Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 3:19

Ως νηστεία δε εννοώ την καθορισμένη, δηλαδή προ πάντων την αγία και ένδοξη Τεσσαρακοστή, και κατά τον υπόλοιπο χρόνο την Τετάρτη και την Παρασκευή. Τις δε υπόλοιπες ημέρες, δηλαδή τη Δευτέρα, την Τρίτη και την Πέμπτη, εάν μπορείς να νηστεύεις από δική σου προαίρεση, ο μισθός σου θα είναι μεγάλος· διότι σε αυτές τις ημέρες γίνεται συγκατάβαση, ακόμη και ως προς την ώρα, για χάρη κάποιου εκλεκτού φίλου, και δεν υπάρχει κατάκριση εξαιτίας της αγάπης. Η δε νηστεία που έχει καθοριστεί από τους αγίους αποστόλους αποτελεί διάκριση· εκείνος δε που την παρακούει απώλλυται μαζί με τους γαστρίμαργους, των οποίων θεός είναι η κοιλιά, η δόξα του κόσμου και η ανθρωπαρέσκεια.

Και μετά τη δοξολογία, ολοκλήρωσε πάλι την προσευχή λέγοντας τα εξής: «Θεέ Παντοκράτορα και Κύριέ μας Ιησού Χριστέ, το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, σε ευχαριστούμε και σε αινούμε, διότι μας αξίωσες να μεταλάβουμε τα δικά σου αγαθά, τις σωματικές τροφές. Δεόμαστε και σε παρακαλούμε, Κύριε, να μας δωρίσεις και τις επουράνιες τροφές· και δώσε μας να τρέμουμε και να φοβόμαστε το φρικτό και έντιμο όνομά σου, και να μην παρακούμε τις εντολές σου. Τον νόμο σου και τα δικαιώματά σου εναπόθεσε στις καρδιές μας, και αγίασε το πνεύμα, την ψυχή και το σώμα μας, διά του αγαπημένου σου Παιδός, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο σε εσένα ανήκει η δόξα, η τιμή και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων, αμήν». Διότι υπάρχουν πολλοί από τους κοσμικούς ανθρώπους, οι οποίοι είναι ανόητοι και, τρεφόμενοι σαν τα άλογα ζώα, σηκώνονται το πρωί και αναζητούν ποιον θα εκμεταλλευθούν και ποιον θα καταδυναστεύσουν, για να γεμίσουν την αισχρή τους κοιλιά· αυτοί δεν γνωρίζουν να δοξάζουν τον Θεό στο τραπέζι. Γι' αυτούς μίλησε ο θεσπέσιος Παύλος: «Αυτοί είναι οι εχθροί του σταυρού του Χριστού, των οποίων το τέλος είναι η απώλεια, των οποίων θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, αυτοί που φρονούν τα επίγεια· το δικό μας όμως πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς».

Μεγάλη ευεργεσία είναι το να αισχύνεται κανείς για πράγμα για το οποίο πρωτύτερα υπερηφανευόταν, μη δυνάμενος εξαιτίας της αναισθησίας του να αντιληφθεί το αισχρό που υπήρχε σε αυτό, αλλά αντίθετα έχοντας τη δόξα του στην αισχύνη του. Το να αισχύνεται, λοιπόν, κανείς για τα είδωλα ενεργεί προς όφελος εκείνων που αισχύνονται. Αυτό δεν συμβαίνει με άλλον τρόπο, παρά μόνο εάν έλθουν σε επίγνωση του αληθινού Θεού εκείνοι που μέχρι πρότινος ειδωλολατρούσαν. Διότι τότε καλύπτεται από ντροπή, ερχόμενος σε συναίσθηση του παραλόγου, εκείνος που προσεύχεται στα άψυχα σαν να έχουν αυτά τη δύναμη να τον σώσουν. Καί κάθε φιλήδονος, σε οτιδήποτε από τα απαγορευμένα και αν είναι υποδουλωμένος, θεοποιώντας το, το έχει εγκατεστημένο σαν κάποιο είδωλο σε έναν βέβηλο ναό, στη δική του καρδιά, και συνυπάρχει πάντοτε μαζί του μέσω της φαντασίας του, περιφέροντας μέσα του τις εικόνες του επιθυμητού.

Όπως για παράδειγμα ο φιλόπλουτος, ο οποίος, έχοντας την καρδιά του εκεί όπου βρίσκεται ο θησαυρός του, λατρεύει το είδωλο της πλεονεξίας. Ο γαστρίμαργος, όντας υποδουλωμένος στις επιθυμίες για τα φαγητά, έχει ως θεό την ίδια του την κοιλιά. Επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που θα κατασκευάσει γλυπτό ή χωνευτό είδωλο, το οποίο αποτελεί βδέλυγμα για τον Κύριο. Μακάριοι δε είναι εκείνοι που, σύμφωνα με τη συμβουλή του Ιακώβ, απομακρύνουν από τον εαυτό τους τους ξένους θεούς και αλλάζουν τις στολές τους, ανεβαίνοντας στη Βαιθήλ, δηλαδή στον οίκο του Θεού, για να κατασκευάσουν εκεί θυσιαστήριο στον Θεό. Ας αποβάλουμε, λοιπόν, τα ξένα προς τον Θεό είδωλα και ας αλλάξουμε τις στολές μας, απεκδυόμενοι τον παλαιό άνθρωπο· και ακόμη πιο πριν, ας αποβάλουμε τα ενώτια που βρίσκονται στα αυτιά μας, δηλαδή τις παλαιές διδασκαλίες με τις οποίες καλλωπιζόμασταν.

Και όντως, σύμφωνα με την αποστολική φωνή, το τέλος αυτών είναι η απώλεια. Αυτά κρίναμε αναγκαίο να τα εξετάσουμε για χάρη εκείνων που, λόγω της μεγάλης άνεσης, παραδίδονται στην τρυφή κατά τα δείπνα —είτε διαρκώς είτε σε περιπτώσεις που θεωρούν ως καιρούς ευφροσύνης, όπως σε γάμους ή συμπόσια— χρησιμοποιώντας αυλούς, κιθάρες και χορούς. Σκοπός είναι, αφού κατανοήσετε την αποδοκιμασία του θείου λόγου απέναντι σε τέτοιου είδους πρακτικές, να μεταβάλετε προς το καλύτερο την πονηρή συνήθεια της ζωής σας, τουλάχιστον από εδώ και στο εξής, από φόβο για τα επαπειλούμενα δεινά. Είναι δυνατόν όμως, ερευνώντας ενδελεχώς το νόημα αυτών των ρητών σύμφωνα με μια άλλη ερμηνευτική εκδοχή, να βρούμε και κάτι έτερο που να ωφελεί τις ψυχές μας.

Ή ίσως μιλούν από την κοιλιά εκείνοι των οποίων ο θεός είναι η κοιλιά, οι οποίοι κάνουν τα πάντα χάριν της ηδονής του φαγητού και του ποτού. Ώστε κανείς δεν θα έσφαλλε αν αποκαλούσε εγγαστρίμυθους και ότι μιλούν από την κοιλιά όσους πλάθουν διδασκαλίες προκειμένου να γεμίσουν την κοιλιά τους, και οι οποίοι περιβάλλουν τον εαυτό τους με το προσωπείο της ευλάβειας· αυτοί, επειδή δεν εκφέρουν τους λόγους από αληθινή εσωτερική διάθεση, κενολογούν. Και ευλόγως· διότι εκείνος που διδάσκει χωρίς να πράττει, είναι αναξιόπιστος στο να προσφέρει πνευματική ωφέλεια. Το δε χωρίο «Δεν θα αναζητήσει το έθνος τον Θεό του», έχει την εξής έννοια: ότι κάθε έθνος απευθύνει στον δικό του θεό την ερώτηση προκειμένου να μάθει αυτό που επιθυμεί. Και η ανάγνωση πρέπει να διατυπώνεται ερωτηματικά, για τη σαφήνεια του ρητού: «Δεν θα αναζητήσει το έθνος τον θεό του;»

Θεοποιούν δε, άλλοι μεν την κοιλιά, των οποίων ο Θεός είναι η κοιλιά· άλλοι δε το χρήμα, όσοι δηλαδή είναι προσκολλημένοι στην πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία, και ο καθένας βεβαίως, εκείνο που τίμησε περισσότερο από όλα, σε αυτό αποδίδει τη δόξα του Θεού. Ένας τέτοιος άνθρωπος όμως δεν βρίσκεται μέσα στην άγια αυλή, ούτε προσκυνά τον Θεό, έστω και αν φαίνεται ότι είναι αχώριστος από τις αισθητές συνάξεις.

