Πατερικές αναφορές στο ΑΡΙΘΜΟΙ 20:17

Σε όλους αυτούς εφαρμόζεται αυτή η σύντομη φράση, η οποία προξενεί στον καθένα και ακρίβεια στο έργο του και προθυμία στην προαίρεσή του. Είσαι θηρευτής, σταλμένος από τον Κύριο, ο Οποίος είπε: «Ιδού, εγώ αποστέλλω πολλούς θηρευτές, και θα τους κυνηγήσουν πάνω σε κάθε όρος». Πρόσεχε επιμελώς, μήπως τυχόν σου ξεφύγει το θήραμα, ώστε, αφού συλλάβεις με τον λόγο της αλήθειας όσους έχουν αγριέψει εξαιτίας της κακίας, να τους οδηγήσεις σε Εκείνον που σώζει. Είσαι οδοιπόρος, όμοιος με εκείνον που προσεύχεται: «Κατεύθυνε τα βήματά μου». Πρόσεχε τον εαυτό σου, μην παρεκτραπείς από την οδό, μην αποκλίνεις ούτε δεξιά ούτε αριστερά· να πορεύεσαι τη βασιλική οδό.

Διότι ο αληθώς ιερός και σοφότατος σε εμάς Παύλος, ή μάλλον ολόκληρος ο χορός των αγίων, γνωρίζουν και εισάγουν σε εμάς έναν, τρόπον τινά, διπλό λόγο για τον Υιό, μετά την ένωσή Του με τη σάρκα, δηλαδή αφού έγινε σαν κι εμάς σε απόλυτη ομοιότητα, με εξαίρεση μόνο την αμαρτία. Γι' αυτό, υφαίνοντας για εμάς ποικίλη μυσταγωγία, άλλοτε μεν παρουσιάζουν τον Μονογενή ακόμη άσαρκο (γυμνό) και αποχωρισμένο από τα μέτρα της κτίσεως και εντελώς ασύνδετο με τη δική μας φύση, άλλοτε πάλι σχεδόν επισκιασμένο από τη μορφή του δούλου, πλην όμως να κατέχει και να είναι σφιχτά δεμένος με τα αγαθά που ταιριάζουν στη δική Του φύση, και να είναι αναλλοίωτα εστεμμένος με τα αξιώματα της θεότητας. Διότι ο πνευματοφόρος απόστολος τον παρουσιάζει να παραμένει πάντοτε ο ίδιος και να μη γνωρίζει να υφίσταται σκιά τροπής και παραλλαγής, λέγοντας: «Ο Ιησούς Χριστός είναι χθες και σήμερα ο ίδιος και εις τους αιώνας.» Β. Τι σχέση έχουν λοιπόν αυτά με τα δικά τους λεγόμενα; Α. Ότι δεν πρέπει κανείς να εμβαθύνει στα ιερά Γράμματα με νου ράθυμο και χαλαρωμένο, οι οποίοι σαν να παίζουν με τα τόσο σεπτά νοήματα, εκτρέπονται, δεν ξέρω πώς, από την ευθεία οδό, ξεφεύγοντας και κλονιζόμενοι προς το ένα ή το άλλο μονοπάτι. Διότι, νομίζω, το ότι πρέπει να βαδίζουμε τη βασιλική οδό, δεν θα λέγαμε ότι είναι τίποτε άλλο από το να μην αποκλίνουμε υπερβολικά ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά.

Αν όμως κάποιος επέλεγε, αφήνοντας την ευθεία πορεία, να λοξοδρομεί με μεγάλη αφέλεια, και, αφού εγκαταλείψει τον καλοπατημένο δρόμο των θεωρημάτων, να εκτραπεί προς άλλον, τότε θα περιπέσει σε αγκάθια, σε λάκκους και στα εμπόδια που βρίσκονται στη μέση. Γι' αυτό, νομίζω, και ο νόμος τα υποδηλώνει αυτά κάπου αινιγματωδώς: «Θα πορευθείς στη βασιλική οδό», λέει, «και δεν θα αποκλίνεις ούτε δεξιά ούτε αριστερά.» Όταν λοιπόν λέγεται κάτι για τον Υιό, από όσα είναι μεν κατώτερα από τη δόξα του Θεού, αλλά δεν υπερβαίνουν την κτιστή φύση, μη φέρνεις αμέσως στον νου σου την άρρητη και αποκλειστικά από τον Πατέρα φύση Του, αλλά προς τα εκεί όπου κατευθύνεται ο σκοπός των νοημάτων, να ακολουθείς και εσύ τη ροή, χωρίς ούτε τα ιδιαίτερα γνωρίσματα της θεότητας να τα περιορίζεις στα μέτρα της ανθρωπότητας, ούτε τη σμικρότητα της ανθρωπότητας να την αποδίδεις στη φύση που είναι πάνω από όλα, σαν να είναι κυρίως σύμφυτη με αυτήν, αλλά να έχεις αποφασίσει να κάνεις πολύ καλά, ξεκάθαρη και με ακρίβεια τη διάκριση για το καθένα. Διότι έτσι θα μπορούσες, και όχι διαφορετικά, να επιτύχεις την πιο αλάνθαστη θεωρία. Β. Τι εννοείς δηλαδή; Α. Ο μακάριος Παύλος είπε για τον Μονογενή ότι είναι απαύγασμα της δόξης και χαρακτήρας της υποστάσεως του Θεού και Πατρός. Ανύψωσε λοιπόν τον νου σου σε αυτά και άφησέ τον να πετάξει πέρα από κάθε κτιστό, και ας ατενίσει το ίδιο το θείο κάλλος και ας παρατηρήσει την άρρητη γέννησή Του, και, βλέποντας τον τρόπο της υπάρξεως σαν σε καθρέφτη, ας Τον δοξολογήσει με επευφημίες.

Πρέπει, λοιπόν, να είναι σοφοί οι ακροατές των θείων μυστηρίων, πρέπει να είναι έμπειροι τραπεζίτες, ώστε να διακρίνουν το γνήσιο από το κίβδηλο νόμισμα, και ούτε στα θέματα που γίνονται αποδεκτά με την πίστη να εισάγουν άκαιρα την εξονυχιστική έρευνα, ούτε στα θέματα που απαιτούν έρευνα να σπαταλούν μια πίστη που ενίοτε αποβαίνει επιζήμια, αλλά να αποδίδουν στο καθένα από τα λεγόμενα ό,τι του αρμόζει, και να προχωρούν σαν σε ευθύ δρόμο, αποφεύγοντας την παρέκκλιση και προς τις δύο πλευρές. Διότι πρέπει να πορεύεται στη βασιλική οδό εκείνος που σπεύδει προς την ορθότητα της εν Χριστώ πίστεως. <Αυτό σας σκανδαλίζει; Τι θα γίνει αν δείτε τον Υιό του ανθρώπου να αναβαίνει εκεί όπου ήταν προηγουμένως;> Εξαιτίας υπερβολικής αμάθειας, μερικοί από τους μαθητές του Σωτήρος Χριστού σκανδαλίζονταν από τα λόγια Του. Επειδή, λοιπόν, Τον άκουγαν να λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, αν δεν φάτε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πιείτε το αίμα Του, δεν έχετε ζωή μέσα σας», νόμιζαν ότι καλούνταν σε κάποια θηριώδη ωμότητα, σαν να διατάσσονταν να τρώνε απάνθρωπα σάρκες και να ρουφούν αίμα, και να εξαναγκάζονται να κάνουν όλα εκείνα που είναι φρικτά και μόνο να τα ακούει κανείς. Διότι δεν γνώριζαν καθόλου την ομορφιά του μυστηρίου και την άριστη οικονομία που επινοήθηκε σε αυτό. Και εκτός από αυτό, συλλογίζονταν βεβαίως μέσα τους και το εξής: Πώς είναι δυνατόν το ανθρώπινο σώμα να μας εμφυτεύσει την αιώνια ζωή; Και σε τι θα ωφελήσει για την αθανασία αυτό που είναι ομοφυές με εμάς;

