχή τους· αυτό ακριβώς έπραξε και στην περίπτωση του Κύρου, προετοιμάζοντάς τον να απελευθερώσει τους Ιουδαίους. Δεν το ενήργησε, ωστόσο, με τέτοιον τρόπο ώστε να καταλύσει το αυτεξούσιο· αφού και τον Παύλο, όταν τον κάλεσε από ψηλά με φωνή, κατέστησε φανερή και τη δική Του χάρη και την υπακοή εκείνου. Και για ποιον λόγο, θα ρωτήσει κανείς, δεν το απεκάλυψε σε όλους τους μάγους; Επειδή δεν επρόκειτο να πιστέψουν όλοι, αλλά αυτοί ήταν καταλληλότεροι από τους άλλους· αφού και αναρίθμητα έθνη χάθηκαν, αλλά ο προφήτης στάλθηκε μόνο στους Νινευίτες, και δύο ήταν οι ληστές στον σταυρό, αλλά μόνον ο ένας σώθηκε. Δες, λοιπόν, την αρετή αυτών, όχι μόνο από το γεγονός ότι ήλθαν, αλλά και από την παρρησία που επιδεικνύουν.

Και τι ήταν αυτό; Ότι οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνος. Και για ποιον λόγο, λέγει, εάν επρόκειτο να προέλθει από εκεί, διέμενε στη Ναζαρέτ μετά τη γέννησή του και επισκίαζε την προφητεία; Και όμως δεν την επισκίασε, αλλά μάλλον την αποκάλυψε.

Β΄. Λέγοντας τέτοια πράγματα, λογομαχούσαν με τον Στέφανο. Τότε ο Στέφανος είπε: «Δεν φυλάσσονται σε εσάς τα συγγράμματα των προφητών; Δεν ξεδιπλώνετε και δεν μελετάτε εσείς τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης; Δεν λέγατε μεταξύ σας: "Εμείς γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή μίλησε ο Θεός, ενώ τούτον εδώ δεν γνωρίζουμε από πού είναι· εμείς είμαστε μαθητές του Μωυσή"; Δεν έλεγε ο Μωυσής: "Προφήτη σαν εμένα θα αναστήσει σε εσάς Κύριος ο Θεός από τους αδελφούς σας· αυτόν να ακούσετε"; Δεν προέγραψε από παλιά ο Μιχαίας: "Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, διόλου δεν είσαι η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης"; Δεν προανήγγειλε ο Ησαΐας τον τοκετό της απειρόγαμης Κόρης: "Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει"; Δεν προείπε ο Αββακούμ την παρουσία των ζώων στη φάτνη: "Ανάμεσα σε δύο ζώα θα γίνεις γνωστός"; Δεν προείπε ο Ησαΐας τη φυγή στην Αίγυπτο εξαιτίας του Ηρώδη: "Ιδού, ο Κύριος έρχεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη στην Αίγυπτο"; Δεν προμήνυσε ο Δαβίδ τη φυγή των υδάτων του Ιορδάνη: "Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, σε είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν"; Δεν προέγραψε ο Ησαΐας την έκβαση των κόπων και των πόνων: "Αυτός πήρε τις αμαρτίες μας και βάσταξε τις ασθένειές μας"; Δεν προείπε ο προφήτης Δαβίδ τη βία των καρφιών: "Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου"; Δεν προανήγγειλε ο Μωυσής την ανάρτηση στο ξύλο: "Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη πάνω σε ξύλο";»

Γι' αυτό και οι προφήτες, όποτε αναφέρονται σε αυτόν, από την οικονομία κάνουν την αρχή και τα προοίμια. Δες, για παράδειγμα, τον Μιχαία πώς αρχίζει από τα κάτω: «Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, ουδαμώς είσαι ελάχιστη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα».

