Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 3:8

Επομένως, από εκείνα με τα οποία προβάλλει τη συγκριτική υπεροχή, από αυτά αποδεικνύει την οικείωση της γνώσης. «Για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό». Όσον αφορά τα σκύβαλα, δεν είναι ακόμη φανερό αν ονομάζει έτσι τα του νόμου· διότι είναι πιθανό να το λέει αυτό για τα κοσμικά πράγματα.

Διότι, αφού είπε: «Όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα εξαιτίας του Χριστού ζημία», λέει στη συνέχεια: «Αλλά βέβαια και θεωρώ τα πάντα ζημία». Είπε «τα πάντα», και τα παλαιά και τα παρόντα. Αν πάλι θέλεις να συμπεριλάβεις και τον Νόμο, ούτε και έτσι προσβάλλεται. Διότι το σκύβαλο προέρχεται από το σιτάρι, και το ισχυρό περίβλημα του σιταριού είναι το σκύβαλο, εννοώ το άχυρο. Επομένως, πριν από αυτό το στάδιο, το σκύβαλο ήταν χρήσιμο· διότι το συλλέγουμε μαζί με το σιτάρι, και αν δεν υπήρχε το σκύβαλο, δεν θα παραγόταν το σιτάρι. Έτσι συμβαίνει και στην περίπτωση του Νόμου.

βʹ. Βλέπεις πώς παντού δεν αποκαλεί το ίδιο το πράγμα ζημία, αλλά εξαιτίας του Χριστού; «Αλλά βέβαια και τα πάντα θεωρώ ζημία». Γιατί; Πάλι λέει, «Για την υπεροχή της γνώσεως, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα». Έπειτα προσθέτει: «Γι' αυτό και θεωρώ πως τα πάντα είναι ζημία, για να κερδίσω τον Χριστό». Βλέπεις πώς στηρίζεται από παντού στο έρεισμα του Χριστού, και δεν αφήνει πουθενά τον νόμο να απογυμνωθεί ούτε να δεχθεί πλήγμα, αλλά τον περιβάλλει προστατευτικά από παντού; «Και να βρεθώ ενωμένος μαζί του, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο». Αν αυτός που είχε δικαιοσύνη, επειδή εκείνη ήταν ένα τίποτα, έτρεξε προς αυτήν τη νέα δικαιοσύνη, εκείνοι που δεν την έχουν πώς δεν οφείλουν πολύ περισσότερο να προστρέξουν σε Αυτόν; Και σωστά είπε: «Μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη», εννοώντας όχι αυτήν που απέκτησα με κόπους και ιδρώτα, αλλά αυτήν που βρήκα από τη χάρη, λέει. Αν, λοιπόν, αυτός που κατόρθωσε την τήρηση του νόμου σώζεται από τη χάρη, πολύ περισσότερο εσείς. Επειδή ήταν φυσικό να πουν αυτοί ότι είναι ανώτερη η δικαιοσύνη που προέρχεται από τους κόπους, αποδεικνύει ότι αυτή είναι σκύβαλο μπροστά σε εκείνη. Διότι ποτέ εγώ, ενώ την κατόρθωσα, δεν θα την απέρριπτα για να προστρέξω σε ετούτη. Και ποια είναι αυτή; Η δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη του Θεού· δηλαδή, και αυτή παραχωρείται από τον Θεό· του Θεού είναι αυτή η δικαιοσύνη· αποτελεί εξ ολοκλήρου δώρο. Και τα δώρα του Θεού ξεπερνούν κατά πολύ την ευτέλεια των κατορθωμάτων που επιτυγχάνονται με τη δική μας προσπάθεια. Τι είναι όμως η πίστη;