Και έτσι λοιπόν, όταν οι Ισραηλίτες απέσεισαν τον ζυγό της πλεονεξίας των Αιγυπτίων και ανέβαιναν προς τη γη που είχε υποσχεθεί στους πατέρες τους, «Έστειλε», λέει, «ο Μωυσής αγγελιοφόρους από την Κάδης προς τον βασιλιά της Εδώμ, λέγοντας: Αυτά λέει ο αδελφός σου ο Ισραήλ: Εσύ γνωρίζεις όλο τον μόχθο που μας βρήκε· και ότι οι πατέρες μας κατέβηκαν στην Αίγυπτο, και παροικήσαμε στην Αίγυπτο πολλές ημέρες· και οι Αιγύπτιοι κακοποίησαν εμάς και τους πατέρες μας· και αναβοήσαμε προς τον Κύριο, και ο Κύριος εισάκουσε τη φωνή μας, και στέλνοντας άγγελο μας έβγαλε από την Αίγυπτο· και τώρα βρισκόμαστε στην πόλη Κάδης στα σύνορά σου· θα περάσουμε μέσα από τη γη σου· δεν θα περάσουμε μέσα από αγρούς, ούτε μέσα από αμπελώνες· ούτε θα πιούμε νερό από το πηγάδι σου· θα πορευτούμε από τη βασιλική οδό· δεν θα παρεκκλίνουμε ούτε δεξιά, ούτε αριστερά, μέχρι να περάσουμε τα σύνορά σου. Και του είπε ο Εδώμ: Δεν θα περάσεις από εμένα· ειδάλλως, θα βγω να σε συναντήσω με πόλεμο.» Βλέπεις πόσο σκληροί και ανελέητοι έγιναν οι Ιδουμαίοι, και μάλιστα προς αδέλφια; Αλλά τα εγκλήματά τους δεν σταματούν μέχρις εδώ· διότι έπραξαν και κάτι άλλο ανόσιο και σκληρό. Διότι, όταν ο Βαβυλώνιος κυρίευσε τη χώρα των Ιουδαίων, κατακαίγοντας τον ναό και λεηλατώντας τον Ισραήλ, διέπραττε εναντίον των κατοίκων πράξεις που ξεπερνούν κάθε περιγραφή.

Έχει γραφτεί, λοιπόν, στο βιβλίο των Αριθμών: «Και απέστειλε ο Μωυσής αγγελιαφόρους από την Κάδης προς τον βασιλιά του Εδώμ, λέγοντας: "Αυτά λέει ο αδελφός σου, ο Ισραήλ: Εσύ γνωρίζεις όλη την ταλαιπωρία που μας βρήκε· και κατέβηκαν οι πατέρες μας στην Αίγυπτο, και παροικήσαμε στην Αίγυπτο για πολλές ημέρες, και μας κακομεταχειρίστηκαν οι Αιγύπτιοι και τους πατέρες μας· και αναβοήσαμε προς τον Κύριο, και εισάκουσε ο Κύριος τη φωνή μας και, αφού απέστειλε άγγελο, μας έβγαλε από την Αίγυπτο· και τώρα βρισκόμαστε στην πόλη Κάδης, στην άκρη των συνόρων σου· θα περάσουμε μέσα από τη γη σου· δεν θα περάσουμε μέσα από αγρούς ούτε μέσα από αμπελώνες, ούτε θα πιούμε νερό από τα πηγάδια σου· θα πορευτούμε από τη βασιλική οδό· δεν θα παρεκκλίνουμε ούτε δεξιά ούτε αριστερά, μέχρι να περάσουμε τα σύνορά σου". Και του είπε ο Εδώμ: "Δεν θα περάσεις μέσα από τη δική μου γη· ειδάλλως, θα βγω να σε συναντήσω με πόλεμο". Και του λένε οι υιοί Ισραήλ: "Θα περάσουμε παράλληλα με το όρος· και αν πιούμε από το νερό σου, εγώ και τα κτήνη μου, θα σου δώσω το αντίτιμο, αλλά το ζήτημα δεν είναι τίποτα σπουδαίο· θα περάσουμε παράλληλα με το όρος". Εκείνος όμως είπε: "Δεν θα περάσεις μέσα από εμένα". Και βγήκε ο Εδώμ για να τους συναντήσει με βαρύ πλήθος και με ισχυρό χέρι. Και δεν θέλησε ο Εδώμ να επιτρέψει στον Ισραήλ να περάσει μέσα από τα σύνορά του, και ο Ισραήλ απομακρύνθηκε από αυτόν».

Διότι υπέμεινε κατά σάρκα τη γέννηση, και παρέμεινε Θεός, ενώ έγινε σαν εμάς. Αλλά αυτά δεν ανέχεται να τα σκεφτεί ο νους των ετεροδόξων. Διότι, απορρίπτοντας με περιφρόνηση ως παρωχημένο τον λόγο του μυστηρίου, και επισωρεύοντας στα ίδια τους τα κεφάλια πικρή και αναπόφευκτη καταδίκη, αποδίδουν στον Χριστό το όνομα της υιότητας ως αποτέλεσμα συμμετοχής και κατά χάριν, και με αμάθεια τον διαχωρίζουν, θεωρώντας τον ως έναν απλό άνθρωπο χωριστά από τον Λόγο του Θεού, και σύμφωνα με τη γνώμη τους του αποδίδουν με δυσκολία μια απλή συνάφεια, δηλαδή μια ισότητα αξίας. Εμείς όμως δεν έχουμε διδαχθεί να φρονούμε έτσι, ούτε δίνοντας προσοχή στις δικές τους ανοησίες θα καταστρέψουμε και εμείς τον δικό μας νου. «Διότι υπάρχει, υπάρχει, όπως λέει ο μακάριος Παύλος, ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και εμείς δι' αυτού» αλλά δεν υπάρχει σε όλους αυτή η γνώση. Επομένως, ας ακούσουν αυτοί που έχουν κίβδηλη την πίστη στον Χριστό και στερούνται την ακριβή και αληθινή γνώση: «Πορευθείτε με το φως της φωτιάς σας και με τη φλόγα που ανάψατε.» Διότι εμείς θα βαδίσουμε την ευθεία και αδιαστρέβλωτη οδό της πίστεως. Και θα πορευθούμε τη βασιλική οδό, χωρίς να παρεκκλίνουμε δεξιά, ούτε βέβαια αριστερά.

Ας πορευόμαστε στη βασιλική οδό, χωρίς να παρεκκλίνουμε δεξιά ούτε αριστερά. Ας τηρήσουμε την ορθή πίστη απλή και ανόθευτη, αναγνωρίζοντάς την όχι ως αφορμή για αιρετική λογομαχία, αλλά ως πίστη αληθινής ευσέβειας. Ας ομολογούμε ομοούσια την Τριάδα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Διότι αυτό μας έχουν παραδώσει ανέκαθεν οι θείες Γραφές. Ας αναγνωρίζουμε τον Κύριο που ενανθρώπησε για εμάς και γεννήθηκε από τη μακαρία Παρθένο Θεοτόκο Μαρία. Ας λέμε σε αυτόν, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου».

