Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 3:21

Διότι δεν θα πράξει τίποτα αντίθετο προς τους θείους νόμους, εναρμονίζοντας το θέλημά του με το βούλημα του νόμου· αφού προηγουμένως απαγόρευσε όλα τα είδη της κακίας και υπέδειξε την τελειότητα των θείων νόμων, έτσι πρόσθεσε: Όλα όσα και αν πράξει.] Και θα είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στις διεξόδους των υδάτων. Ως δέντρο εξομολογήσεως, δηλαδή παραβολής, αναγράφεται ο Χριστός στη θεόπνευστη Γραφή, σύμφωνα με το ρητό: Είναι δέντρο ζωής για όλους όσοι κρατιούνται από αυτήν. Λέει, λοιπόν, ότι όσοι πίστεψαν στον Χριστό θα αποτελέσουν σώμα Του· διότι θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας Του. Ως διεξόδους δε των υδάτων ονομάζει τις θείες Γραφές, στις οποίες παντού μπορεί κανείς να βρει να κηρύσσεται ο Χριστός. [Δέντρο ζωής είναι ο Χριστός, κλάδοι οι απόστολοι, καρπός το αίμα και το ύδωρ από την πλευρά Του· εκ των οποίων το μεν ένα αποτελεί προτύπωση του μαρτυρίου, το δε άλλο του βαπτίσματος.]

Και το ότι ο λόγος είναι αληθινός, είναι φανερό από το ιερό λόγιο που αναφέρει: Ο οποίος θα μετασχηματίσει το σχήμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας Του.

Αλλ' ακόμη και αν είναι άνθρωπος ομώνυμος με εμάς, είναι ο δεύτερος άνθρωπος, και όχι όπως ο πρώτος που ήταν γηγενής· διότι ο μεν έγινε ψυχή ζώσα, ο δε Πνεύμα ζωοποιό. Διότι αυτά είναι θεία και αποστολικά ρήματα και δόγματα, και τα έργα μαρτυρούν τη θεότητά του, καθώς πράττονται με ουράνια εξουσία, όταν προστάζει τα στοιχεία της φύσης, επιτιμά τα πνεύματα, με τη δύναμή του αποκαθιστά τις σωματικές βλάβες και με το θέλημά του θεραπεύει τις νόσους, και διακηρύττει την εξουσία του και δεν την αποκρύπτει. Μέσω αυτού καταργείται ο θάνατος, φωτίζεται η ζωή και η αφθαρσία, αναδημιουργείται η φθαρείσα φύση των ανθρώπων, ανακαινίζεται ο κόσμος διά της παρουσίας του και η κτίση αναδεικνύεται καινή διά της αναστάσεως του Χριστού, καθώς το σώμα της ταπεινώσεώς μας μεταμορφώνεται ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξης του, και ολόκληρη η κτίση ελευθερώνεται από τη δουλεία της φθοράς στην ελευθερία της δόξης των τέκνων του Θεού. Το ότι δε ο σαρκωθείς Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός δεν είναι ο Πατέρας, ούτε, όπως εκείνοι ισχυρίζονται, ο μόνος Θεός, το μαρτυρούν όλες οι θείες Γραφές, οι οποίες κηρύττουν ότι αυτός που ήλθε είναι Υιός του Θεού, και τον παρουσιάζουν να ομιλεί πάντοτε περί του Πατρός, να δηλώνει ότι έχει έλθει από τον Πατέρα και ότι πορεύεται προς τον Πατέρα. Και δεν υπάρχει λόγος να μακρηγορούμε παραθέτοντας μαρτυρίες· διότι, τρόπον τινά, όλα τα Ευαγγέλια και τα συγγράμματα των αποστόλων σε αυτό το σημείο συγκλίνουν.

Αλλά λέτε: Η σάρκα έγινε ομοούσια με τον Λόγο. Πώς έγινε ομοούσια; Πείτε μας. Έγινε Λόγος, αλλά έγινε και Πνεύμα. Αν όμως γίνεται απολύτως θεότητα από μετατροπή εκείνη που δεν είναι από τη φύση της θεότητα, τότε γιατί κατηγορείτε τους Αρειανούς, οι οποίοι προβάλλουν αυτή την αντίληψη για τον Λόγο; Και ενώ η Γραφή λέει, «Ο Λόγος έγινε σάρκα», και όχι «Η σάρκα έγινε Λόγος», έχει ειπωθεί το «Ο Λόγος έγινε σάρκα», για να δείξει ότι η σάρκα έγινε του Λόγου, και όχι κάποιου ανθρώπου· δηλαδή ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος· και λέγεται, «Έγινε σάρκα», για να μην παραβλέψετε το όνομα της σάρκας. Αν, λοιπόν, δεν αρκείστε στην ασύγχυτη φυσική ένωση του Λόγου με τη σάρκα που έγινε δική Του, και στο ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος· τώρα ούτε ακούτε, ούτε θέλετε να πιστέψετε, μη όντας ικανοποιημένοι να ακούτε για σώμα Θεού, χαρακτηρισμός που ξεπερνά κάθε επινόηση δοξολογίας, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπείνωσής μας, ώστε να γίνει αυτό σύμμορφο με το σώμα της δόξας του»· το οποίο αποτελεί γνώρισμα του μέλλοντος αιώνος, και ωστόσο εξακολουθεί να ονομάζεται σώμα της δόξας Του. Και ο Κύριος, εξάλλου, λέει: «Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου»· εννοώντας τον Υιό του Θεού που έγινε υιός ανθρώπου, ο οποίος είναι κριτής ζώντων και νεκρών, και βασιλιάς και Δεσπότης, και Θεός αληθινός. Αλλά εσείς θέλετε να καταργήσετε την ονομασία του σώματος, ή το να αποκαλείται πλέον άνθρωπος ο Χριστός. Πώς μπορείτε ακόμα να αναγινώσκετε τις θείες Γραφές;

Και ότι λένε πως αυτό είναι που λέει ο Απόστολος: «Ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει αυτό σύμμορφο με το σώμα της δόξας του.» Και πάλι λένε, ο Απόστολος είπε ότι «Σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού», υποστηρίζοντας με αυτό ότι δεν ενδέχεται αυτό το σώμα να ζήσει αιώνια, διότι συντηρείται από τροφή, και στον μέλλοντα αιώνα δεν υπάρχει φαγητό και ποτό. Και πάλι λένε ότι για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό λέει ο Απόστολος: «Όταν υποταχθούν σε αυτόν τα πάντα, τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε αυτόν που του υπέταξε τα πάντα, ώστε να είναι ο Θεός τα πάντα σε όλους.» Και πάλι, προβάλλοντας αυτό που ελέχθη στον Εκκλησιαστή: «Έχει ήδη γίνει στους αιώνες που υπήρξαν πριν από εμάς», θεμελιώνουν από αυτό την προΰπαρξη. Και για το χωρίο στο Ευαγγέλιο ότι «Δεν πρόκειται να βγεις από εκεί, έως ότου αποδώσεις και τον τελευταίο κοδράντη», μας διαβεβαιώνουν ότι υποδηλώνει το τέλος της κολάσεως.

Μήπως ήταν ασώματοι; Έτσι θα συμβεί και κατά την ανάσταση, αυτά μεν τα σώματα, αλλά άφθαρτα και αθάνατα και ενδοξότερα. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος σχετικά με το ανθρώπινο σώμα: «Σπέρνεται μέσα σε ατιμία, εγείρεται μέσα σε δόξα, σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό». Αυτά τα λέει, διότι πολλοί από τους αγίους δεν είναι φανεροί στους ανθρώπους, αλλά μάλλον στερούνται τιμής στα μάτια τους. Και όταν λάβουν εκεί τη δόξα ως χειροτονία, φανερώνονται σε όλους ότι είναι πνευματικοί. Γι' αυτό λέει: «Σπέρνεται σώμα ψυχικό» ανάμεσα στους ανθρώπους, «Εγείρεται σώμα πνευματικό», ένδοξο, και όλοι εκπλήσσονται. Και τούτο λέει ο Απόστολος: «ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του», επειδή τα καθιστά φωτεινά σύμφωνα με το δικό του σώμα, όπως είπε ο Απόστολος Ιωάννης, ότι «Όταν φανερωθεί, τότε θα είμαστε όμοιοι με αυτόν». Διότι ο Υιός του Θεού είναι φως και αυτοί είναι υιοί του Θεού σύμφωνα με τον Απόστολο, και υιοί φωτός.