Αν θέλεις, άκουσε και μια άλλη τέτοια απόδειξη: «Ο Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ, και γι' αυτό ελεήθηκα, ώστε σε εμένα πρώτον να δείξει την πολλή μακροθυμία του». Πώς λοιπόν την έδειξε σε αυτόν, αφού εμφανίστηκε σε αυτόν τελευταίο, αν χρονικά δεν ήταν ο πρώτος; Διότι πριν από αυτόν εμφανίστηκε στους μαθητές, πριν από τους μαθητές στους προφήτες, και μετά από αυτούς πάλι σε όσους ήταν στον κόσμο πριν από εκείνους. Πώς λοιπόν εμφανίστηκε σε αυτόν πρώτον, αν όχι επειδή είναι πρώτος στην τιμή; Όπως λοιπόν ο Ιωάννης είναι χρονικά ο τελευταίος των προφητών, αλλά μεγαλύτερος στην τιμή, ομοίως και ο Απόστολος είναι μεν χρονικά ο τελευταίος των αποστόλων, αλλά πρώτος στην τιμή από όλους τους αγίους. Αν όμως δεν πείθεσαι από την αλήθεια, πείσου τουλάχιστον από τον τύπο που προτυπώθηκε γι' αυτόν κατά την αναγνώριση των αδελφών του Ιωσήφ, πώς δηλαδή ο Ιωσήφ έβαλε τον καθένα από τους αδελφούς του να καθίσει σύμφωνα με τα πρεσβεία της ηλικίας του, και τελευταίο από όλους τον υστερότοκο Βενιαμίν. Πενταπλασίασε όμως τη μερίδα του σε σύγκριση με τη μερίδα των αδελφών του, πράγμα που αποτελεί τύπο των μελλοντικών πραγμάτων: ο μεν Ιωσήφ είναι τύπος του Κυρίου, οι δε υπόλοιποι αδελφοί των μαθητών· ο δε Βενιαμίν είναι τύπος του Αποστόλου, όπως μαρτυρεί και ο ίδιος για τον εαυτό του λέγοντας: «Εκ φυλής Βενιαμίν», και εκεί αναφέρεται ο Βενιαμίν ως νεότερος σε έκσταση· το μεν νεότερος λόγω του ότι είναι ο τελευταίος, το δε σε έκσταση λόγω του οράματος που είδε στον δρόμο. Εξέστη δε και από τα νομικά, εξέστη και από τα επουράνια, εξέστη και από τα σωματικά· τα θεώρησε όλα σκύβαλα, για να κερδίσει τον Χριστό.

Για να κάνω όμως πιο σαφές αυτό που λέω, θα αναγνώσω τη συνέχεια της ίδιας της περικοπής. Διότι, αφού είπε: «Προσέχετε τους σκύλους, προσέχετε τους κακούς εργάτες» και αφού μίλησε εκτενώς για εκείνους που εισάγουν άκαιρα ιουδαϊκά δόγματα, πρόσθεσε λέγοντας: «Όσα ήταν για μένα κέρδη, αυτά τα έχω θεωρήσει ζημία για χάρη του Χριστού· αλλά βεβαίως και θα θεωρήσω τα πάντα ζημία, για να βρεθώ να μην έχω δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό, μέσω της πίστεως στον Ιησού Χριστό». Έπειτα αναφέρει περί ποίας πίστεως πρόκειται: «... το να γνωρίσω αυτόν και τη δύναμη της αναστάσεώς του και την κοινωνία των παθημάτων του».

«Έχοντας λάβει περιτομή την ογδόη ημέρα, από το γένος του Ισραήλ, από τη φυλή του Βενιαμίν, Εβραίος από Εβραίους προγόνους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τον ζήλο διώκτης της Εκκλησίας, ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος. Αλλά όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία για χάρη του Χριστού. Και μάλιστα, θεωρώ ότι τα πάντα είναι ζημία μπροστά στην υπεροχή της γνώσης του Χριστού Ιησού του Κυρίου μου, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα και τα θεωρώ σκύβαλα, προκειμένου να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη προερχόμενη από τον νόμο, αλλά εκείνη διά της πίστεως στον Χριστό, τη δικαιοσύνη δηλαδή που προέρχεται από τον Θεό.» Επειδή οι κήρυκες του γράμματος υπερηφανεύονταν πολύ, τόσο για την περιτομή όσο και για την καταγωγή από τον Ισραήλ, για τον λόγο αυτόν τα απαξιώνει στο ίδιο του το πρόσωπο. Διότι τότε είναι αληθινή η απαξίωση, όχι όταν κάποιος που δεν έχει αποκτήσει κάτι το περιφρονεί, αλλά όταν αυτός που το έχει, το θεωρεί μικρό και ευκαταφρόνητο εξαιτίας της ανακάλυψης μεγαλύτερων και υπερτέρων αγαθών. Λέει λοιπόν ότι: Αφού απέκτησα όλα τα σεβάσματά τους και επέδειξα τόση δικαιοσύνη ως προς τις νομικές διατάξεις, όση κανένας άλλος, τα θεώρησα όλα ζημία και σκύβαλα, επειδή η κατά Χριστόν πολιτεία υπερέχει απολύτως. Και τόσο μεγάλη είναι η υπεροχή της, ώστε εύχομαι να μη βρεθώ να έχω καμία δικαιοσύνη του νόμου στον εαυτό μου, προκειμένου να κερδίσω τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό.