Έχεις και για αυτό τον τύπο στο βιβλίο των Αριθμών: «Και έστειλε, λέει, ο Μωυσής αγγελιαφόρους από την Κάδης προς τον βασιλιά του Εδώμ, λέγοντας: Αυτά λέει ο αδελφός σου ο Ισραήλ: Εσύ γνωρίζεις όλη την ταλαιπωρία που μας βρήκε, και ότι κατέβηκαν οι πατέρες μας στην Αίγυπτο, και παροικήσαμε στην Αίγυπτο πολλά χρόνια, και οι Αιγύπτιοι κακοποίησαν εμάς και τους πατέρες μας, και αναβοήσαμε προς τον Κύριο, και ο Κύριος εισάκουσε τη φωνή μας, και αφού έστειλε άγγελο, μας έβγαλε από την Αίγυπτο, και τώρα βρισκόμαστε στην πόλη Κάδης, στα άκρα των συνόρων σου. Θα περάσουμε μέσα από τη γη σου, δεν θα περάσουμε μέσα από αγρούς, ούτε μέσα από αμπελώνες, ούτε θα πιούμε νερό από τα πηγάδια σου, θα πορευτούμε από τη βασιλική οδό, δεν θα παρεκκλίνουμε δεξιά ούτε αριστερά, έως ότου περάσουμε τα σύνορά σου. Και του είπε ο Εδώμ: Δεν θα περάσεις μέσα από τη χώρα μου, διαφορετικά θα βγω με πόλεμο να σε συναντήσω. Και του λένε οι υιοί του Ισραήλ: Θα περάσουμε κατά μήκος του όρους· εάν δε πιούμε από το νερό σου εγώ και τα κτήνη μου, θα σε πληρώσω γι' αυτό· το ζήτημα δεν είναι τίποτα, απλώς θα περάσουμε κοντά από το όρος. Εκείνος όμως είπε: Δεν θα περάσεις μέσα από τη χώρα μου. Και βγήκε ο Εδώμ να τον συναντήσει με πολυπληθή στρατό και με ισχυρό χέρι. Και δεν θέλησε ο Εδώμ να επιτρέψει στον Ισραήλ να περάσει μέσα από τα σύνορά του, και ο Ισραήλ απομακρύνθηκε από αυτόν».

Και γιατί το λέω αυτό; Μάλλον μάλιστα παρατάχθηκε με όπλα και σήκωσε πόλεμο. Και θα τον αδικούσε φοβερά, αν δεν είχε απομακρυνθεί ο Ισραήλ έπειτα από θεϊκή προσταγή· διότι έτσι είναι γραμμένο: «Και απέστειλε ο Μωυσής αγγελιαφόρους από την Κάδης προς τον βασιλιά του Εδώμ, λέγοντας: Αυτά λέει ο αδελφός σου ο Ισραήλ: Εσύ γνωρίζεις καλά όλο τον μόχθο που μας βρήκε. Ότι κατέβηκαν οι πατέρες μας στην Αίγυπτο, και παροικήσαμε στην Αίγυπτο πολλές ημέρες, και μας κακομεταχειρίστηκαν οι Αιγύπτιοι εμάς και τους πατέρες μας. Και αναβοήσαμε προς τον Κύριο, και εισάκουσε ο Κύριος τη φωνή μας, και αποστέλλοντας άγγελο μας έβγαλε από την Αίγυπτο. Και τώρα βρισκόμαστε στην πόλη Κάδης, στα άκρα των συνόρων σου. Θα περάσουμε μέσα από τη γη σου. Δεν θα διαβούμε μέσα από αγρούς, ούτε μέσα από αμπελώνες, ούτε θα πιούμε νερό από τα πηγάδια σου. Θα πορευτούμε μέσω της βασιλικής οδού· δεν θα παρεκκλίνουμε δεξιά ούτε αριστερά, μέχρι να περάσουμε τα σύνορά σου. Και του είπε ο Εδώμ: Δεν θα περάσεις μέσα από τη γη μου. Ειδάλλως, θα βγω να σε συναντήσω με πόλεμο.» Και μετά από κάποια άλλα λέει: «Και βγήκε ο Εδώμ να τον συναντήσει με πολυάριθμο στρατό και με ισχυρή δύναμη. Και δεν θέλησε ο Εδώμ να επιτρέψει στον Ισραήλ να περάσει μέσα από τα σύνορά του. Και ο Ισραήλ απομακρύνθηκε από αυτόν.» Άραγε, λοιπόν, δεν είναι σαφής και ολοφάνερος ο λόγος; ΠΑΛΛ. Όχι και πολύ. ΚΥΡ.

Αληθινός Θεός λοιπόν είναι ο Υιός, ο οποίος έχει μέσα Του τον Πατέρα, χωρίς να έχει μεταβληθεί σε Πατέρα· διότι δεν ενανθρώπησε ο Πατέρας, αλλά ο Υιός· ας λέγεται λοιπόν ελεύθερα η αλήθεια. Δεν έπαθε ο Πατέρας για εμάς, αλλά ο Πατέρας απέστειλε Εκείνον που έπαθε για εμάς. Ούτε να λέμε το εξής: «Υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε ο Υιός»· ούτε να αποδεχθούμε την υιοπατορία· αλλά να πορευθούμε τη βασιλική οδό, χωρίς να παρεκκλίνουμε ούτε αριστερά ούτε δεξιά. Ούτε, νομίζοντας ότι τιμούμε τον Υιό, να Τον αναγορεύσουμε Πατέρα· ούτε, νομίζοντας ότι τιμούμε τον Πατέρα, να υπολάβουμε τον Υιό ως ένα από τα δημιουργήματα. Αλλά ας προσκυνείται ένας Πατέρας, διά του ενός Υιού, και ας μη μερίζεται η προσκύνηση. Ένας Υιός ας διακηρύσσεται, ο οποίος κάθεται πριν από τους αιώνες στα δεξιά του Πατέρα· έχοντας τη συγκαθεδρία όχι επειδή την έλαβε μέσα στον χρόνο μετά το πάθος λόγω προκοπής, αλλά κατέχοντάς την αιώνια.