Όλη δε η ελπίδα μας είναι να επιστρέψουμε στην ανάπαυση, ώστε, αφού μετασχηματιστεί το σώμα της ταπεινώσεώς μας, να κατανοήσουμε ότι αυτό το ίδιο έγινε σύμμορφο με το σώμα της δόξης.

Διότι σαφώς δεν ομιλεί περί της ίδιας της ουσίας του Θεού Λόγου, ο οποίος ήταν εν αρχή προς τον Θεό, αλλά περί εκείνου που κένωσε τον εαυτό του στη μορφή του δούλου, και έγινε σύμμορφος με το σώμα της ταπεινώσεώς μας, και σταυρώθηκε από αδυναμία.

Το δε αποκορύφωμα της ανοίας είναι το εξής: εμείς μεν, δια της εν Πνεύματι πίστεως στον Χριστό, ελπίζουμε ότι θα συναναστηθούμε μαζί Του και θα συγκαθίσουμε στα επουράνια, όταν μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας από ψυχικό σε πνευματικό· στο δε Πνεύμα δεν αποδίδουμε ούτε συγκαθεδρία, ούτε δόξα, ούτε τίποτε άλλο από όσα έχουμε λάβει από Αυτό; Αλλά εκείνα για τα οποία έχουμε πιστέψει ότι εμείς οι ίδιοι είμαστε άξιοι, σύμφωνα με την αψευδή δωρεά Εκείνου που τα υποσχέθηκε, κανένα από αυτά δεν παραχωρούμε στο Άγιο Πνεύμα, θεωρώντας ότι υπερβαίνει την αξία Του;

Και θα ισχύσει ότι, κάθε ψυχή που δεν θα ακούσει εκείνον τον προφήτη, θα εξολοθρευτεί από τον λαό. Από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, όμως, από τον οποίο κανείς δεν είναι μεγαλύτερος μεταξύ όσων γεννήθηκαν από γυναίκες, έχει ειπωθεί κατηγορηματικά κάτι φοβερότερο, ότι: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια· εκείνος όμως που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει πάνω του». Και για να μην προκαλέσει λύπη ένας τέτοιος θάνατος κατά το βάπτισμα και μια τέτοια ταφή μέσα σε αυτό, λόγω της προσδοκίας της φθοράς και της απώλειας, αλλά η καινότητα της ζωής να υπερβεί τη φύτευση του σπόρου, επιβεβαιώνοντας την ελπίδα της ένδοξης ανάστασης, προσθέτει λέγοντας: «Διότι, αν έχουμε γίνει σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του, τότε θα γίνουμε και με της ανάστασης». Διότι αν, έχοντας πεθάνει και συνταφεί με τον Χριστό σε ένα τέτοιο ομοίωμα θανάτου, περπατήσουμε σε καινότητα ζωής, δεν αναμένουμε τη φθορά της νεκρότητας, αλλά μιμούμαστε την ταφή σαν μια φύτευση σπόρων. Νεκρώνοντας τους εαυτούς μας ως προς τα απαγορευμένα και επιδεικνύοντας την πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης, γινόμαστε άξιοι να πούμε τα ίδια με τον Απόστολο, τρέφοντας ελπίδα για τα ίδια πράγματα: «Διότι το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς, από όπου και απεκδεχόμαστε ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του, σύμφωνα με την ενέργεια της δύναμής του να υποτάξει τα πάντα στον εαυτό του».

Ποια είναι λοιπόν αυτή; Για να μάθουν ότι έχει εξουσία και επί της ζωής και επί του θανάτου, και ότι κυβερνά και τα άνω και τα κάτω. Γι' αυτόν τον λόγο φέρνει στο μέσο και εκείνον που ζει και εκείνον που έχει πεθάνει. Διότι, όταν εμφανίστηκαν, δεν σιωπούσαν, αλλά μιλούσαν για τη δόξα την οποία επρόκειτο να εκπληρώσει στην Ιερουσαλήμ· δηλαδή, και για το πάθος και για τον σταυρό, αλλά μέσα σε αυτά και για την ανάσταση. Οι μακάριοι μαθητές όμως αποκοιμήθηκαν για λίγο, καθώς ο Χριστός αφιερωνόταν στην προσευχή. Διότι εκπληρώνονταν τα ανθρώπινα σύμφωνα με τη θεία οικονομία. Έπειτα, αφού ξύπνησαν, γίνονται θεατές αυτής της τόσο σεπτής και παράδοξης μεταβολής. Νομίζοντας ίσως ο θεσπέσιος Πέτρος ότι τάχα έχει ήδη φτάσει ο καιρός της βασιλείας του Θεού, επικροτεί την παραμονή στο όρος· και προτείνει να κατασκευαστούν τρεις σκηνές, μη γνωρίζοντας τι λέει. Διότι δεν ήταν ο καιρός της συντέλειας του αιώνος, ούτε βέβαια ήταν η κατάλληλη στιγμή για να λάβουν οι άγιοι τη συμμετοχή στην ελπίδα που τους είχε υποσχεθεί. Διότι ο Παύλος λέει, «Ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξης αυτού», του Χριστού δηλαδή. Εφόσον λοιπόν η θεία οικονομία βρισκόταν ακόμη στις αρχές της και δεν είχε καθόλου ολοκληρωθεί, πώς ήταν λογικό να εγκαταλείψει το έργο Του ο Χριστός, ο οποίος από αγάπη για τον κόσμο είχε κατέλθει επιθυμώντας να πάθει για χάρη του;

Τα μέλη του σώματός μας, εφόσον μέσω της αγνείας έχουν παραμείνει μέλη του Χριστού, θα μετάσχουν οπωσδήποτε στη ζωή και τη δόξα που προέρχεται από Αυτόν· διότι «θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξης Του». Εάν όμως γίνουν μέλη πόρνης, πώς θα μπορούσαν να λάβουν τον μετασχηματισμό και τη νοητή λαμπρότητα της συμμορφίας προς Αυτόν; Διότι, όταν αναστηθούν τα χωματένια σώματα κατά τον καιρό της αναστάσεως, «οι μεν δίκαιοι θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο», οι δε ασεβείς και βέβηλοι και όσοι έζησαν άτοπα, θα εγερθούν μεν, αλλά δεν θα ζήσουν πλέον την ένδοξη ζωή, και θα παραμείνουν αμέτοχοι της δόξης. Διότι θα αναστηθούν όχι «σε κρίση ούτε σε συνέλευση δικαίων», αλλά για τιμωρία και καταδίκη, καθώς θα καταλήξουν στο εξώτερο σκοτάδι· πώς άλλωστε να βρίσκεται σε δόξα αυτό που τιμωρείται; Προσθέτει δε και κάτι άλλο, το οποίο είναι απολύτως ικανό να μας πείσει να μισήσουμε την καταραμένη σωματική ηδονή.