Πορεύου εκεί όπου η πολύμορφη απάτη και η αστάθεια των αισθητών πραγμάτων και των αισθήσεων έχει παύσει και έχει καταργηθεί. Λάβε τα νικητήρια βραβεία σου, και τα υπέρλαμπρα γέρα και έπαθλα. Λάβε την πρέπουσα ανάπαυση και αναψυχή για τους ιδρώτες και τους πόνους σου στα σκάμματα των αγώνων. Λάβε τα νικηφόρα στέμματα και τα μαρτυρικά διαδήματα που οφείλονται σε αυτούς που άθλησαν και αθλούνται για τον Χριστό. Απόλαυσε την ανέκφραστη και ακατάληπτη λαμπρότητα και ωραιότητα του Νυμφίου. Απόλαυσε την άρρητη και μυστική αναστροφή και συνάφεια στον υπερουράνιο νυμφώνα, από την οποία πραγματικά τίποτα δεν είναι πιο ευτυχισμένο και πιο μακάριο. Τίποτα δεν σου λείπει, ω νύμφη του Χριστού, προς δόξαν από τα εξαιρετικά δοξασμένα ανδραγαθήματα των λαμπαδηφόρων παρθένων, καθώς αγάπησες υπερβολικά τον Νυμφίο Χριστό και σαγηνεύτηκες από τον έρωτά Του. Για χάρη Του όχι μόνο θεώρησες τα πάντα σκύβαλα, αλλά και προτίμησες τον Ποθούμενο από την ίδια σου τη ζωή και την ψυχή. Πόσο νομίμως αγωνίστηκες τον καλό αγώνα και διατήρησες την πίστη άτρεπτη, σε καιρούς ευμετάβολους και γεμάτους κινδύνους! Πόσο απρόσκοπτα και ανεμπόδιστα ολοκλήρωσες τον δρόμο της ευσέβειας! Πόσο ολόψυχα και με τόση προθυμία υπέμεινες τα εξαιρετικά αλγεινά και οδυνηρά βασανιστήρια, τα οποία υπερβαίνουν την ανθρώπινη δύναμη και σου επιβλήθηκαν για την αγάπη προς τον Χριστό.

Ο δε Βαρλαάμ αποκρίθηκε: «Δεν είπα ότι αυτοί ταλαιπωρούνται από φτώχεια, αλλά ότι αφθονούν σε πλούτο αστείρευτο. Διότι το να προσθέτει κανείς συνεχώς χρήματα στα χρήματα και να μην χαλιναγωγεί την ορμή του, αλλά να επιθυμεί ακόρεστα όλο και περισσότερα, αυτό είναι έσχατη πενία. Εκείνους, όμως, που περιφρόνησαν τα παρόντα από πόθο για τα αιώνια και τα θεώρησαν σκύβαλα, προκειμένου να κερδίσουν μόνο τον Χριστό, και οι οποίοι απέβαλαν κάθε μέριμνα για τροφές και ενδύματα και την εναπέθεσαν στον Κύριο, και οι οποίοι ευφραίνονται με την ακτημοσύνη όσο δεν θα ευφραινόταν κανένας φιλόκοσμος φορτωμένος με πλούτη και χρήματα, έχοντας συγκεντρώσει για τον εαυτό τους άφθονο τον πλούτο της αρετής και τρεφόμενοι με τις ελπίδες των ατελεύτητων αγαθών, αυτούς δικαιολογημένα θα τους ονόμαζα πλουσιότερους από εσένα και από κάθε επίγεια βασιλεία. Με τη συνέργεια δε του Θεού, θα αποκτήσεις και εσύ τέτοια πνευματική περιουσία, την οποία διατηρώντας με ασφάλεια και επιθυμώντας πάντοτε δικαίως το περισσότερο, δεν θα θελήσεις διόλου να την κενώσεις. Διότι αυτή είναι η αληθινή περιουσία· αντίθετα, ο όγκος του αισθητού πλούτου περισσότερο θα έβλαπτε τους φίλους του παρά θα τους ωφελούσε. Δικαιολογημένα, λοιπόν, ονόμασα αυτόν έσχατη πενία, τον οποίο οι εραστές των επουράνιων αγαθών τον απαρνήθηκαν ολοκληρωτικά και έφυγαν μακριά του, όπως φεύγει κανείς από το φίδι».

Η χάρη του Παναγίου Πνεύματος, αφού σκήνωσε μέσα σου, καταλάμπρυνε τη διάνοιά σου και σε ανέδειξε θεόληπτο και θείο υμνολόγο, που τέρπει την Εκκλησία του Χριστού. Αν και ήσουν στολισμένος με τις χάρες της νεότητας, τη λαμπρότητα της ευγενούς καταγωγής και με πλούτο, αοίδιμε πατέρα, τα θεώρησες όλα σκύβαλα, όπως ο Παύλος, και αντί για όλα αυτά αγάπησες μόνο τον Χριστό.