Διότι από εσένα θα εξέλθει για μένα ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ. Αν και από τη Βηθλεέμ δεν προήλθε η θεότητα, αλλά η σάρκα. Όμως δεν παρέμεινε μόνο σε αυτό, αλλά ανήλθε και προς τη θεότητα, λέγοντας: Και η προέλευσή του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας. Και ο Ησαΐας πάλι: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεταφράζεται, Ο Θεός είναι μαζί μας. Βλέπεις πώς και αυτός από τη σάρκα ανήλθε προς τη θεότητα;

«Αν εσύ είσαι ο Χριστός, πες το μας ξεκάθαρα.» Ω, της μεγάλης αγνωμοσύνης! Δεν σας ήταν αρκετό που ο Πατέρας από ψηλά, από τους ουρανούς, είπε μπροστά στα μάτια όλων σας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε»; Δεν σας διαβεβαίωσε ο αρχάγγελος Γαβριήλ, όταν παρουσιάστηκε σε εσάς και στη δική σας παρθένο, λέγοντας: «Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου. Και ιδού, θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις Υιό, και θα τον ονομάσεις Ιησού. Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου· και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος»; Δεν συγκεντρώσατε πρωτύτερα τους γραμματείς και τους φαρισαίους σας λέγοντας: «Πού γεννιέται ο Χριστός;» Και εκείνοι έλεγαν φανερά πως έχει γραφτεί μέσω του προφήτη: «Και εσύ Βηθλεέμ, οίκε του Εφραθά, δεν είσαι διόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει για χάρη μου ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ, και οι καταβολές του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας»; Δεν σας διαβεβαίωσε η ανάβλεψη των τυφλών, η ακοή των κωφών, η ανάσταση των νεκρών, η καθαρή ομιλία των μογιλάλων; Και ύστερα από όλα αυτά ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: «Ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει δικαιοσύνη, αυτός θα έλθει και θα μας σώσει»;

Διότι το ότι ο Ίδιος νομοθετεί την Καινή Διαθήκη, ούτε εσύ το αμφισβητείς. «Και εσύ, Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, μήπως είσαι πολύ μικρή για να συγκαταλέγεσαι ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα; Διότι από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου ηγούμενος· και οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από παλαιές ημέρες· και αυτός θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ». Βλέπεις έναν λαό του Πατρός και του Υιού. Ο Υιός λέει: «Θα είμαι σε αυτούς Θεός, και αυτοί θα είναι σε εμένα λαός». Ο Πατέρας λέει για τον Χριστό: «Και θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ». Κατανόησε ότι είναι ένα το βασίλειο του Πατρός και του Υιού. Όσα ταπεινά, εξάλλου, ακούς από Αυτόν να λέει στη συνέχεια, αφού σαρκώθηκε με τη δική Του ευδοκία και ταπείνωσε τον εαυτό Του για τη σωτηρία των ανθρώπων, να τα κατανοείς με τρόπο θεοπρεπή· διότι το γράμμα σκοτώνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί. Εάν, πράγματι, στους αποστόλους, οι οποίοι είχαν δει τα θαύματά Του και στο όνομά Του είχαν θεραπεύσει κάθε νόσο, έλεγε: «Έχω πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα», τι θα μπορούσε να πει προς τον Ιουδαίο, ο οποίος είναι κατά πολύ πιο νωθρός στην αντίληψη;

Διότι ήρθαμε για να τον προσκυνήσουμε· επειδή είδαμε το άστρο του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε. Όταν δε τα άκουσε αυτά ο βασιλιάς Ηρώδης, ταράχθηκε, και μαζί του ολόκληρα τα Ιεροσόλυμα. Και αφού προσκάλεσε τους ιερείς και τους γραμματείς του λαού, ρωτούσε να μάθει από αυτούς πού γεννιέται ο Χριστός. Εκείνοι του είπαν: «Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας· διότι έτσι έχει γραφτεί μέσω του προφήτη: "Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η ελάχιστη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου, τον Ισραήλ"». Τότε ο Ηρώδης, αφού κάλεσε κρυφά τους μάγους, εξακρίβωσε από αυτούς τον χρόνο εμφάνισης του άστρου. Εκείνοι του απάντησαν: «Εδώ και αρκετές ημέρες μέχρι σήμερα βλέπουμε το άστρο και, καθ' όλη τη διάρκεια της οδοιπορίας μας, καθοδηγούμαστε από αυτό μέχρις εδώ». Διότι ο Ηρώδης ζητούσε να μάθει τον καιρό της γέννησης του Χριστού όχι επειδή ήθελε να τον τιμήσει, αλλά επειδή επιθυμούσε να τον θανατώσει.

Ακούστε δε και το πού της γης επρόκειτο να γεννηθεί, όπως προείπε ένας άλλος προφήτης, ο Μιχαίας. Είπε δε τα εξής: «Και συ Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η ελάχιστη μεταξύ των ηγεμόνων του Ιούδα· διότι από εσένα θα προέλθει ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου». Υπάρχει δε κάποια κώμη στη χώρα των Ιουδαίων, που απέχει τριάντα πέντε στάδια από τα Ιεροσόλυμα, στην οποία γεννήθηκε ο Ιησούς Χριστός, όπως μπορείτε να μάθετε και από τις απογραφές που έγιναν επί Κυρηνίου, του πρώτου δικού σας επιτρόπου στην Ιουδαία.