Διότι εκείνος που καταναλώνει τον περισσότερο άκρατο οίνο, αυτός αποσπά τα βραβεία της νίκης έναντι των άλλων. Όντως, η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους. Διότι, ενώ φιλονικούν μεταξύ τους, στην πραγματικότητα βλάπτουν τους ίδιους τους εαυτούς τους. Ποιος λόγος δύναται να αποδώσει την αισχρότητα των όσων γίνονται;

Ο πρώτος, απ' όσο τουλάχιστον γνωρίζουμε εμείς, που τόλμησε να πει φανερά και να διδάξει ότι ο μονογενής Υιός είναι ανόμοιος κατά την ουσία με τον Θεό και Πατέρα, είναι ο Αέτιος ο Σύρος, για τον οποίο δεν θα αναφέρω με τι είδους επιτηδεύματα είχε αναμειχθεί εξαρχής και πώς, προχωρώντας, εισέφρησε φθοροποιά στις Εκκλησίες του Θεού, για να μη δώσω την εντύπωση ότι αφήνω την ελεγκτική επιχειρηματολογία και αναλώνομαι σε λοιδορίες. Εκείνος όμως που παρέλαβε την ασέβεια και την έφτασε στην τελείωσή της είναι ο Ευνόμιος, αυτός εδώ ο Γαλάτης, ο οποίος, αποκτώντας για τον εαυτό του φήμη από τα πιο αισχρά πράγματα («διότι η δόξα τους», λέει η Γραφή, «βρίσκεται στην αισχύνη τους»), προτίμησε τη ματαιοδοξία τού να γράψει αυτά που κανείς άλλος δεν τόλμησε ποτέ, αντί των αγαθών που επιφυλάσσονται στους ευσεβείς, και οδηγήθηκε από έπαρση να δημοσιοποιήσει με το λαμπρό τούτο σύγγραμμα τη βλασφημία που μέχρι πρότινος λεγόταν ψιθυριστά μέσα από τα δόντια, φιλοδοξώντας να ανακηρυχθεί αρχηγός και πρωτοστάτης ολόκληρης αίρεσης.

Βεβαίως, ούτε και την απόλαυση πρέπει να θέτουμε ως σκοπό της βρώσεως, αλλά την ανάγκη για τη διατήρηση της ζωής, αποφεύγοντας το ακόλαστο της ηδονής. Διότι το να υποδουλώνεται κανείς στις ηδονές δεν είναι τίποτε άλλο παρά το να καθιστά θεό του την ίδια του την κοιλιά. Επειδή λοιπόν το σώμα μας, το οποίο διαρκώς κενώνεται και αναλίσκεται, έχει ανάγκη αναπλήρωσης (για αυτό άλλωστε και οι ορέξεις για τροφή είναι φυσικές), ο ορθός λόγος υπαγορεύει πως η χρήση των τροφών έχει ως σκοπό την αναπλήρωση εκείνου που κενώθηκε για τη συντήρηση του ζωντανού οργανισμού, είτε προκύψει έλλειψη ξηράς είτε υγρής τροφής.

Για αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο θεσπέσιος Παύλος είπε ότι ο νόμος κυριεύει τον άνθρωπο για όσο χρόνο ζει. Επομένως δεν λέει αυτά τα πράγματα υπονοώντας ότι η διάνοια του ανθρώπου υπόκειται στα νεύματα άλλων, αλλά φιλοσοφεί και εξετάζει προσεκτικά τα πάθη της ανθρώπινης φύσης, και σχεδόν ανασκάπτει με λεπτομέρεια τα εσωτερικά νοσήματα του νου, και καταγράφει το σώμα της έμφυτης φιληδονίας, ενδυόμενος πολύ καλά ο ίδιος το πρόσωπο εκείνου που νοσεί ακόμη από φιλοσαρκία. Διότι, αν και ο ίδιος είχε σταυρωθεί ως προς τον κόσμο, και βέβαια ο κόσμος ως προς αυτόν, και ήταν αληθινά αξιοθαύμαστος, ωστόσο θεωρούσε σοφό το να μη βλέπει το δικό του χάρισμα, αλλά να καθιστά την ασθένεια εκείνων που δεν είχαν γίνει ακόμη σαν κι αυτόν, αναγκαία βάση για τον λόγο του. Όταν λοιπόν τον ακούς να λέει «Διότι αυτό που πράττω δεν το γνωρίζω», να φέρνεις στο μυαλό σου μερικούς από τους υπερβολικά αμαρτωλούς, οι οποίοι νομίζουν ότι ζουν πραγματικά τον πιο άριστο βίο, και ότι τίποτα δεν θα μπορούσε να ισοσταθμίσει την απόλαυση και τη ματαιότητα σε τούτο τον κόσμο. Επειδή, από τη μία αποστρέφονται τους τρόπους της αρετής, ενώ από την άλλη υπερηφανεύονται και παραδίδονται υπερβολικά στις δικές τους ηδονές. Και για αυτούς νομίζω πως λέει κάπου ο Παύλος: «Εκείνοι που φρονούν τα επίγεια, των οποίων θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους». Αυτοί εύλογα θα μπορούσαν να πουν, διαπράττοντας το φαύλο σαν να ήταν κάτι το εξαιρετικά αξιέπαινο: «Διότι αυτό που πράττω δεν το γνωρίζω».

Διότι, όπως βεβαίως είναι δυνατόν να παρατηρήσει κανείς, παρόλο που ο Σωτήρας μας Χριστός με πολλούς λόγους τους απομακρύνει από τις σωματικές αντιλήψεις και τους ανυψώνει μέσω της πάνσοφης διδασκαλίας σε πνευματική θεωρία, αυτοί δεν υψώνονται πάνω από τα ωφέλιμα για τη σάρκα, και ενώ ακούνε για τον άρτο που δίνει ζωή στον κόσμο, φαντάζονται ακόμη τον επίγειο, έχοντας ως θεό την κοιλιά, σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφτεί, και όντας κυριευμένοι από τα πάθη της γαστέρας, ώστε δίκαια να ακούσουν ότι «η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους». Θα διαπιστώσεις βεβαίως ότι αυτός ο λόγος μοιάζει πάρα πολύ με τα όσα συνέβησαν με εκείνη τη γυναίκα, τη Σαμαρείτιδα. Διότι, ενώ ο Σωτήρας μας Χριστός αφιέρωσε μακρύ λόγο σε αυτήν και την εκπαίδευε για τα νοητά ύδατα, λέγοντάς της σαφώς: «Καθένας που πίνει από το νερό αυτό θα διψάσει πάλι, όποιος όμως πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ, αλλά το νερό που εγώ θα του δώσω θα γίνει μέσα του πηγή νερού που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή», εκείνη παρασύρθηκε εξαιτίας της δυσμάθειας που την κατείχε. Και αφού εγκατέλειψε τη νοητή πηγή, χωρίς να κατανοήσει απολύτως τίποτα για αυτήν, καταλήγοντας στην παροχή των αισθητών υδάτων, λέει: «Κύριε, δώσε μου αυτό το νερό, για να μη διψώ ούτε να έρχομαι εδώ να αντλώ».