Διότι, όπως ακριβώς εάν κάποιος, βρίσκοντας ένα ρήγμα σε κάποιον φραγμό δίπλα σε μια λεωφόρο, σκεφτεί να βαδίσει μέσα από αυτό και, εγκαταλείποντας τον δρόμο, στραφεί προς τα εκεί, νομίζοντας ότι είναι η πιο κοντινή διαδρομή και ότι στρίβοντας από εκεί θα βγει πάλι στον δρόμο, αλλά αγνοεί ότι υπάρχει ένα πανύψηλο τείχος που έχει οικοδομηθεί σε μεγάλη έκταση, και προχωρά τρέχοντας μη βρίσκοντας από πού να εξέλθει, και αντί για ένα σημείο ή ένα μίλι, προχωρά όλο και περισσότερο χωρίς να βρίσκει τον δρόμο, και έτσι στρέφεται προς τα πιο μακρινά σημεία, κοπιάζοντας κατ' αυτόν τον τρόπο και απορώντας από πού θα μπορούσε να οδηγήσει τον εαυτό του πίσω στην πορεία του, ίσως να μην μπορέσει καθόλου να τη βρει, παρά μόνο εάν επιστρέψει από εκεί από όπου εισήλθε, —έτσι και κάθε αίρεση, νομίζοντας ότι βρήκε κάποια σύντομη οδό, παρέκκλινε μέσα σε μια μακρινή πορεία, και ορθώθηκε μπροστά της ως αρραγές τείχος η εμπλοκή της ανοησίας και της άγνοιας· και δεν θα μπορούσε μια τέτοια (αίρεση) να βρει πώς να φτάσει στον αληθινό δρόμο, παρά μόνο εάν η καθεμιά επιστρέψει στο αρχέτυπο του δρόμου, δηλαδή στη βασιλική οδό· όπως ρητά διακήρυττε και ο νόμος, όταν ο άγιος Μωυσής έλεγε στον βασιλιά του Εδώμ: «Τάδε λέγει ο αδελφός σου ο Ισραήλ: θα διέλθω από τα όριά σου προς τη γη που ο Κύριος ορκίστηκε να δώσει στους πατέρες μας, γη ρέουσα γάλα και μέλι, τη γη των Αμορραίων και Φερεζαίων και Γεργεσαίων και Ιεβουσαίων και Ευαίων και Χαναναίων και Χετταίων, [γη ρέουσα γάλα και μέλι]».

Και πάλι, αν κάποιοι άλλοι επιχειρήσουν με απατηλά λόγια να σας απευθύνουν διαστροφές, ούτε και αυτών τα λόγια θα δεχθούν 〈τα αυτιά σου〉· και αν, εξαπατώντας, έλεγαν: 〈«Αυτή είναι η οδός, ας πορευτούμε σε αυτήν είτε δεξιά είτε αριστερά»〉, δεν θα πειστείς σε αυτούς που τα λένε αυτά, αλλά ‹σε 〈οδό〉 βασιλική 〈θα πορευτείς〉›, βαδίζοντας τη μέση οδό και ‹χωρίς να παρεκκλίνεις ούτε 〈δεξιά〉 ούτε 〈αριστερά〉›.⌝ Γι' αυτόν τον λόγο, εφόσον δεν θα πλανάσαι πλέον, 〈θα μιάνεις τα είδωλα〉, δηλαδή θα τα θεωρήσεις μιαρά και ακάθαρτα, αποστρεφόμενος αυτά 〈σαν〉 κάποια δυσώδη 〈κοπριά〉 και επαίσχυντη ακαθαρσία. Όταν δε τα κάνεις αυτά, τότε ακόμη 〈άρτον θλίψεως και ύδωρ στενοχώριας θα σου δώσει ο Κύριος. Τότε θα υπάρξει βροχή για τον σπόρο της γης σου, και ο άρτος από το γέννημά σου θα είναι σε αφθονία και παχύς〉. ⌜Όλα θα εκπληρωθούν σε σένα, καθώς θα περνάς τη ζωή σου μέσα σε πολλή ευημερία και βαθύτατη ειρήνη· έτσι ώστε και τα ζώα που έχεις, και μάλιστα εκείνα που καλλιεργούν τη γη, να χορταίνουν τη φυσική τους τροφή. Και αυτά βέβαια εκπληρώνονταν μετά την ανανέωση της Ιερουσαλήμ στα μετέπειτα χρόνια, όταν αναπαύονταν εν ειρήνη τόσο αυτοί που κατοικούσαν στους αγρούς της υπαίθρου όσο και αυτοί που διέμεναν στις πόλεις.

Εφόσον αυτά διαιρούνται κατ' αυτόν τον τρόπο σε τρία, δηλαδή σε όσα εξαρτώνται από εμάς, σε όσα γίνονται κατά φύση και σε όσα γίνονται κατά συμβεβηκός, και εφόσον όλα συνοψίζονται σε μία αρχή βάσει του θείου θελήματος, πουθενά δεν θα έχει θέση η θεωρία περί ειμαρμένης. Θα μπορούσε δε να βρεθεί από εμάς και η πηγή της κακίας, η οποία αποτελεί αντικείμενο απορίας για τους πολλούς, καθώς αυτή δεν έχει καμία θέση σε όσα υπάρχουν κατά φύση, ούτε στα σώματα ούτε στις ουσίες, και πολύ λιγότερο στα όσα επέρχονται εξωτερικά κατά συμβεβηκός. Θα εντοπιζόταν, αντίθετα, μόνο στην αυτοπροαίρετη κίνηση της ψυχής, και μάλιστα σε αυτήν όχι όταν βαδίζει κατά φύση ακολουθώντας την ευθεία, αλλά όταν, εκτρεπόμενη από τη βασιλική οδό με δική της απόφαση, στρέφεται προς την παρά φύση πορεία, όντας η ίδια κυρία του εαυτού της. Διότι, λαμβάνοντας αυτό το εξαιρετικό δώρο από τον Θεό, είναι ελεύθερη και αυτεξούσια, έχοντας αναλάβει η ίδια το κριτήριο της δικής της ορμής. Και ο θείος νόμος, που είναι εκ φύσεως συζευγμένος μαζί της, σαν λαμπτήρας και φωστήρας, της φωνάζει εκ των έσω αντηχώντας και λέγοντας: «Να πορευθείς στη βασιλική οδό, δεν θα παρεκκλίνεις ούτε δεξιά ούτε αριστερά», διδάσκοντας ότι βασιλική είναι η πορεία που ακολουθεί τον ορθό λόγο.

Η'. Αυτά να πράττετε και με αυτά να μας δοξάζετε, είτε είστε παρόντες είτε απόντες, είτε ενστερνιζόμενοι τους δικούς μας λόγους, είτε θεωρώντας κάτι άλλο προτιμότερο. Και να γίνετε τέκνα Θεού καθαρά και άμωμα, εν μέσω γενεάς σκολιάς και διεστραμμένης. Και ας μη σας περιπλέξουν τα σχοινιά των ασεβών που περιφέρονται ολόγυρα, ούτε να περισφίγγεστε από τα δεσμά των δικών σας αμαρτιών, ούτε να συμπνιγεί μέσα σας ο λόγος από τις βιωτικές μέριμνες και γίνετε άκαρποι. Αντιθέτως, να πορεύεστε τη βασιλική οδό, χωρίς να παρεκκλίνετε προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά, καθοδηγούμενοι από το Πνεύμα μέσα από τη στενή οδό σαν να ήταν πλατιά. Και έτσι τα δικά μας θα έχουν καλώς, τόσο τώρα όσο και κατά την εκείθεν εξέταση, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Έπειτα από αυτά, οδηγώντας τον στρατό μέσα από αλλόφυλα έθνη που εμπόδιζαν τη διέλευση, δεσμεύτηκε με όρκο να μην επιτρέψει στον λαό να περάσει μέσα από τα χωράφια και τα αμπέλια τους, αλλά να ακολουθήσει τη βασιλική οδό, χωρίς να παρεκκλίνει ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά. Επειδή όμως οι εχθροί δεν ειρήνευσαν ούτε με αυτές τις διαβεβαιώσεις, κατατρόπωσε τον αντίπαλο σε μάχη και κατέστη κύριος της διάβασης.