Φιλιππ. 3,8 〈Μάλιστα, λοιπόν, θεωρώ τα πάντα.〉 Αν 〈θεωρείς τα πάντα ζημιά〉, ω Παύλε, ακόμη και εκείνα που τηρούνται σωματικώς από τον νόμο 〈εξαιτίας της υπεροχής της γνώσης του Χριστού〉, πώς λες αμέσως μετά: 〈για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα;〉 Διότι το να λες 〈ζημιώθηκα〉 δεν σημαίνει ότι απέρριψες μια ζημιά —καθώς αυτό μάλλον είναι κέρδος, δηλαδή το να ελευθερωθεί κάποιος από μια ζημιά— αλλά μάλλον σημαίνει την απώλεια κάποιων ωφέλιμων πραγμάτων. Πώς λοιπόν, αποβάλλοντας αυτά που 〈θεώρησες ζημιά〉, λες ότι 〈ζημιώθηκες;〉 Και απαντούμε ότι δεν τα θεωρούσε αυτά απλώς ζημιά, αλλά σε σύγκριση με την πιο τέλεια 〈γνώση του Χριστού〉, επειδή από μόνα τους τα θεωρούσε και 〈κέρδος〉. Γι' αυτό το 〈θεωρώ ζημιά〉 λέγεται σε σύγκριση με τα ανώτερα, ενώ το 〈ζημιώθηκα〉 λέγεται καθαυτό ως προς τη φύση του νόμου. Ή πρέπει να πούμε και τούτο, ότι ο θεσπέσιος Παύλος δεν ενδιαφέρεται για την επιλογή των ελληνικών λέξεων, αλλά σκοπεύει μόνο να καταστήσει σαφές το υποκείμενο νόημα.

Προς τον Ιωάννη τον φιλοσοφούντα. Τους μεν άλλους είναι φυσικό να τους πιάνει απορία γιατί άραγε ο θεσπέσιος Παύλος, εκείνος που διδάσκει να συγκρίνουμε τα πνευματικά με τα πνευματικά, εκείνος που θεωρούσε σκύβαλα ακόμη και την ίδια τη μωσαϊκή φιλοσοφία μπροστά στην υπερέχουσα σοφία του Χριστού — γιατί άραγε αυτός που έλεγε και δίδασκε τέτοια πράγματα, επιχειρηματολογούσε προς τους Αθηναίους ξεκινώντας από τις επιγραφές που ήταν χαραγμένες στον βωμό τους. Διότι είναι ανάξιο της θείας έμπνευσης που είχε ο Παύλος το να συγκροτεί την αλήθεια μέσα από μύθους. Αλλά, ενώ τους άλλους ίσως δεν θα τους κατηγορούσα και πολύ που απορούν για αυτό, εσένα, τον φλογερό εραστή της διαλεκτικής, που μπορώ να σε ελέγξω μέσα από μυριάδες γραφές και συλλογισμούς, θα σε μεμφόμουν δικαιότατα ξεκινώντας κυρίως από ένα δικό σου δεδομένο, εφόσον προφανώς έχεις λησμονήσει τον πιο σοφό και χρήσιμο κανόνα της. Ποιον δηλαδή; Ότι σε εκείνους των οποίων η αντίληψη δεν αποδέχεται την αλήθεια όταν αυτή αποδεικνύεται από τα οικεία και αληθινά στοιχεία, αλλά τυφλώνεται μπροστά στην αίγλη της και την καθαρότητα του νοήματος, σε αυτούς αρμόζει να τους χειραγωγεί κανείς και να τους οικοδομεί την αλήθεια χρησιμοποιώντας εκείνα που από τη φύση τους δεν αδυνατούν να κατανοήσουν, από όσα δηλαδή είναι εφικτό, και έτσι να κάνει τη λαμπρότητά της να ανατείλει στις διάνοιές τους.