Επειδή, λοιπόν, κατρακύλησαν σε τέτοιο σημείο αθλιότητας και κακοβουλίας, και δεν έπαψαν να προσβάλλουν τον Θεό, θα μετατρέψω τη δόξα τους σε ατιμία, δηλαδή, γι' αυτό ακριβώς που αποφάσισαν να υπερηφανεύονται, γι' αυτό το ίδιο θα ντροπιαστούν. Πώς και με ποιον τρόπο; Διότι θα χάσουν τα καυχήματά τους για το μεγάλο πλήθος τους, αφού ο πόλεμος θα καταστρέψει μαζί με τους πολεμιστές και κάθε άλλη ηλικία· επειδή τα σπίτια και οι πόλεις θα απομείνουν έρημα από άνδρες. Και γι' αυτό ακριβώς το πράγμα θρηνούσε την Ιουδαία ο προφήτης Ιερεμίας λέγοντας: «Πώς έκατσε μόνη της η πόλη που ήταν γεμάτη από λαό; Εκείνη που κυβερνούσε χώρες, έγινε υποτελής στον φόρο». Και με άλλον τρόπο, προσβάλλοντας τον Θεό, θα βρεθούμε πολύ μακριά από κάθε καλή φήμη, πράττοντας όσα δεν επιτρέπονται· και για εκείνα που πρέπει να ντρεπόμαστε, γι' αυτά ακριβώς μερικές φορές υπερηφανευόμαστε και σηκώνουμε ψηλά το φρύδι, ώστε να λέγεται δικαίως και για εμάς: «Η δόξα τους βρίσκεται στην ντροπή τους». Επομένως, και με αυτό το νόημα να εκλάβεις πάλι αυτό που ειπώθηκε: «Τη δόξα τους θα μετατρέψω σε ατιμία». Διότι το ότι παραδίδονται κάποιοι «σε αδόκιμο νου, ώστε να κάνουν τα μη πρέποντα», πώς είναι δυνατόν να αμφισβητηθεί, αφού το έχει πει σαφώς ο μακάριος Παύλος. <Τις αμαρτίες του λαού μου θα φάνε, και μέσα στις αδικίες τους θα συλλάβουν τις ψυχές τους. Και όπως θα είναι ο λαός, έτσι θα είναι και ο ιερέας.> Έχοντας γράψει τις αιτίες της οργής προς το πλήθος, μεταφέρει τον λόγο στο ιερατικό τάγμα.

Διότι πολέμησαν τον Ισραήλ που ήταν αδελφός τους, και δεν δίστασαν να υψώσουν θρασύ και άγριο ξίφος εναντίον εκείνων που ήταν κοντινοί τους και εξ αίματος, χωρίς να σεβαστούν τον νόμο της φύσης, ούτε να σκεφτούν κάτι το ανθρώπινο, αλλά έχοντας συνηθίσει να ξεπερνούν στην έχθρα προς τους αδελφούς ακόμη και τους πιο άσπονδους εξωτερικούς εχθρούς, και ίσως μάλιστα να υπερηφανεύονταν πολύ για αυτό. Ας ακούσουν λοιπόν και από εμάς: «Γιατί καυχιέσαι για την κακία, δυνατέ;» και για αυτούς θα μπορούσε να λεχθεί, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα: «Των οποίων η δόξα βρίσκεται στην αισχύνη τους». Διότι αυτά που θα ήταν προτιμότερο να κρατούν όσο πιο μακριά γίνεται, τιμώντας τα με εντελώς κακή κρίση, πάλι θα ακούσουν: «Αλίμονο σε αυτούς που αποκαλούν το πονηρό καλό και το καλό πονηρό, που θέτουν το σκοτάδι ως φως και το φως ως σκοτάδι, που αποκαλούν το πικρό γλυκό και το γλυκό πικρό». <Και κατέστρεψε τη μήτρα πάνω στη γη.> Απαριθμεί ωφέλιμα τα εγκλήματα των Ιδουμαίων, και ανάγεται στον ίδιο τον Ησαύ, αποδεικνύοντας ότι είναι δυσγενείς και γεννημένοι από ανόσιο πατέρα, ώστε ίσως να κατανοήσουμε εκείνο που υποδηλώνεται πλαγίως μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Διότι από σπέρμα φιδιών θα εξέλθουν απόγονοι ασπίδων».

Αγνοούσες ότι επρόκειτο να έλθει ο Λόγος του Θεού; Δεν άκουγες ούτε τον προφήτη Ζαχαρία που έλεγε: «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι ιδού έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος;» Πώς λοιπόν δεν έπρεπε να χαίρεστε και να γεμίζετε από κάθε ευφροσύνη, αφού μια τόσο λαμπρή άφιξη του Σωτήρα μας Χριστού κηρυσσόταν από τους αγίους; Διότι, επειδή ο διάβολος, επιπίπτοντας σαν ανεμοστρόβιλος, υποδούλωσε, για να το πω έτσι, ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, και πλέον κανένας δεν έμενε ανέπαφος από τη δική του πλεονεξία, αλλά όλοι βρίσκονταν μέσα στις αμαρτίες, χωρίς να υπολογίζουν καθόλου την ντροπή, αλλά αντίθετα περηφανεύονταν για όλα τα δεινά σαν να ήταν μεγάλες δόξες (διότι σκοπός του καθενός ήταν να ξεπεράσει στη φαυλότητα και αυτόν που είχε προηγηθεί και αυτόν που αναμενόταν να ακολουθήσει, και η δόξα μας βρισκόταν στην ντροπή μας, όπως λέει ο Παύλος), κατ' ανάγκην ο Δημιουργός των πάντων, αναζητώντας πολλούς τρόπους θεραπείας, ζητούσε με κάθε τρόπο να διασώσει το γένος των ανθρώπων. Και προφήτες αναδεικνύονταν κατά καιρούς, οι οποίοι υπέδεικνυαν σε όλους τα προς σωτηρίαν.

Διότι θεωρεί τον άγριο τρόπο συμπεριφοράς ως ένδειξη ανδρείας, και τη μεγάλη ροπή προς την αγριότητα την εκλαμβάνει ως περίλαμπρη δόξα· δεν σέβεται την κοινή ανθρώπινη φύση, δεν τιμά τον Δημιουργό, ούτε συλλογίζεται τίποτε άλλο από όσα συντελούν στον σώφρονα λογισμό· απεναντίας, για εκείνα που θα έπρεπε μάλλον να κοκκινίζει από ντροπή και να θρηνεί, για αυτά καυχιέται με τρόπο απαίδευτο, ώστε δικαίως να λέει ο Παύλος: «Των οποίων η δόξα βρίσκεται στην αισχύνη τους». Ο δε μακάριος προφήτης εκφράζοντας την απορία του, λέγει: «Δεν μας έπλασε ένας Θεός;»

Διότι, ενώ ήταν Θεός κατά φύση ο προερχόμενος από τον Θεό Πατέρα «Λόγος, έγινε σάρκα», χωρίς να αποβάλει αυτό που ήταν, μη γένοιτο, αλλά μάλλον προσλαμβάνοντας αυτό που δεν ήταν, προκειμένου να μεταστοιχειώσει και εμάς προς την καλύτερη και πιο ένδοξη ζωή. Διότι, «ενώ ήταν πλούσιος, πτώχευσε για εμάς, ώστε εμείς να πλουτίσουμε με τη δική του πτώχεια». Αλλά ο μεν Σωτήρας των όλων και μονογενής Λόγος του Θεού Πατέρα, αυτός που διαπρέπει σε απόλυτη ισότητα προς Αυτόν, ο σύνθρονος και ισόδοξός Του, δεν θεώρησε απορριπτέο το μέτρο της κένωσης, κατ' οικονομίαν για χάρη μας. Αντίθετα, οι εφευρέτες των ανόσιων δογμάτων, «οι εχθροί του σταυρού του Χριστού, των οποίων το τέλος είναι η απώλεια, και των οποίων ο Θεός είναι η κοιλιά τους», έχοντας μικροπρεπή και χαμερπή φρονήματα για αυτόν, διασαλεύουν τη δόξα του μυστηρίου, ώστε να φαίνεται πως δεν έχει επιτελεστεί ορθά, στο μέτρο τουλάχιστον που εξαρτάται από αυτούς. Σχεδόν χλευάζουν, οι άθλιοι, τη σοφία του Θεού, θεωρώντας ότι μπορούν να σκεφτούν καλύτερα από Εκείνον, έχοντας στόμα που λαλεί αλαζονικά, όμοια με τον γιο της ανομίας, του οποίου μάλιστα τόλμησαν να γίνουν πρόδρομοι. Ατιμάζουν μεν την κατά σάρκα γέννηση του Μονογενούς. ισχυρίζονται δε ότι η αγία Παρθένος δεν γέννησε αληθινά κατά σάρκα Θεό, αν και ο άγιος ευαγγελιστής διακηρύσσει: «Ο Λόγος έγινε σάρκα».