Σε τρεις γενικότατες καταστάσεις διαβίωσης περιλαμβάνεται ολόκληρη η μοναχική πολιτεία: είτε στην ασκητική αναχώρηση και μόνωση· είτε στο να ησυχάζει κανείς μαζί με έναν ή το πολύ δύο άλλους· είτε στο να εγκαταβιώνει με υπομονή σε κοινόβιο. «Μην παρεκκλίνεις», λέει ο Εκκλησιαστής, «στα δεξιά ή στα αριστερά», αλλά να πορεύεσαι τη βασιλική οδό· διότι η μεσαία από τις προαναφερθείσες καταστάσεις έχει αποδειχθεί κατάλληλη για πολλούς. Διότι, για αυτόν που είναι μόνος, αλίμονο, λέει (η Γραφή), επειδή εάν πέσει σε ακηδία, ή ύπνο (πνευματικό), ή ραθυμία, ή απόγνωση, δεν υπάρχει άνθρωπος να τον σηκώσει. Ενώ «όπου είναι συναγμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους», έχει πει ο Κύριος. Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος μοναχός, που διαφύλαξε άσβεστη τη θέρμη του και, μέχρι την έξοδό του (από τη ζωή), δεν σταμάτησε καθημερινά να προσθέτει πυρ στο πυρ, θέρμη στη θέρμη, σπουδή στη σπουδή και πόθο στον πόθο;

Διότι ο οίκος του Θεού, που είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού, έχει κυνηγούς, οδοιπόρους, αρχιτέκτονες, οικοδόμους, γεωργούς, ποιμένες, αθλητές, στρατιώτες. Σε όλους αυτούς βρίσκει εφαρμογή αυτός ο σύντομος λόγος, ο οποίος εμπνέει στον καθένα προθυμία και ζήλο για το έργο. Είσαι κυνηγός, απεσταλμένος από τον Κύριο που είπε: «Ιδού, εγώ αποστέλλω κυνηγούς, και θα τους κυνηγήσουν πάνω σε κάθε βουνό». Πρόσεχε με επιμέλεια, μήπως σου ξεφύγει το θήραμα, ώστε, αφού συλλάβεις με τον λόγο της αλήθειας εκείνους που έχουν εξαγριωθεί από την κακία, να τους οδηγήσεις σε Εκείνον που σώζει. Είσαι οδοιπόρος, όμοιος με εκείνον που προσεύχεται: «Κατεύθυνε τα διαβήματά μου». Πρόσεχε όμως τον εαυτό σου, μην εκτραπείς από την οδό, μην αποκλίνεις δεξιά ή αριστερά· να πορεύεσαι τη βασιλική οδό. Ο αρχιτέκτονας, ας θέσει με ασφάλεια το θεμέλιο της πίστεως, που είναι ο Ιησούς Χριστός. Ο οικοδόμος, ας προσέχει πώς οικοδομεί επάνω του, όχι με ξύλα, χόρτο ή καλάμια, αλλά με χρυσό, άργυρο και πολύτιμους λίθους. Εσύ που είσαι ποιμένας, πρόσεχε μήπως παραμελήσεις κάτι από όσα επιβάλλει η ποιμαντική. Και ποια είναι αυτά; Το πλανημένο να το επαναφέρεις· το συντετριμμένο να το επιδέσεις· το ασθενές να το θεραπεύσεις. Ο γεωργός, σκάψε γύρω από την άκαρπη συκιά και ρίξε αυτά που βοηθούν την καρποφορία. Ο στρατιώτης, συγκακοπάθησε για το Ευαγγέλιο, διεξάγοντας την καλή στρατεία εναντίον των πνευμάτων της πονηρίας, εναντίον των παθών της σάρκας· αναζώσου ολόκληρη την πανοπλία του πνεύματος.

Κατανοήσατε πώς πρέπει, μαζί με τη νηστεία, να ελεούμε; Διότι ποιο είναι το όφελος να λιώνει κανείς από την πείνα, και οι φτωχοί, αδικούμενοι, να στενάζουν εναντίον του προς τον Κύριο, ενώ είναι δυνατόν και τον εαυτό του να αναπαύει μετρίως, και εκείνους να βοηθάει ωφέλιμα; Διότι αληθινή νηστεία δεν είναι μόνο το να καταβάλλει κανείς τον εαυτό του, αλλά και το ποσό των χρημάτων που επρόκειτο να δαπανήσει για να φάει, να το παρέχει στον άρρωστο, ή στο ορφανό, ή στη χήρα, αποκλειστικά για τον Θεό. Έχουμε διδαχθεί να μη σκοτώνουμε το σώμα, αλλά να το δουλαγωγούμε· να απέχουμε από την τρυφή, όχι από την τροφή, γνωρίζοντας ότι οι ακρότητες και των δύο πλευρών βλάπτουν εξίσου, και η υπερβολή της νηστείας και το γέμισμα του στομαχιού· και η αμετρία της αγρυπνίας και ο χορτασμός του ύπνου, και όλες οι υπόλοιπες υπερβολές. Γι' αυτό πρέπει, βαδίζοντας τη βασιλική οδό, να αποφεύγουμε την αμετρία. Διότι η αρετή είναι μεσότητα, ενώ κακία είναι κάθε υπερβολή ή έλλειψη. Όπως ακριβώς το σώμα, όταν βαραίνει από το πλήθος των φαγητών, καθιστά τον νου οκνηρό και δυσκίνητο, έτσι και όταν εξαντλείται από την υπερβολική εγκράτεια, καθιστά το θεωρητικό μέρος της ψυχής σκυθρωπό και απρόθυμο.

Προς αυτούς που λένε ότι οι ψυχές προϋπάρχουν των σωμάτων Μερικοί λοιπόν ισχυρίζονται, όπως ήδη προανέφερα, ότι οι ψυχές προϋπάρχουν των σωμάτων, ενώ άλλοι το αντίθετο, ότι τα σώματα προϋπάρχουν των ψυχών. Εμείς όμως, βαδίζοντας τη μέση οδό (ως βασιλική, σύμφωνα με τους πατέρες μας), δεν υποστηρίζουμε ούτε την προΰπαρξη ούτε τη μεθύπαρξη της ψυχής ή του σώματος, αλλά μάλλον τη συνύπαρξη, αποφεύγοντας τις παρεκκλίσεις προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, και μην κλίνοντας καθόλου ούτε αριστερά ούτε δεξιά, όπως λέει η Αγία Γραφή, φοβούμενοι έναν φόβο από τον οποίο δεν υπάρχει τίποτα πιο φοβερό να φοβηθεί κανείς: μήπως, υποστηρίζοντας ότι οι ψυχές προϋπάρχουν των σωμάτων και ότι τα σώματα επινοήθηκαν προς τιμωρία των ψυχών εξαιτίας της προηγηθείσας κακίας των ασωμάτων, υποθέσουμε ότι η κακία είναι η μόνη αιτία της λαμπρής μεγαλουργίας των ορατών πραγμάτων, μέσω της οποίας ο Θεός γνωρίζεται καθώς κηρύσσεται σιωπηλά, επιβάλλοντας (η κακία) στον Θεό την ανάγκη, παρά την πρόθεσή Του, να δημιουργήσει μια ουσία την οποία δεν ευδόκησε, για την οποία πιθανόν από την αρχή, προ των αιώνων, δεν είχε καν τον λόγο της κρυμμένο μαζί με τα υπόλοιπα. Διότι το να λέμε ότι ο Θεός έχει τους λόγους της ουσίωσης πραγμάτων που γίνονται παρά την πρόθεσή Του, δεν μου φαίνεται ίδιον συνετής διάνοιας, ούτε κάποιου που έχει αντιληφθεί σωστά, έστω και στο ελάχιστο, τη μεγαλειότητα του Θεού, του απαθούς και μόνου αληθινού, ο Οποίος δεν έχει απολύτως τίποτε το πρόσφατο σε σχέση με τους προϋπάρχοντες σε Αυτόν λόγους των όντων, και μάλιστα παρά την πρόθεσή Του.