Αποδεικνύεται, λοιπόν, ο θαυμάσιος Παύλος με έναν τρόπο δούλος, ως δημιούργημα της δημιουργικής παλάμης, με άλλον τρόπο ως συντηρούμενος στην ύπαρξή του από την άνωθεν πρόνοια, και έπειτα ως αγορασμένος με το δεσποτικό αίμα. Από εδώ και πέρα, λοιπόν, ακολουθούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του· διότι ούτε σταματά μέχρι αυτά, ούτε περιορίζει τη δουλεία του στα κοινά, αλλά, αφού περιβλήθηκε με πλούτο χαρισμάτων, υποτάσσει τον εαυτό του στον ζυγό και τον τρόπο μιας άλλης δουλείας, επιδιώκοντας διακαώς να ανταποδώσει με ασυνήθιστες υπηρεσίες σε Εκείνον που τον τίμησε με πρωτοφανείς χάριτες. Μάλιστα, αγαπά τον Δεσπότη περισσότερο από όλα με αγάπη απαράμιλλα υπερβολική και μεγαλύτερη από ό,τι μπορεί να δικαιολογήσει ο θαυμασμός, και θεωρεί τα πάντα σκύβαλα, για να κερδίσει τον ποθούμενο Χριστό. Επιπλέον, αποστέλλεται ως κήρυκας και γεμίζει την οικουμένη με το κήρυγμα, τρέχοντας από την Ιερουσαλήμ σαν από κάποια αφετηρία προς όλα τα πέρατα της γης, σαλπίζοντας το ευαγγέλιο μέχρι τα ίδια τα ρεύματα του Ωκεανού. Τέτοια δουλεία γνώριζε να προσφέρει ο Παύλος στον Χριστό. Πάνω σε αυτά πραγματοποιείται και ένας έβδομος τρόπος δουλείας, μέσω του οποίου κατόρθωσε και διαφύλαξε τους θεσμούς και τους νόμους της εν Χριστώ πολιτείας με αγνότητα και σπουδή, όσο κανένας άλλος, ούτε τότε ούτε αργότερα, «υποτάσσοντας το σώμα και δουλαγωγώντας το, μήπως τυχόν, ενώ κήρυξε σε άλλους, ο ίδιος αποδειχθεί αδόκιμος».

Το ίδιο δε θα διαπιστώσει κανείς να ισχύει και σε άπειρα άλλα ζητήματα. Αλλά γιατί αναφέρω τα πιο μακρινά, ενώ είναι δυνατόν να επιβεβαιώσουμε τον λόγο με ένα πιο κοντινό παράδειγμα; Ο Παύλος ξυρίζεται και αγνίζεται και περιτέμνει τον Τιμόθεο· άραγε το θέλει αυτό καθαρά και αμιγώς, χωρίς να υφίσταται τίποτε από τα αθέλητα που περιπλέκονται με το θέλημα; Και πώς τότε θεωρεί ζημία και σκύβαλα τα του νόμου, και ότι με την περιτομή καταργείται το κήρυγμα του Χριστού; Επομένως, αυτά είναι ακούσια και αθέλητα (κανένας λόγος δεν θα μπορούσε να αντιλέξει σε αυτό) και αποτελούν τρόπο οικονομίας που στηρίζεται στο απρεπές μάλιστα και αθέλητο και περιπλέκεται με το θέλημα. Άραγε λοιπόν, θα μας επικρίνει κανείς για τις ονομασίες, βλέποντας ότι τα πράγματα που συμπλέκονται μεταξύ τους έχουν ανάγκη από αρμόδιες και κατάλληλες λέξεις; Τι το άτοπο υπάρχει, ή μάλλον πώς δεν είναι αναγκαίο να ονομάζουμε, εφόσον φαίνεται να υπάρχει, και το αθέλητο θέλημα και τη βία που υποδύεται το εκούσιο, και να τα εξαγγέλλουμε με όρους που τα σημαίνουν και να τα καθιστούμε γνωστά μέσω των λέξεων; Οφείλεις επομένως να εξετάσεις προσεκτικά, όχι το ότι δεν σου είναι πρόχειρα τα ονόματα, αλλά το εάν η φύση των πραγμάτων επιζητεί να σημαίνεται μέσω των κατάλληλων ονομάτων.

Πράγματι, λοιπόν, ο Τερπνός ήταν ευγενικής καταγωγής και διέπρεπε στη στρατιωτική υπηρεσία σε αήττητο τάγμα, όπως έχει γραφτεί· σε αυτό εκπλήρωσε πολλά καθήκοντα ως τριβούνος, όπως λέγεται, και προήχθη σε κόμη, όμως τα θεωρούσε όλα αυτά σκύβαλα, για να κερδίσει τον Χριστό, όπως ακριβώς ο Παύλος· σε Σένα πρέπει δόξα, τον Θεό, τον Κτίστη και Σωτήρα των πάντων.

29. Εκείνος που με ειλικρινή διάθεση αγαπά αυτούς που τον λοιδορούν ή τον αδικούν ή τον μισούν και τον αποστερούν, και προσεύχεται υπέρ αυτών, ανέρχεται σε σύντομο χρόνο σε μεγάλη προκοπή. Διότι, όταν αυτό γίνεται με βαθιά αίσθηση της καρδιάς, κατεβάζει το λογιστικό σε άβυσσο ταπεινώσεως και σε πηγές δακρύων, μέσα στα οποία καταποντίζεται το τριμερές της ψυχής· ανυψώνει δε τον νου στον ουρανό της απαθείας και τον καθιστά θεωρητικό, και με τη γεύση της εκείθεν χρηστότητας τον κάνει να θεωρεί ως σκύβαλα όλα τα πράγματα του παρόντος βίου και να μην προσλαμβάνει με ηδονή ή συχνότητα ούτε αυτήν ακόμη την τροφή και το ποτό.