Αλίμονο σε αυτούς που παρακούουν, και στους εριστικούς, και στους ταραχοποιούς! Αλίμονο σε αυτούς που ορκίζονται από φιληδονία. Αλίμονο στους επίορκους! Αλίμονο στους γαστρίμαργους, των οποίων θεός είναι η κοιλιά! Αλίμονο σε αυτούς που μεθούν! Μακάριος όμως είναι εκείνος που εδώ ευτελίζει τον εαυτό του, και τον ταπεινώνει για χάρη του Θεού, και τον εξουθενώνει και τον κατακρίνει! Ένας τέτοιος άνθρωπος υψώνεται από τον Ύψιστο Θεό, και επαινείται από τους αγγέλους, και κατά την κρίση δεν θα σταθεί στα αριστερά.

«Διότι η σάρκα στρατεύεται κατά του πνεύματος, και το πνεύμα κατά της σάρκας· διότι αυτά αντιτίθενται το ένα στο άλλο.» Εάν λοιπόν οι Ισραηλίτες είχαν θελήσει να θεωρήσουν ως επαρκή απόλαυση τη χορηγία του μάννα, το οποίο είναι νοητός άρτος των αγγέλων και τύπος της γλυκύτητας που δίδεται μέσω του Πνεύματος, δεν θα είχαν εκπληρώσει την επιθυμία της σάρκας, ούτε θα είχαν θερίσει από αυτήν τη φθορά.» Πολύ χαρακτηριστικά είναι τα μνήματα του λαού· διότι εκεί, λέει, έθαψαν τον λαό της επιθυμίας, σύμφωνα με το, «Θα είναι θέαμα σε κάθε σάρκα»· και λαός της επιθυμίας ονομάστηκε αυτός που έπαθε εκείνα, σύμφωνα, νομίζω, με εκείνο που ειπώθηκε κάπου για μερικούς: «Των οποίων η δόξα βρίσκεται στην αισχύνη τους»· διότι η ονομασία προήλθε από την αμαρτία. Και επιγραφόταν ατελείωτος ονειδισμός για τις ανανδρίες τους σε εκείνους που πέθαναν οικτρά, και η φήμη τους προερχόταν από εκείνα για τα οποία καταδικάζονταν. ΠΑΛΛ. Αλήθεια. ΚΥΡ. Επομένως, όσοι έχουν επιλέξει αληθινά να αγαπούν τη μάθηση, πρέπει να αποφεύγουν πάση θυσία την έλλειψη υπομονής στους πόνους, τον άπρακτο γογγυσμό, την αχάριστη φλυαρία, και, αυτό που είναι μάλλον πιο ανόσιο από τα άλλα, το να επιθυμούν τους μολυσμούς που προέρχονται από τη φαυλότητα και τη φιλοσαρκία.

Μη στερηθείς τη Θεία Λειτουργία εξαιτίας της άπληστης κοιλιάς σου, ασχολούμενος στο μαγειρείο, αλλά ας τα αφήσουμε αυτά σε εκείνους για τους οποίους θεός είναι η κοιλιά και η δόξα τους. Εμείς, όμως, όλοι μαζί, μικροί και μεγάλοι, άνδρες και γυναίκες, μοναχοί και μοναχές, ας τιμήσουμε χριστιανικά και με ευλάβεια τις εορτές του Κυρίου, όπως διδαχθήκαμε, με ψαλμούς, με ύμνους και με ωδές πνευματικές. Ας στεφανώσουμε τις εισόδους μας ως Χριστιανοί, και όχι ως Έλληνες, με δάφνες ή με άνθη ή με άλλες ύλες, κάτι που αποτελεί γνώρισμα των Ελλήνων και των Ιουδαίων. Και η μεν σκιά του Νόμου αποπέμπεται, η δε αλήθεια άνθισε, καθώς ακούμε τον Απόστολο να λέει: ήδη τα παλαιά παρήλθαν. Ιδού, τα πάντα έχουν γίνει καινούργια. Η πλάνη των ειδώλων καταργήθηκε, ο θάνατος σκυλεύτηκε, η αιχμαλωσία στον Άδη ανακλήθηκε, τα βασίλεια της πολυθεϊστικής πλάνης συντρίφθηκαν, ο άνθρωπος ελευθερώθηκε, ο Θεός εβασίλευσε, η κτίση ευφραίνεται, ο σταυρός κυριαρχεί, τον οποίο προσκυνούν όλα τα έθνη και οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες. Στον οποίο και καυχόμαστε, μαζί με τον μακάριο Παύλο, λέγοντας: Σε εμάς ας μη γένοιτο να καυχηθούμε για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Είναι αλλοιωμένος ο οίνος; Αλλά ας θυμηθούμε ότι ο Δεσπότης, Κύριος και Σωτήρας όλων μας γεύτηκε όξος με χολή για χάρη μας. Ας μην τηρούμε λοιπόν σήμερα εγκράτεια, και αύριο να δοκιμάζουμε τους προεστώτες για χάρη της ηδονής της κοιλιάς, για να μην ακούσουμε: αυτών που ο Θεός είναι η κοιλιά και η δόξα. Ας μην επιδιώκουμε σήμερα ησυχία και μελέτη, και αύριο να γυρίζουμε από κελί σε κελί, για να μην πω από χωριό σε χωριό, και να περνάμε τον χρόνο μας στην πόλη, ούτε με την πρόφαση της επισκέψεως στους γέροντες να ικανοποιούμε την ακηδία. Διότι όσο περισσότερο ησυχάζει κανείς, τόσο πιο καθαροί γίνονται οι λογισμοί του, και όσο κανείς απομακρύνει τον εαυτό του από την ησυχία, τόσο περισσότερο παχαίνει μέσα του και η διάνοια.

Καλή και θεάρεστη εορτή είναι η μετάνοια με δάκρυα. Εορτή είναι εκεί όπου ο Κύριος συνεόρτασε. Αν και ήταν Θεός, πτώχευσε. Να τιμάτε τις εορτές του Κυρίου. Με σπουδή να προσέρχεστε, εορτάζοντας όχι πανηγυρικά, αλλά θεϊκά· όχι κοσμικά, αλλά υπερκόσμια· όχι ειδωλολατρικά, αλλά χριστιανικά. Ας μη στολίσουμε τις εισόδους με στεφάνια· ας μη στήσουμε χορούς· ας μην κοσμήσουμε τις αγορές· ας μην εκθηλύνουμε την ακοή μας με αυλούς και κιθάρες· ας μην ντυθούμε με πολυτελή ενδύματα· ούτε με χρυσές λάμψεις. Όπως παρήγγειλε ο Δεσπότης, να μην έχουμε καθόλου χαλκό στις ζώνες μας. Όχι με ξεφαντώματα και μέθες. Μην καταστρέφεις το έργο του Θεού εξαιτίας του φαγητού. Μη στερηθείς την αγία λειτουργία ασχολούμενος στο μαγειρείο για την αχόρταγη κοιλιά· διότι δεν γνωρίζεις αν θα αξιωθείς να δεις άλλη λειτουργία. Αλλά ας τα αφήσουμε αυτά σε εκείνους των οποίων θεός είναι η κοιλιά και η δόξα.