Εάν πράγματι είναι αλήθεια ότι «περιμένουμε την υιοθεσία, την απολύτρωση του σώματός μας», ποια θα είναι γενικά αυτή η απολύτρωση, εάν ο Χριστός δεν μας κατέστησε ανώτερους του θανάτου; Ή πώς «θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξης Του»; Διότι ποιος θα είναι ο καιρός αυτού του γεγονότος, εάν ο θάνατος δεν καταργηθεί; Ή ποιος μετασχηματισμός θα υπάρξει για εκείνους που θα παραμείνουν στην ίδια, ή μάλλον και σε χειρότερη κατάσταση;

Διότι, όπως είπε κάπου και ο θεσπέσιος Ησαΐας: «Και θα προπορευτεί μπροστά σου η δικαιοσύνη σου, και η δόξα του Θεού θα σε περιβάλει»· και βεβαίως και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς διαβεβαίωνε σαφώς ότι, κατά τον καιρό της συντέλειας αυτού του αιώνα, θα αναστηθούν μεν οι νεκροί, «εκείνοι δε που έχουν σύνεση θα λάμψουν όπως η λαμπρότητα του στερεώματος». Όμως, η χάρη αυτής της τιμής και της δόξας δεν θα προσφερθεί σε όλους αδιακρίτως· αλλά μάλλον θα ταίριαζε κατ' επιλογήν σε εκείνους που έχουν ξεχωρίσει από τους άλλους, οι οποίοι και έχουν γίνει σύμμορφοι «με την εικόνα του Υιού Του». Διότι ομολογουμένως τα σώματα όλων θα αναστηθούν ντυμένα με τη χάρη της αφθαρσίας, δεν θα μεταμορφωθούν όμως όλοι· αντιθέτως, οι μεν φαύλοι θα παραμείνουν στο σχήμα της ατιμίας μόνο και μόνο για να τιμωρηθούν, οι δε δίκαιοι μόνο αυτοί θα μεταμορφωθούν, αποκτώντας επιπλέον του αγαθού της αφθαρσίας και τον πλούτο της περιβολής της θείας δόξας. Αυτός λοιπόν, με τη δική Του δύναμη και θεοπρεπή ενέργεια, «θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας Του». Ποιο είναι όμως το σώμα της ταπεινώσεώς μας;

«Βάθη δε του Θεού», λέμε ότι έχει ονομαστεί η γνώση που είναι τεθησαυρισμένη στα ιερά γράμματα. Για τον λόγο αυτό και ο θεσπέσιος Δαβίδ έκανε τις ικεσίες του προς τον Θεό λέγοντας τα εξής: «Άνοιξε τα μάτια μου και θα κατανοήσω τα θαυμάσιά σου από τον νόμο σου». Και ο ίδιος ο Σωτήρας θεωρούσε αξιοθαύμαστο εκείνον που ανεβαίνει από τη νομική γνώση στην πνευματική, δηλαδή την ευαγγελική. Διότι είπε: «Γι' αυτό σας λέω ότι κάθε γραμματέας που έγινε μαθητής στη βασιλεία των ουρανών, μοιάζει με πλούσιο άνθρωπο ο οποίος βγάζει από τον θησαυρό του νέα και παλαιά». Διότι παλαιά μεν είναι αυτά που βρίσκονται στον νόμο, νέα δε αυτά που είναι εν Χριστώ. Εάν δε κάποιος θα ήθελε να νοηθεί και με άλλον τρόπο η από δόξα σε δόξα μεταμόρφωση της ίδιας της εικόνας μας, θα δεχθεί στον νου του κάτι τέτοιο: ότι όσοι έχουμε γνωρίσει τον Χριστό και έχουμε συγκαταλεχθεί στα τέκνα του Θεού, καθ' ολοκληρίαν και οπωσδήποτε βρισκόμαστε σε δόξα. Κατά τον καιρό δε της αναστάσεως, αυτήν την ίδια εικόνα μεταμορφωνόμαστε από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως από τον Κύριο, που είναι Πνεύμα. Διότι ο ίδιος ο Χριστός, αυτός που μας χάρισε «τον αρραβώνα του Πνεύματος», θα προσθέσει σε εμάς αυτό που λείπει κατά τον καιρό εκείνο, και θα μετασχηματίσει «το σώμα της ταπεινώσεώς μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του».

Ότι δε αναφέρεται ειδικά σε αυτή τη νέκρωση και βεβαίως στη ζωή, προς το παρόν θα το επιβεβαιώσει το νόημα των προηγουμένων, το οποίο περιέχει διήγηση πειρασμών και πόνων, τους οποίους είναι ανάγκη να υπομένει όποιος θέλει να εκπληρώσει τον ένδοξο δρόμο της αποστολής. Αλλά εξίσου θα μας πείσει να σκεφτόμαστε έτσι, σχεδόν ερμηνεύοντας στους ίδιους αυτό ακριβώς που είπε. Διότι προσθέτει αμέσως τα εξής: «Διότι εμείς οι ζωντανοί παραδιδόμαστε συνεχώς στον θάνατο για χάρη του Ιησού κ.λπ.». Αποδεικνύει δε μέσω αυτών ότι και οι ίδιοι με χαρά θέλουν να υπομένουν τον θάνατο της σάρκας, εξαιτίας της ευσέβειας προς τον Χριστό. Διότι σκοπός τους δεν είναι να βλέπουν τα παρόντα, αλλά μάλλον να ατενίζουν από πριν τα μέλλοντα και τις αμοιβές των πόνων. Και δεν υπολογίζουν καθόλου τους ιδρώτες των αγώνων, αλλά μάλλον ευφραίνονται για τα άνωθεν αγαθά, διότι αναλογίζονται το μέγεθος της δωρεάς του Θεού. Διότι για αυτόν τον λόγο παραδίδονται στον θάνατο για τον Ιησού, ώστε και η ζωή του Ιησού να φανερωθεί στη θνητή σάρκα. Και ποια είναι η ζωή του Ιησού; Η αφθαρσία και ο αγιασμός, και η μεγάλη και υπερκόσμια δόξα. Διότι έτσι θα εμφανιστεί σε εμάς στον κατάλληλο καιρό, όταν κατέβει από πάνω και από τον ουρανό ως κριτής. Και θα μετασχηματίσει «το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο» με το σώμα της δόξας του, σύμφωνα με την ενέργεια της δύναμής του να υποτάξει σε αυτόν τα πάντα. Ώστε ο μεν θάνατος ενεργείται σε εμάς, η δε ζωή σε εσάς.

Επομένως, σαν κάποιος άριστος ιατρός, και τους υποδεικνύει την αρρώστια τους, και αποκαλύπτει την αιτία της αρρώστιας, όχι για να μείνουν ήσυχοι αφού το μάθουν, αλλά για να εξευμενίσουν με κάθε τρόπο τον Δεσπότη των πάντων που έχει λυπηθεί μαζί τους, προφανώς όμως για εύλογες αιτίες. Διότι ποτέ δεν θα λυπόταν άδικα, ούτε Εκείνος που γνωρίζει να κρίνει δίκαια θα έκανε μια τέτοια κρίση γι' αυτούς, αν δεν επέβαλλε κάτι τέτοιο ένας λόγος που απέκλειε κάθε ενδεχόμενο να κατηγορηθεί από οπουδήποτε. Βεβαίως, ο Σωτήρας διαβεβαίωσε μέσω αυτών ότι θα έρθει σε αυτόν καθετί που θα του δώσει ο Θεός και Πατέρας, όχι επειδή ο ίδιος αδυνατούσε να προσελκύσει κοντά του όσους πιστεύουν. Διότι, αν ήθελε, θα το πετύχαινε και αυτό πάρα πολύ εύκολα «σύμφωνα με την ενέργεια της δύναμής του να υποτάξει σε αυτόν τα πάντα», κατά τα λόγια του Παύλου. Αλλά επειδή φαίνεται πως είναι κάπως αναγκαίο και πιο πρέπον να λέγεται ότι αυτοί που βρίσκονται σε άγνοια φωτίζονται μέσω της θείας φύσης, αναθέτει και πάλι ως άνθρωπος στον Πατέρα την ενέργεια για τα πιο θεοπρεπή έργα. Διότι είχε τη συνήθεια να το κάνει αυτό, όπως βέβαια έχουμε πει πολλές φορές. Και είναι πιθανό ότι, λέγοντας πως θα προσαχθεί σε αυτόν από τον Θεό και Πατέρα καθετί που του δίνει, υπονοεί το πλήθος από τα έθνη που θα παρίστατο και εντός ολίγου θα πίστευε.