Γι' αυτό υπενθυμίζω, παρακαλώ, προσπίπτω και ζητώ μέσω εσού να είναι όλοι προετοιμασμένοι, έχοντας προνοήσει για την αιφνίδια αρπαγή. Κανείς, όταν στέκεται ενόψει πολεμικής σύγκρουσης, δεν αμεριμνεί, δεν φιλονικεί, δεν παραδίδεται σε διαχύσεις, δεν αστειεύεται, δεν τρέφει κακία, δεν ματαιοπονεί. Αλλά τι κάνει; Γρηγορεί, προσεύχεται, παρατάσσεται, συμπλέκεται και πριν από τη συμπλοκή αποβάλλει τις επιθυμίες, τρέφεται με τα απολύτως αναγκαία, αποκόπτει κάθε δεσμό με τον κόσμο, τη ζωή και το ίδιο του το σώμα, και θεωρεί τα πάντα σκύβαλα για τον Χριστό, σύμφωνα με τον απόστολο. Γνωρίζετε τι έπαθε ο ταπεινός Λουκιανός, για να παραλείψω να αναφέρω τους άλλους που δεν θεωρούνται σπουδαίοι; Πώς έπεσε, πώς βρέθηκε στα χέρια (αλίμονο που το λέω) του βασιλιά, ή μάλλον του διαβόλου; Σας ικετεύω, προσεύχεστε για εμένα ώστε να κατασκηνώσει επάνω μου, τον άσωτο, τον αδρανή, τον άχρηστο, η δύναμη του Χριστού, στην οποία βρίσκεται η νίκη. Επειδή, λέγει, χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα.

Αλλά αυτοί μεν, δεν γνωρίζω πώς, έτσι συμπεριφέρονται· εσύ όμως και φώτισες και στερέωσες και καθοδήγησες, λέγοντας όλα όσα αρμόζει να λέει ένας αληθινός ιεράρχης. Εμείς όμως δεν είμαστε έτσι, ιερή κορυφή, όπως μας εκθειάζεις, αλλά φτωχοί και αμαρτωλοί, και ευχόμαστε να μην απομακρυνθούμε εντελώς από το ιερό πλήρωμα εκείνων που αντιστέκονται εν Κυρίω. Αυτά δε που είπες για την αίρεση, έτσι έχουν· διότι πραγματικά πολεμά την αλήθεια, έχοντας ένα μόνο όπλο, την εξουσία· και εάν αυτή καταλυθεί, θα καταλυθεί άκοπα μαζί της και η ίδια η αίρεση τότε, όταν εξαλειφθεί η ανομία, εξαιτίας της οποίας ήρθε και η μάστιγα. Εμένα δε με λυπεί το ότι το ασθενές σώμα της αγιωσύνης σου υποφέρει τις κακουχίες του περιορισμού· αλλά έχεις δύναμη από τον Θεό, στον Οποίο έχεις εναποθέσει την εμπιστοσύνη σου και για τον Οποίο θεώρησες τα πάντα σκύβαλα, πρώτα μεν μέσω της αναλήψεως της μοναχικής τελειώσεως, και τώρα μέσω της ομολογιακής αντιστάσεως.

Στην Ηγουμένη της Νίκαιας. Και προηγουμένως οι καλές φήμες για την τιμιότητά σου μας παρακίνησαν να σου στείλουμε επιστολή, και τώρα, στηριζόμενοι στους ίδιους επαίνους, γράφουμε και χαιρετούμε τη σεμνοπρέπειά σου, αποδεχόμενοι και μακαρίζοντάς σε, διότι επέλεξες να υπομείνεις για τον Κύριο θλίψεις και στενοχώριες, διωγμό από τη μονή και εξορία, και κάθε άλλη περίσταση που αποδεικνύει την ομολογία σου. Αυτά είναι άξια επαίνου και δοξολογίας, αυτά είναι έπαθλα και αγωνίσματα μιας νύμφης του Χριστού, και το ακόμη πιο αξιοθαύμαστο είναι η οσιότητά σου απέναντι στις αδελφές που βρίσκονται υπό την πνευματική σου καθοδήγηση. Διότι και από αυτές ορισμένες επέλεξαν να αγωνιστούν μαζί σου για την ομολογία, και έδειξαν ανδρεία και μαστιγώθηκαν και περιορίστηκαν και δόξασαν τον Θεό με το σώμα και με το πνεύμα τους. Ω, τι άθλοι, ω, τι καλή παιδαγωγία! Όποιος είναι ο άρχοντας, τέτοιος είναι και ο αρχόμενος, όποια είναι η δασκάλα, τέτοιες είναι και οι μαθήτριες. Σε εσένα ταιριάζει να λες: ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός, αθλήτριες, γενναίες, φιλόχριστες μάλλον παρά φιλόσαρκες, που θεωρούν τα πάντα σκύβαλα για να κερδίσουν τον Χριστό, που προσέφεραν όλα τα μέλη τους στον Χριστό για να ευαρεστήσουν τον Εραστή. Μαζί με τους ομολογητές καταταχθήκατε, μαζί με τους μάρτυρες στεφανωθήκατε, κρίνοντας από όσα έχετε ήδη πετύχει.