Πρέπει λοιπόν εμείς να αψηφούμε κάθε κόπο για την ορθή ομολογία προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό· διότι έτσι και η έμπρακτη ζωή, αφού εδραιωθεί, θα γίνει ευπρόσδεκτη στον Θεό, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: χωρίς πίστη, είναι αδύνατον να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό. Αυτά δε σου τα γράψαμε, για να μην παρασυρθείς από την πλάνη των ασεβών και εκπέσεις από το δικό σου στήριγμα, και συγκατακριθείς με εκείνους για τους οποίους αναφέρει ο Απόστολος λέγοντας: διότι πολλοί ζουν, για τους οποίους σας μιλούσα πολλές φορές και τώρα μάλιστα το λέω κλαίγοντας, ως εχθροί του σταυρού του Χριστού· των οποίων το τέλος είναι η απώλεια, των οποίων θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους· αυτοί που φρονούν τα επίγεια. Διότι το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς, από όπου και περιμένουμε ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού Χριστό. Ώστε λοιπόν και εμείς, έχοντας θάρρος, αναφωνούμε: σε εμάς ας μη συμβεί ποτέ να καυχηθούμε, παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Διότι, εάν «ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες ούτε κλέφτες ούτε πλεονέκτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού», και αυτά τα πάθη εκπληρώνονται και ενισχύονται μέσω του σώματος, και κανείς δεν δικαιώνεται εάν δεν κυριαρχήσει πρώτα σε αυτά, ενώ σε αυτά κυριαρχεί εκείνος που στρέφεται προς τη σωφροσύνη και την πίστη, άρα το σώμα υποτάσσεται στον νόμο του Θεού· διότι ο νόμος του Θεού είναι η σωφροσύνη. Επομένως, ο απόστολος δεν είπε ότι η σάρκα δεν υποτάσσεται στο αγαθό, αλλά το φρόνημα της σάρκας, καταργώντας δηλαδή την ορμή της προς τις ακράτειες, όπως ακριβώς και την απόκλιση της ψυχής προς την αδικία. Αγωνιζόμενος λοιπόν να επιτύχει την κάθαρση ακόμη και από τη γαστριμαργική ακράτεια, και διδάσκοντας ότι τέτοιου είδους ορέξεις και ηδονές θα αφανιστούν, και καταντροπιάζοντας εκείνους που νομίζουν ότι η ζωή συνίσταται στην τρυφή και στην πολυτέλεια, οι οποίοι «έχουν θεό τους την κοιλιά», λέγοντας «ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε», όπως ακριβώς τα αδηφάγα ζώα που είναι σκυμμένα κάτω και ασχολούνται μόνο με την τροφή και τα τραπέζια, αφού πρώτα είπε «τα φαγητά είναι για την κοιλιά και η κοιλιά για τα φαγητά· ο δε Θεός θα καταργήσει και αυτήν και αυτά», πρόσθεσε: «το δε σώμα δεν προορίζεται για την πορνεία, αλλά για τον Κύριο, και ο Κύριος για το σώμα. Ο δε Θεός και τον Κύριο ανέστησε και εμάς θα αναστήσει με τη δύναμή Του. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι τα μέλη σας είναι μέλη του Χριστού;»

Και από άλλη άποψη: αν, μην έχοντας δικά του να σώσει, ήλθε στα ξένα χάριν επιδείξεως, για να δείξει τη βοήθειά του, είναι μεγάλη η ανεπάρκεια εκείνου που δεν δύναται να σώσει τα δικά του και έρχεται στα ξένα, ώστε να επιδείξει το έργο το οποίο στάθηκε αδύνατο να επιδείξει στα δικά του. Και ήδη έχει καταρρεύσει ο λόγος που ειπώθηκε από τον Μάνη σχετικά με τον Σωτήρα και τον άρχοντα αυτού του αιώνα, και πράγματι ο θεός αυτού του αιώνα δεν είναι κάποιος άλλος θεός διαφορετικός από τον Όντα, ούτε άλλος ενυπόστατος θεός, μη γένοιτο· διότι ο Θεός, ο Δεσπότης των πάντων, ο οποίος δημιούργησε τον κόσμο, είναι ένας Θεός, ο Πατέρας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και ουδέποτε παύει. 69. Σχετικά δε με αυτόν για τον οποίο ο Απόστολος λέει ότι οι άπιστοι τον επέλεξαν ως δικό τους θεό, δεν λέω ότι υπάρχει μόνο ένας θεός αυτού του αιώνα, μη γένοιτο, αλλά και πολλοί, στους οποίους υπέταξαν τον εαυτό τους οι άπιστοι και τυφλώθηκαν στη διάνοια, όπως και σε άλλο σημείο λέει «των οποίων ο θεός είναι η κοιλιά και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους» και ο Κύριος στο Ευαγγέλιο λέει «δεν δύνασθε να δουλεύετε σε δύο κυρίους», έπειτα, μετά από πολλά, για να δείξει ποιοι είναι οι δύο κύριοι, λέει «δεν δύνασθε να δουλεύετε τον Θεό και τον μαμωνά». Άρα λοιπόν, ο Θεός είναι Θεός, και ο μαμωνάς είναι θεός του κόσμου.

Είναι καιρός, λοιπόν, να αγαπήσουμε την εγκράτεια και να μισήσουμε την ηδονή, για να μη γίνεις φιλήδονος μάλλον παρά φιλόθεος, και όλα τα άλλα ομοίως: τη φιλονικία, τη φιλοκέρδεια, τη φιλοδοξία και όλα όσα, με την κατεύθυνση της αγάπης προς τα μη πρέποντα, μας αποχωρίζουν από τη σχέση με το αγαθό. Ως δίδαγμα εν παρόδω μάθαμε ότι κάθε κίνηση της ψυχής κατασκευάστηκε για το αγαθό από Εκείνον που δημιούργησε τη φύση μας, αλλά η εσφαλμένη χρήση τέτοιων κινήσεων γέννησε τις αφορμές για την κακία. Διότι η αυτεξούσια δύναμή μας, η οποία είναι κάτι καλό, όταν ενεργεί προς το κακό, γίνεται το έσχατο των κακών. Και αντίστροφα, όργανο αρετής είναι η δύναμη που απωθεί τα απεχθή, της οποίας το όνομα είναι μίσος, όταν εξοπλίζεται εναντίον του αντιθέτου, αλλά γίνεται όπλο της αμαρτίας όταν στέκεται εχθρικά προς το αγαθό. Επομένως, κάθε κτίσμα του Θεού από όσα έχουν κατασκευαστεί μέσα μας είναι καλό και κανένα δεν είναι απορριπτέο, εφόσον λαμβάνεται με ευχαριστία. Η αχάριστη όμως χρήση αυτών μετέτρεψε το κτίσμα σε πάθος, μέσω του οποίου αποχωρεί μεν η οικειότητα με τον Θεό, υπεισέρχονται δε τα αντίθετα και εγκαθίστανται στη θέση του Θεού, ώστε για τους ανθρώπους αυτούς τα πάθη να θεοποιούνται. Έτσι, για τους λαιμάργους θεός γίνεται η κοιλιά. Έτσι, οι πλεονέκτες καθιστούν είδωλο για τον εαυτό τους τη νόσο τους. Έτσι, εκείνοι που σκοτίστηκαν στα μάτια της ψυχής από την απάτη σε τούτο τον αιώνα, έκαναν θεό τους την κενοδοξία.