Αλλά ας παραμεριστούν οι δικές τους ανοησίες και η επινόηση των μισόθεων λογισμών· εμείς όμως, παίρνοντας θάρρος από τον φωτισμό του Πνεύματος, δεν θα διστάσουμε να πούμε εκείνα που φάνηκαν να είναι ορθά για τη σαφήνεια των όσων εξετάζονται. Εφόσον λοιπόν προείπε: «Ότι εγώ και εσείς θα ζήσετε», διαπιστώνεται ότι αμέσως προσθέτει σε αυτά: «Εκείνη την ημέρα θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα μου, και εσείς μέσα σε εμένα, και εγώ μέσα σε εσάς». Έπειτα, σε ποιον από όσους υπάρχουν και συνηθίζουν να σκέφτονται ορθά δεν θα γινόταν πάρα πολύ σαφές, ότι ως «ημέρα» της γνώσης αυτού του πράγματος ορίζει τον καιρό κατά τον οποίο και εμείς οι ίδιοι, αφού αναμορφωθούμε σύμφωνα με αυτόν, θα ανέλθουμε στην αιώνια ζωή, έχοντας διαφύγει την κατάρα του θανάτου; Και μου φαίνεται ότι κάτι τέτοιο υποδηλώνει εκείνος που μιλάει εκ μέρους του Χριστού· εννοώ τον Παύλο· όταν, αποκαλύπτοντάς μας το θείο μυστήριο, γράφει σε κάποιους: «Διότι πεθάνατε, και η ζωή σας έχει κρυφτεί μαζί με τον Χριστό μέσα στον Θεό· όταν λοιπόν φανερωθεί ο Χριστός που είναι η ζωή σας, τότε και εσείς θα φανερωθείτε μαζί του εν δόξη». Διότι θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, αυτό ακριβώς οπωσδήποτε, και όχι κάποιο άλλο, ώστε να γίνει σύμμορφο με τη δόξα του, και θα μεταπλάσει την ανθρώπινη φύση στην αρχέγονη κατάστασή της με άρρητη δύναμη, μεταβάλλοντας τα πάντα εύκολα προς ό,τι θελήσει, χωρίς κανένα εμπόδιο· διότι είναι αληθινός Θεός, «αυτός που τα κάνει όλα και τα μετασκευάζει», σύμφωνα με τη Γραφή.

Αλλά θα το παραλείψω αυτό προς το παρόν, και δεν θα επιμείνω πολύ στις δικές του παραφροσύνες. Λέω, όμως, ότι πρέπει μάλλον να προχωρήσουμε σε εκείνα. Διότι θεώρησε ίσως ότι, συγκρίνοντας τη σάρκα με τη φύση της θεότητας, καθιστούμε εντελώς ανώφελη την αντιπαραβολή, όταν λέμε ότι ο Υιός κενώθηκε, επειδή έγινε άνθρωπος. Αλλά τα πράγματα δεν είναι έτσι, πώς θα μπορούσαν άλλωστε; Λέγοντας ότι η θεία δόξα κατέβηκε σε μέτρο οικετικού και δουλοπρεπούς αξιώματος, υποστηρίζουμε ότι ο Υιός ελαττώθηκε σε σχέση με τον Πατέρα, κατά το ότι έγινε άνθρωπος, αλλά ότι αποκαταστάθηκε και πάλι στο να είναι ίσος με Αυτόν που Τον γέννησε μετά την αναχώρησή Του από εδώ, έχοντας ενδυθεί όχι κάποια νέα ή επίκτητη ούτε ασυνήθιστη δόξα, αλλά ευρισκόμενος και πάλι σε εκείνη, στην οποία βρισκόταν εξαρχής μαζί με τον Πατέρα. Εξάλλου, ο θεσπέσιος μυσταγωγός μας, εννοώ τον Παύλο, μην αποδίδοντάς Του πλέον την ταπείνωση που αρμόζει στους ανθρώπους μετά την ανάστασή Του εκ νεκρών και την άνοδό Του στους ουρανούς, γράφει λέγοντας: «Διότι αν και γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, όμως τώρα δεν Τον γνωρίζουμε πλέον έτσι». Και πάλι για τον εαυτό του λέει: «Παύλος, απόστολος του Ιησού Χριστού, όχι από ανθρώπους ούτε μέσω ανθρώπου, αλλά μέσω του Ιησού Χριστού». Και όμως, ενώ λέει ότι πάλι θα έρθει προς εμάς για να μετασχηματίσει «το σώμα της ταπείνωσής μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας Του», γιατί άραγε τώρα αρνείται λέγοντας «όχι από ανθρώπους, ούτε μέσω ανθρώπου», μολονότι έχει οριστεί σε αποστολή μέσω του Ιησού Χριστού;

«Μείνετε λοιπόν», λέει, «στην αγάπη τη δική μου», δηλαδή, προσερχόμενοι με κάθε σπουδή και προθυμία, φροντίστε και επιδιώξτε να αξιωθείτε από εμένα τέτοια αγάπη, σαν αυτήν που έχω κι εγώ από τον Θεό και Πατέρα. Διότι εγώ έχω γίνει υπήκοος και εκτελεστής των θελημάτων του Πατέρα, και γι' αυτό μένω σταθερά αγαπημένος. Αλλά όταν γίνετε κι εσείς τηρητές των δικών μου εντολών, με τον ίδιο τρόπο θα μείνετε οπωσδήποτε στη δική μου αγάπη. Αδικαιολόγητη δε, λέει, θα είναι η ραθυμία σας ως προς αυτό· διότι δεν θα υπομείνετε χωρίς ανταμοιβή τον κόπο για αυτά. Διότι θα φανεί ότι σας παρέχω τόση αγάπη, όση έχω κι εγώ από τον Πατέρα, και σχεδόν με ισότιμες τιμές θα στεφανώσω εκείνον που τηρεί τα λόγια μου. Διότι εμένα με υπερύψωσε ο Πατέρας, και μου χάρισε «το όνομα το υπέρ παν όνομα». Διότι έχω αναδειχθεί Θεός των συμπάντων, αλλά δεν θα αποδειχθώ φθονερός, ώστε να σας στερήσω τέτοια αγαθά· διότι, ενώ είστε άνθρωποι και γι' αυτό έχετε λάβει δουλική φύση, σας ανέδειξα θεούς και υιούς Θεού, λαμπρύνοντάς σας με υπερφυσικά αξιώματα μέσω της χάριτος, σας δέχτηκα ως κοινωνούς της βασιλείας μου, σας ανέδειξα σύμμορφους «με το σώμα της δόξας» μου, σας τίμησα με αφθαρσία και ζωή. Αλλά αυτά βέβαια βρίσκονται στον χώρο των ελπίδων, και φυλάσσονται για τον μέλλοντα αιώνα. Τι συμβαίνει όμως τώρα στο παρόν;

Διότι έχουμε την πεποίθηση ότι θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του· και θα είμαστε μαζί του και θα συμβασιλεύσουμε μαζί του, ταγμένοι αφενός μεταξύ των υιών του Θεού, και έχοντας πλουτίσει αφετέρου με το θείο και ζωοποιό Πνεύμα του. Του προσφέρουμε δε και εμείς νοητή καρποφορία, την εξομολόγηση και τις ευχαριστήριες ωδές. Διότι με τέτοιες θυσίες ευαρεστείται ο Θεός. «Ακούστε με, και οι βασιλείς, τείνετε τα ώτα σας προς εμένα, διότι νόμος θα εξέλθει από εμένα, και η κρίση μου θα γίνει φως των εθνών.» Επειδή υπόσχεται να αναδείξει πάρα πολύ μεγάλο και αναρίθμητο το πλήθος αυτών που πιστεύουν σε αυτόν, έτσι συνομιλεί με αυτό, σαν να έχει ήδη συγκεντρωθεί.