Βλέπεις πώς έχουμε νομοθετηθεί από την αλήθεια; Αλλά τι λέει ο μέγας Πέτρος; Και όταν φανερωθεί ο Αρχιποιμένας, θα λάβετε το αμάραντο στεφάνι της δόξας. Πόσο σπουδαίο θα είναι για σένα να αναφωνήσεις ενώπιον του Κυρίου: Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσες. Και θα προσέθετα και εκείνο: Εγώ δεν κουράστηκα να σε ακολουθώ και δεν επιθύμησα ημέρα ανθρώπου, Κύριε. Και πράγματι έτσι είναι: όλα τα έδωσες στον Θεό, όλα τα θεώρησες σκύβαλα, για να κερδίσεις τον Χριστό. Ώστε, ακόμα και αν υπομένεις θλίψεις, κυρία μου, με τις οποίες συζούν όσοι ζουν κατά Θεόν· διότι πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, όπως αναφωνεί ο άγιος Δαβίδ, οι οποίες προκαλούνται νοητά και αισθητά από τον εχθρό. Του οποίου τα νοήματα μην αγνοείς, και του οποίου τις μεθοδείες να αποκρούεις με τις προσευχές. Δεν διεξάγουμε την πάλη ενάντια σε αίμα και σάρκα, όπως λέει ο απόστολος, αλλά προς τις αρχές και τις εξουσίες αυτού του κόσμου, των οποίων το να διαφύγει κανείς τις παγίδες είναι πραγματικός αγώνας. Να έχεις μια ψυχή στην οποία να εμπιστεύεσαι τα όσα συμβαίνουν, διότι από εκεί προέρχεται το χαλινάρι της αμαρτίας και η θεία βοήθεια. Όπως ακριβώς οι αδελφές, που βρίσκονται υπό τη δική σου προστασία· διότι πρέπει αυτές να σου αναφέρουν τις παρορμήσεις τους και προς τι έχει μεγαλύτερη επιρρέπεια η καθεμία, και εσύ η ίδια να τις δέχεσαι, και την μεν να παρηγορείς, την δε να ενθαρρύνεις, την άλλη να προφυλάσσεις και απλώς να προσφέρεις σε όλες το κατάλληλο. Και βέβαια μην πέσεις σε ακηδία ως προς αυτό· ο Θεός είναι υπερασπιστής και ο Κύριος στήριγμα. Εμείς αρκεί μόνο να κάνουμε την αρχή, και Εκείνος διδάσκει τη γνώση.

Διότι αν ήσασταν από τον κόσμο, λέει, ο κόσμος θα σας αγαπούσε και θα σας κρατούσε· αλλά επειδή δεν είστε από τον κόσμο, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, για αυτόν τον λόγο ίσως σας μισεί ο κόσμος. Εσείς λοιπόν πρόκειται να καυχηθείτε κατά την ώρα εκείνη μαζί με τους αγίους αποστόλους, λέγοντας προς τον Κύριο: Ιδού, εμείς αφήσαμε τα πάντα και σε ακολουθήσαμε· και ότι περισσότερο από εσένα δεν αγαπήσαμε ούτε πατέρα, ούτε μητέρα, ούτε αδελφούς, ούτε αδελφές, αλλά, αφού θεωρήσαμε τα πάντα σκύβαλα, λογαριάσαμε ότι είναι μεγάλος πλούτος το να κερδίσουμε εσένα.