Το γεγονός δε ότι υπάρχουν στην πόλη δώδεκα χιλιάδες που δεν γνώρισαν δεξί ή αριστερό, σημαίνει εκείνους που επιδιώκουν την αρετή ούτε με υπερβολή ούτε με έλλειψη, αλλά με τη μεσότητα και τη βασιλική οδό. Για ποιο λόγο άραγε ο κόρακας τρέφει τον Ηλία, το μεν πρωί με άρτο, το δε δειλινό με κρέας;

«Ναι», λέει, «αλλά ποιος είσαι εσύ για να μιμηθείς τον τρόπο ζωής του Χριστού;» Τότε γιατί λοιπόν ενανθρώπησε; Και γιατί ο Παύλος τον μιμούνταν με έργα και με λόγια; Διότι, «γίνετε μιμητές μου», λέει, «όπως κι εγώ είμαι του Χριστού». Λέγοντας αυτά, τίμιε πάτερ, θα αποστομώσεις και αυτόν τον λογισμό. Διότι είναι συνήθεια των λογισμών και των δαιμόνων να μας ωθούν να παρεκκλίνουμε πότε προς τα δεξιά και πότε προς τα αριστερά, όπως για παράδειγμα σε ολοκληρωτική αναχώρηση, σε άμετρη αγρυπνία και νηστεία που ξεπερνά τις δυνάμεις μας, προκειμένου να κυριευτούμε από ακηδία και σιγά-σιγά να αμελήσουμε ακόμη και όσα μπορούμε να κάνουμε. Εμείς όμως οφείλουμε να πειθαρχούμε στον θείο λόγο, ο οποίος προστάζει να μην παρεκκλίνουμε ούτε δεξιά ούτε αριστερά, αλλά να ακολουθούμε τη βασιλική οδό.

Και όχι μόνο, λέει, από όσα είδα κάτω από τον ήλιο κατανόησα αυτό, αλλά και από όσα ο ίδιος έμαθα εμπράκτως μελετώντας τα έργα, ότι δεν είναι καλό για τον άνθρωπο να περισπάται παράκαιρα, ώστε να οικοδομεί λαμπρές οικίες και να επιθυμεί την αφθονία του πλούτου, να αγαπά την επίγεια δόξα, να τρυφά υπέρμετρα και άπληστα, και να αποκτά πολλά πράγματα στη γη που είναι φθαρτά και ρευστά. Επειδή αυτά και όλα τα παρόμοια αποτελούν ματαιότητα. Αντιθέτως, είναι καλό για τον άνθρωπο να τηρεί το μέτρο σε όλα και να μην περισπάται καθόλου περισσότερο από το δέον. Διότι η βάση της ζωής του ανθρώπου, δηλαδή της σωματικής, είναι ο άρτος και το ύδωρ, η οικία και το ένδυμα που σκεπάζει τη γύμνια, και να μην αποκλίνει ούτε δεξιά ούτε αριστερά, αλλά να ακολουθεί σε όλα τη βασιλική και μέση οδό.

Εμείς λοιπόν, την παράδοση της ευσεβούς μας θρησκείας, την οποία παραλάβαμε άνωθεν από τα αποστολικά και πατερικά κηρύγματα, στην οποία στεκόμαστε και καυχιόμαστε, και με μεγάλη υπερηφάνεια φρονούμε, και τα ιερά της σύμβολα κρατούμε και κατέχουμε ως ασφαλή άγκυρα. Με αυτήν προσκυνούμε και λατρεύουμε με αλήθεια και ειλικρίνεια το κράτος της θείας μεγαλειότητος, χωρίς να αποκλίνουμε δεξιά ή αριστερά, αλλά πορευόμενοι τη βασιλική οδό, χωρίς να διερευνούμε αποδείξεις και παραστάσεις (τα οποία είναι γεννήματα της απιστίας και κυοφορούν τη σκληρότητα και την αστάθεια των απίστων). Διότι δεν φέρουμε κανένα έναυσμα αμφιβολίας ή απιστίας, αλλά καυχιόμαστε για το πιστό και ακράδαντο εν Κυρίω, από τα οποία συγκροτείται η άνω Ιερουσαλήμ και η μητρόπολη των πρωτοτόκων, η οποία είναι η Εκκλησία του Χριστού, που αναγνωρίζεται ως μια νοητή πόλη του μεγάλου βασιλιά, με γερά τείχη και ωραίους πύργους, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός πιστεύεται ότι είναι ο Ίδιος, όντας ταυτόχρονα και ο ακρογωνιαίος λίθος, ο οποίος συνδέει και συνάπτει στον Εαυτό Του με άλυτους δεσμούς και αρμούς φιλανθρωπίας και αγαθότητας αυτήν (την Εκκλησία), η οποία είναι καλά εφοδιασμένη με πύργους, κραταιά στηριγμένη με περιβόλους και περιβεβλημένη με τα χαρίσματα του θείου Πνεύματος, προβάλλοντας ως επάλξεις τα κηρύγματα των θεσπέσιων προφητών, καθώς και τα αλάνθαστα και σωτήρια δόγματα των ιερών αποστόλων και των θεομυστών πατέρων. Αυτή, ασφαλισμένη με μοχλούς σαν οχυρότατο ανάκτορο, με την ακλόνητη και αδιάρρηκτη ομολογία του πλήθους των πολιτών και πιστών, στέκεται τηρούμενη και φρουρούμενη από τις θείες επιστασίες των ανώτατων και επουράνιων αγίων δυνάμεων, βεβαίως ευρισκόμενη ψηλά, ανυψωμένη προς τα μετάρσια και πλουτίζοντας με τη χάρη σε περίοπτη θέση, αδύνατον να κρυφτεί, όπως αποφάνθηκε ο σωτήριος λόγος, χωρίς να υπερέχει ή να αναδύεται κανένα από τα υψώματα της ασέβειας. Διότι ούτε το παραμικρό ίχνος αιρετικής σκοτοδίνης, που τυχόν θα εισχωρούσε, δεν θα μπορούσε να την επισκιάσει.