Στο Λουκ. 9, 32-33. Οι μεν μακάριοι μαθητές για λίγο αποκοιμιούνται, καθώς ο Χριστός αφιερωνόταν στην προσευχή· διότι εκπλήρωνε κατ' οικονομίαν τα ανθρώπινα. Έπειτα, αφού ξύπνησαν, έγιναν θεατές της τόσο σεπτής και παράδοξης μεταβολής. Νομίζοντας δε ίσως ο θεσπέσιος Πέτρος ότι είχε πλέον φτάσει ο καιρός της βασιλείας του Θεού, επικροτεί μεν την παραμονή στο όρος, και λέει ότι πρέπει να στηθούν τρεις σκηνές· μία για τον Χριστό, και οι άλλες για τον Μωυσή και τον Ηλία. Αλλά «δεν ήξερε», λέει, «τι έλεγε»· διότι δεν ήταν ο καιρός της συντέλειας του αιώνος, ούτε βέβαια η ώρα που έπρεπε οι άγιοι να γίνουν μέτοχοι της ελπίδας που τους είχε υποσχεθεί. Διότι όπως λέει ο Παύλος, «θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας Του», δηλαδή ο Χριστός. Εφόσον λοιπόν η θεία οικονομία βρισκόταν ακόμη στις αρχές της και δεν είχε ολοκληρωθεί, πώς ήταν λογικό να σταματήσει ο Χριστός την αγάπη Του για τον κόσμο, παραιτούμενος από τη θέλησή Του να πάθει υπέρ αυτού; Διότι έσωσε την υφήλιο υπομένοντας και ο Ίδιος τον κατά σάρκα θάνατο και καταργώντας τον διά της εκ νεκρών αναστάσεως.

Και με άλλον τρόπο όμως θα βρούμε θεμελιωμένη την υπόσχεσή του. Διότι έχουμε πιστέψει ότι και από τους νεκρούς θα μας αναστήσει, και θα μας κάνει ανώτερους από τη φθορά, και «θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του», και θα μας δεχτεί ως κοινωνούς της δικής του βασιλείας. Αυτός είναι που προσκαλεί το νερό της θάλασσας και το εκχέει στο πρόσωπο της γης, δηλαδή, αυτός που μετατρέπει τα πικρά, τα απαράδεκτα και τα ακατάλληλα για χρήση σε ωφέλιμα. Διότι «το γράμμα σκοτώνει», το νομικό γράμμα, όπως λέει ο σοφότατος Παύλος, και από μόνη της η σκιά είναι ανωφελής, αλλά έχει γίνει για εμάς που κατανοούμε πάρα πολύ χρήσιμη για την επίγνωση του Χριστού, και αναδείχθηκε σαν μια πνευματική βροχή, που ποτίζει κατά κάποιον τρόπο την οικουμένη. Αφού είναι αλήθεια πως ο νόμος, που παλαιότερα ήταν πικρός και αφόρητος για τους αρχαιότερους, έγινε για εμάς παιδαγωγός προς το μυστήριο του Χριστού, ώστε να μπορούμε σε αυτό να καρποφορούμε, λεπταίνοντας το πάχος της σκιάς προς την αλήθεια. Επομένως, θα εκλάβουμε τα λεγόμενα ως παράδειγμα, φέρνοντας ως απόδειξη και το νερό της Μαρά (Μεῤῥά), το οποίο ήταν μεν πικρό, αλλά γλύκανε, όταν ο Θεός υπέδειξε ένα ξύλο στον μακάριο Μωυσή και του έδωσε την εντολή να το ρίξει στα νερά.

Ως αλήθεια νοείται ο Χριστός. Ο δε γήινος και φιλοβόρβορος άνθρωπος, βλέποντας σαν σκουλήκια που έρπουν μέσα του τις επιθυμίες για το κάθε τι φαύλο, τις συλλέγει και τρέφεται από αυτές, αδιαφορώντας εντελώς για τη δυσωδία που προέρχεται από εκεί. Εάν, λοιπόν, θεωρείται από εμάς ευχάριστο και προσφιλές να φέρουμε την ενδοξότατη εικόνα του Σωτήρα και να αναμορφωνόμαστε σύμφωνα με εκείνο το θείο και ουράνιο κάλλος, ας εγκαταλείψουμε τον πιο δύσμορφο χαρακτήρα της αμαρτίας. Ας αποφύγουμε το χαλαρό φρόνημα, το οποίο νικιέται εύκολα από τις κακοτροπίες του διαβόλου. Αντίθετα, ας ανδρωθούμε κατά Χριστόν, ώστε να βρεθούμε μέτοχοι της δικής Του ζωής, έχοντας παρουσιαστεί στο πρόσωπο του Θεού και Πατέρα, δι' Αυτού και εν Αυτώ. Διότι έτσι, αφού αποτινάξουμε τη φθορά που κατοίκησε στα σώματά μας σαν ένα από τα πιο δυσβάσταχτα φορτία, θα αλλάξουμε το ένδυμα της αμαρτίας με δόξα, όχι αρνούμενοι τη φύση της σάρκας, αλλά ανασυντιθέμενοι προς το καύχημα της αφθαρσίας, και λάμποντας μαζί με τη σάρκα με μια ανέκφραστη δόξα προερχόμενη από τον Χριστό. Διότι, «θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπείνωσής μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας Του», όπως έχει γραφτεί. Το ότι, αν και είμαστε φθαρτής φύσης, επειδή γίναμε δεκτοί στο πρόσωπο του Θεού και Πατέρα, θα παραμείνουμε άφθαρτοι, ενδυμένοι τη δόξα του Σωτήρα, αυτό δεν μας το διασαφηνίζει λιγότερο και εκείνο το παράδειγμα που υπάρχει στη θεία Γραφή.

Διότι, ενώ ο Θεός είπε «Ας ποιήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωσιν», ποιος τολμά να πει ότι δημιουργήθηκε μεν κατ' εικόνα, όχι όμως πια και καθ' ομοίωσιν; Θα γίνουμε δε όμοιοι με τον Χριστό ως προς την αφθαρσία και την υπέρβαση του θανάτου, καθώς και κατά τη δόξα την οποία ο ίδιος θα μας χαρίσει. Διότι γράφει πάλι ο απόστολος Παύλος, άλλοτε μεν ότι «Διότι πεθάνατε, και η ζωή σας έχει κρυφτεί μαζί με τον Χριστό στον Θεό· όταν ο Χριστός, η ζωή σας, φανερωθεί, τότε και εσείς μαζί του θα φανερωθείτε μέσα σε δόξα», άλλοτε δε πάλι «Ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του». Επειδή και τώρα δεν είμαστε έξω από το να είμαστε καθ' ομοίωσίν του, εφόσον βεβαίως είναι αληθές ότι εκείνος μορφώνεται μέσα μας διά του Αγίου Πνεύματος. Διότι γράφει πάλι προς τους Γαλάτες ο Παύλος: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Διότι, όταν διατηρήσουμε τους εαυτούς μας πιστούς και αγίους, τότε φαίνεται να μορφώνεται μέσα μας, και να εκπέμπει νοερά ως αστραπή στις διάνοιές μας τα δικά του χαρακτηριστικά.

ΑΛΛΟ. «Διότι το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς, από όπου και απεκδεχόμαστε ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του, σύμφωνα με την ενέργεια της δύναμής του να υποτάξει τα πάντα στον εαυτό του.» — «Κάθισε εκ δεξιών μου», λέει κάπου προς τον Υιό ο Πατέρας, «μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου.» Αλλά ιδού και ο Παύλος επιμαρτυρεί τη δύναμη του Υιού να υποτάσσει τα πάντα στον εαυτό του, και ότι αυτό θα το επιτελέσει εύκολα, πράγμα το οποίο εναπόκειται μόνο στην ισχύ του Πατέρα. Επειδή όμως ο Θεός είναι απλός, η ισχύς που υπάρχει σε αυτόν δεν είναι κάτι διαφορετικό από τον ίδιο, αλλά προφανώς είναι ο ίδιος ο Υιός, έχοντας μία ουσία ως προς αυτόν, και με την ταυτότητα της φύσεως τρόπον τινά ενυπάρχοντας στον γεννήσαντα, αν και Θεός εκ Θεού, και φως που εξέλαμψε εκ φωτός, νοούμενος ως Υιός και όχι ως Πατέρας. Εάν λοιπόν είναι κάθε ενέργεια και δύναμη του Πατέρα, μέσω της οποίας εργάζεται τα πάντα, πώς θα μπορούσε να είναι γενητής φύσεως; Επομένως, ο Υιός δεν είναι ποίημα, κατά την ανοησία ορισμένων.

ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΤΗΧΗΣΗ Γ' ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ. Και ανάγνωση από την Α' Επιστολή του Ιωάννη, από το: «Και εσείς έχετε χρίσμα από τον Θεό, και γνωρίζετε τα πάντα», έως το: «και να μην αισχυνθούμε από αυτόν κατά την παρουσία του». Εφόσον βαπτιστήκατε στον Χριστό και ντυθήκατε τον Χριστό, γίνατε σύμμορφοι με τον Υιό του Θεού. Διότι, αφού μας προόρισε ο Θεός για υιοθεσία, μας έκανε σύμμορφους με το σώμα της δόξας του Χριστού. Αφού λοιπόν γίνατε μέτοχοι του Χριστού, δικαίως ονομάζεστε χριστοί, και για εσάς έλεγε ο Θεός: «Μην αγγίζετε τους χριστούς μου». Γίνατε δε χριστοί, επειδή δεχθήκατε το αντίτυπο του Αγίου Πνεύματος, και τα πάντα έχουν συμβεί σε εσάς εικονικώς, επειδή είστε εικόνες του Χριστού.

και έγινε για μένα «δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση»· δικαιοσύνη αφενός, λύνοντας την αμαρτία διά της πίστεως σε αυτόν· αγιασμός αφετέρου, ελευθερώνοντας δι' ύδατος και πνεύματος και με τον λόγο του· και απολύτρωση, παραδίδοντας τον εαυτό του υπέρ εμού, ώστε το αίμα του να είναι λύτρο του αληθινού αμνού, ιλαστήριο για την κάθαρση του κόσμου, για την καταλλαγή των πάντων, ουρανού και γης, εκπληρώνοντας στους ορισμένους καιρούς «το μυστήριο το απόκρυφο προ των αιώνων και των γενεών». Ο ίδιος «θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξης του, σύμφωνα με την ενέργειά του με την οποία δύναται και να υποτάξει σε αυτόν τα πάντα», «διότι σε αυτόν κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς». 3. Το δοχείο, λοιπόν, της σοφίας και της θεότητος, ο Χριστός, μεσιτεύοντας «καταλλάσσει τα πάντα με τον Θεό εν αυτώ», «μη λογιζόμενος αμαρτίες», εκπληρώνοντας απόκρυφα μυστήρια με την πίστη της διαθήκης του που είχε προεπαγγελθεί από τον Νόμο και τους προφήτες, κηρυσσόμενος Υιός Θεού, ονομαζόμενος υιός Δαυίδ· διότι είναι και τα δύο, Θεός και άνθρωπος, «μεσίτης Θεού και ανθρώπων», αληθινός «οίκος Θεού», «άγιο ιεράτευμα», χορηγός του Αγίου Πνεύματος που αναγεννά και ανακαινίζει πάλι τα πάντα για τον Θεό, «διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, και κατοίκησε ανάμεσά μας, και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς παρά του Πατρός». Η βροχή, όταν συνενώνεται φυσικά με τα δέντρα και τα φυτά, δημιουργεί σώμα και τον κάθε καρπό σύμφωνα με την ομοιότητά του.

Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να βασιλεύσει όχι μόνο στους ζωντανούς αλλά και στους νεκρούς, ο Λόγος του Θεού, όντας ο ίδιος ο Κύριος, και όχι μόνο σε όσους βρίσκονται στους ουρανούς αλλά και σε όσους βρίσκονται στη γη, όπως ο ίδιος διδάσκει λέγοντας: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη»· εκένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου, δηλαδή το θνητό σώμα και το ανθρώπινο όργανο· διότι αυτή ήταν η μορφή του δούλου. Τότε μεν, όταν έπραττε αυτά, περιβλήθηκε την αδοξία, ώστε να λέγεται γι' αυτόν: «Τον είδαμε, και δεν είχε ούτε ωραία όψη ούτε κάλλος· αλλά η όψη του ήταν περιφρονημένη και υπολειπόταν σε σύγκριση με τους γιους των ανθρώπων». Όταν όμως έλαβε πάλι τη δόξα, την οποία είχε και προηγουμένως παρά τω Πατρί, μετασχημάτισε τη μορφή του δούλου προς το ανώτερο, σύμφωνα με την αποστολική μαρτυρία, η οποία λέει: «Ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του Χριστού», τότε ακριβώς ενδύθηκε τη μεγαλοπρέπεια· όταν δηλαδή στερέωσε τη βασιλεία του Πατέρα, και την κυριαρχία επί των πάντων, όχι μόνο αυτών που βρίσκονται στους ουρανούς, αλλά και των εθνών σε ολόκληρη την οικουμένη, καταρρίπτοντας κάθε πολυθεϊστική πλάνη.

Βλέπεις τι είδους λόγια τόλμησε να εκστομίσει κατά της σάρκας του Σωτήρος ημών, μη έχοντας κατανοήσει ότι και πριν από την ανάληψη στους ουρανούς, ενώ αυτή βρισκόταν ακόμη στη γη πριν από το Πάθος, έτσι την εδόξασε στο όρος, δείχνοντας μόνο στους τρεις εκλεκτούς μαθητές του μια εικόνα της βασιλείας του, ώστε να αστράψει το πρόσωπό του και να εκλάμψει μαρμαρυγές φωτός (διότι «έγινε», λέει η θεία Γραφή, «το πρόσωπό του σαν τον ήλιο, και τα ιμάτιά του λευκά σαν το φως»)· αλλά ούτε έχοντας αντιληφθεί για ποιο σώμα δόξης του Χριστού μιλούσε ο θείος απόστολος, ούτε πώς δίδασκε ότι και τα δικά μας σώματα θα γίνουν σύμμορφα με εκείνο το σώμα, λέγοντας: «ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξης του»· αλλά ούτε και κατανοώντας με ποιον τρόπο έγραφε ότι το θνητό θα καταποθεί από τη ζωή, λέγοντας: «για το οποίο δεν θέλουμε να απεκδυθούμε 〈αλλά να επενδυθούμε〉, ώστε το θνητό να καταποθεί από τη ζωή». Έχοντας άγνοια αυτών των πραγμάτων, διαβεβαιώνει αφενός ότι ο Λόγος μέλλει να γίνει ένα και το αυτό με τον Θεό όπως ακριβώς ήταν και προηγουμένως, και αφετέρου ότι η σάρκα, εγκαταλελειμμένη από τον Λόγο, δεν γνωρίζει τι πρόκειται να απογίνει. Άκουσε, λοιπόν, πώς τα λέει αυτά: «Εάν δε κάποιος ρωτούσε περί αυτής της σάρκας, η οποία έγινε αθάνατη εν τω Λόγω, τι θα του λέγαμε; Ότι εμείς θεωρούμε πως δεν είναι ασφαλές να δογματίζουμε περί πραγμάτων τα οποία δεν έχουμε διδαχθεί με ακρίβεια από τις θείες Γραφές».