Διότι σήμερα η «Βηθλεέμ, γη του Ιούδα», μαζί με τον οίκο του Εφραθά, σύμφωνα με τον θείο Μιχαία, ανέδειξε αυτόν που προορίζεται να είναι άρχοντας στον Ισραήλ, και οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνα. Μην υποθέσεις, λέει, ότι από τη Βηθλεέμ και από τον Εφραθά έλαβε την αρχή της υπάρξεώς του· διότι οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνα. Συμφωνεί λοιπόν ο θεσπέσιος αυτός και με εκείνον που λέει «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος» και «στην αρχή προτού δημιουργήσει τη γη και προτού δημιουργήσει τις αβύσσους, προτού προέλθουν οι πηγές των υδάτων, προτού εδραιωθούν τα όρη, και πριν από όλους τους λόφους με γεννά», και «πριν από τον ήλιο θα διαμείνει το όνομά του», «και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών». Για τα οποία μιλήσαμε αρκετά στον λόγο για τον πάνσεπτο Σταυρό, σχετικά με την άναρχη γέννηση και την τρισάγια μονάδα και το ομοούσιο, και όσα εκφράσαμε εκεί θεόσδοτα· διότι απαιτήθηκε τότε να πούμε τέτοια, για να εξηγήσουμε την αιτία για την οποία ο θείος Σταυρός δεν απαρτίστηκε από ένα, αλλά από τρία ξύλα. Σήμερα οι θεηγόροι προφήτες αγάλλονται βλέποντας την εκπλήρωση των προφητειών τους περί της θείας γεννήσεως. Σήμερα το μύρο το άγιο και υπερεύοσμο εκκενώθηκε από την άγια μυροθήκη και, καθαγιάζοντας ολόκληρη την υφήλιο, την ευωδίασε περίτρανα. «

Το ότι ο πανάγαθος Θεός, όπως είπαμε, έδωσε πλήθος μαρτυριών για αυτήν την αιτία, ας το κατανοήσουμε αναλογιζόμενοι ποια και πόσα μαρτύρησε εκ των προτέρων ο χορός των προφητών για αυτό το μυστήριο. «Και θα υπάρξει», λέει ο Ησαΐας, «εκείνη την ημέρα η ρίζα του Ιεσσαί και αυτός που θα εγερθεί για να εξουσιάζει τα έθνη»· «δεν θα κρίνει σύμφωνα με τα φαινόμενα ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με τα όσα ακούγονται, αλλά θα κρίνει με δικαιοσύνη την υπόθεση του ταπεινού και θα ελέγξει με ευθύτητα τους ένδοξους της γης, και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του και με το πνεύμα των χειλέων του θα εξολοθρεύσει τον ασεβή» και «ότι γέμισε ολόκληρη η γη από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό καλύπτει τις θάλασσες». «Και εσύ, Βηθλεέμ», λέει ο Μιχαίας, «οίκος του Εφραθά, δεν είσαι καθόλου μικρή ώστε να συγκαταλέγεσαι ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου ηγέτης, για να γίνει άρχοντας στον Ισραήλ». Και πάλι ο Ησαΐας: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό και θα καλέσει το όνομά του Εμμανουήλ» και «διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στον ώμο του, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής» και τα εξής.

δ΄. Χαίρε, πόλη του μεγάλου Βασιλιά, την οποία οι βασιλείς θαυμάζοντας μεγαλύνουν, μαζί με τον υμνωδό Δαβίδ. ε΄. Χαίρε, η νοητή Βηθλεέμ, ο οίκος του Εφραθά, από τον οποίο εξήλθε ο Βασιλεύς της δόξης για να γίνει άρχοντας στον Ισραήλ, του οποίου οι έξοδοι είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας, σύμφωνα με τον θειότατο Μιχαία.