Όσοι, λοιπόν, έχουν τα αισθητήριά τους γυμνασμένα για τη διάκριση του καλού και του μη καλού, διατηρώντας υγιή και άρτιο τον νου τους, και κατέχοντας την πίστη σταθερή και θεμελιωμένη, ας επιλέγουν το οικείο και ορθό δόγμα της ευσέβειας, και ας απωθούν γενναία το αλλότριο και διεστραμμένο. Και ας παραμένουν στην ορθή και καλή ομολογία, χωρίς να παρεκκλίνουν δεξιά ή αριστερά, αλλά πορευόμενοι τη βασιλική οδό. Διότι όσοι αστοχούν ως προς αυτή τη διδασκαλία και παραφωνούν με βάση τα αλλότρια και ψελλίζουν πράγματα πιο ασήμαντα και από τα ασήμαντα, τυγχάνουν φαύλοι και δουλοπρεπείς στο φρόνημα και τη διάνοια, και εμφανίζονται ευμετάβολοι και ασταθείς ως προς την πίστη. Αυτοί θα δώσουν λόγο για όσα κακώς έχουν σκεφτεί και πράξει, και θα υποστούν αναπόφευκτες κατηγορίες από τη θεία δίκη, υφιστάμενοι αναπόδραστη την τιμωρία. Ας φροντίσουμε να μην τα δοκιμάσουμε αυτά, αλλά μέσω καθαρού βίου και ορθών δογμάτων να αξιωθούμε της θείας φιλανθρωπίας και να επιτύχουμε τα αγαθά που αποταμιεύονται για όσους επιλέγουν να φρονούν και να πράττουν κατ' αυτόν τον τρόπο, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον συνάναρχο και υπεράγαθο Πατέρα και το πανάγιο και ζωοποιό Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Μετά την παρέλευση όχι μεγάλου χρονικού διαστήματος, η έλλειψη των εφοδίων τον ανάγκασε να διαιρέσει το στράτευμα. Επομένως, ο ίδιος αναχώρησε για την Ορεστιάδα, ενώ στην Φιλιππούπολη άφησε τον γιο του και τους επισκόπους με αρκετό στρατό, λέγοντας: «Πρέπει να αναπαυθείτε εδώ, μέχρι να αναρρώσουν οι εξαντλημένες κνήμες και τα παραλυμένα γόνατα από το να στέκεστε ενώπιον του βασιλιά των Γραικών». Όταν δε πέρασε ο χειμώνας και τα άνθη έδωσαν το άρωμά τους, ανανεώνουν τους όρκους τους και ο βασιλιάς και ο ρήγας. Και από τη μία οι τοπάρχες και οι μεγιστάνες ορκίστηκαν ότι ο ρήγας θα περάσει μέσα από τη ρωμαϊκή γη και δεν θα διέλθει μέσα από αγρούς ή αμπελώνες, αλλά θα πορευθεί από τη βασιλική οδό, χωρίς να παρεκκλίνει ούτε δεξιά ούτε αριστερά, έως ότου περάσει τα σύνορα των Ρωμαίων, ενώ από την άλλη ο βασιλιάς έδωσε ως ομήρους κάποιους από τους συγγενείς του εξ αίματος. Ορκίστηκαν επίσης μέσα στον Μέγιστο Ναό πεντακόσιοι άνδρες, προερχόμενοι από την αγορά και τη βασιλική αυλή, ότι ο βασιλιάς θα τηρήσει απαράβατες τις συνθήκες και θα χορηγήσει στους Αλαμανούς οδηγούς πορείας και εφόδια.

Λοιπόν, ας προσέχει ο καθένας και ας βλέπει πώς θα σταθεί εδραίος και αμετακίνητος στην πέτρα της πίστεως, στην ομολογία της υποταγής του, στην οδό των μαρτυρίων του Χριστού· χωρίς να παρεκκλίνει ούτε δεξιά ούτε αριστερά, αλλά πορευόμενος τη βασιλική οδό, και χωρίς να νυστάζει ψυχικά λόγω της έλλειψης υπομονής, ώστε να μην προσκρούσει το πόδι του σε πέτρα πτώσεως· και να μη σκέφτεται ή να κάνει κάτι από αυταρέσκεια ή μάλλον από εμπαθή προσκόλληση, γινόμενος πιο νομικός από τον νόμο και πιο ευθύς από τον κανόνα, ή μάλλον πιο στρεβλός και πιο αλλότριος. Διότι, αν και σας βλέπω, εντούτοις δεν σας βλέπω πάντοτε και σε κάθε τόπο· αυτό ανήκει μόνο στον Θεό που τα επιβλέπει και τα εξετάζει όλα· ώστε δεν γνωρίζω μήπως κρυφά, κάνοντας το δικό σας θέλημα σύμφωνα με τις αμαρτίες σας, ή μάλλον αγαπώντας τα πάθη, εμπλακείτε σε πτώση αμαρτίας, σε ολίσθημα της ψυχής. Γι' αυτό προσέχετε, να φοβάστε, να τρέμετε, εφόσον πλέετε ακόμη με ούριο άνεμο, να θυμάστε το ναυάγιο, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: σε μια ροπή του χρόνου έρχεται λαίλαπα, καταιγίδα, πονηρό πνεύμα, χειμώνας, όλεθρος, απώλεια, θάνατος. Ενώ φαίνεται ότι υπάρχει ακόμη ειρήνη και ασφάλεια, ξαφνικά έρχεται ταραχή, μάχη, πόλεμος, σφαγή, και το πιο αξιοθρήνητο, όχι του σώματος, αλλά της ψυχής.

Σας υπενθυμίζω να μην εξαντλείστε ως προς την εστίαση, επεκτεινόμενοι περισσότερο από το ορισμένο μέτρο που σας έδωσα· διότι, όπως λέει, «Μην παρεκκλίνεις προς τα δεξιά, ούτε προς τα αριστερά· αλλά πορεύσου τη βασιλική οδό». Διότι τα έργα είναι βαρύτατα· σε όσους όμως δεν υπάρχει και η εγκράτεια, είναι μάλλον ωφέλιμο. Να προσέχετε τα καθήκοντά σας σε όλα με μεγαλύτερη σπουδή· και να προσεύχεστε να καταπεμφθεί σε εμάς το έλεος του Θεού, τόσο απέναντι στους αόρατους όσο και στους ορατούς εχθρούς, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Επειδή, λοιπόν, αυτόν τον σκοπό θέσαμε και έτσι αποφασίσαμε, ας πράττουμε τα σύμφωνα με τον σκοπό και το βούλημά μας, αδελφοί, ιχνηλατώντας τους βίους των αγίων, ακολουθώντας τα διδάγματά τους, ρυθμίζοντας τη ζωή μας σύμφωνα με τα παραδείγματά τους, χωρίς να κοιτάζουμε εδώ και εκεί, δεξιά και αριστερά, εξαιτίας εκείνων που ίσως στη σημερινή γενιά παραπλανούν και διαφθείρουν την ακρίβεια της πνευματικής πολιτείας, αλλά πορευόμενοι τη βασιλική οδό, στην οποία βρίσκεται η αδιάκριτη υπακοή, η θεομίμητη ταπεινοφροσύνη, η ουράνια απροσπάθεια, η θεϊκή αγνεία, η ισάγγελη απάθεια, η πραότητα, η ευθύτητα, η αγάπη, η ειρήνη, η προθυμία, η υπομονή, η εργασία, ή οποιαδήποτε άλλη θεοειδής πράξη, και όχι δαιμονική. Διότι η παρακοή και ο γογγυσμός και η υπερηφάνεια και η κενοδοξία, η αργία και η παρρησία, η προσπάθεια και η φιλοσαρκία και τα άλλα έργα της κακίας στέκονται αντίθετα προς τις αρετές. Και τις μεν ο Θεός είναι που τις γεννά, ενώ τις δε, όπως έχει ειπωθεί, ο Σατανάς, και δεν υπάρχει καμία «κοινωνία φωτός προς το σκότος», ούτε «συμφωνία του Χριστού με τον Βελίαρ». Ας γίνετε λοιπόν υιοί Θεού, υιοί ευπειθείας, υιοί υπακοής, και όχι τέκνα οργής, τέκνα απειθείας, υιοί απωλείας.