Αν δε αυτοί που βρίσκονται πάνω σε αυτά τα τείχη δεν περιφρονούν μόνο τα ποικίλα εδέσματα, αλλά και παρασκευάζουν το ψωμί τους ακόμη πιο φτωχικό, αυτοί κυρίως, μέσω της εγκράτειας, ανατρέπουν και τη σκηνή της Μαδιάμ. Διότι κάτι τέτοιο προτυπώνει και η ιστορία του Γεδεών: «Ιδού», λέει, «μια κριθαρένια κουλούρα κυλούσε προς το στρατόπεδο της Μαδιάμ». Αυτός ο κριθαρένιος άρτος φανέρωνε την απλότητα και την εγκράτεια εκείνων που εκστράτευσαν μαζί με τον Γεδεών, ακόμη και ως προς τις απολύτως αναγκαίες τροφές. «Και έφτασε», λέει, «μέχρι τη σκηνή της Μαδιάμ, τη χτύπησε και την κατέστρεψε». Σκηνή δε που καταστρέφεται από την κριθαρένια κουλούρα είναι οπωσδήποτε η ορμητική επιθυμία του λαιμού και της κοιλιάς, της οποίας η μανία εξαλείφεται με τη νηστεία και με την καθιέρωση μιας λιτής τράπεζας. Ο Δανιήλ, ο άνδρας των επιθυμιών, δεν εξόντωσε μόνο τον δράκοντα με ένα ζυμάρι, τον θεό εκείνων που θεός τους είναι η κοιλιά και ο οποίος έχει τη δύναμή του στην οσφύ και στον ομφαλό της κοιλιάς, αλλά, αφού για πολλές εβδομάδες δεν έφαγε εκλεκτό ψωμί ούτε ήπιε κρασί, είδε πρωτοφανή οράματα και δέχθηκε την εμφάνιση αρχαγγέλου.

«Και εξήγαγε»· Διότι αυτό που συνέβη ήταν τύπος της πλευράς, όπως είπαμε, η οποία κεντήθηκε με τη λόγχη. «Και κατεβίβασε»· Ποταμούς ονομάζει το ύδωρ και το αίμα, μέσα στα οποία κατακλύστηκαν οι δαίμονες και η ασέβεια. «Και προσέθεσαν»· Διότι, παρόλο που τελούνταν τέτοια μυστήρια, οι Ιουδαίοι δεν έπαψαν να βλασφημούν. «Παρεπίκραναν»· Διότι οι Ιουδαίοι ούτε δάκρυ μετανοίας είχαν (απέκτησαν) ούτε ύδωρ βαπτίσματος, αλλά ήταν (έγιναν) εντελώς άνυδροι και άκαρποι. «Και εξέπειρασαν»· Διότι ούτε κατανύχθηκαν στην καρδιά, αλλά πάντοτε επινοούσαν κακά εναντίον του Θεού. «Για να ζητήσουν»· Διότι πάντοτε ήταν υπόδουλοι στη γαστριμαργία, για τους οποίους λέει: των οποίων ο θεός είναι η κοιλιά. «Και κατελάλησαν»· Λοιδόρησαν, λέει, όπως τότε επί Μωυσή, έτσι και τώρα επί του Χριστού, διότι το έθνος αυτό είναι βλάσφημο από την αρχή. «Μήπως θα μπορέσει;»· Διότι γι' αυτούς (τώρα) ήταν ανέλπιστα τα περί της μυστικής τραπέζης. «Επειδή επάταξε»· Ο προφήτης εκπλήσσεται παρατηρώντας ότι, αφού η πλευρά όταν κεντήθηκε ανέβλυσε τους ποταμούς της χάριτος, άραγε θα υπάρξει και τράπεζα αυτών των μυστηρίων; «Και χείμαρροι»· Οι χείμαρροι της αμαρτίας, που είναι τα ρεύματα, κατακλύστηκαν, δηλαδή καθαρίστηκαν. «Μήπως και άρτο»· Μπορεί, λέει, και τη μυστική τράπεζα να ετοιμάσει και να δώσει τον εαυτό του ως τροφή στους πιστούς: Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής, ο οποίος κατέβηκε από τον ουρανό. «Για αυτόν τον λόγο άκουσε»· Γνώρισε, λέει, και μακροθύμησε, διότι γνώριζε ότι θα εισαγάγει τα έθνη στη θέση τους.

Τους εχθρούς του σταυρού του Χριστού, των οποίων το τέλος είναι η απώλεια. Γι' αυτόν τον λόγο απείλησε ότι ο καιρός τους, δηλαδή της δίκης εναντίον τους, θα είναι στον μέλλοντα αιώνα. Σε τι όμως τον ξεγέλασαν; Στο ότι αυτός ήρθε σε αυτούς ως στα δικά του, αλλά οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν, όπως λέει ο Ιωάννης. Τους έθρεψε με το πάχος του σιταριού, και με μέλι από πέτρα τους χόρτασε. Τους επιπλήττει, διότι, αν και έλαβαν τέτοια αγαθά, παρέμειναν αγνώμονες, υπονοώντας τα νοητά μέσω των αισθητών. Διότι «πάχος σιταριού» ονομάζει τον νόμο, εξαιτίας του πνεύματος που κατοικεί μέσα στο γράμμα. Γι' αυτό σε άλλον ψαλμό λέει: «Αυτός που θέτει τα όριά σου σε ειρήνη και σε χορταίνει με το πάχος του σιταριού». Το ποιο είναι αυτό, το φανέρωσε στα επόμενα: «Αυτός που αποστέλλει τον λόγο του στη γη». Διότι «μέλι από πέτρα» εννοεί τους προφήτες, επειδή ακριβώς έχουν την προφητεία από τον Χριστό, ο οποίος είναι η πέτρα, με την οποία τους χόρτασε ο Θεός, χαρίζοντάς τους όχι έναν ή δύο προφήτες, αλλά πολλούς και μάλιστα επί πολλές γενεές.

Αλλά ο καθένας από εσάς ας τηρεί το Σάββατο πνευματικά, χαίροντας με τη μελέτη του νόμου και όχι με τη σωματική ανάπαυση, θαυμάζοντας τη δημιουργία του Θεού, όχι τρώγοντας χθεσινά φαγητά και πίνοντας χλιαρά ποτά, ούτε βαδίζοντας μετρημένα βήματα και χαίροντας με χορούς και χειροκροτήματα χωρίς νόημα. Και μετά την τήρηση του Σαββάτου, κάθε φιλόχριστος ας εορτάζει την Κυριακή, την αναστάσιμη, τη βασίλισσα, την ύπατη όλων των ημερών, την οποία περιμένοντας ο προφήτης έλεγε: «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης». Σε αυτήν ανέτειλε και η ζωή μας, και συντελέστηκε η νίκη κατά του θανάτου εν Χριστώ. Αυτόν αρνούνται τα τέκνα της απωλείας, οι εχθροί του σταυρού, των οποίων θεός είναι η κοιλιά, αυτοί που φρονούν τα επίγεια, οι φιλήδονοι και όχι φιλόθεοι, οι οποίοι έχουν την επίφαση της ευσεβείας, αλλά έχουν αρνηθεί τη δύναμή της, οι χριστέμποροι, που καπηλεύονται τον λόγο και πωλούν τον Ιησού, οι φθορείς των γυναικών και οι επιθυμητές των ξένων, οι άρπαγες των χρημάτων· από τους οποίους είθε να λυτρωθείτε με το έλεος του Θεού διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Αυτά σας τα γράφω, ω νεολαία του Χριστού, όχι επειδή διαπιστώνω σε εσάς τέτοιο φρόνημα, αλλά για να σας προφυλάξω, όπως ο πατέρας τα δικά του παιδιά. Προσέχετε, λοιπόν, τους κακεντρεχείς εργάτες, τους εχθρούς του σταυρού του Χριστού, των οποίων το τέλος είναι η απώλεια, των οποίων θεός είναι η κοιλιά, των οποίων η δόξα βρίσκεται στην αισχύνη τους. Προσέχετε τους βωβούς σκύλους, τα συρόμενα φίδια, τους φολιδωτούς δράκοντες, τις ασπίδες, τους βασιλίσκους, τους σκορπιούς. Διότι αυτοί είναι τσακάλια πονηρά σαν αλεπούδες, πίθηκοι που μιμούνται τον άνθρωπο.

186. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΘΕΩΝΑ. Στο ρητό, «Αυτοί που φρονούν τα επίγεια.» Ο Απόστολος, ω σοφότατε, αφού κατηγόρησε αυτούς που φρονούν τα επίγεια, είπε: «Το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς», αντιπαραβάλλοντας εκείνους που πράττουν μικρά και φαύλα με εκείνους που πράττουν μεγάλα και ρωμαλέα. Διότι οι μεν είναι ευτελείς και ταπεινοί, οι δε είναι μεγαλόφρονες και ουρανομήκεις. Καταστέλλοντας δε εκείνους που υπερηφανεύονται εις βάρος των αδελφών, έλεγε: «Να μην έχετε υψηλά φρονήματα, αλλά να συγκαταβαίνετε στους ταπεινούς», χωρίς να τους εμποδίζει να στοχάζονται τα υπερκόσμια, αλλά αποκόπτοντας την υπεροψία και την μεγαλαυχία. Διότι άλλο πράγμα είναι η μεγαλοφροσύνη, δηλαδή η μεγαλοψυχία, και άλλο η υπερηφάνεια, δηλαδή η αλαζονεία. Η μεν πρώτη θεωρεί όλα όσα συμβαίνουν ως υποδεέστερα της δικής της ανδρείας, ενώ η δεύτερη θεωρεί όλους τους ανθρώπους υποδεέστερους της δικής της ευτέλειας. Η μεν στοχάζεται τα υπερκόσμια, η δε ονειροπολεί τα επίγεια. Η μεν ποθεί το θείο και αξιοΰμνητο κλέος, η δε αγαπά τη δόξα που σβήνει.

Ας μην κρίνουμε λοιπόν πλέον ο ένας τον άλλον, αλλά ας αγαπήσουμε ο ένας τον άλλον, ας βοηθήσουμε ο ένας τον άλλον, ας προσευχηθούμε ο ένας για τον άλλον, ώστε να θεραπευτούμε από αυτήν εδώ τη ζωή με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Εάν κάποιος είναι υποδουλωμένος στον θυμό και στην οργή, ας ακούσει τον Απόστολο που λέει: «Κάθε πικρία και θυμός και οργή ας απομακρυνθεί από εσάς»· και πάλι: «Η οργή του ανθρώπου δεν κατεργάζεται τη δικαιοσύνη του Θεού»· και πάλι: «Αποβάλετε την οργή, τον θυμό, την κακία, τη βλασφημία, την αισχρολογία από το στόμα σας». Πρωτίστως, όμως, άκουσε και τον προφήτη που σε προτρέπει: «Παύσε από την οργή και εγκατάλειψε τον θυμό». Έπειτα, και ο Σολομών λέει: «Μη συναναστρέφεσαι με άνθρωπο θυμώδη». Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν είναι δούλος του Θεού, αλλά του πάθους που τον κατέχει, καθώς είναι γεγραμμένο: «Σε ό,τι έχει ηττηθεί κανείς, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί». Και αφού απορρίψετε γρήγορα την οργή, μετανοήστε με πόνο, ώστε να μην αρπαγείτε και μεταφερθείτε σε εκείνον τον τόπο όπου συγκεντρώνονται τα τέκνα της οργής, από τον οποίο είθε να λυτρωθούμε με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Οι γαστρίμαργοι και οι παραδομένοι στην ασωτία, ακούστε τον Κύριο που ανακράζει με απειλή: «Ουαί σε εσάς που είστε χορτασμένοι, διότι θα πεινάσετε»· και τον προφήτη που λέει: «Έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε, και εγκατέλειψε τον Θεό που τον δημιούργησε». Βλέπεις πώς αποχωρίζονται από τον Θεό όσοι ζουν με τρυφηλότητα, για τους οποίους και ο Απόστολος, αποδεικνύοντάς τους άθεους, έλεγε: «Των οποίων ο θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, αυτοί που φρονούν τα επίγεια».

Αν όμως θέλετε, ας εξετάσουμε από πού εισήλθε η ειδωλολατρία. Αναφέρει κάποιος σοφός άνδρας, ότι ένας πλούσιος άνθρωπος, καταπονημένος από το πρόωρο πένθος για τον γιο του, και μη έχοντας καμία παρηγοριά για το πένθος του, παρηγορούσε τον πόνο του ως εξής: αφού κατασκεύασε μια άψυχη εικόνα του νεκρού και την ατένιζε διαρκώς, νόμιζε ότι είχε κοντά του τον εκλιπόντα μέσω της εικόνας. Κάποιοι κόλακες, όμως, των οποίων θεός είναι η κοιλιά τους, αποδίδοντας τιμές στην εικόνα για να τιμήσουν εκείνον, προήγαγαν τη συνήθεια αυτή σε ειδωλολατρία. Επομένως, εισήχθη από ασθένεια της ψυχής, από παράλογη συνήθεια, από έλλειψη μέτρου.

Και ότι είναι στενή και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή. Ο Κύριος της οδού είπε ότι είναι στενή και τεθλιμμένη· εσύ όμως αναζητάς την πλατιά; Και πώς αυτό δεν είναι παράλογο; Γι' αυτό δεν θα επιτύχεις τη ζωή, βαδίζοντας σε άλλη οδό, αλλά την απώλεια· διότι επέλεξες αυτήν που οδηγεί εκεί. Θέλεις να μιλήσω και να φέρω ως παράδειγμα αυτούς που ζουν μέσα στην τρυφή; Ας ανατρέξουμε από τους τελευταίους προς τους πρώτους. Ο πλούσιος που καίγεται στο καμίνι, οι Ιουδαίοι που ζούσαν για το στομάχι, των οποίων ο Θεός ήταν η κοιλιά, εκείνοι που μέσα στην έρημο αναζητούσαν συνεχώς την άνεση, γιατί καταστράφηκαν; Όπως ακριβώς και οι σύγχρονοι του Νώε, μήπως δεν χάθηκαν επειδή επέλεξαν αυτόν τον τρυφηλό και διεφθαρμένο βίο; Το ίδιο και οι κάτοικοι των Σοδόμων εξαιτίας της γαστριμαργίας· Διότι, λέει (η Γραφή), ζούσαν σπάταλα μέσα στην αφθονία των άρτων. Αυτό έχει ειπωθεί για τους κατοίκους των Σοδόμων. Εάν όμως η αφθονία των άρτων προκάλεσε τόσο μεγάλο κακό, τι θα μπορούσαμε να πούμε για τα άλλα εκλεκτά φαγητά; Ο Ησαύ δεν βρισκόταν μέσα στην άνεση; Και τι να πούμε για εκείνους τους υιούς του Θεού που είδαν τις γυναίκες και οδηγήθηκαν στον κρημνό; Τι να πούμε και για εκείνους που επιθυμούσαν μανιωδώς τους άρρενες; Και όλοι οι βασιλείς των εθνών, των Βαβυλωνίων, των Αιγυπτίων, δεν τερμάτισαν άσχημα τη ζωή τους; Δεν βρίσκονται στην κόλαση; Και τα σημερινά, πες μου, δεν είναι παρόμοια; Άκουσε τον Χριστό που λέει: Εκείνοι που φορούν τα μαλακά ενδύματα βρίσκονται στους οίκους των βασιλέων· ενώ εκείνοι που δεν φορούν τέτοια, βρίσκονται στους ουρανούς.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΓ΄. Διότι πολλοί πορεύονται, για τους οποίους πολλές φορές σας έλεγα, και τώρα μάλιστα το λέω και κλαίγοντας, ως εχθροί του σταυρού του Χριστού· το τέλος των οποίων είναι η απώλεια, θεός των οποίων είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, αυτοί που φρονούν τα επίγεια.