Επειδή δε «ο Λόγος ήταν Θεός», δεν θα τους στερήσει ούτε τη θεότητα, ώστε να επαληθεύσει τον απόστολο που προφήτευσε ότι οι άγιοι θα γίνουν «κληρονόμοι μεν Θεού, συγκληρονόμοι δε Χριστού». Και βέβαια θα λάβουν ουράνια σώματα, παρόμοια με τον ήλιο, τη σελήνη και τα άστρα, και με αυτόν τον τρόπο θα γίνουν μέτοχοι της δόξας του. Αυτό ακριβώς απέδειξε ο ίδιος λέγοντας: «από όπου και προσδοκούμε ως σωτήρα τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπείνωσής μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του, σύμφωνα με την ενέργεια της δύναμής του να υποτάξει τα πάντα στον εαυτό του». Βλέπεις πώς, με τη δύναμή του να υποτάξει τα πάντα στον εαυτό του, θα πραγματοποιήσει και τον μετασχηματισμό του δικού μας σώματος, ώστε να καταστήσει και το δικό μας «σύμμορφο με το σώμα της δόξας του». Εάν όμως το δικό μας θα είναι σύμμορφο «με το σώμα της δόξας του», πώς δεν θα γίνει πολύ περισσότερο το σώμα της δόξας του κοινωνός της βασιλείας του; Και αν το δικό μας πρόκειται να καταποθεί από τη ζωή, όπως το μαρτύρησε ο απόστολος λέγοντας: «γι' αυτό δεν θέλουμε να απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε, ώστε να καταποθεί το θνητό από τη ζωή», πώς δεν θα καταποθεί πολύ περισσότερο το δικό του σώμα, εφόσον εξυπηρέτησε τη θεότητά του, όχι μόνο από τη ζωή, παρόμοια με το δικό μας, αλλά και από την ίδια τη θεότητά του;

Ας μην αναρωτιέται, λοιπόν, και ας μην απορεί κανείς μέσα του, τι άραγε πρέπει να σκεφτόμαστε για το σωτήριο σώμα, ακούγοντας τον Παύλο να λέει ξεκάθαρα ότι πρέπει να καταποθεί «το θνητό από τη ζωή», και ότι το δικό μας σώμα θα γίνει σύμμορφο «με το σώμα της δόξας του Χριστού, σύμφωνα με την ενέργεια της δυνάμεώς του να υποτάξει τα πάντα στον εαυτό του». Άρα, λοιπόν, θα υποτάξει τα πάντα στον εαυτό του· και πρέπει να εννοούμε μια τέτοιου είδους σωτήρια υποταγή, κατά την οποία «και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε εκείνον που του υπέταξε τα πάντα», κάνοντας μια ανέκφραστη και άρρητη υποταγή που αρμόζει μόνο σε αυτόν, όταν, έχοντας συγκεντρώσει γύρω του σαν σε χορό όλους τους δικούς του, θα τους οδηγήσει «στον Θεό και Πατέρα», προσφέροντάς του τη δόξα, την τιμή, το σέβας και τη μεγαλωσύνη ως στον αίτιο όλων των αγαθών, οπότε και το συμπέρασμα της αποστολικής διδασκαλίας θα βρει την ολοκλήρωσή του, το οποίο αναφέρει: «ώστε να είναι ο Θεός τα πάντα μέσα σε όλα». Αυτό ακριβώς θα το κατανοήσουμε και από μια άλλη επαγγελία, μέσω της οποίας έχει ειπωθεί από τον ίδιο τον Θεό το εξής: «Θα κατοικήσω μέσα τους, και θα περπατήσω ανάμεσά τους· και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου».

Στο ενδιάμεσο λοιπόν χρονικό διάστημα, καθώς εκείνη αναχωρούσε προς τους αποστόλους μετά την πρώτη της άφιξη, ήταν φυσικό να έχει περάσει η ώρα· και όταν εκείνοι έφτασαν πάλι στον τάφο, ο χρόνος είχε παρέλθει ακόμη περισσότερο, ώστε να μην υπάρχει πλέον σκοτάδι, αλλά να είναι ήδη μέρα καθαρή, κατά την οποία οι προαναφερθέντες, όταν έφτασαν και στέκονταν έξω από το μνημείο, ήταν σε θέση να διακρίνουν τα οθόνια που κείτονταν μέσα· και πολύ περισσότερο όταν βρέθηκαν μέσα, καθώς ο τόπος είχε πια καταυγαστεί από τη λαμπρή ημέρα. Μου φαίνεται δε ότι τα οθόνια που κείτονταν μέσα, αφενός παρείχαν την απόδειξη ότι το σώμα δεν είχε αφαιρεθεί από ανθρώπους, όπως είχε υποθέσει η Μαρία· διότι κανείς από αυτούς που θα αφαιρούσαν το σώμα δεν θα άφηνε πίσω τα οθόνια· ούτε ο κλέφτης θα περίμενε ποτέ μέχρι να ξετυλίξει τα οθόνια και να συλληφθεί· αφετέρου αποτελούσαν αποδείξεις της εκ νεκρών αναστάσεως του σώματος. Διότι ο Θεός, ο οποίος μετασχηματίζει τα σώματα της ταπεινώσεώς μας ώστε να γίνουν σύμμορφα με το σώμα της δόξης του Χριστού, αφενός αλλοίωσε το σώμα ως όργανο της δυνάμεως που κατοίκησε μέσα του, μεταβάλλοντάς το προς το θειότερο, και αφετέρου άφησε τα οθόνια ως περιττά και ξένα προς την ουσία του σώματος. Μου φαίνεται, επίσης, ότι ο Πέτρος και ο Ιωάννης έφτασαν στο μνημείο την κατάλληλη στιγμή, ενώ ήταν ήδη καθαρή ημέρα και λαμπρό φως, ώστε να μην υπονοηθεί για αυτούς τούτο, ότι δηλαδή ήλθαν μέσα στη νύχτα και στο σκοτάδι, πράγμα για το οποίο ακριβώς τους συκοφάντησαν ψευδώς οι αρχιερείς, ότι δηλαδή ήλθαν τη νύχτα και έκλεψαν το σώμα.

Ας λέγει και κάποιος από εμάς, εφόσον δεν έχει ακόμη καθαρθεί, αλλά παραμένει ακόμη εκατόνταρχος, εξουσιάζοντας πολλούς μέσα στην κακία, και στρατεύεται στον Καίσαρα, τον κοσμοκράτορα εκείνων που σύρονται προς τα κάτω: «Δεν είμαι άξιος να εισέλθεις κάτω από τη στέγη μου». Όταν όμως αντικρίσει τον Ιησού, αν και είναι μικρός στο πνευματικό ανάστημα, όπως εκείνος ο Ζακχαίος, και υψωθεί πάνω στη συκομουριά, νεκρώνοντας τα μέλη τα επί της γης και υπερβαίνοντας το σώμα της ταπεινώσεως, τότε ας υποδεχθεί τον Λόγο, και ας ακούσει: «Σήμερα έγινε σωτηρία σε τούτον τον οίκο», και ας λάβει τη σωτηρία, και ας καρποφορήσει τα τελειότερα, σκορπίζοντας και διανέμοντας με καλό τρόπο όσα με κακό τρόπο απέκτησε ως τελώνης.

Θα ήταν καλύτερο να επαναλάβουμε πάλι την ίδια ρήση κατά λέξη, ώστε να εφαρμοσθεί στα ρητά η έννοια που αναπτύχθηκε: «Τι είναι ο αδελφιδός σου, η πιο όμορφη ανάμεσα στις γυναίκες; Τι περισσότερο είναι ο αδελφιδός σου από άλλον αδελφιδό, ώστε να μας ορκίσεις με τέτοιο τρόπο;». Ας ακούσουμε, λοιπόν, αυτήν που αφαίρεσε εντελώς το πέπλο και βλέπει προς την αλήθεια με αποκαλυμμένο τον οφθαλμό της ψυχής. Πώς τους περιγράφει το ζητούμενο; Πώς ζωγραφίζει με τον λόγο τα χαρακτηριστικά του ποθουμένου; Πώς φέρνει ενώπιον των παρθένων αυτόν που αγνοούν; Επειδή, όσον αφορά τον Χριστό, το ένα είναι κτιστό και το άλλο άκτιστο (ονομάζουμε δηλαδή άκτιστο σε Αυτόν το αΐδιο, το προαιώνιο και το δημιουργικό όλων των όντων, ενώ κτιστό εκείνο που, σύμφωνα με την υπέρ ημών οικονομία, έλαβε το σχήμα του σώματος της ταπεινώσεώς μας).