Γι' αυτό, ατενίζοντας και βλέποντας προς τον Θεό, και αποβλέποντας στα αγαθά που μας έχουν αποταμιευθεί, ας διανύσουμε τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας ευχερώς, σταθερά και δυναμικά, χωρίς να παραλύουμε από την ακηδία, ούτε να εξαντλούμαστε από τη νηστεία, ούτε να χάνουμε τις δυνάμεις μας από την αγρυπνία, ούτε να οκνούμε στην προσευχή, ούτε να ναρκωνόμαστε ως προς τις άλλες εντολές, αλλά σαν προς χαρά, σαν προς ζωή, σαν προς ευφροσύνη, σαν προς αγαλλίαση, και σε κάτι ακόμη μεγαλύτερο από αυτά, σαν προς το φως, σαν προς τον Θεό ας τρέχουμε και ας σπεύδουμε και ας εισερχόμαστε από δύναμη σε δύναμη των εντολών και από δόξα σε δόξα των αρετών, μεταμορφούμενοι και βελτιούμενοι ολοκληρωτικά και πάντοτε λαμπρυνόμενοι και πλουτίζοντας με τα θεία, μέχρι να φθάσουμε, όπως λέει, στην ενότητα της πίστεως, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, για τον Οποίο σταυρωθήκαμε ως προς τον κόσμο και ο κόσμος σταυρώθηκε για εμάς, για τον Οποίο τα αφήσαμε όλα και τα θεωρήσαμε σκύβαλα, προκειμένου να κερδίσουμε Αυτόν.

Μεταξύ αυτών ήταν και ο Μάρκος ο Αρεθούσιος, ο οποίος, αν και ήταν ένας από εκείνους που είχαν σώσει τον αλιτήριο όταν ολόκληρο το γένος του παραδιδόταν σε σφαγή, γκρέμισε έναν ειδωλολατρικό ναό. Επειδή όμως, όταν εξαναγκαζόταν να τον ξαναχτίσει, δεν υπάκουε, υπέστη πολλές και φοβερές τιμωρίες, και στο τέλος, πετιόταν ψηλά στον αέρα από παιδιά σε παιδιά, τα οποία υποδέχονταν με τις γραφίδες τους το ηλικιωμένο και τίμιο εκείνο σώμα, το οποίο βρισκόταν πραγματικά ψηλότερα και από τη γη και από τα επίγεια πράγματα. Διέταξε επίσης να στερούνται οι εκκλησίες του Θεού τα δημόσια προνόμια και να μη συμμετέχουν οι Χριστιανοί ούτε στην ελληνική παιδεία, ούτε στα συγκλητικά αξιώματα. Πολλοί λοιπόν με χαρά απέρριψαν τις ζώνες των αξιωμάτων τους, θεωρώντας τα πάντα σκύβαλα, προκειμένου να κερδίσουν μόνο τον Χριστό.

Όσον αφορά δε τη μητέρα —αλλά ποιος θα μπορούσε να μου δώσει τη γλυκύτητα του Ηροδότου και την πυκνότητα του Αριστείδη, ώστε να μην παραλείψω τίποτα το αξιόλογο;— η μητέρα σου, λοιπόν, είναι βασιλικής καταγωγής και πανόλβιας γενιάς, καθώς δεν αριθμεί απλώς λαμπρούς πατέρες, παππούδες και προπαππούδες, αλλά είχε την τύχη να διαθέτει μυριάδες επί μυριάδων βασιλείς προγόνους. Επέδειξε δε, μέσα από τις ίδιες της τις πράξεις, ψυχή ακόμη πιο βασιλική, για την οποία το να την επαινεί κανείς για τη βασιλική της ιδιότητα ισοδυναμεί με το να εγκωμιάζει το μαργαριτάρι από το όστρακό του. Διότι τι το παράδοξο είχε γι' αυτήν η βασιλεία, η οποία, έχοντας θεωρήσει τα πάντα ως σκύβαλα σύμφωνα με τον Απόστολο, επέλεξε να κερδίσει μόνο τον Χριστό, από τον οποίο και λυτρώθηκε από τον θάνατο της σάρκας, έχοντας αγαπήσει τη ζωή που είναι κρυμμένη σε Αυτόν; Και έτσι ακαριαία θεώρησε το μεν βασιλικό ύψος ως βάραθρο, τη δε κατά Χριστόν ταπεινότητα ως ύψος πραγματικά ουράνιο, ώστε να θαυμάζεται αφενός το ξαφνικό της μεταβολής της, αφετέρου, και περισσότερο από το ξαφνικό, η μετάβασή της στο ύπατο άκρο. Διότι η μετάβαση στον μοναχικό βίο υπήρξε βέβαια γεγονός για πολλές, αλλά με τρόπο πιο γυναικείο και πιο μαλθακό. Το να πτωχεύσει όμως τω πνεύματι με τόσο θερμό ζήλο υπήρξε επιδίωξη και μέλημα μόνο της μακαρίας Μαρίας.