Λοιπόν, ας προσέχει ο καθένας και ας βλέπει να στέκεται εδραίος και αμετακίνητος πάνω στην πέτρα της πίστεως, στην ομολογία της υποταγής του, στην οδό των μαρτυρίων του Χριστού, μην αποκλίνοντας ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά, αλλά πορευόμενος τη βασιλική οδό· ούτε να αποκοιμιέται ως προς την ψυχή εξαιτίας της ολιγωρίας της υπομονής, ώστε να μην προσκόψει το πόδι του σε λίθο πτώσεως· ούτε να σκέφτεται ή να πράττει κάτι από αυταρέσκεια, ή μάλλον από εμπαθή προσκόλληση, γινόμενος πιο νόμιμος από τον ίδιο τον νόμο και πιο ευθύς από τον κανόνα, ή μάλλον όχι πιο ευθύς, αλλά πιο στρεβλός και πιο αλλοτριωμένος. Διότι μπορεί να σας βλέπω, αλλά όχι πάντοτε και σε κάθε τόπο· επειδή αυτό είναι ίδιον μόνο του Θεού, ο οποίος επιβλέπει και εξετάζει τα πάντα. Επομένως, δεν γνωρίζω μήπως, ενεργώντας κρυφά κατά το ίδιον θέλημα εξαιτίας των δικών μου αμαρτιών, ή μάλλον ακολουθώντας τα πάθη σας, υποπίπτετε σε πτώση αμαρτίας, σε ολίσθημα της ψυχής. Γι' αυτό να προσέχετε, να φοβάστε, να τρέμετε, όσο ακόμη πλέετε με ούριο άνεμο· να θυμάστε το ναυάγιο, διότι, όπως έχει ειπωθεί, σε μία στιγμή του χρόνου έρχεται λαίλαπα, καταιγίδα, πονηρό πνεύμα, τρικυμία, όλεθρος, απώλεια, θάνατος· εκεί που φαίνεται ότι υπάρχει ακόμη ειρήνη και ασφάλεια, έρχεται ξαφνικά ταραχή, μάχη, πόλεμος, σφαγή, και μάλιστα το πλέον αξιοθρήνητο, όχι του σώματος, αλλά της ψυχής. Υποχωρεί ο δόλιος για κάποιο χρονικό διάστημα, για να σας δώσει την αίσθηση της αμεριμνησίας, ώστε στη συνέχεια ορμώντας να ανατρέψει ταχέως τον λογισμό και να τον καταστρέψει. Δεν υπάρχει περιθώριο για αμεριμνησία, δεν είναι καιρός ανέσεως.

Ας γίνει παράδειγμα ο λόγος και για εκείνους που χειροτονούν ή χειροτονούνται με χρήματα: άραγε, επειδή δεν έδωσαν ή δεν έλαβαν οι ίδιοι προσωπικά, αλλά μέσω κάποιου άλλου χεριού, ξεφεύγουν από την κανονική καθαίρεση; Με κανέναν τρόπο. Το ίδιο λοιπόν πρέπει να σκεφτούμε και εδώ, και να θεωρήσουμε ότι αυτά είναι γεννήματα του θυμού, τα οποία πρέπει να εξαλειφθούν από τις ψυχές, όπως ακριβώς και η πονηρή επιθυμία. Και δεν πρέπει να παρεκκλίνουμε ούτε δεξιά ούτε αριστερά, αλλά να βαδίζουμε τη βασιλική οδό, δηλαδή σύμφωνα με την ευαγγελική και αποστολική θεσμοθεσία. Διότι, περπατώντας με αυτόν τον τρόπο στα ίχνη των αγίων, θα φτάσουμε μαζί τους στην αιώνια ζωή, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Επομένως, ας χρησιμοποιούμε και εμείς την ταπείνωση, για να αποφύγουμε τις εκτροπές και τις παρεκκλίσεις του, πορευόμενοι τη βασιλική οδό και χωρίς να αποκλίνουμε ούτε δεξιά ούτε αριστερά, αλλά ακολουθώντας τον κανόνα της αγίας εντολής που μας παραδόθηκε και βαδίζοντας στα ίχνη των πατέρων που προηγήθηκαν, των οποίων «το πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς». Γι' αυτό, ας απομακρύνεται ο νους από τις πονηρές σκέψεις, η καρδιά ας μελετά τα θεία λόγια, το στόμα ας ανοίγει για τη δοξολογία του Θεού, το μάτι ας βλέπει ορθά, το αυτί ας μην αποδέχεται μάταια ακούσματα, τα χέρια ας κινούνται προς τα έργα, τα πόδια ας βαδίζουν με ευταξία, η τροφή και το ποτό ας είναι μετρημένα, ο ύπνος κανονισμένος, να μην υπάρχει καμία έξοδος πέρα από το πρέπον, ούτε κάποια υπερβολική οικειότητα που επιφέρει τον θάνατο, ούτε κανένα άλλο άτοπο πράγμα να ενεργείται μέσα μας, αλλά όλα να εκτελούνται με οσιότητα και σύνεση. Και η προθεσμία δεν είναι μακριά, και το τέλος των αγώνων είναι κοντά. Και ποια είναι η αμοιβή των κόπων; Η Βασιλεία των Ουρανών, για την οποία, ω αδελφοί, ας αγωνιστούμε ξανά και ξανά, ας παλέψουμε. Και αν λυγίσαμε, ας σηκωθούμε πάλι. Και αν αποκοιμηθήκαμε, ας γρηγορήσουμε ξανά. Ας ασκήσουμε βία στη φύση, ας νεκρώσουμε «τα μέλη τα επί της γης», ας αποκτήσουμε τις αρετές.

Κατήχηση ΡΚΓ'. Περί του να προχωρούμε άοκνα στην πνευματική μας πορεία, να μισούμε τις ηδονές του παρόντος βίου και περί της μακάριας κατοικίας μας. Αδελφοί και πατέρες, είναι σύνηθες σε όσους οδοιπορούν να παρακινεί ο ένας τον άλλον, να δείχνουν προθυμία για την προκείμενη οδοιπορία, και να μην αποκλίνουν ούτε δεξιά ούτε αριστερά, αλλά να πορεύονται τη βασιλική οδό. Επιπλέον, να τρώνε, να πίνουν και να κοιμούνται με μέτρο, ώστε με τη σύμμετρη διαβίωση να καταστήσουν ελαφρύτερο για τον εαυτό τους το βάρος της οδοιπορίας. Ποιος είναι λοιπόν ο σκοπός του προοιμίου μου; Οπωσδήποτε και από μόνοι σας γνωρίζετε ότι και εμείς είμαστε οδοιπόροι σε αυτόν τον βίο, έχοντας αναλάβει πορεία γεμάτη από μύριους κόπους. Γι' αυτό οφείλουμε να παρακαλούμε και να ενθαρρύνουμε ο ένας τον άλλον στους αγώνες, να βαδίζουμε χωρίς να πλανόμαστε, και να δείχνουμε εγκράτεια στο φαγητό, το ποτό και τον ύπνο, ώστε να μην βαραινόμαστε από αυτά και γινόμαστε πιο οκνηροί ως προς την πορεία. Αλλά και να μην στρέφουμε την προσοχή μας προς τις ηδονές του παρόντος βίου. Διότι ούτε οι οδοιπόροι έχουν συνήθεια να στρέφονται εδώ κι εκεί, δεξιά ή αριστερά. Αντιθέτως, προσηλωμένοι μόνο στην οδοιπορία, ατενίζουν το κατάλυμα προς το οποίο σπεύδουν. Πόσο εξαίρετο λοιπόν είναι το δικό μας κατάλυμα! Ή μάλλον, πόσο εξαίρετη είναι η μακάρια κατοικία μας!