Διότι, εάν επικρατήσει αυτή η υπόνοια, ότι δηλαδή ο Κύριος δεν έχει τελειωθεί σε κάθε αγαθό, δεν είναι πλέον δύσκολο να αντιληφθεί κανείς σε τι καταλήγει αυτή η βλασφημία. Διότι όντως, για τους ανθρώπους αυτούς είναι μάταιη η πίστη, κενό το κήρυγμα και ανυπόστατες οι ελπίδες, οι οποίες αποκτούν την υπόστασή τους μέσω της πίστεως. Γιατί άραγε βαπτίζονται στον Χριστό, εάν Αυτός δεν έχει δική Του δύναμη αγαθότητας; Ας απομακρυνθεί όμως από το στόμα μου αυτός ο βλάσφημος λόγος. Και γιατί πιστεύουν στο Άγιο Πνεύμα, εάν συλλογίζονται τα ίδια και περί αυτού; Πώς, επίσης, αναγεννώνται μέσω του βαπτίσματος από τη φθαρτή γέννηση, όταν ούτε η δύναμη που τους αναγεννά δεν κατέχει εκ φύσεως το άπτωτο και το απροσδεές (το να μην έχει ανάγκη από τίποτα), όπως οι ίδιοι νομίζουν; Πώς δε μετασχηματίζεται το σώμα της ταπεινώσεώς τους, όταν θεωρούν ότι και αυτός που το μετασχηματίζει έχει ανάγκη αλλοιώσεως προς το κρείττον, και ότι χρειάζεται κάποιον άλλον που θα μετασχηματίσει και τον ίδιο; Διότι, εφόσον βρίσκεται σε κατώτερη κατάσταση –επειδή το αγαθό της υπερκείμενης φύσης εμφυτεύει φυσικώς στα υποδεέστερα μια ακατάπαυστη έλξη προς τον εαυτό του–, με κανέναν τρόπο δεν πρόκειται να σταματήσει η επιθυμία για το περισσότερο. Αντιθέτως, με την έφεση να εκτείνεται διαρκώς προς αυτό που δεν έχει ακόμη αποκτηθεί, το υπολειπόμενο θα επιθυμεί πάντοτε το περισσότερο, θα αλλοιώνεται διαρκώς προς το μείζον και ποτέ δεν θα φθάσει στο τέλειο, εφόσον δεν βρίσκει το πέρας, ώστε να πιαστεί από αυτό και να σταματήσει την άνοδο.

Και ας εμφανιστεί πρώτος ο κατήγορός μας, λέγοντας τα όσα έχουν γραφτεί σαν να βρίσκεται σε δικαστήριο. Εκτός δε από όσα έχουν ειπωθεί, αρνούμενος να εκλάβει το «Εποίησε» ότι αναφέρεται στην ουσία του Υιού, και ταυτόχρονα ντρεπόμενος για τον σταυρό, αποδίδει μεν στους αποστόλους πράγματα που κανείς ούτε από αυτούς που προσπάθησαν σκαιά να τους βλασφημήσουν δεν απέδωσε, σαφώς δε εισάγει δύο Χριστούς και δύο Κυρίους με τα δικά του δόγματα και λόγια· διότι λέει ότι ο Θεός δεν έκανε Κύριο και Χριστό τον Λόγο που υπήρχε στην αρχή, αλλά εκείνον που κένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου και σταυρώθηκε από αδυναμία. Γράφει δε ρητώς τα εξής: «Επιπλέον, ούτε η σκέψη του αποστόλου μάς παρουσιάζει την προαιώνια υπόσταση του Μονογενούς, για την οποία γίνεται λόγος στο παρόν· διότι σαφώς δεν συζητά για την ίδια την ουσία του Θεού Λόγου που υπήρχε στην αρχή μαζί με τον Θεό, αλλά για εκείνον που κένωσε τον εαυτό του στη μορφή του δούλου και έγινε σύμμορφος με το σώμα της ταπεινώσεώς μας και σταυρώθηκε από αδυναμία. Καίτοι αυτό είναι γνωστό στον καθένα που έχει επιστήσει την προσοχή του έστω και λίγο στο βούλημα του αποστολικού λόγου, ότι δηλαδή δεν μας παραδίδει κάποιον τρόπο θεολογίας, αλλά εισάγει τους λόγους της θείας Οικονομίας».

Διότι προηγουμένως ο ουρανός ήταν κλειστός για εμάς, και ήμασταν τέκνα οργής, η οποία είναι η δίκαιη εγκατάλειψη από τον Θεό εξαιτίας της αμαρτίας και της απείθειάς μας, αλλά χάρη στην αναμαρτησία της φύσης μας εν Χριστώ και την ευπείθεια προς τον Θεό γίναμε τέκνα ευδοκίας εμείς που προσκολλόμαστε στον Χριστό και αγαπητοί υιοί, και ο ουρανός έχει ανοίξει για εμάς, ώστε το Πνεύμα του Θεού να κατέρχεται και σε εμάς και να παραμένει μέσα μας, και μέσω αυτού στον κατάλληλο καιρό να ανεβούμε στους ουρανούς, όταν εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά μας σώματα, διαμέσου του Πνεύματός του που ενοικεί μέσα μας, αφού μεταμορφώσει το σώμα της ταπείνωσής μας και το καταστήσει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του Χριστού, μέσω του οποίου αποκτήσαμε τον πλούτο της αθανασίας και ανακληθήκαμε στους ουρανούς, και η φύση μας ενθρονίστηκε πάνω από κάθε αρχή και εξουσία στα δεξιά της μεγαλωσύνης στους ουρανούς.

Ο ίδιος, γράφοντας και προς τους Φιλιππησίους, εκθέτει σαφέστερα το τέλος αυτής της ανακαίνισης, λέγοντας: «Αναμένουμε ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του»· διότι, όπως ο Χριστός πέθανε με την ασθένεια και την ατιμία της σάρκας, αναστήθηκε όμως με τη θεϊκή δύναμη και δόξα, έτσι και εκείνοι που έζησαν κατά Χριστόν σπέρνονται μέσω του θανάτου, για να μιλήσουμε πάλι κατά τον Παύλο, μέσα σε ασθένεια και ατιμία, εγείρονται σε δύναμη και δόξα, λαμβάνοντας σώμα δεδοξασμένο και άφθαρτο, τέτοιο που είχε ο Χριστός μετά την ανάσταση, γενόμενος πρωτότοκος από τους νεκρούς και απαρχή όσων έχουν κοιμηθεί. Αλλά αυτή η ανακαίνιση στο σώμα γίνεται τώρα ορατή μάλλον με την πίστη και όχι με την αυτοψία, με την ελπίδα και όχι ακόμη στην πράξη. Η ανακαίνιση της ψυχής, όμως, λαμβάνει μεν και αυτή την αρχή της, όπως ελέχθη, στο θείο βάπτισμα μέσω της άφεσης των αμαρτιών, τρέφεται δε και αυξάνεται μέσω της δικαιοσύνης της πίστεως, ανακαινιζόμενη όλο και περισσότερο με την επίγνωση του Θεού και με τις αρετές που συνδέονται με αυτήν, και θα λάβει την τελείωσή της στη μελλοντική πρόσωπο με πρόσωπο θεωρία του Θεού· διότι τώρα βλέπει σαν μέσα από καθρέφτη και αινιγματικά.

Πόσο ανώτερος από τον ουρανό είναι ο ανθρώπινος νους, ο οποίος είναι εικόνα του Θεού και γνωρίζει τον Θεό, και, μόνος αυτός από τα εγκόσμια όντα, εάν το θελήσει, γίνεται κατά χάριν θεός, ανυψώνοντας μαζί του το σώμα της ταπεινώσεως; Πόσο υπερέχει η ανθρώπινη αίσθηση από τη γη, η οποία όχι μόνο αντιλαμβάνεται τα μέτρα και τις ποικίλες ποιότητές της, αλλά ήδη έχει αγγίξει με τη γνώση και τις ουράνιες σφαίρες και έχει αντιληφθεί τις διάφορες κινήσεις τους και έχει γνωρίσει τις πολύσχημες και ίσως πολυσήμαντες συνόδους και αποστάσεις των άστρων και των αστέρων, και από αυτά έδωσε την αφετηρία στις νοητικές επιστήμες; Και όσα βρίσκονται μεταξύ ουρανού και γης είναι κατώτερα κατά την αξία από εκείνα που βρίσκονται στο μεθόριο του νου και της αίσθησης, ταυτιζόμενα με αυτά σύμφωνα με τους λόγους της αναλογίας, αλλά διαφέροντας τα μέγιστα ως προς τους όγκους που τα περιβάλλουν.