Οικονομεί δε ο Θεός να ερωτηθούν αυτοί, ώστε να ομολογήσουν την αλήθεια, και εξαιτίας αυτού να είναι καταδικασμένοι, επειδή οι ίδιοι σταύρωσαν αυτόν τον οποίον προηγουμένως ομολόγησαν. «Εκείνοι δε του είπαν, Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας· διότι έτσι έχει γραφτεί μέσω του προφήτη.» Ποιου προφήτη; Του Μιχαία. Διότι εκείνος λέει. «Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα.» Διότι, επειδή ήταν μικρή, την περιφρονούσαν· τώρα όμως, εξαιτίας του Χριστού που προήλθε από αυτήν, είναι ξακουστή. Διότι όλοι έρχονται από τα πέρατα της γης, για να προσκυνήσουν αυτήν την αγία Βηθλεέμ. «Διότι από αυτήν θα εξέλθει ηγέτης.» Ορθώς είπε το, θα εξέλθει, και όχι, σε εσένα θα παραμείνει. Διότι ο Χριστός δεν παρέμεινε στη Βηθλεέμ, αλλά αναχώρησε από αυτήν μετά τη γέννησή του, και στη Ναζαρέτ διέμεινε τον περισσότερο καιρό.

Λένε δε οι Ιουδαίοι ότι αυτό προφητεύτηκε για τον Ζοροβάβελ. Ψεύδονται όμως προφανώς. Διότι ο Ζοροβάβελ δεν γεννήθηκε στη Βηθλεέμ, αλλά στη Βαβυλώνα. Δες άλλωστε το όνομά του: το «Ζορό» δηλώνει τη σπορά και τη γέννηση, και το «Βαβέλ» τη Βαβυλώνα, δηλαδή αυτός που σπάρθηκε ή γεννήθηκε στη Βαβυλώνα. Αλλά και η προφητεία φανερά τους διαψεύδει, λέγοντας: «Οι έξοδοί του είναι απ' αρχής, από τις ημέρες του αιώνα». Τίνος άλλου οι έξοδοι είναι και απ' αρχής και από τις ημέρες του αιώνα, παρά μόνο του Χριστού; Ο οποίος είχε δύο εξόδους, δηλαδή γεννήσεις: η μεν πρώτη γέννηση είναι απ' αρχής από τον Πατέρα, η δε δεύτερη, από τις ημέρες του αιώνα, η οποία άρχισε από την Θεοτόκο και έλαβε χώρα μέσα στον χρόνο.

Διότι δεν θα εξέφραζαν τόσο ολοφάνερα τα αντίθετα προς τους Γραμματείς της εποχής του Ηρώδη, οι οποίοι είπαν καθαρά ότι «γεννιέται στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας», και πάλι σε αυτούς που λένε ότι «από το χωριό Βηθλεέμ έρχεται ο Χριστός», αν δεν είχαν κάποια μαρτυρία από τις Γραφές ή βέβαιες παραδόσεις. Τι πρέπει λοιπόν να πούμε; Ότι και οι δύο αντλούσαν αυτά που έλεγαν από τους προφήτες. Διότι αυτοί που έλεγαν ότι γεννιέται στη Βηθλεέμ και ότι κατάγεται από το χωριό του Δαβίδ, προφανώς είχαν ως μάρτυρα τον προφήτη Μιχαία να λέει, όπως αναφέρει και ο Ματθαίος: «Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι διόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους άρχοντες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει ηγέτης ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ.» Αλλά και πάλι αυτοί που έλεγαν ότι κανείς δεν ξέρει από πού έρχεται ο Χριστός, είχαν ως μάρτυρες αυτής της άποψης τους προφήτες· και τον ίδιο τον Μιχαία που λέει ότι «Οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες της αιωνιότητας»· πράγμα που φανερώνει ότι η έξοδός του, δηλαδή η γέννησή του, είναι άγνωστη. Διότι αυτόν που έχει τις εξόδους, δηλαδή τη γέννηση, «από την αρχή» και «από τις ημέρες της αιωνιότητας», κανένας από τους ανθρώπους δεν θα μπορούσε να γνωρίζει. Διότι οι άνθρωποι υπάρχουν μέσα στον χρόνο, εκείνος όμως υπάρχει από τις ημέρες της αιωνιότητας και από την αρχή· πώς λοιπόν αυτός που υπόκειται στον χρόνο μπορεί να γνωρίσει το αιώνιο; Αλλά και ο Ησαΐας λέει: «Ποιος θα μπορέσει να διηγηθεί τη γενεά του;» Έχοντας λοιπόν πειστεί από αυτά, έλεγαν ότι κανείς δεν ξέρει από πού είναι ο Χριστός.