Ο θεός των οποίων, λέει, είναι η κοιλιά. Γι' αυτόν τον λόγο είναι θεός τους· δηλαδή, το «ας φάμε και ας πιούμε». Βλέπεις πόσο κακό είναι η τρυφή; Για άλλους θεός είναι τα χρήματα, και για άλλους η κοιλιά. Δεν είναι ειδωλολάτρες και αυτοί, και μάλιστα χειρότεροι από εκείνους; Και η δόξα τους, λέει, βρίσκεται στην αισχύνη τους. Μερικοί ισχυρίζονται ότι με αυτό υπονοείται η περιτομή· εγώ όμως δεν λέω αυτό, αλλά το εξής: για εκείνα που θα έπρεπε να ντρέπονται, για αυτά καυχιούνται. Αυτό είναι που λέει αλλού: «Ποια ανταμοιβή είχατε τότε, για εκείνα για τα οποία τώρα ντρέπεστε;» Διότι το να πράττει κανείς αισχρά είναι βεβαίως φοβερό, αλλά το να πράττει αισχρά και να ντρέπεται, είναι κατά το ήμισυ φοβερό· όταν όμως κάποιος φτάνει στο σημείο να καμαρώνει για αυτά, αυτό αποτελεί υπερβολή αναισθησίας. Άραγε αυτά έχουν ειπωθεί μόνο για εκείνους, και όσοι παρευρίσκονται εδώ ανάμεσά μας έχουν διαφύγει την κατηγορία; Και κανένας δεν είναι υπόλογος για αυτό; Δεν έχει κανένας για Θεό του την κοιλιά του, ούτε τη δόξα του στην αισχύνη του; Θέλω, και πάρα πολύ θέλω, να μην αφορά τίποτε από αυτά εμάς, και να μη γνωρίζω κανέναν ένοχο για όσα αναφέρθηκαν· φοβάμαι, όμως, μήπως λέγονται περισσότερο για εμάς παρά για τους ανθρώπους εκείνης της εποχής. Διότι, όταν κάποιος αναλώνει ολόκληρη τη ζωή του σε ποτά και ξεφαντώματα, και στους φτωχούς ξοδεύει ελάχιστα, ενώ τα περισσότερα τα αναλώνει για την κοιλιά του, δεν θα ειπωθεί δικαιολογημένα αυτό και για τον ίδιο;

βʹ. Τίποτα δεν προκαλεί μεγαλύτερη ντροπή από αυτόν τον λόγο, τίποτα δεν είναι πιο οδυνηρό: «Των οποίων», λέει, «ο θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους». Ποιοι είναι αυτοί; Εκείνοι που φρονούν τα επίγεια, εκείνοι που λένε: «Ας χτίσουμε σπίτια». Πού; Στη γη, λέει. Ας αποκτήσουμε χωράφια, στη γη πάλι. Ας αποκτήσουμε εξουσία, πάλι στη γη. Ας κερδίσουμε δόξα, πάλι στη γη. Ας πλουτίσουμε, όλα στη γη. Αυτοί είναι εκείνοι των οποίων θεός είναι η κοιλιά. Διότι εκείνοι που δεν σκέφτονται τίποτα το πνευματικό, αλλά έχουν αποκτήσει τα πάντα εδώ, και αυτά φρονούν, είναι φυσικό να έχουν την κοιλιά για θεό, λέγοντας: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε». Έπειτα, εσύ από τη μία θλίβεσαι για το σώμα, επειδή είναι γήινο, αν και αυτό δεν σε βλάπτει καθόλου ως προς την αρετή· ενώ την ψυχή την κατακρημνίζεις στη γη με την τρυφηλή ζωή, και χωρίς να δίνεις καμία σημασία σε αυτό, πες μου, γελάς και επαναπαύεσαι; Και ποιας συγγνώμης θα αξιωθείς μένοντας τόσο αναίσθητος, ενώ θα έπρεπε να κάνεις και το σώμα πνευματικό; Διότι αυτό είναι δυνατόν, αν το θέλεις. Έλαβες κοιλιά για να την τρέφεις, όχι για να τη διαρρηγνύεις· για να την εξουσιάζεις, όχι για να την έχεις δέσποινα· για να σε υπηρετεί στη διατροφή των υπόλοιπων μελών του σώματος, όχι για να την υπηρετείς εσύ, ούτε για να ξεπερνάς τα όρια. Η θάλασσα δεν προξενεί τόσες καταστροφές όταν ξεπερνά τα όριά της, όσες προξενεί η κοιλιά στο σώμα μας μαζί με την ψυχή· διότι εκείνη κατακλύζει ολόκληρη την οικουμένη, ενώ τούτη ολόκληρο το σώμα.

Βάλε της ως όριο την αυτάρκεια, καθώς ο Θεός έθεσε στη θάλασσα την άμμο· και αν φουρτουνιάζει, και αν αγριεύει, επιτίμησέ την με τη δύναμη που υπάρχει μέσα σου. Δες πώς σε τίμησε ο Θεός με τον λόγο, για να τον μιμείσαι· εσύ όμως δεν θέλεις, αλλά, βλέποντάς την να ξεχειλίζει και να διαφθείρει όλη τη φύση και να λιμνάζει, δεν τολμάς να την συγκρατήσεις ούτε να τη συνετίσεις. «Των οποίων ο θεός», λέει, «είναι η κοιλιά». Ας δούμε πώς ο Παύλος υπηρέτησε τον Θεό· ας δούμε πώς και οι γαστρίμαργοι υπηρετούν την κοιλιά. Δεν υπομένουν αυτοί αμέτρητους θανάτους; Δεν φοβούνται να παρακούσουν όσα εκείνη τους προστάζει; Δεν κάνουν τα αδύνατα για να την υπηρετήσουν; Δεν είναι χειρότεροι και από δούλους;

Διότι, επειδή η φύση των πραγμάτων γεννούσε λύπη, μέσω του διπλασιασμού καταδεικνύει ότι πρέπει οπωσδήποτε να χαίρονται. «Η επιείκειά σας ας γίνει γνωστή σε όλους τους ανθρώπους». Είπε πιο πάνω: «Των οποίων θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, και οι οποίοι φρονούν τα επίγεια». Επειδή λοιπόν ήταν φυσικό να διάκεινται εχθρικά απέναντι στους πονηρούς, τους προτρέπει να μην έχουν τίποτα κοινό με αυτούς, αλλά να τους συμπεριφέρονται με πολλή επιείκεια, και όχι μόνο στους αδελφούς, αλλά και στους εχθρούς και στους πολεμίους. «Ο Κύριος είναι εγγύς, να μη μεριμνάτε για τίποτα». Για ποιον λόγο, πες μου, στενοχωριέστε; Επειδή σας αντιστέκονται; Επειδή τους βλέπετε να ζουν στην τρυφή; Να μη μεριμνάτε για τίποτα. Ήδη η κρίση έχει φτάσει· δεν θα αργήσουν να δώσουν λόγο για τις πράξεις τους. Μήπως όμως εσείς βρίσκεστε σε θλίψη, ενώ εκείνοι σε απολαύσεις; Αλλά ήδη αυτά θα λάβουν τέλος. Μήπως σας επιβουλεύονται και σας απειλούν; Αλλά αυτά δεν θα τους προχωρήσουν ως το τέλος· ήδη έχει φτάσει η κρίση, οπότε θα συμβούν τα αντίθετα. Να μη μεριμνάτε για τίποτα· ήδη έχει φτάσει ο καιρός της ανταπόδοσης. Ακόμη και αν συμπεριφερθείτε με επιείκεια σε εκείνους που σας προξένησαν δεινά, ακόμη και αν υπάρξει φτώχεια, ακόμη και αν έρθει θάνατος, ακόμη και αν υπάρξει οτιδήποτε άλλο φοβερό, όλα θα παρέλθουν. «Να μη μεριμνάτε για τίποτα, αλλά σε καθετί, με την προσευχή και τη δέηση, συνοδευόμενη από ευχαριστία, ας γίνονται γνωστά τα αιτήματά σας προς τον Θεό».